Arbocatalogus sector Waterschappen

INFORMATIEBLAD Arbo In 2010 en 2011 zijn veel arbobeleidsregels vervallen. Deze beleidsregels gaven vullg aan de doelvoorschriften uit de arbowetgevg. Arbocatalogi kunnen deze middelvoorschriften vervangen. In een Arbo maken sociale partners bdende afspraken over de vullg van de doelvoorschriften voor een beperkt aantal (prioritaire) risico s. In opdracht van het A&Ofonds Waterschappen is voor de sector waterschappen voor de belangrijkste brancherisico s de Arbo opgesteld. Voor wie is de Arbo bestemd? De Arbo sector waterschappen is van toepassg op: 1 Alle organisatieonderdelen conform de Waterschaps Informatie Architectuur De Arbo van de is van toepassg op alle organisatieonderdelen die voorkomen de sector, zoals beschreven de Waterschaps Informatie Architectuur (WIA) BESTURING RELATIEBEHEER INNOVATIE Totstandkomg van de De is tot stand gekomen dankzij een groot draagvlak bnen de sector waterschappen. Een begeleidgscommissie waar vertegenwoordigers van de waterschappen en het A&Ofonds Waterschappen zijn opgenomen, heeft het gehele project begeleid. De prioritaire risico s zijn gekozen op basis van de expertisebeoordelg door de begeleidgscommissie en KAMfunctionarissen, analyse van ernstige ongevallen en het rapport van de Arbeidsspectie Inspecties Buitendienst Overheden A866. Arbo De Arbo bestaat momenteel uit vijf delen: deel 0 Hoofdrapport deel 1 Publieksagressie deel 2 Besloten ruimte deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen deel 4 Knellen, pletten en snijden deel 5 Biologische agentia PLANVORMING REGELGEVING VERGUNNINGVERLENING HANDHAVING WATERKERINGENBEHEER WATERSYSTEEMBEHEER AFVALWATERZUIVERING WEGENBEHEER BELASTINGHEFFING & INVORDERING Schema conform edrapportage deel 2: Processen, Objecten en Interactie, versie 1.0, 27 februari 2006, m.m.v. Unie van Waterschappen en Stowa 2 Alle werken beheer van de waterschapsorganisaties 3 Voor Publieksagressie: ook op locaties die niet het beheer zijn van de waterschappen Overzicht taken, functies en locaties Het overzicht Toepassgsgebied: Taken, functies en locaties bevat taken, functies en locaties waar werknemers te maken kunnen krijgen met één van de prioritaire risico s. Hierbij wordt aangemerkt dat de CALAMITEITENZORG EXTERNE VERANTWOORDING Paga 1 van 18

Prioritair risico Publieksagressie Besloten ruimte Struikelen, Uitglijden, Vallen Knellen, Pletten, Snijden Biologische agentia Defitie Het welbewust of onbewust, verbaal of non verbaal uiten, gebruiken van fysieke kracht of macht, dan wel het dreigen daarmee, gericht tegen een werknemer, onder omstandigheden die rechtstreeks verband houden met het verrichten van de publieke taak, wat resulteert of waarschijnlijk zal resulteren een gevoel van bedreigg, psychische schade, materiële schade, letsel of de dood tengevolge hebbende. Een gesloten of deels open omgevg met een al dan niet vernauwde toegang, die niet ontworpen is voor het verblijf van personen, waar een gevaarlijke atmosfeer aanwezig kan zijn. Het ongewild verliezen van evenwicht door een gerg hoogteverschil of obstakel de ondergrond. Het ongewild verliezen van evenwicht door een gladde ondergrond. Het ongewild verliezen van evenwicht waarbij een verticale afstand wordt afgelegd. Met een lichaamsdeel vast raken tussen één of meerdere objecten of delen van objecten. Contact tussen een object en een lichaamsdeel waarbij dit lichaamsdeel wordt samengedrukt en samengeperst. Contact tussen een object en een lichaamsdeel waarbij een snijdg van het lichaamsdeel plaatsvdt. Microorganismen, celculturen en menselijke endoparasieten, al dan niet genetisch gemodificeerd, die een fectie, allergie of toxiciteit kunnen veroorzaken. Prioritair risico Publieksagressie Besloten ruimte Struikelen, uitglijden en vallen Knellen, pletten en snijden Biologische agentia Arbowet Artikelnummer Arbobesluit afdelg 4 PSA [1], artikel 2.15 lid 1 Arbo besluit, art. 3.5g Arbobesluit art. 3.2 Arbobesluit art. 3.10 Arbobesluit art. 3.11 Arbobesluit art. 3.15 Arbobesluit art. 3.16 Arbobesluit, artikel 7. 7 Arbeidsmiddelenrichtlijn Arbobesluit 4.84 Arbobesluit 4.85 Arbobesluit 4.87 Arbobesluit 4.87a Arbobesluit 4.87b Arbobesluit 4.88 Arbobesluit 4.89 Arbobesluit 4.90 Arbobesluit 4.91 Arbobesluit 4.92 Arbobesluit 4.93 Arbobesluit 4.94 Arbobesluit 4.95 Arbobesluit 4.96 Arbobesluit 102 Arbobesluit 105 Arbobesluit 109 Doelvoorschrift Indien medewerkers worden blootgesteld aan PSA stelt de werkgever maatregelen vast om PSA te voorkomen en/of te beperken. Gevaar voor verstikkg, bedwelmg, vergiftigg of brand Toegang tot arbeidsplaatsen Redden van drenkelgen Vloeren, muren en plafonds van arbeidsplaatsen. Markerg gevaarlijke plaatsen Voorkomen van valgevaar. Veiligheidsvoorziengen i.v.m. bewegende delen Voorschriften die gelden voor alle arbeidsmiddelen Biologische agentia, celculturen en microorganismen: defitie; categoriedelg Nadere voorschriften risicoventarisatie en evaluatie Vervangen van biologische agentia Voorkomen of beperken van blootstellg Voorkomen en beperken van Legionella Veiligheidssignalerg Hygiënische beschermgsmaatregelen Registratie Onderzoek en vaccs Informatie verband met een ongeval of cident: contact met de ondernemgsraad Overige formatie Kennisgevg Ongevallen en cidenten Kennisgevg Voorlichtg en onderricht Arbeidsverboden voor gevaarlijke stoffen en biologische agentia Arbeidsverboden enkele biologische agentia Arbo ook van toepassg is op werknemers (bijvoorbeeld aannemers) die werkzaamheden verrichten namens een waterschapsorganisatie. De Arbo is niet van toepassg op bezoekers of burgers. Wel is het is van belang dat het waterschap het kader van de zorgplicht ook ten behoeve van deze groepen maatregelen neemt. De defitie van de prioritaire risico s In bovenstaande tabel zijn de defities van de prioritaire risico s opgenomen zoals die voor deze Arbo gelden. Wetgevg De Arbo geeft concrete oplossgen voor doelvoorschriften uit de Arbowetgevg. De Arbo omvat een beperkt aantal prioritaire risico s. Oplossgen die de worden genoemd hebben tot doel de risico s tot mimaal het wettelijke niveau terug te drgen. Toepassg van de is niet vrijblijvend. In onderstaande tabel is voor elk deel (prioritair risico) weergegeven aan welke doelvoorschriften door middel van de vullg is gegeven. Opbouw van de Arbo Elk deel van de Arbo bestaat uit: Hoofdstuk 1 Defitie, wetgevg en aanpak Hoofdstuk 2 Oplossgenboek. Daarnaast kan verwezen worden naar relevante literatuur, websites, bijlagen en formats. Integrale aanpak per prioritair risico In hoofdstuk 1. Defitie, wetgevg en aanpak is 1.4 opgenomen of een maatregel verplicht of geadviseerd wordt. Afwijken van verplichte maatregelen is mogelijk dien aantoonbaar een mimaal vergelijkbaar beschermgsniveau wordt bereikt waarbij nog steeds voldaan wordt aan de doelvoorschriften. [1] PSA: Psychosociale Arbeidsbelastg Paga 2 van 18

