Onderzoekend en ontwerpend leren

Transcriptie

1 Betekenis voor het Jenaplanonderwijs Onderzoekend en ontwerpend leren Marja van Graft Martin Klein Tank

2 Wat gaan we doen? Direct aan de slag Over de aanpak Brede ontwikkeling Taal bij onderzoeken en ontwerpen Kinderen in beeld Een uitvlieger Concreet: We gaan bouwen observeren meten redeneren argumenteren discussiëren reflecteren met elkaar

3 Direct aan de slag Maak per groepje één vliegtuig van papier dat het best kan vliegen werk in groepjes aan je eigen vliegtuig denk, praat, vouw, knip, test, denk, stel bij, test, (en bewonder) gebruik zoveel materiaal als je nodig hebt werk als leerling, maar zet ook af en toe je leraarsbril op 10 minuten

4 Over de aanpak Wat hebben jullie gedaan? 1. probleem bespreken 2. probleem en de oplossingen verkennen 3. plan maken 4. prototype maken 5. testen en evalueren 6. presenteren 7. verdiepen/verbreden werkwijze van een ontwerper

5 Over de aanpak Ontwerpen(d leren) probleem verkennen plan maken prototype maken testen en evalueren presenteren verdiepen/verbreden Onderzoeken(d leren) confrontatie verkennen opzetten experiment uitvoeren experiment concluderen presenteren verdiepen/verbreden

6 Brede ontwikkeling Wie doet wat en met welk resultaat? Wat leer je hiervan? Kinderen: zijn/raken verwonderd worden uitgedaagd stellen vragen uitproberen discussiëren zijn (inter-)actief en creatief handelen en leveren input construeren kennis Leraar: motiveert regisseert 'buigt vragen om' begeleidt levert informatie observeert verdiept nodigt uit tot redeneren resultaat

7 Brede ontwikkeling Resultaat: kennis 'construeren' - conceptuele ontwikkeling Natuur & Techniek vaardigheden ontwikkelen van vakspecifiek tot algemeen sociaal-emotioneel cognitief/kritisch motorisch linguïstisch creatief ruimtelijk mathematisch onderzoekende houding ontwikkelen maar ook - kennis, vaardigheden en houding voor andere vakken

8 Betekenisvol taalonderwijs Mogelijkheden bij onderzoeken en ontwerpen vanuit het perspectief van de drie domeinen bij taal: mondeling onderwijs schriftelijk onderwijs taalbeschouwing waaronder strategieën de referentieniveau-indeling: mondelinge taalvaardigheid lezen schrijven begrippenlijst en taalverzorging

9 De onderwijspraktijk Thema: We ontwerpen en bouwen een dierentuin lessenreeks op drie scholen in groep 8 OOL-didactiek dierenverblijf

10 De onderwijspraktijk in actie

11 De onderwijspraktijk in actie

12 De onderwijspraktijk Videofragment: Hekje, hekje, hekje Wat is er aan vooraf gegaan en wat ziet u? Leraar heeft de lessenreeks geïntroduceerd De leraar vertelt waarmee de kinderen aan de slag gaan Kijkvraag: Wat doet de leraar hier? 1

13 De onderwijspraktijk Hekje, hekje, hekje Wat doet de leraar hier? 1

14 De onderwijspraktijk Videofragment: Het neushoornhek Wat is er aan vooraf gegaan en wat ziet u? Kinderen hebben plenair het begrip ontwerpen verkend U ziet een groepje discussiëren en een eerste schets tekenen van het dierenverblijf voor hun dier, de neushoorn Kijkvraag: Wat doen de kinderen hier? 2

15 De onderwijspraktijk Het neushoornhek Wat doen de kinderen hier? 2

16 De onderwijspraktijk Videofragment: Ons voorstel voor de nieuwe dierentuin Wat is er aan vooraf gegaan en wat ziet u? Kinderen hebben de maquette afgebouwd Ze hebben voor groep 5 en voor ouders een presentatie gemaakt over hun dierenverblijf U ziet de presentatie over het olifantenverblijf voor de ouders Kijkvraag: Wat doen de kinderen hier? 3

17 De onderwijspraktijk Ons voorstel voor de nieuwe dierentuin Wat doen de kinderen hier? 3

18 De onderwijspraktijk Antwoord op de kijkvragen: Welke taalvaardigheden ontwikkelen kinderen? Wat betreft: mondeling onderwijs schriftelijk onderwijs taalbeschouwing waaronder strategieën

