NVRD Benchmark Afvalinzameling 2011 Benchmark Analyse (peiljaar 2010) Definitief In opdracht van NVRD Opgesteld door MWH B.V. Projectnummer M11B0027 Datum 4 april 2012 Postadres Postbus 5076 6802 EBARNHEM Nederland T +31(0)26 7513800 F +31(0)26 7513818 Bezoekadres Westervoortsedijk 50 6827 ATARNHEM Nederland www.mwhglobal.nl KVK Haaglanden 27 18 43 23 ING Bank Delft 65 93 74 331 IBAN NL 63 ING B 0659 374331/BIC INGBNL2A MWH is ISO 9001:2008 en VCA* gecertificeerd
2
Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Milieu 5 2.1 Huishoudelijk afval (totaal) 5 2.2 Grof huishoudelijk afval 6 3 Financieel 7 3.1 Inzamelkosten 7 3.2 Verwerkingskosten 8 4 Operationeel 9 4.1 Personeel en Tractie 9 4.2 Verdeling inzamelmiddelen 10 4.3 Inzamelprestaties per inzamelmiddel 11 4.4 Grof huishoudelijk afval 17 3
1 Inleiding De NVRD organiseert elk jaar een Benchmark Afvalinzameling waaraan een representatief deel van haar leden deelneemt. Deze rapportage biedt een overzicht van de benchmarkresultaten peiljaar 2010. Het rapport bevat de algemene uitkomsten van de benchmark een geeft een overzicht van de belangrijkste prestatie-indicatoren op de gebieden milieu, financieel en operationeel. Benchmarkgroepen Om rekening te houden met de eigenschappen van de verschillende verzorgingsgebieden zijn de deelnemers op basis van mate van stedelijkheid in groepen ingedeeld. Om benchmarkgroepen met een gelijkwaardige omvang te krijgen is dit jaar gekozen voor een nieuwe klasse-indeling 1. De cijfers worden vanaf 2010 gerapporteerd in de volgende klasse-groepen: 1-2: deelnemers met een (zeer) sterk stedelijk gebied 3: deelnemers met een matig stedelijk gebied 4-5: deelnemers met een weinig tot niet stedelijk gebied In de benchmark worden de individuele prestaties van de deelnemers vergeleken met de prestaties van deelnemers in dezelfde benchmarkgroep. Ook in deze algemene rapportage worden de indicatoren per benchmarkgroep gepresenteerd. Een uitzondering hierop zijn de inzamelmiddelen. Deze worden over de klassen heen vergeleken op basis van inzamelvorm (minicontainers achterlader, minicontainers zijlader etc.). 1 In de afgelopen jaren werd de volgende indeling gehanteerd: groep A: stedelijkheidsklasse 1, groep B stedelijkheidsklasse 2 en groep C stedelijkheidsklassen 3-5. 4
2 Milieu 2.1 Huishoudelijk afval (totaal) Afvalaanbod Het gemiddelde afvalaanbod in peiljaar 2010, uitgedrukt in kilogram per inwoner, voor de verschillende benchmarkgroepen is weergegeven in Tabel 1. Naast de cijfers van de benchmarkgroep, worden ook de afvalhoeveelheden per stedelijkheidsklasse zoals verzameld door het CBS getoond. Afvalstromen 1-2 3 4-5 BM CBS BM CBS BM CBS Restafval 244 265 224 210 264 194 Grofhuishoudelijkrestafval 35 48 27 30 32 29 Verbouwingsrestafval 9 6 12 4 14 4 Gft-afval 62 44 91 92 122 109 Papier / karton 50 49 63 70 69 80 Glas 19 19 22 22 22 23 Textiel 3 3 4 5 3 5 Kunststoffen 4 3 5 6 6 7 KCA 1 1 1 1 1 1 Hout 29 17 27 22 28 21 Groftuin / groenafval 14 13 24 31 31 45 Metalen 4 4 5 5 5 4 Elektrischeapparaten 4 5 5 6 4 5 Grond 9 6 13 6 3 5 Puin 17 17 25 29 29 32 Huisraad 3 2 7 3 0 2 Overigafval 4 3 1 4 2 5 Totaal 512 503 555 551 635 574 Tabel 1: Ingezameld afval in kilogrammen per inwoner per jaar Scheidingspercentage In het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP2) is een doelstelling voor huishoudelijk afval geformuleerd van 60% nuttige toepassing. In diverse besluiten zijn doelstellingen opgenomen voor te bereiken hergebruikpercentages van afzonderlijke afvalstoffen, zoals verpakkingen, batterijen en elektr(on)ische apparatuur. Recent heeft staatsecretaris Atsma in de afvalbrief Meer waarde uit Afval de ambities voor huishoudelijk afval verhoogd naar 65% recycling. In Tabel 2 is het totale scheidingspercentage per aansluiting weergegeven voor de totale stroom huishoudelijk afval en grof huishoudelijk afval (inclusief de stromen grond, puin en bouw en sloopafval). De ambitie van 65% lijkt nog ver weg. Totaalscheidingspercentage 1-2 3 4-5 Scheiding (%) 41 49 54 Tabel 2: Totale scheidingspercentage 5