Oplossgenboek In het oplossgenboek is de aanpak uitgewerkt concrete maatregelen. De aanpak voor alle risico s volgt de arbeidshygiënische strategie. Dit betekent dat eerst wordt onderzocht welke bronmaatregelen kunnen worden getroffen. Als bronmaatregelen niet mogelijk zijn, worden collectieve maatregelen genomen om de risico s te vermderen. Indien collectieve maatrege len onvoldoende oplossg bieden, zullen dividuele maatregelen worden genomen. Als laatste mogelijkheid kunnen persoonlijke beschermgsmiddelen verstrekt worden. Mocht er toch een cident plaatsvden dan dienen maatregelen en voorziengen er voor te zorgen dat het letsel gemimaliseerd wordt. Deel 1 Publieksagressie Publieksagressie (door derden) komt breed bnen de sector waterschappen voor. Vrijwel alle werknemers met publieke functies kunnen hier te maken mee krij gen. In het deel Publieksagressie zijn onder meer voorbeelden opgenomen van een beleidsvisie, huis en gedragsregels, onderdelen van trag Om gaan met Agressie, onderwerpen voor teamafspraken (agressieprotocol) en cidentformulieren. De tegrale aanpak Publieksagressie maakt onder scheid beleid, voorzorgsmaatregelen, maatregelen om adequaat te kunnen reageren op agressie en voor afhandelg van cidenten. Alle functies de water schappen met publiekscontacten en met een risico op agressie horen aan de orde te komen. Arbo VerSie 2013 Deel 1 Publieksagressie Hoofdrapport Publieksagressie Besloten ruimten Deel 3 Deel 4 Deel 5 Struikelen, uitglijden en vallen Knellen, pletten en snijden Biologische Agentia Arbo VerSie 2013 Deel 2 Besloten ruimten Deel 0 Hoofdrapport Deel 1 Publieksagressie Besloten ruimten Deel 2 Deel 3 Deel 4 Deel 5 Struikelen, uitglijden en vallen Knellen, pletten en snijden Biologische Agentia Arbo VerSie 2013 Deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen Deel 2 Besloten ruimte Elk waterschap heeft besloten ruimten. Besloten ruimten zijn deze gedefieerd als een gesloten of deels open omgevg met een al dan niet vernauwde toegang, die niet ontworpen is voor het verblijf van personen, waar een gevaarlijke atmosfeer aanwezig kan zijn. Onderhoudspersoneel, technici en operators zijn voorbeelden van functies die met deze besloten ruimten te maken kunnen krijgen. In het deel Besloten ruimte zijn onder meer voorbeelden opgenomen van een overzicht van beslo ten ruimte met stallatierisico s, een taakrisicoanaly se, een laatste muut risico analyse, een werkvergun ng, en een noodplan. De tegrale aanpak besloten ruimte maakt onder scheid preventieve en repressieve maatregelen. Deel 0 Deel 1 Deel 2 Deel 0 Hoofdrapport Deel 1 Publieksagressie Besloten ruimten Deel 2 Deel 3 Deel 4 Deel 5 Struikelen, uitglijden en vallen Knellen, pletten en snijden Biologische Agentia Arbo Deel 4 Knellen, pletten en snijden Deel 0 Hoofdrapport Deel 1 Publieksagressie Besloten ruimten Deel 2 Deel 3 Deel 4 Deel 5 Struikelen, uitglijden en vallen Knellen, pletten en snijden Biologische Agentia Deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen Op elke waterschapslocatie bestaat voor vrijwel alle waterschapsfuncties het risico op struikelen, uitglijden en vallen. Het waterschap dient maatregelen te nemen om struikelen, uitglijden en vallen te voorkomen. In het deel Struikelen, uitglijden en vallen zijn onder meer voorbeelden opgenomen van een RI&E checklist voor diverse stallaties, een verwijzgstabel voor eisen aan bordessen, trappen en ladders en een structie voor het betreden van een schu talud. De tegrale aanpak Struikelen, uitglijden en val len maakt onderscheid preventieve en repressieve maatregelen. Paga 3 van 18 Arbo Deel 5 Biologische Agentia Deel 0 Hoofdrapport Deel 1 Publieksagressie Besloten ruimten Deel 2 Deel 3 Deel 4 Deel 5 Struikelen, uitglijden en vallen Knellen, pletten en snijden Biologische Agentia

