Zelfmanagement & zelfmanagementbehoeften van COPD-patienten

Transcriptie

1 Blok 2a Hoorcollege Themaweek: Zelfmanagement, veel meer dan informeren?! Zelfmanagement & zelfmanagementbehoeften van COPD-patienten Yvonne Korpershoek RN, MSc, PhD student Verpleegkundige/verplegingswetenschapper/docent

2 Inhoud Waarom zelfmanagement? Wat is zelfmanagement? Wat vraagt zelfmanagement van een patiënt? Wat weten we vanuit onderzoek? De patiënt en zelfmanagement Bewijs voor zelfmanagement Zelfmanagement in de praktijk Zelfmanagement ondersteuning door verpleegkundigen Tools en hulpmiddelen

3 Na dit hoorcollege kun je aangeven wat het belang is van zelfmanagement voor de patiënt en voor goede kwaliteit van zorg en leven; weet je wat zelfmanagement betekent voor de patiënt; weet je wat zelfmanagement vraagt van een verpleegkundige in de praktijk.

4 Bijbehorende CanMeds rollen Zorgverlener: 2. Zo ver als mogelijk het zelfmanagement van mensen in hun sociale context te versterken. Ze richt zich daarbij op gezamenlijke besluitvorming met de zorgvrager en diens naasten en houdt hierbij rekening met de diversiteit in persoonlijke eigenschappen, etnische, culturele en levensbeschouwelijke achtergronden en ideologische overtuigingen. Gezondheidsbevorderaar: 10. De gezondheid van de zorgvrager of groepen zorgvragers te bevorderen door het organiseren en toepassen van verschillende vormen van preventie die zich richten op het bevorderen van het zelfmanagement en het gebruik van het eigen netwerk van de zorgvrager.

5 Wat is gezondheid? Definitie van gezondheid (Huber, 2011) ZELFMANAGEMENT?!

6 Zelfmanagement is hot!

7 Wagner EH 1996 Het kader van zelfmanagement

8 Waarom zelfmanagement? An urgent need for action In de afgelopen 8 jaar is het aantal mensen met één of meer chronische ziekten met 17% gestegen. In 2011 waren er 5,3 miljoen mensen met een chronische ziekte. Het aantal mensen met multimorbiditeit is nog harder gestegen, met 26%. Prognose 2030: 7 miljoen mensen met een chronische ziekte (40% van de bevolking) (RIVM, 2014) Gijssen et al. RIVM Nationaal Kompas (2014)

9 Zelfmanagement bij COPD An urgent need for action COPD is wereldwijd een veel voorkomende chronische ziekte en de op vier na belangrijkste oorzaak overlijden. Chronische bronchitis & longemfyseem Oorzaken Roken, erfelijke ziekte, schadelijke stoffen Symptomen Benauwdheid, hoesten, slijm, kortademigheid, vermoeidheid GOLD, 2015

10 Waarom zelfmanagement? An urgent need for action mensen met COPD in 2014 in Nederland mensen overleden in 2014 door COPD % 27% (2016)

11 Waarom zelfmanagement? An urgent need for action Waardoor komt deze stijging? Bij wie komt het veel voor? Chronische ziekten en multimorbiditeit komen veel voor bij ouderen en mensen met een lage opleiding. RIVM (2014)

12 Waarom zelfmanagement? An urgent need for action Wat zijn de gevolgen van toename aantal chronisch zieken? Minder goede kwaliteit van leven Meer frequente en langdurige ziekenhuisopnames Meer kans op complicaties na een operatie Meer kans op vroegtijdig overlijden Stijging van zorgkosten ZELFMANAGEMENT is nodig om de zorgvraag de komende jaren aan te kunnen. Wat vraagt dit van zelfmanagement?! RIVM (2014)

13 Terminologie Zelfredzaamheid Patient-empowerment Eigen regie Therapietrouw Zelfzorg Waar hebben we het nu eigenlijk over?

14 Wat is zelfmanagement? Zelfmanagement is de mogelijkheid van het individu om de symptomen, behandeling, fysieke en psychosociale consequenties, en de veranderingen in levensstijl die inherent zijn aan het leven met een chronische aandoening, te managen. Barlow et al. 2002

15 Wat vraagt zelfmanagement van een COPD patiënt? Casus COPD longaanval Opdracht: Wat vraagt zelfmanagement in deze casus van een COPD patiënt?