2.2 Grof huishoudelijk afval Grofhuishoudelijk afval wordt ingezameld via een haalsysteem of gebracht naar een milieustraat. Haalsysteem Bij het halen van grof huishoudelijk afval zien we dat het aantal deelnemers dat het grof huisafval in een vaste route inzamelt daalt. Hoge kosten en weinig mogelijkheden om de afvalstroom te scheiden zorgen ervoor dat steeds meer deelnemers deze service afbouwen. Hiervoor in de plaats komt een afroepsysteem en wordt het gebruik van de milieustraat meer gestimuleerd (brengsysteem). Het grootste deel van het grof huishoudelijk afval wordt gebracht naar de milieustraat. In Tabel 3 is aangegeven welk deel van het totale aanbod van grof huishoudelijk afval nog via een haalsysteem wordt ingezameld. Ook is aangegeven welke stromen dit betreft en welk scheidingspercentage hierbij wordt gerealiseerd. Grof huishoudelijk Afval (haalsysteem) 1-2 3 4-5 GHA (ongescheiden) kg/ inw/ jaar 17 5 14 Grof tuinafval kg/ inw/ jaar 1,8 2,5 5 Metaal (kg/ inw/ jaar) 0,8 0,9 0,03 Overig (kg/ inw/ jaar) 7 22 0 Totaal grof afval haalsysteem (kg/ inw/ jaar) 27 30 19 Scheiding grof afval aan huis (%) 17 47 24 Aandeel grof afval dat gehaald wordt (%) 18 12 9 Tabel 3: Grof afval haalsysteem: ingezamelde kilogrammen per inwoner per jaar In stedelijkheidsklasse 1-2 wordt 18% van het grof huishoudelijk afval via een haalsysteem ingezameld. Dit afval wordt voor 17% gescheiden ingezameld. In stedelijkheidsklasse 3 wordt 12% van het grove afval aan huis gehaald waarvan 47% gescheiden. In stedelijkheidsklasse 4-5 tenslotte wordt nog maar 9% van het grof huishoudelijk afval met een haalsysteem ingezameld met een scheidingspercentage van 24%. Milieustraat In Tabel 4 is weergegeven welke hoeveelheden afval zijn gebracht naar de milieustraat. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt naar grof huishoudelijk afval en overig (regulier) huishoudelijk afval. Daarnaast zijn in de tabel de scheidingspercentages voor grof huishoudelijk afval voor de milieustraat weergegeven. Hoeveelheden via de Milieustraat (kg/inw/jaar) 1-2 3 4-5 Totaal afval 131 176 171 Totaal grof afval 116 142 63 Ongescheiden grof huisafval 24 23 20 Scheiding totaal milieustraat (%) Exclusief puin, grond & verbouwingsrestafval 67 72 76 Inclusief puin, grond & verbouwingsrestafval 71 75 77 Scheiding grof afval op de milieustraat (%) Exclusief puin, grond & verbouwingsrestafval 62 72 75 Inclusief puin, grond & verbouwingsrestafval 72 75 76 Tabel 4: Kerngegevens milieustraat 6
3 Financieel 3.1 Inzamelkosten In Figuur 1 zijn de gemiddelde directe inzamelkosten per aansluiting voor de verschillende fracties weergegeven. Directe Inzamelkosten 35 30 25 20 15 10 5 28,40 13,51 6,25 2,12 1,12 2,62 0,78 6,04 9,12 28,57 15,94 8,33 4,78 2,17 0,94 1,54 3,85 15,37 24,35 16,80 6,85 5,46 2,69 1,03 0,50 3,64 17,97 0 klasse 1-2 Klasse 3 Klasse 4-5 Restafval Gft Oud papier en Karton Kunststof Verpakkingen Glas Textiel KCA Grof Afval MS Figuur 1 Inzamelkosten per aansluiting incl. indirecte kosten en overslag / transportkosten In Tabel 5 worden de inzamelkosten per aansluiting weergegeven aangevuld met de indirecte inzamelkosten en de opslag-, overslag- en transportkosten per aansluiting. De indirecte kosten in stedelijkheidsklasse 1-2 bedragen gemiddeld 26,55 per aansluiting. Directe inzamelkosten ( per aansluiting) 1-2 3 4-5 Restafval 28,40 28,57 24,35 Gft-afval 13,51 15,94 16,80 Oud papier / karton 6,25 8,33 6,85 Kunststof Verpakkingen 2,12 4,78 5,46 Glas 1,12 2,17 2,69 Textiel 2,62 0,94 1,03 KCA 0,78 1,54 0,50 Grof huisafval halen 6,04 3,85 3,64 Milieustraat 9,12 15,37 17,97 Indirecte kosten per aansluiting 26,55 24,82 13,48 Op en overslag en transport per aansluiting 1,11 7,26 7,62 Tabel 5: Inzamelkosten per aansluiting excl.indirecte kosten en op- en overslag 7