Deel 4 Knellen, pletten en snijden Bij het werken met arbeidsmiddelen bestaat het gevaar op knellen, pletten en snijden. Elke waterschapslocatie heeft maches die door bijvoorbeeld onderhoudspersoneel, beheerders, schoonmakers, worden bediend. In het deel Knellen, pletten en snijden zijn onder meer voorbeelden opgenomen van gevaarbronnen, risicobeoordelgen, overzichten van veiligheidsafstanden, eisen voor afschermg. De tegrale aanpak Knellen, pletten en snijden maakt onderscheid preventieve en repressieve maatregelen. Deel 5 Biologische agentia Biologische agentia komt ondere voor bij waterzuivergen maar ook bij buitenwerkzaamheden zoals werken het groen, werken met dode / zieke dieren of werken / nabij het oppervlaktewater. In de Arbo is onder meer een voorbeeld risicoventarisatie opgenomen. Verder worden er ook oplossgen aangedragen voor een hygiëneprotocol, het dragen van persoonlijke beschermgsmiddelen, structie en te nemen maatregelen geval van een cident. De tegrale aanpak Biologische agentia maakt onderscheid preventieve en repressieve maatregelen. Onderhoud en beheer van de Arbo Het aantal prioritaire risico s kan de loop der tijd worden uitgebreid. De Arbo wordt opdracht van het A&Ofonds Waterschappen samenwerkg met de waterschapsorganisaties onderhouden op basis van nieuwe regelgevg en zichten. Meer formatie Voor vragen over de Arbo kunt u contact opnemen met de preventiemedewerker van uw organisatie. De Arbo sector Waterschappen is te downloaden op de website van het A&Ofonds Waterschappen www.aenowaterschappen.nl Colofon Opdrachtgever Stichtg A&Ofonds Waterschappen Secretaris/projectmanager Emma van Vliet Edredactie Emma van Vliet Met dank aan De leden van de begeleidgscommissie Arbo Uitgave Stichtg Arbeidsmarkt en Ontwikkelgsfonds Waterschappen Concept, tekst en realisatie DHV en A&Ofonds Waterschappen Vormgevg ]RUURD[ Rotterdam Fotografie Chris Pennarts, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Oplage Webdocument Stichtg Arbeidsmarkt en Ontwikkelgsfonds Waterschappen, Den Haag, september 2013 Stichtg A&Ofonds Waterschappen bevordert en ondersteunt vernieuwende activiteiten op het gebied van arbeidsmarkt en HRM beleid. Actuele formatie over de verschillende projecten treft u aan op www.aenowaterschappen.nl Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, enige vorm of op enigerwijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemmg van de Stichtg A&Ofonds Waterschappen. Hoewel aan deze uitgave de grootst mogelijke zorg is besteed, kunnen de samenstellers niet aansprakelijk gesteld worden voor eventuele onjuistheden, noch kunnen aan de houd rechten worden ontleend. Paga 4 van 18

BIJLAGE 0 BIJ INFORMATIEBLAD Arbo Arbo Toepassgsgebied: Taken, functies en locaties In onderstaande tabellen is per prioritair risico een niet limitatief overzicht gegeven van taken, functies en locaties waarvoor de Arbo geldt. Deel 1. Publieksagressie Taken Functies Locatie Juridische taken Invordertaken Beheer en onderhoudtaken Communicatie, representatieen spreekkamertaken Voorlichtgstaken Handhavers Toezichthouders Controleurs Inspecteurs Grondverwervers Monsternemers Invorderaars Deurwaarders Sluis en brugwachters Storgsdienstmedewerkers Muskusrattenbestrijders Helpdeskmedewerkers Receptionisten Medewerkers fiscale afdelg Voorlichters Medewerkers educatie Projectleiders Bij burgers en bedrijven Bij burgers en bedrijven Waterschapslocaties Bij burgers of bedrijven Publieke locaties Waterschapslocaties Waterschapslocaties Bij burgers of bedrijven Publieke locaties Overige functies BHV ers en EHBO ers Waterschapslocaties Bij burgers of bedrijven Publieke locaties Deel 2. Besloten ruimten Taken Functies Locatie Inspectie Reigg Onderhoud Renovatie Zuivergtechnicus Klaarmeester Operator Rayon(beheerder) Projectleider Derden Onderhoudmonteur Onderhoudmonteur Onderhoudmonteur Derden Tanks (Pomp)putten en tanks (Pomp)kelders Basss Leidgwerken Waterstaatkundige werken Paga 5 van 18

