Over voeding en ondervoeding



Vergelijkbare documenten
Aanpak van ondervoeding bij kanker: screening, sonde- en bijvoeding. Sanne Mouha Competentiecentrum klinische voeding

Healthy ageing: research initiatives in the North of The Netherlands. Doede Binnema

Tabel 6. Overzicht van gevalideerde (screenings)instrumenten voor (risico op) ondervoeding

Introductie. Ir. Saskia van Gend projectleider en netwerkbroker

Basisvoedingszorg: terug naar de essentie. Bart Geurden RN, PhD

Gezonde voeding (voor ouderen)

Wat betekent ondervoeding?

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns

Malnutritie. Screening en Behandeling. Bart Geurden, RN, PhD

Voeding en Ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit. Symposium Voeding en Ouderen - november

11/6/2006. Oorzaken. Screening in de Geriatrie. Ondervoeding is frequent. Dienst BMI Albumine <3.5 g% Prof Dr M.Vandewoude G

Definities, diagnostiek, prevalentie en determinanten van ondervoeding bij ouderen

Bijna alle levensmiddelen bevatten eiwit. Het komt voor in zowel plantaardige als dierlijke producten.

3.1 Inleiding Suiker en suikers

Voedingsmanagement in de Psychiatrie

De NVD heet je van harte welkom bij deze sessie!

27/09/2018. Casus. Impact van chirurgie. Impact van voeding. thv spijsverteringsstelsel postoperatief voedingsbeleid. anesthesie herstel

Decubitus, terug naar de basis!

Verwezenlijkingen binnen de krachtlijn ondervoeding van het federaal voedingsen gezondheidsplan voor België (FVGP-B)

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Vluchteling en ondervoed

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015

Bij hoeveel procent vochtverlies gaat de sportprestatie achteruit? Ong. 1% Bart van der Meer WM/SM theorie les 11 Amice

Signalering van ondervoeding in de eerstelijnszorg en thuiszorg

24 mei 2011 Gezonde voeding voor senioren

Zuivel en gezondheid. De rol van melk, melkproducten en kaas in een gezond voedingspatroon

Ondervoeding bij hulpbehoevende ouderen thuis en in een thuisvervangende omgeving

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Lectoraat Food, Health & Safety. Over voeding. en ondervoeding. Dr. Feike R. van der Leij Hogeschool Van Hall Larenstein

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3. Gezonde voeding

BEWEGING EN VOEDING VOOR OUDEREN

The RIGHT food is the best medicine

Ouderen, kanker en ondervoeding

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Wat is de relatie tussen zuivel en voedingsstoffeninname? Dr. Ir. Joline W.J. Beulens

ADVIES VAN DE WETENSCHAPPELIJKE EPERTENGROEP ONDERVOEDING VAN HET NATIONAAL VOEDING- EN GEZONDHEIDSPLAN VOOR BELGIE 1

Droogvoeding Verpakking van 1,5kg en 3,5kg

Voeding bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa. Ginette van Lienen, diëtist

Diewertje Sluik, Edith Feskens

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 4. Gezonde voeding

Gezonde voeding en voldoende beweging ook voor ouderen. Lisette CPGM de Groot; Wageningen Universiteit 12-11, Active Ageing 2015

Tapenade Oude kaas (Oliva) Auteur informatie. Telefoon Versie , 16:04:13

Urinary S/O Moderate Calorie Diet

Gezonde voeding. Inhoudsopgave. Waarom gezonde voeding? Inhoudsopgave. Waarom gezonde voeding? Waarom gezonde voeding?

Discussie Van onderzoek naar praktijk: Wat heb je nodig aan onderzoeken om de praktijk te veranderen? Wesley Visser Sigrid Amstelveen

Diab-eten. Voeding en hartchirurgie. Jacobien Hiemstra Diëtist, St Antonius Ziekenhuis 9 april 2013

Goede voeding. Hans van Kuijk sportarts

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid groente en de gevolgen van een tekort aan inname. Dick van Waardenburg Kinderarts

Gezonde leefstijl, hoe pak je dit op?