De indirecte kosten beslaan in klasse 1-2 iets minder dan 30% van de totale kosten. In klasse 4-5 is het percentage indirecte kosten in totaal het laagst. Verhouding directe-indirecte kosten 1-2 3 4-5 Percentage indirecte kosten 29% 27% 16% Tabel 6: Percentage indirecte inzamelkosten in totale inzamelkosten (directe kosten+indirecte kosten) Tabel 7 toont de verdeling van de directe inzamelkosten over personeel, materieel en inzamelmiddelen en overig. De inzameling van afval vergt ondanks de verdergaande mechanisatie (zijladers, ondergrondse containers) veel inzet van personeel. De personeelskosten bedragen gemiddeld ongeveer 50% van de directe inzamelkosten. Kostenopbouw 1-2 3 4-5 Personeelskosten 46% 50% 45% Materieelkosten 24% 32% 35% Kosten voor inzamelmiddelen 14% 12% 7% Overige kosten 2% 3% 3% Kosten derden 14% 4% 11% Tabel 7: kostenopbouw directe inzamelkosten 3.2 Verwerkingskosten In Tabel 8 zijn de gemiddelde verwerkingskosten per ton per afvalstroom en per klasse uitgewerkt. Verwerkingin per ton 1-2 3 4-5 Restafval 89 114 123 GFT-afval 40 57 47 Papier & karton -95-53 -59 Kunststofverpakkingen -326-401 -319 Glas -10 4 13 Textiel -318-133 -184 KCA 347 500 540 Grof huisafval ongescheiden 94 120 130 Grof Tuinafval 18 25 29 Metaal -185-155 -157 Tabel 8: verwerkingskosten per ton De fracties kunststofverpakkingen, papier/karton, textiel en metaal hebben een negatieve waarde (opbrengst). Hierbij moet vermeld worden dat voor de inzameling van kunststofverpakkingen geen opbrengst maar een vergoeding is ontvangen van Nedvang. Ingezameld papier, metalen en textiel hadden in 2010 wel een positieve marktwaarde. 8
4 Operationeel 4.1 Personeel en Tractie In Tabel 9 is de personele inzet weergegeven. De netto inzet van het personeel blijft ten opzichte van afgelopen jaren stijgen. In alle stedelijkheidsgroepen bevindt de netto inzet zich inmiddels boven de 1550 uur jaarlijks. Een belangrijke factor in de netto inzet van het personeel is onder meer de versobering van de CAO van de WENb, waardoor nieuwe medewerkers in deze CAO werken volgens een 40-urige werkweek, in plaats van een 36 of 38-urige werkweek. Sinds 2010 wordt naast de absolute inzet ook het productiviteitspercentage gemeten, zodat er beter kan worden vergeleken tussen alle CAO s. Het ziekteverzuimpercentage daalt in 2010 fors ten opzichte van de benchmarks uit het verleden. Personeel 1-2 3 4-5 Netto inzet personeel in uren per fte 1566 1577 1590 Inzet(%) Productief 79 82 81 Inproductief 1,4 1,5 1,7 Verlof 13 11 14 Ziekte 6,8 5,2 3,7 Overwerk 9 10 7 Gemiddelde leeftijd 44 44 44 Gemiddeld uurtarief ( ) 35 35 35 Tabel 9: Personeel In Tabel 10 is de inzet van de tractie weergegeven. Opvallend is dat met name de voertuiginzet in stedelijkheidsklasse 4-5 hoog is. 1-2 3 4-5 Tractie 2010 2010 2010 Netto inzet voertuigen in uren per jaar 1496 1259 1836 Onderhoudstijd (%) 2% 2% 3% Tabel 10: Tractie 9