Deel 3. Struikelen, uitglijden en vallen Struikelgevaar Type gevaar Taken Functies Locatie Struikelen over lage obstakels de looproute Struikelen over losse/ verzakte tegels op paden Vrijwel alle waterschapstaken Vrijwel alle waterschapstaken Vrijwel alle waterschapsfuncties Vrijwel alle waterschapsfuncties Installaties (bnen en buiten) Looppaden op rwzi s / awzi s, gemalen, stuwen en andere kunstwerken Uitglijdgevaar Type gevaar Taken Functies Locatie Uitglijden op schu talud Uitglijden door polymeer Uitglijden op houten steigers, vlonders, roosters en stoeptegels Valgevaar Beheer Onderhoud Beheer Onderhoud Schoonmaak Beheer Onderhoud Medewerkers waterbeheer Monsternemer Dijkwachter Muskusrattenbestrijder Medewerker buitendienst Zuivergstechnicus Onderhoudsmedewerker Zuivergstechnicus Onderhoudsmedewerker Procestechnicus Monsternemer Schoonmaak personeel Zuivergstechnicus Onderhoudsmedewerker Procestechnicus Monsternemer Schoonmaak personeel Medewerker zuivergsbeheer/ waterbeheer Dijk Kant watergang Terre rwzi / awzi Rwzi / awzi Slibontwaterstallatie (SOI) Aanmaakruimte polymeer Zuiverg Gemaal Stuw Kunstwerken Type gevaar Taken Functies Locatie Vallen /van stallaties Vallen /van stuwen Vallen /van sluiscomplexen Vallen putten Beheer Onderhoud Beheer Onderhoud Beheer Onderhoud Beheer Onderhoud Beheerder Zuivergstechnicus Onderhoudsmedewerker Procestechnicus Monsternemer Beheerder Onderhoudsmedewerker Beheerder Onderhoudsmedewerker Sluiswachter/brugwachter Beheerder Zuivergstechnicus Onderhoudsmedewerker Procestechnicus Handhavers bij bedrijven Alle waterschapslocaties Op en rond stuwen Op en rond sluiscomplexen Zuivergen, gemalen, rioolputten of dijkdoorlaten Paga 6 van 18

Deel 4. Knellen, pletten en snijden Taken Functies Locaties Ontwerp en koop Nieuwbouw Beheer Onderhoud Renovatie en sloop Projectleider Inkoper Projectleider Beheerder Operator Zuivergtechnicus (klaarmeester) Peilbeheerder Peilopzichter Machist Muskusrattenbestrijder Onderhoudsmedewerker Monteur Schoonmaker Werkvoorbereider Onderhoudsmonteur Rioolgemalen Rioolwaterzuivergsstallaties Kunstwerken Overig (niet locatiegebonden) Deel 5. Biologische agentia Type gevaar Functies Locaties Blootstellg aan biologische agentia bij buitenwerkzaamheden Blootstellg aan biologische agentia bij handelgen met kadavers of zieke dieren Blootstellg aan biologische agentia bij werken / met het oppervlaktewater Medewerkers groen Onderhoudsmedewerkers Installatiemonteurs Muskusrattenbestrijders Inspecteurs / handhavers Monsternemers Toezichthouders Muskusrattenbestrijders Onderhoudmonteurs Buitendienstmedewerkers (rayonbeheerders) Onderhoudsmedewerkers Monsternemers Inspecteurs / handhavers Landmeters Bomen, struiken en gras Krooshekreigers Watergangen Dijken en oevers Roostergoedstallaties Oppervlaktewater Blootstellg aan biologische agentia bij werken met afvalwater Onderhoudsmedewerkers Bediengsmedewerkers Procesoperators Procestechnologen Projectleiders Laboratoriummedewerkers [1] Klaarmeesters Technisch beheerder Inspecteurs / handhavers Heffgstechnologen Slibontwaterg: bijvoorbeeld zeefbandpers roostergoedverwijderg Membraanfilters Rioolgemalen: persleidgen Bedrijven [1] Deze arbo gaat niet specifiek op werkzaamheden en beheersmaatregelen voor blootstellg aan biologische agentia laboratoria. Paga 7 van 18

Bijlage 1 bij formatieblad Arbo Arbo deel 1 Een tegrale aanpak van Publieksagressie In deze beschrijven we een tegrale aanpak gebaseerd op de Arbowet, goede praktijken en zichten van deskundigen. Deze tegrale aanpak maakt onderscheid : de beleidsmatige aanpak; het voorkomen van agressie door preventieve maatregelen; het beperken van agressie daar adequaat te reageren op cidenten; het afhandelen van cidenten. Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Verplicht Uitwerkg Beleidsmatige aanpak 1 Formuleer een visie op publieksagressie 2 Stel een beleidscyclus op 3 Leg de taken en verantwoordelijkheden vast 4 Evalueer het agressiebeleid 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 Voorkomen van agressie 5 Voer een RI&E uit op het gebied van publieksagressie 6 Maak risicoprofielen van situaties en functies 7 Stel huisregels op voor burgers 8 Stel gedragsregels op voor medewerkers 9 Creëer veilige werkprocessen, omgevgen en objecten 10 Tra en licht het personeel voor 11 Maak teamafspraken en leg deze vast 12 Werk samen met andere organisaties bij de aanpak van publieksagressie 2.2.1 2.2.1 2.2.2 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6 Beperken van agressie 13 Tra medewerkers het omgaan met publieksagressie 14 Zorg ervoor dat werknemers alarm kunnen slaan 15 Maak afspraken over het verlenen van collegiale steun 2.3.1 2.3.2 2.3.3 Afhandelen 16 Verleen eerste hulp na publieksagressie 17 Bied nazorg na publieksagressie 18 Meld en registreer cidenten 19 Leg sancties op na cidenten 20 Doe aangifte bij ernstige cidenten 21 Verhaal de schade bij de dader 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.4.4 2.4.5 2.4.6 Tabel 1: Integrale aanpak van publieksagressie [Deels overgenomen uit Sjabloon Arbo Agressie & Geweld, Expertisecentrum Veilige Publieke Taak, 2012]. Paga 8 van 18