Voedingsstoffen. Green Science CITAVERDE. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

is e r n ie t! Bewust Beter Betaalbaar

Voeding in de huidige maatschappij

KEN JIJ JE CHOLESTEROL- GEHALTE? PRAAT EROVER MET JE HUISARTS

Kanker en Voeding. een Alpe D HuZes/KWF leerstoel. Ellen Kampman, 14 mei 2014

De grote voedingsquiz

Voeding en beweging bij patiënten tijdens en na de behandeling Martine Sealy, MSc, RD

VASTSTELLEN EN AANPAKKEN VAN ONDERVOEDING: SIMPEL TOCH ANTWERPEN 20 APRIL 2017

gezond zijn, gezond blijven met vitamines en mineralen

Ondervoeding herkennen

Dia 1. Dia 2 Wat is voeding: Dia 3. Voeding - Alles over voeding - Voeding in de praktijk - Voedingsschema. Koolhydraten

Vergelijking van ESPEN voedingsrichtlijnen voor patiënten met kanker met aanbevelingen uit het Handboek Voeding bij Kanker

Welkom bij Forte kinderopvang

Zoals jullie weten heb ik literatuuronderzoek gedaan naar 12 determinanten van ondervoeding. Vandaag wil ik graag inzoomen op sarcopenie.

S C H I J F V A N V I J F

Ondervoeding bij Ouderen 14/11/2013. S. Lonterman; Klinisch Geriater

Ondervoeding in revalidatiecentra Resultaten, discussie en afspraken. Projectteam: Dorijn Hertroijs Coby Wijnen Hinke Kruizenga

Gezonde Voeding Tips

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage.

5,4. Antwoorden door een scholier 913 woorden 31 januari keer beoordeeld. Basisstof 1; voedselproductie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

BETER LEVEN VIA BETERE VOEDING OOK DE VOEDINGSINDUSTRIE KAN ZIJN STEENTJE BIJDRAGEN

Transcriptie:

Over voeding en ondervoeding 2 november 2012

Over voeding en ondervoeding Inaugurele rede Feike van der Leij Lector Health & Food Lectoraat Food, Health & Safety

beste onderwijs = onderzoek onderzoek = vragen stellen

Lectoraat Food, Health & Safety

health now future age

Roseboom et al. Journal of Hypertension 1999

www.hongerwinter.nl/pdf/kinderen_van_de_hongerwinter.pdf

Micronutriënten Macronutriënten ( brandstof ) Vitamines Vetten Mineralen o.a. Calcium IJzer Zink Kalium Natrium Koolhydraten Eiwitten

Micronutriënten Macronutriënten ( brandstof ) Vetten Koolhydraten Eiwitten mitochondriën Illustratie: Jan Prinsen

3 ENZYMEN aanjagen van vetzuurverbranding Schreurs et al., Obesity Reviews 2010

MIN x MIN = PLUS aanjagen van vetzuurverbranding Schreurs et al., Obesity Reviews 2010

energie sensor MIN x MIN = PLUS aanjagen van vetzuurverbranding

PPAR α PPAR β/δ Gilde et al., Circulation Research 2002 van der Leij et al., Genomics 2008

PGC1α PPAR α masterswitch PPAR β/δ

PGC1α BEWEGING / CALORIE RESTRICTIE EXERCISE / CR -MIMETICS EXERCISE-MIMETICS PPAR β/δ Mercken et al., Ageing Res Rev. 2012

PGC1α PPAR α Visolie PPAR β/δ Sampath & Ntambi 2004 Georgiadi et al., Physiol Genomics 2012