4.2 Verdeling inzamelmiddelen De inzet van mensen en middelen is in sterke mate gekoppeld aan het type inzamelmiddel dat de deelnemer inzet. Onderstaande figuren geven de verdeling weer van de inzamelmiddelen Restafval Uit Figuur 2 blijkt duidelijk het verschil in het gebruik van inzamelmethoden voor restafval tussen de drie klassen. In klasse 1-2 zijn de inzamelmiddelen het meest divers en wordt nog een groot deel ingezameld door middel van zakken. Het aantal ondergrondse containers is in deze klasse het grootst. In klasse 3 en 4-5 wordt voornamelijk ingezameld door middel van minicontainers waarbij het aantal zijladers de grootste categorie vormt. Figuur 2: Verdeling inzamelmiddelen restafval per klasse Peiljaar 2010 GFT-afval Figuur 3 geeft de verdeling van inzamelmiddelen voor het inzamelen van GFT-afval per klasse weer. Ook bij het inzamelen van GFT-afval zijn duidelijke verschillen tussen de klassen zichtbaar. In stedelijkheidsklasse 1-2 zien we een evenwichtige verdeling tussen de diverse inzamelmiddelen, met een voorkeur voor de inzameling door middel van achterlader. In stedelijkheidsklasse 3 wordt voorname- lijk ingezameld door middel van zijladers. In stedelijkheidsklasse 4-5 wordt er ongeveer in gelijke verhouding ingezameld tussen achterladers en zijladers. Figuur 3: Verdeling inzamelmiddelen GFT-afval per klasse Peiljaar 2010 10
4.3 Inzamelprestaties per inzamelmiddel Restafval Tonnage per manuur In deze paragraaf worden de inzamelprestaties van restafval voor de verschillende inzamelmiddelen met elkaar vergeleken. Wat het aantal tonnen per manuur betreft laat onderstaande figuur duidelijke verschillen zien. Inzameling door middel van een ondergrondse verzamelcontainer levert de hoogste tonnages per manuur. Zakken en bovengrondse verzamelcontainers zijn het minst efficiënt. Dit komt waarschijnlijk doordat er nog maar kleine delen van het areaal op deze wijze worden ingezameld. Bijzonder is dat de duocontainers in peiljaar 2010 goed scoren op het restafval. Dit wordt overigens weer genuanceerd door de prestatie op het GFT-afval. Figuur 4: Tonnage per manuur - Peiljaar 2010 (restafval) Personeelsuren per ton In Figuur 5 zijn de personeelskosten per ingezamelde ton restafval over de jaren aangegeven. Bij het inzamelen van restafval zijn voor de haalsystemen de personeelskosten per ton relatief constant over de jaren. De personeelskosten per ton voor wijkcontainers en ondergrondse containers fluctue- ren wel over de jaren. 11
4,5 4,0 Uur 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 1,8 2,5 2,0 3,0 1,6 1,5 1,3 1,4 1,0 1,0 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 1,1 1,0 0,9 1,0 0,8 1,9 1,6 1,5 1,3 1,3 0,8 0,7 0,8 0,7 0,6 0,0 Zakken Mini achterbelading Mini zij-en frontbelading Duobakken Wijkcontainers Ondergrondse containers 2006 2007 2008 2009 2010 Figuur 5: Personeelsuren per ton jaren 2006 2010 (restafval) Ledigingen per tractie-uur In Figuur 6 zijn per inzamelmiddel het aantal ledigingen per tractie-uur weergegeven. Voor de inzais de inzet van zijladers het meest effectief. Door de afname van de inzet van bovengrondse verzamelcontainers wordt er in deze inzameling steeds minder containers geleegd per voertuiguur. De verhouding tussen rijtijd en de daadwerkelijke ledigingen verschuift steeds meer richting meling van restafval door middel van minicontainers rijtijd. Figuur 6: Restafval - Ledigingen per tractieuur per inzamelmiddel 12
GFT-afval Tonnage per manuur Bij het inzamelen van GFT-afval wordt binnen de benchmarkdeelnemers niet met zakken gewerkt. Voor het inzamelen van GFT-afval is het gebruik van zijladers het meest efficiënt wanneer alleen gekeken wordt naar personeelsuren per ton. In het algemeen kan gesteld worden dat het inzamelen van GFT-afval meer personeelsuren per ton kost dan het inzamelen van restafval. Figuur 7: Tonnage per manuur - Peiljaar 2010 (GFT-afval) Personeelsuren per ton Ook bij het inzamelen van GFT-afval zijn de personeelsuren per ton redelijk constant. Alleen het aantal personeelsuren per ton bij het gebruik van wijkcontainers en ondergrondse containers fluctueert over de jaren heen. 4,5 4,2 4,0 3,5 3,0 3,4 3,5 3,4 3,5 3,5 3,1 3,0 2,9 Uur 2,5 2,0 1,5 1,0 1,6 1,6 1,7 1,9 1,7 0,9 0,9 1,0 0,9 0,8 2,2 2,0 1,5 1,6 1,2 1,1 0,5 0,0 Mini achterbelading Mini zij-en frontbelading Duobakken Wijkcontainers Ondergrondse containers 2006 2007 2008 2009 2010 Figuur 8: Personeelsuren per ton jaren 2006 2010 (GFT-afval) 13