Bijlage 2 bij formatieblad Arbo Arbo deel 2 Een tegrale aanpak van besloten ruimten In deze beschrijven we een tegrale aanpak gebaseerd op de Arbowet, goede praktijken en zichten van deskundigen. Deze tegrale aanpak maakt onderscheid preventieve en repressieve maatregelen. Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Verplicht Uitwerkg Preventieve maatregelen 1 Inventariseer de stallatierisico s, maak een overzicht van besloten ruimten en markeer deze ruimten. 2 Voorkom het ontstaan van besloten ruimten en mimaliseer risico s door een goed ontwerp. 3 Leg de activiteitgebonden risico s en beheersmaatregelen vast een risicobeoordelg. 4 Leg de werkafspraken vast een werkvergunng. 5 Meet de atmosfeer en toets deze aan vooraf vastgestelde criteria 6 Zorg voor een veilige en beheerste atmosfeer. 7 Realiseer een goed toegankelijk werkgebied. 8 Mimaliseer het valgevaar / nabij besloten ruimte. 9 Stel voorziengen veilig. 10 Zorg voor een veilige opstellg en gebruik van apparatuur. 11 geef voorlichtg en structie. 12 gebruik persoonlijke beschermgsmiddelen. 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.1.5 2.1.6 2.1.7 2.1.7 2.1.8 2.1.9 2.1.10 2.1.11 Repressieve maatregelen 13 Houd toezicht. 14 Pas geschikte blusmiddelen toe. 15 Stel een noodprocedure op. 2.2.1 2.2.2 2.2.3 Paga 9 van 18

Bijlage 3 bij formatieblad Arbo Arbo deel 3 Een tegrale aanpak van struikelen, uitglijden en vallen In deze wordt een tegrale aanpak beschreven, die gebaseerd is op de Arbowet, goede praktijken en zichten van deskundigen. Deze tegrale aanpak maakt onderscheid preventieve en repressieve maatregelen. Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Verplicht Uitwerkg Preventieve maatregelen 1 Risicoventarisatie: ventariseer de gevaren 2 V&G ontwerp: voorkom het gevaar en mimaliseer de risico s 3 Zorg voor veilige toegang 4 neem collectieve maatregelen 5 Voorkomen uitglijden door preventief onderhoud 6 Kies de juiste valbeschermg 7 Zorg voor goede voorlichtg, trag en structie 8 gebruik de juiste persoonlijke beschermgsmiddelen 9 Bij verdrkgsgevaar; maak een keuze tussen een reddgsvest en een drijfpak. 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.1.5 2.1.6 2.1.7 2.1.8 2.1.8 Repressieve maatregelen 10 Voorkom verdrkg en onderkoelg 11 Borg dat geval van een val het slachtoffer bnen 15 muten gered kan worden 2.2.1 2.2.2 Paga 10 van 18

Bijlage 4 bij formatieblad Arbo Arbo deel 4 Een tegrale aanpak van knellen, pletten en snijden In deze wordt een tegrale aanpak beschreven die is gebaseerd op de wetgevg, goede praktijken en zichten van deskundigen. Deze aanpak is onderstaande tabel weergegeven. Maches Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Ontwerp van een nieuwe mache Aanschaf of opleverg van een nieuwe mache Ingebruikname mache Risicobeoordelg Wijzigen van maches Nieuwe maches 1 Beoordeel op welke wijze de Macherichtlijn van toepassg is, geef hierbij antwoord op de volgende vragen: welke CErichtlijnen zijn van toepassg? valt de mache onder het uitzondergsprcipe? is sprake van een voltooide of onvoltooide mache? valt de mache onder een categorie maches waarvoor vanwege het grote risico uniforme regels zijn vastgesteld? 2 Voer een risicobeoordelg uit conform NENENISO 12100. identificeer gevaren op basis van annex B van NENENISO 12100. beoordeel het risico met een methodiek waar risicoafwendg is opgenomen. beoordeel de risico s met de risicograaf. 3 Voldoe aan de essentiële veiligheidseisen (Macherichtlijn, bijlage 1). 4 ga na welke geharmoniseerde C en Bnormen van toepassg zijn op de mache. 5 Controleer of de documenten van de mache kloppen: nederlandstalige gebruiksaanwijzg of montagehandleidg. Typeplaat IIA of bouwverklarg Technisch constructiedossier (aanwezig bij fabrikant) 6 Voer een controle uit op de essentiële veiligheidseisen (Macherichtlijn, bijlage 1). 7 Voer een documentencontrole uit op de aangeschafte / opgeleverde mache 8 Voer een risicobeoordelg uit conform de Richtlijn Arbeidsmiddelen. Bestaande maches 9 Voer een risicobeoordelg uit conform de Richtlijn Arbeidsmiddelen (arbobesluit hoofdstuk 7). 10 Houd bij knelpunten rekeng met de B en Cnormen. 11 ga na of sprake is van een substantiële wijzigg: geen substantiële wijzigg: Bij een zelfstandige mache: geen herbeoordelg nodig conform de Macherichtlijn. Bij een niet zelfstandige mache: de bouwer wordt beschouwd als fabrikant. wel substantiële wijzigg: opnieuw beoordelen aan Europese richtlijnen. Tabel 1 Integrale aanpak van knel, plet en snijgevaar bij maches Uitwerkg 2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.2 2.2.1 2.2.2 Paga 11 van 18