PGC1α Resveratrol Baur et al., Nature 2006 Mercader et al., J Nutr Biochem. 2011

PGC1α Metformine SIRT mtor Mercken et al., Ageing Res Rev. 2012

Micronutriënten Macronutriënten ( brandstof ) Vetten Koolhydraten Eiwitten

bij mensen met overgewicht: met suiker gezoete frisdrank: 1,6 kg erbij in 10 weken laagcalorisch gezoete frisdrank: 1,0 kg eraf in 10 weken Raben et al., Am. J. Clin. Nutrition 2002

ca. 1 kg verschil in gewichtstoename bij kinderen van 4 12 jr, gemeten over 1½ jr de Ruyter et al., New England J Med. 2012

ca. 1 kg verschil in gewichtstoename bij kinderen van 4 12 jr, gemeten over 1½ jr de Ruyter et al., New England J Med. 2012

ca. 1 kg verschil in gewichtstoename bij kinderen van 4 12 jr, gemeten over 1½ jr de Ruyter et al., New England J Med. 2012

http://www.cdc.gov/obesity/data/adult.html

http://www.cbs.nl

malnourished elderly citizens cost the EU more than obesity ondervoeding bij ouderen kost de EU méér dan obesitas Elia et al., British Association for Parenteral and Enteral Nutrition, 2005 Baeyens, From Malnutrition to Wellnutrition (Proceedings) 2006 Russell, Clinical Nutrition Supplements 2007 Elia & Bistrian, The Economic, Medical/Scientific and Regulatory Aspects of Clinical Nutrition Practice: What Impacts What? 2009

malnourished elderly citizens cost the EU more than obesity MNA MUST = Mini Nutritional Assessment = Malnutrition Universal Screening Tool NRS2002 = Nutrition Risk Screening-2002 SGA SNAQ = Subjective Nutritional Assessment = Short Nutritional Assessment

Incidence of nutritional risk according to NRS-2002 Sorensen et al., Clinical Nutrition 2008

www.zorgzamevoeding.nl

IWP Health, Food & Technology innovatiewerkplaats

www.food-circle.nl

www.food-circle.nl

Innovatieprogramma: Thematafels Clean label conservering Natuurlijke gezondheid granen / vruchten Zout reductie Functionaliteit gesproeidroogde poeders Clean label emulsies Clean label zoetwaren Verzadigd vet reductie Voedsel voor kwetsbare ouderen

1 Hoogcalorisch brood 2 Mogelijkheden van plantaardige eiwitten in gesproeidroogde poeders 3 Bioavailability verhogen van alternatief eiwit 4 Snelle detectie ten behoeve van houdbaarheid bakkerijgrondstoffen 5 Behoud van voedingsstoffen 6 Emulsies op zetmeelbasis 7 Verzadigd vet reductie Participerende bedrijven: Innovatieprogramma: Deelprojecten AVEBE; Basic Supply Group; CSK Food Enrichment; DOC Kaas; Food Processing & Partners; Lypack; Koninklijke Koopmans Meelfabrieken; Yme Kuiper; Smilde Foods; Bakkerij van der Zee

health now future age

BMI of voedselinname leeftijd

BMI of voedselinname leeftijd

BMI of voedselinname leeftijd

BMI of voedselinname leeftijd

BMI of voedselinname leeftijd

BMI of voedselinname leeftijd

Customized Nutrition : Voeding op maat

FEED FOOD Customized Nutrition : Voeding op maat eiwit en darmfunctie

Chemie Biotechnologie Chemische Technologie Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek Voedingsmiddelentechnologie

Martijn Franken martijn.franken@wur.nl Cilia Hettinga cilia.hettinga@wur.nl Erwin Kuiken erwin.kuiken@wur.nl Aart van Marle aart.vanmarle@wur.nl Wessel Moolenburgh wessel.moolenburgh@wur.nl Lisa Pruijmboom lisa.pruijmboom@wur.nl Jentina Schuurman jentina.schuurman@wur.nl Arnold Wiersma arnold.wiersma@wur.nl