Ledigingen per tractie-uur Figuur 9: GFT-afval - Ledigingen per tractieuur per inzamelmiddel Het aantal ledigingen per tractie-uur voor de duocontainer is geflatteerd. Het aanbiedpercentage hiervan is erg hoog omdat deelnemers hun restafvalcontainer ainer wekelijks aanbieden. Het tonnage dat wordt ingezameld is echter erg laag. 14
Oud papier en karton Tonnage per manuur In deze paragraaf worden de inzamelprestaties van oud papier en karton voor de verschillende in- zamelmiddelen met elkaar vergeleken voor het peiljaar 2010. Van de haalsystemen is het werken met zijladers het meest productief, zowel in ingezameld tonnage per manuur als het aantal ledigin- gen per tractie-uur. Figuur 10: Tonnage per manuur - Peiljaar 2010 (Oud papier en karton) Ledigingen per tractie-uur Figuur 11: Oud papier en karton - Ledigingen per tractieuur per inzamelmiddel 15
Kunststof verpakkingen Tonnage per manuur In deze paragraaf worden de inzamelprestaties van kunststof verpakkingen voor de verschillende inzamelmiddelen met elkaar vergeleken voor het peiljaar 2010. Per manuur zijn verzamelcontainers (bovengronds en ondergronds) productiever dan het haal-systeem met zakken. Figuur 12: Tonnage per manuur - Peiljaar 2010 (kunststof verpakkingen) Ledigingen per tractie-uur Het aantal ledigingen met zakken is niet bekend. Wel is het aantal ledigingen per tractie-uur voor verzamelcontainers bekend. Ondergronds en bovengrondse containers tonen weinig verschil. Wel opvallend is het aantal ledigingen van verzamelcontainers kunststoffen in vergelijking met andere fracties zoals oud papier/karton en GFT-afval. Het aantal ledigingen per uur is voor deze fracties, met name voor bovengrondse verzamelcontainers veel hoger. Dit wordt hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door de lagere dichtheid van deze verzamelcontainers voor kunststoffen (relatief veel rijtijd). Figuur 13: Kunststof verpakkingen - Ledigingen per tractieuur per inzamelmiddel 16
4.4 Grof huishoudelijk afval Haalsysteem In Tabel 11 zijn de operationele prestaties bij de inzameling van grof huishoudelijk afval met een haalsysteem weergegeven. Het gaat hierbij om de hoeveelheid aangeboden afval per aanbieding en om de personeelsinzet per ton en per aanbieding. Personeel 1-2 3 4-5 Kg grof afval per aanbieding 229 543 351 Inzet (uur/ton) 2,29 3,47 2,72 Inzet per aanbieding grof huishoudelijk afval (uur/aanbieding) 0,51 1,35 0,89 Tabel 11: Grof afval haalsysteem: operationele prestaties In Peiljaar 2010 is door de inwoners in klasse 3 per aanbieding het meeste grof huishoudelijk afval aangeboden. Verder valt op dat in stedelijkheidsklasse 3 de inzet per aanbieding meer dan 1 uur bedraagt. Brengsysteem: Milieustraat In Tabel 12 staan de belangrijkste de operationele prestaties bij de milieustraat per klasse. Personeel 1-2 3 4-5 Aantal bezoekers per aansluiting per jaar 1,41 1,18 2,29 Aantal bezoekers per ingezet mensuur 7,00 5,74 8,00 Kg gebracht afval per bezoeker per jaar 156 170 117 Kg gebracht afval per ingezet mensuur 950 960 734 Tabel 12: Grof afval Milieustraat: operationele prestaties Het aantal bezoekers per aansluiting is het hoogst in de minst stedelijke gebieden. Deze bezoekers brengen per bezoek gemiddeld minder afval dan in de meer stedelijke gebieden. In de minst stedelijke gemeenten worden de meeste bezoekers (8) per ingezet uur ontvangen. 17