Overige arbeidsmiddelen Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Handaangedreven arbeidsmiddelen Niet elektrische gereedschappen Voertuigen die werktuigen aandrijven 1 Voer een risicobeoordelg uit conform de Richtlijn Arbeidsmiddelen. 2 Zorg voor compleet en gaaf gereedschap. 3 Voer visuele controles uit op het gereedschap. 4 Zorg ervoor dat de werknemer bekend is met het gebruik van het gereedschap. 5 Voer een risicobeoordelg uit. 6 Beoordeel hierbij de volgende aspecten: aan / en afbouwen (koppelen) van het werktuig; gebruik van het geheel; transport en stallg; onderhoud. Tabel 2 Integrale aanpak van knel, plet en snijgevaar bij overige arbeidsmiddelen 2.3.1 Uitwerkg 2.3.2 2.3.3 Algemene aspecten Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Keurg 1 Keur complexe maches conform NEN 3140 bepalg 5.101 2 Keur nietcomplexe maches conform NEN 3140 bepalg 5.102 3 Keur hijs en hefmiddelen jaarlijks 4 Zorg voor voldoende deskundigheid van de keurmeesters 5 Leg de keurgen aantoonbaar vast Voorlichtg en trag Persoonlijke beschermgsmiddelen 6 Geef voorlichtg en trag. Besteed hierbij aandacht aan: de functie van de medewerker relatie tot het arbeidsmiddel; de functie en werkomstandigheden met betrekkg tot de frequentie van de structie. 7 gebruik de structie matrix om de frequentie van structie te bepalen 8 Ga na welke PBM s de gebruiksaanwijzg beschreven zijn; 9 Beoordeel of voorschreven PBM voor extra risico s kan zorgen; 10 Kies een geschikte PBM en plaats een pictogram bij de werkplek / mache. 11 Stel de PBM s gratis beschikbaar aan het personeel. 12 Maak met het personeel afspraken over aanschaf, verstrekkg, toezicht, vervangg en onderhoud van PBM s. Tabel 3 Integrale aanpak van knel, plet en snijgevaar algemene aspecten graag tabelnummer geven Uitwerkg 2.4 2.5 2.6 Paga 12 van 18

Bijlage 5 bij formatieblad Arbo Arbo deel 5 Een tegrale aanpak van biologische agentia In deze beschrijven we een tegrale aanpak gebaseerd op de Arbowet, goede praktijken en zichten van deskundigen. Deze tegrale aanpak maakt onderscheid preventieve en repressieve maatregelen. Algemene aspecten Aanpak Aspect Verplicht Arbowet RI&E Jeugdigen en zwangeren Gezondheidskundig onderzoek Hygiëneprotocol Vaccatiebeleid Voorlichtg en structie 1 Besteed specifiek aandacht aan biologische agentia. 2 Behandel onderstaande aspecten: risicovolle werkzaamheden; schattg van itieel risico; getroffen beheersmaatregelen restrisico 3 Stel een functiegevarenmatrix op 4 ga na of er de omgevg activiteiten worden ontplooid die tot een verhoogd risico op biologische agentia kunnen leiden. 5 Besteed het V&Gplan specifiek aandacht aan biologische agentia. 6 neem het jeugdigen en zwangerschapsbeleid biologische agentia op. 7 Licht jeugdigen en zwangerschappen actief voor de risico s en restricties ten aanzien van hun werkzaamheden 8 Besteed het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek specifiek aandacht aan biologische agentia. 9 Bied een lymetest aan bij medewerkers op basis van het totaalbeeld van blootstellg aan teken, symptomen, klachten en uitslagen van bloedtests. 10 Stel een hygiëneprotocol op en communiceer dit naar de werknemers. 11 Stel een beleid op overleg met een arbeids hygiënist en/of arboarts. 12 Bied Hepatitus en Tetanus vaccaties aan voor risicogroepen. 13 Voor een aanvullende risicoanalyse uit voor werknemers die zich niet willen laten vacceren. 14 geef voorlichtg en structie over: de risico s van blootstellgen, de voorzorgsmaatregelen, de noodmaatregelen en het gebruik van PBM s. 15 Informeer werknemers over de besmettgsrisico s voor hun omgevg Verplicht Uitwerkg 2.1 2.2 2.2 2.3 2.3 2.4 2.5 2.6 Paga 13 van 18

Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Verplicht Uitwerkg Persoonlijke beschermgsmiddelen 16 Stel een PBM beleid op. 17 Stel vervanggscriteria vast voor elk PBM 18 gebruik onafhankelijke adembeschermg bij > 50x de grenswaarde. 19 geef structie over het uitrekken / uitdoen van PBM s 2.7 Eerste hulp en Incidenten 20 Stel ongewenste gebeurtenissen vast en leg de beheersmaatregelen vast. 21 geef duidelijk aan wat een waterschap zelf doet en wanneer wordt doorverwezen naar een hulpdienst. 22 Registreer alle cidenten met biologische agentia. 2.8 Tabel 1 2 Integrale aanpak van biologische agentia: algemene aspecten Paga 14 van 18