16 Wat weten we vanuit onderzoek? De patiënt en zelfmanagement Onderzoek naar activatie voor zelfmanagement bij COPD Doel: inzicht krijgen in mate van activatie voor zelfmanagement en karakteristieken die hiermee geassocieerd zijn. Methode: Vragenlijst studie bij patiënten met COPD (n=290). Mate van activatie voor zelfmanagement: PAM-13 Korpershoek et al. (2016) International Journal of COPD

17 Wat weten we vanuit onderzoek? De patiënt en zelfmanagement Mate van activatie voor zelfmanagement bij COPD patiënten Veel ruimte voor verbetering! Korpershoek et al. (2016) International Journal of COPD

18 Wat weten we vanuit onderzoek? De patiënt en zelfmanagement Variabelen die geassocieerd zijn met activatie voor zelfmanagement: Leeftijd, BMI, angst, ziekte-perceptie, GOLD stadium & comorbiditeiten. Betekenis: Meer aandacht voor relatief oudere patiënten, met een relatief hoog gewicht, een meer negatieve ziekteperceptie, ernstig COPD, weinig comorbiditeiten en gevoelens van angst. Uitkomst van de studie kan zorgverleners om subpopulaties van COPD patiënten te identificeren. Belangrijk om zelfmanagent activiteiten op maat aan te kunnen bieden. Korpershoek et al. (2016) International Journal of COPD

19 Wat weten we vanuit onderzoek? De patiënt en zelfmanagement NIVEL rapport: Zelfmanagement, wat betekent het voor de patiënt? Heijmans et al NIVEL (2014) Conclusie NIVEL rapport (2014): Er wordt wellicht te licht gedacht over zelfmanagement en nemen van verantwoordelijkheid. Het gaat om meer dan verschuiven van zorg van professionals naar patiënt en sociale omgeving. Het is belangrijk om aan te sluiten bij de wensen en behoeften van patiënten en hun netwerk zorg op maat

20 Wat weten we vanuit onderzoek? Bewijs voor zelfmanagement One size does not fit al! Etc.

21 Zelfmanagement in de praktijk Rol van de verpleegkundige Aanleren van gezondheidsvaardigheden Educatie over aandoening Ondersteuning bij medicatiemanagement Stimuleren van symptoommonitoring Ondersteuning bij besliskunde Relatie met zorgverlener Hulp bij actie plannen (zorgplan) Hulp bij problemen oplossen Verandering in leefstijl Gebaseerd op Lorig (2003)

22 Zelfmanagement in de praktijk Tools en hulpmiddelen 5A model Methodische manier om zelfmanagement te ondersteunen: Achterhalen Adviseren Afspreken Assisteren Arrangeren Competenties voor het ondersteunen van zelfmanagement NURSE-CC, Hogeschool van Rotterdam (2016)

23 Zelfmanagement in de praktijk Tools en hulpmiddelen Zelfmanagement toolbox (Landelijk Actieprogramma Zelfmanagement, Handreiking ethische dillema s bij zelfmanagement ondersteuning voor verpleegkundigen (NURSE-CC, Hogeschool Rotterdam) Het actieplan longaanval (COPD) (Longfonds)

24 Zelfmanagement in de praktijk Wat willen we bereiken bij de patient? Doel van zelfmanagement: gedragsverandering Begin aanleren van kennis en zelfmanagementvaardigheden Vertrouwen krijgen in eigen kunnen Continu proces Gedragsverandering Verandering basishouding verpleegkundigen?

25 Zelfmanagement Wat kun je ermee? Wees alert Blijf je verwonderen (signaleren) Vraag door Betrek de patiënt in het formuleren van doelen (wat wil patiënt zelf?) Betrek de sociale omgeving Schakel andere disciplines in Gebruik bewezen effectieve tools

26 Take home message Ga met elkaar in gesprek Waar kun je met elkaar alert op zijn als het gaat om jouw doelgroep? Stel prioriteiten Wat wil de patiënt? Wat denk jij als professional dat verstandig is? Maak keuzes en besteed hier intensief aandacht aan. Ga na wat de patiënt zelf kan. Wees een coach. Chronisch ziek zijn vraagt om continue ondersteuning! Je bent als verpleegkundige belangrijk om zelfmanagement te realiseren!

27 Bedankt voor jullie aandacht!

28 Referenties Barlow et al (2002). Self-management approaches for people with chronic conditions: a review. Patient Educ Couns Oct -Nov;48(2): Gijssen et al (2014). RIVM Nationaal kompas. Hoeveel mensen hebben één of meer chronische ziekten? URL: Heijmans et al (2014). NIVEL. Zelfmanagement, wat betekent het voor de patient? URL: Hogeschool van Rotterdam (2016). Competenties voor het ondersteunen van zelfmanagement. URL: Hogeschool van Rotterdam (2016). Handreiking ethische dilemma s voor verpleegkundigen. URL: Korpershoek et al (2016). Determinants of activation for self-management in COPD patients. Int Journal of COPD Aug; 1;11: Lorig (2003). Self-management education: history, definition, outcomes, and mechanisms. Ann Behav Med. Aug;26(1):1-7. RIVM (2014). Toekomstverkenning RIVM: Een gezonder Nederland met meer chronisch zieken. URL: RIVM_Een_gezonder_Nederland_met_meer_chronisch_zieken. Touwen et al (2015). Potential for Self-Management in Chronic Care: Nurses' Assessments of Patients. Nurs Res Jul-Aug;64(4): Volksgezondheid en zorg (2016). COPD, cijfers&context, huidige situatie. URL: Wagner EH et al (1996). Improving outcomes in chronic illness. Managed Care Quarterly 4 (2) www. zelfmanagement.com