Workshop Zelfmanagement Maaike van der Linden, ervaringsdeskundige Josine van Hamersveld, ADF Stichting, Werkgroep Zelfmanagement Depressie Hanke Timmermans, Kwaliteitsinstituut CBO, Zelfmanagementprogramma NPCF CBO Werkgroep Zelfmanagement Depressie Zelfmanagementprogramma NPCF CBO Wat is zelfmanagement? Zorg en zelfzorg door de ogen van de patiënt Generiek model Zelfmanagement als denkkader Het ondersteunen van zelfmanagement Goede voorbeelden Samenvatting Kernvraag: Versterken Patiënten Toerusten Professionals Attitude, kennis, vaardigheden Creëren Randvoorwaarden Wat is er nodig om patiënten in staat te stellen de regie over hun leven te nemen? bij patiënten bij professionals aan randvoorwaarden / in de omgeving Bestaande ontwikkelingen bundelen & versnellen Nieuwe ontwikkelingen initieren Bestendigen management Programma Disease ZonMW Zelfmanagement Programma NPCF-CBO CBO INITIATIEVEN Zoeken van verbindingen & versterken! Zelfmanagement Initiatiefgroep E-healthNu Onderzoek Opleiding etc ICT etc Actieprogramma Zorg Programma Nationaal op afstand Diabetes Actiz Uitgangspunten programma Focus op wat wel kan in plaats van wat niet kan Mensen kunnen alles zelf tot het tegendeel is bewezen Focus op actie in plaats van studie Eerst doen, dan meten Focus op gezondheid in plaats van ziekte Uitgaan van de kracht in plaats van de klacht Zelfmanagement doe je samen Patiënt en zorgaanbieder 1
Focus op wat wel kan in plaats van wat niet kan Sorry dokter, maar ik ben het nog steeds niet met u eens Het is vrij eenvoudig, even doorklikken en dan krijgt u de labtesten. Mag ik nu weer met de lego spelen? Werkwijze 1. Ontwikkelen generiek model & interventiebox 2. 7 ziekte-specifieke werkgroepen: Diabetes, Reuma, COPD, Oncologie, Depressie, Spierziekten, Hartfalen 3. Themagroepen Overstijgende onderwerpen (multimorbiditeit, moeilijk bereikbare groepen) Randvoorwaarden (educatie, financiering, ICT) Gezamenlijke uitwerking (bewegen, voeding, etc) 4. Proefimplementaties 5. Zelfmanagement in de zorgstandaarden Praktijkverhaal Maaike van der Linden Zelfmanagement is het zodanig omgaan met de chronische aandoening (symptomen, behandeling, lichamelijke en sociale consequenties en bijbehorende aanpassingen in leefstijl) dat de aandoening optimaal wordt ingepast in het leven. (vragen: 1. Vertel iets over je ervaringen in de zorg (achtergrond/voorgeschiedenis) 2. Kan je iets vertellen over veranderingen in de hulpverlening in de afgelopen jaren? 3. Wat vind je prettig aan de hulp zoals je die nu krijgt? (gelijkwaardig niveau patiënt-hulpverlener) 4. Kan je een voorbeeld geven waaruit blijkt dat dat wérkt voor jou? (a) oefenvoorstel therapeut -> bezwaren patiënt -> doe maar een tegenbod -> overtuiging dit moet lukken, ik heb het zelf voorgesteld (b) wat ga je doen met vrijgekomen tijd -> voorkomt overvallen worden door leegte : dit trek ik nog niet 5. Zijn er dingen naast de therapie die je een stapje verder helpen?) Stelling 1: Zelfmanagement is niet zoek het zelf maar uit - management; zelfmanagement is een gedeelde taak van patiënt en zorgverlener samen. Centraal staat de mens met een chronische ziekte die gezamenlijk met de professional vaststelt wat hij zelf kan en wil doen. De eisen die de aandoening stelt (belasting) Balans De mate van eigen verantwoordelijkheid die de chronisch zieke wil en kan nemen (belastbaarheid) = continu en dynamisch proces dat moet leiden tot het optimaliseren van de kwaliteit van leven. 2
Kenmerken van de samenwerking Partnerschap Communicatie Vertrouwen en respect Stelling 2: Competenties ZM / ZMO Gelijkwaardig partnerschap is de kern van zelfmanagement Chronisch zieke Ziektespecifieke kennis en vaardigheden Vertrouwen in eigen kunnen Vermogen tot zelfontplooiing Zorgverlener Vermogen tot kennisoverdracht Coaching Wegwijzen voorzieningen Aandachtsgebieden zelfmanagement Ervaringskennis Leven met de ziekte Eigen aandeel in de zorg Relatie met zorgverleners Organiseren zorg en hulpbronnen 3
Stelling 3: Omgevingsfactoren / randvoorwaarden Ervaringskennis wordt (nog) onvoldoende benut bij het (her)nemen van regie door patiënten Financiering Kwaliteitseisen Ontwikkeling en onderzoek Opleiding en scholing Organisatie van zorgprocessen Wet- en regelgeving Samenleving Continue en dynamisch proces chronisch zieke Zelfmanagement & zelfmanagement-ondersteuning kennen blijven doen doen willen kunnen Interventies die door de patiënt en/of zorgverlener ingezet kunnen worden om de mate van zelfmanagement (op één of meerdere aandachtsgebieden) te vergroten. Generiek zelfmanagement: vaardigheden m.b.t. zelfmanagement die voor iedere chronisch zieke - los van de aandoening - van toepassing zijn Ziektespecifiek zelfmanagement: per ziektebeeld kan de focus liggen op een ander aandachtsgebied Continue en dynamisch proces zorgverlener 5A model 4
Achterhalen: Adviseren: Afspreken: Assisteren: Arrangeren: 5A model actuele situatie, overtuigingen, gedrag en kennis specifieke gezondheidsrisico s en voordelen verandering handelen samen doelen stellen o.b.v. interesse en vertrouwen patiënt persoonlijke barrières, strategieën, probleem oplossende technieken en ondersteuning vervolgafspraken: bezoek, telefonisch, reminders etc Stelling 4: Alle 5 A s zijn standaard onderdeel van het professioneel methodisch handelen van zorgverlener(s) Helemaal mee eens Niet mee eens Ondersteuningscyclus Goede Voorbeelden Rehabilitatie door zelfmanagement -cursus gericht op coping/leren omgaan met/activering; 13 bijeenkomsten met VP in 26 weken (NEDKAD/Trimbos/Gelderse Roos) www.psyfit.nl internetcursus mentale fitheid www.benzodebaas.nl informatie, lotgenotenforum en gestructureerd behandelprogramma voor afbouwen medicatie Meer informatie Samenvattend: Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=o5tfkhgbcdo&feature=player_embedded www.zelfmanagement.com zelfmanagement@cbo.nl of h.timmermans@cbo.nl 5