Buitenwerkzaamheden Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Werken met zieke dieren of kadavers RI&E Organisatorische maatregelen Handelgen met zieke dieren en kadavers 1 neem handelgen, vervoer en overslag en opslag van zieke dieren of kadavers op de RI&E. 2 Besteed bij het ontwerp van kunstwerken aandacht aan het voorkomen van het te water of verstrikt raken van dieren. 3 Stel criteria vast voor het ruimen van zieke dieren of kadavers. 4 gebruik handschoenen en dien nodig wegwerpoveralls en adembeschermg. 5 gebruik wegwerpverpakkgen. 6 Scheid het schone en het vuile gedeelte van een voertuig bij het transport van kadavers of zieke dieren. 7 Kadavers worden opgeslagen speciale gekoelde opslagvoorziengen. Verplicht 3.1.1 Werken het groen 3.2 RI&E Organisatorische maatregelen Persoonlijke beschermgsmaatregelen 1 gebruik een vragenlijst om meer zicht te krijgen de blootstellg aan Lyme. 2 Houd bij de richtg van de werkzaamheden rekeng met de seizoenen. 3 geef structie over tekenbeten 4 gebruik lange en sluitende kledg. 5 Stel hulpmiddelen beschikbaar voor het verwijderen van teken. 6 Wees voorzichtig met het gebruik van Deet. Uitwerkg 3.1.2 3.1.2 3.1.3 3.1.3 3.1.3 3.1.3 3.1.1 Werken het oppervlaktewater 3.3 RI&E Ontwerp Communicatie Incidenten 1 Besteed de RI&E aandacht aan de meest voorkomende biologische agentia. 2 Betrek cidenten bij het dimensioneren van kunstwerken. 3 Werk samen met gemeenten en Rijkswaterstaat bij het ontwerpen van riolergssystemen 4 Stel een communicatieplan op om snel medewerkers te formeren bij een overstort of nooduitlaat. 5 Raadpleeg de Arboarts of huisarts als iemand het verdacht water terecht komt. 6 Beoordeel of uitklimvoorziengen nodig zijn (Arbo deel 3) Tabel 1 3 Integrale aanpak van biologische agentia: buitenwerkzaamheden 3.2.2 3.2.2 3.2.3 3.2.3 3.2.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4 Paga 15 van 18

Afvalwater Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Risicoanalyse V&Gontwerp Werkzaamheden met hoge blootstellg 1 Toets de blootstellgsmetgen of schattgen aan de normerg uit deze arbo. 2 Leg risico s en beheersmaatregelen voor werkzaamheden aan objecten met biologische agentia vast procedures of voer een aanvullende risicoanalyse (bijvoorbeeld TRA) uit. 3 Stel calamiteitenscenario s op met betrekkg tot grootschalige blootstellg aan biologische agentia. 4 Voorkom aerosolvormg en mimaliseer voetgangersbeweggen langs bronnen van biologische agentia. Schoonmaakwerkzaamheden 5 Mimaliseer het risico door: Slib bij voorkeur droog te verwijderen. Bij voorkeur geen hoge druk te gebruiken voor verwijderg van slib. Verplicht Uitwerkg 4.1 4.2 4.3 Gebruik van watervernevelende apparatuur 6 Mimaliseer het risico door: Ontwerpmaatregelen: ontwerp van ventilatiesystemen en voorkomen van stallatieonderdelen waar watertemperatuur > 25 C. Organisatorische maatregelen: beperkg van de aanwezigheid, aparte schoonmaakprocedures collectieve maatregelen: compartimentergen, omkastgen, camera s, besturg op afstand. 4.3 Nemen van monsters 7 Mimaliseer het risico door: goed ontwerp van het monsternamepunt. goede ventilatie Mimale hoeveelheid slib aerosolen. Beperkte duur van de monstername. 4.3 Werkzaamheden slibontwatergs en roostergebouw 8 Mimaliseer het risico door: Beperkte aanwezigheid. goede ventilatie. Schone werkomgevg en voldoende pauze. Adembeschermg (afhankelijk van de blootstellg) 4.3 Tabel 1 4 Integrale aanpak van biologische agentia: afvalwater Paga 16 van 18

toelichtgen bij het formatieblad Arbo Arbo Stappenplan implementatie Arbo De Arbo is gereed en goedgekeurd door de sociale partners. Dit betekent dat de van toepassg is op uw organisatie bnen het waterschap. Waarschijnlijk voldoet u nog niet helemaal aan alle eisen uit de Arbo. Dit voorbeeldstappenplan kan u helpen bij de implementatie van de Arbo. Het stappenplan is gebaseerd op de Demg cirkel (Plan do check act). Onderstaande stappen kunt u nemen om de Arbo te implementeren: 1 Inventarisatie: In hoeverre voldoet de organisatie aan de Arbo? 2 Ontwikkel plannen: Hoe kan de organisatie aan de Arbo gaan voldoen? 3. Vaststellen van de plannen: Hoe besluit de organisatie de Arbo te gaan implementeren? 4 Uitvoer van de plannen: De plannen worden gerealiseerd. 5 Evaluatie van de plannen: Is de Arbo daadwerkelijk geïmplementeerd, moeten plannen aangepast worden, kan de verbeterd worden? PLAN ACT Figuur 1 Kwaliteitscirkel van Demg DO CHECK Verdelg van verantwoordelijkheden bij de implementatie: directie: algehele edverantwoordelijkheid; lijnverantwoordelijken: voer van de plannen, voorbeeldgedrag ondernemgsraad: bewaken of de is geïmplementeerd; preventiemedewerker/ KAMcoordator: onder de aandacht brengen van de organisatie, ventariseren van de impact van de Arbo, opstellen en bewaken van een plan van aanpak. Stap 1 Inventarisatie Het doel van deze stap is om zicht te verkrijgen de Arbo en de impact van de voor uw organisatie. Bij de ventarisatie kunt u per prioritair risico onderstaande deelstappen nemen: 1 lees de arbo door; 2 stel op basis van de paragrafen Toepassgsgebied en Taken en functies vast voor welk gedeelte van uw organisatie (afdelg, taken en functies) de Arbo van toepassg is. 3 ga na welke voorschriften nu worden gehanteerd voor het beheersen van het risico uit de Arbo. Maak hierbij gebruik van bijvoorbeeld beleidsstukken, RI&E s, procedures, werkstructies en ongeschreven regels. 4 vergelijk het oplossgenboek met de bestaande voorschriften. Ga hierbij op de volgende aspecten: a Voldoet uw organisatie aan de voorschriften uit de arbo? b Zo nee, waarom niet? Welke andere maatregelen worden genomen om aan het gewenste beschermgsniveau te voldoen? c Welke best practices zijn goed bruikbaar voor uw organisatie? 5 conclusies: geef aan op welke gebieden u aanpassgen dient te maken bijvoorbeeld het beleid, de organisatie, procedures, werkmethoden, etc. Stap 2 Ontwikkel plannen In deze stap maakt u plannen zodat u de nabije toekomst voldoet aan de eisen van de Arbo. U kunt deze fase onderstaande werkvolgorde hanteren: 1 is een wijzigg van het arbobeleid noodzakelijk (bijv. beleidsverklarg Publieksagressie)? 2 neem de Arbo op het Arbo jaarplan; 3 pas RI&E s, procedures en structies aan; 4 maak een actieplan, geef hierbij aan: a wie verantwoordelijk is voor de uitvoer; b wat de planng is; c welk budget en middelen benodigd zijn; 5 bespreek het actieplan met de directie; 6 neem het actieplan op het plan van aanpak van de RI&E. In deze stap is het van belang dat een groot draagvlak gecreëerd wordt bnen de organisatie. Dit kan plaatsvden door: het betrekken van werknemers. Vraag waar zij behoefte aan hebben en wat hun wensen zijn. Behandel niet alleen onderwerpen die voortkomen uit de Arbo maar ook onderwerpen die zij aandragen. Betrek zowel leidggevenden, mensen op de werkvloer als de ondernemgsraad. onderdeel voor onderdeel aan te pakken. m hierbij ook maatregelen die tot snel resultaat leiden. Iedereen weet dan dat de waterschapsorganisatie de Arbo serieus neemt. laat de resultaten zien aan de werknemers en evalueer de verandergen. Stap 3 Stel plannen vast Het doel van deze stap is het borgen dat het actieplan daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Om dit te bereiken is het verstandig om: 1 de directie sterk bij de plannen te betrekken. a naast de formele goedkeurg van de plannen moeten zij bnen de organisatie laten zien dat zij serieus bezig is met de Arbo. Dit kan door bijvoorbeeld het onderwerp te Paga 17 van 18

toelichtgen bij het formatieblad Arbo agenderen een directie / afdelgsvergaderg, aandacht het bedrijfsblad, een lunchpresentatie, etc. b maak duidelijke afspraken met de directie over het bewaken van het plan. Geef hierbij duidelijk aan wie de voortgang bewaakt, hoe vaak dit wordt gedaan en aan wie wordt teruggekoppeld. 2 duidelijk aan de lijnfuncties (clustermanagers, afdelgsmanagers, teamleiders, etc.) aan te geven wat van hun wordt verwacht. 3 de ondernemgsraad bij de besluitvormg te betrekken. De ondernemgsraad heeft vaak veel draagkracht bnen de organisatie. Naast de verplichtg (vanuit de Wet op de Ondernemgsraden) om de ondernemgsraad bij deze plannen te betrekken is het dus ook verstandig. Stap 4 Uitvoer van het plan De lijn is verantwoordelijk voor uitvoer van de plannen. De organisatie dient zorg te dragen voor ruimte en ondersteung zodat er een omgevg is waar de plannen daadwerkelijk uitgevoerd kunnen worden. Tips hiervoor zijn: geef door middel van een presentatie aan de medewerkers aan wat en waarom iets gaat veranderen. Het is verstandig deze presentatie te laten uitvoeren door een leidggevende. ventariseer vooraf welke trag (toolboxen), persoonlijke beschermgsmiddelen en andere voorziengen nodig zijn om de plannen uit te voeren. houd de werknemers op de hoogte van de uitvoer van de werkzaamheden. Stap 5 Evaluatie van het plan In deze stap gaat u na of het plan is uitgevoerd en of de resultaten naar wens zijn. Hierbij kunt u onderstaande deelstappen nemen: bespreek het uitgevoerde plan met de werknemers. Zij geven aan hoe de maatregelen uit de Arbo de praktijk worden ervaren. bespreek de voortgang met de directie. bespreek de voortgang met de ondernemgsraad. Bij de evaluatie kunnen drie situaties worden onderscheiden: het plan wordt goed uitgevoerd. Laat dit geval duidelijk bnen de organisatie zien wat is bereikt, bijvoorbeeld door memo s, agendapunt een afdelgsoverleg, nieuwsbrief, etc. Het laten zien van geslaagde projecten stimuleert de organisatie. er zijn knelpunten het plan. Probeer overleg met de belanghebbenden (directie, OR, leidggevenden en werknemers) de knelpunten op te lossen. Pas dien nodig het plan aan. het plan wordt helemaal niet uitgevoerd. Onderzoek wat de reden van het mislukken is. Ga na of er voldoende draagkracht is en kies een nieuwe strategie of plan. Indien uit de evaluatie blijkt dat oplossgen uit de Arbo niet haalbaar zijn, u betere oplossgen of andere aanbevelgen heeft, bespreek dit dan het branchebrede KAMplatform of formeer de begeleidgscommissie. Paga 18 van 18