19 Betekenisvol taalonderwijs bij N&T Mondeling onderwijs beschrijven, verslag uitbrengen, uitleggen, samenvatten, vertellen, mening geven, redeneren, argumenteren, gevoelens uiten, presenteren gesprekken voeren (duo/groepje/klas), gespreksregels leren & hanteren, opbouw, gebruik van juiste begrippen (jargon) en zinsconstructies, actief luisteren, auditieve informatie verwerken Schriftelijk onderwijs doel/doelgroep bepaalt vorm van het schrijfproduct, schrijfstrategieën in relatie tot opbouw, interpunctie, verwerven en verwerken van informatie technisch lezen, hanteren van leesstrategieën, begrijpend/studerend ordenend, oordelend, waarderend Taalbeschouwing waaronder strategieën woordenschat: begrippen en hun diepere betekenis

20 Kansen voor andere vakken? Rekenen en wiskunde: meten en besef van afmetingen, schaal, ruimtelijk inzicht Aardrijkskunde plattegrond/schaal/legenda, ruimtelijke oriëntatie Kunst en cultuur materiaalgebruik, vormgeving, constructies cultureel erfgoed Mens en samenleving dierenwelzijn ondernemerschap

21 Kansen voor andere vakken? Videofragment: Het schaalprobleem Wat is er aan vooraf gegaan en wat ziet u? Kinderen hebben hun schets met een ander groepje besproken en bijgesteld Ze gaan op basis van de schets het definitieve ontwerp op schaal tekenen U ziet hoe JK in gaat op: het begrip 'schaal' en de grootte van het dierenverblijf Kijkvraag: Welke vaardigheden ontwikkelen kinderen hier?

22 Kansen voor andere vakken? Het schaalprobleem Welke vaardigheden ontwikkelen kinderen hier?

23 De dierentuinlessen: voorlopige conclusies (1) Sturing door de leerkracht met ruimte voor inbreng van de kinderen leidt ertoe dat kinderen in hun groepje gemotiveerd en taak- en doelgericht werken Kinderen - willen weten (nieuwsgierigheid, motivatie, enthousiasme) - willen begrijpen (overzicht, hoe zit het in elkaar) - zijn kritisch (oplettend, kritisch naar oplossing) - willen delen (overtuigen, uitleggen, samenwerken) - willen vernieuwend zijn (creatief, buiten kaders denken) - willen bereiken (hard werken, doorzetten) (v.d.rijst, 2009)

24 De dierentuinlessen: voorlopige conclusies (2) Bij OOL ervaart de leraar meer conceptuele diepgang, wat weer bijdraagt aan de persoonlijke ontwikkeling van de leraar. OOL vraagt veel tijd, maar biedt veel kansen voor betekenisvol leren vanuit verschillende vakken (satellietlessen?). Dit vraagt overzicht over en kennis van leerinhouden en methoden Interactievaardigheden van leraren lijken onmisbaar voor de conceptuele ontwikkeling en voor de ontwikkeling van de wetenschappelijke houding van kinderen

25 Relevante publicaties Damhuis R & Blauw A de (2007) Dan denken mijn hersenen: iemand praat tegen mij TaalLezenprimair 22, blz 7-9 Damhuis R, Blauw A de & Brandenbarg N (2004) CombiList, een instrument voor taalontwikkeling via interactie. Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands Graft M van & Kemmers P (2007) Basisdocument en Lesvoorbeelden over Onderzoekend en Ontwerpend Leren bij natuur en techniek. Den Haag: VTB (te downloaden via > Verbreding techniekbasisonderwijs) Graft M van (2008) Kleine wetenschappers. De wereld van het jonge kind. Jaargang 36, september, Graft M van (2010) Het onderzoekende kind in de basisschool. Mensenkinderen. Jaargang 25, januari, 7 9 Graft M van, Klein Tank, M & Verheijen S (2010) Ontwerp en bouw een dierentuin. Voorbeeldlesmateriaal voor onderzoeken en ontwerpen in groep 7/8. Concept. Enschede: SLO Kemmers P, Klein Tank M & Graft M van (2007) Evalueren van brede ontwikkeling van leerlingen in open onderwijsvormen. Enschede: SLO (te downloaden via > Verbreding techniekbasisonderwijs) Rijst, R M van der, Driel, JH van, Kijne, JW & Verloop, N (2007, August). Scientific Research Dispositions in Research, Teaching and Learning. Paper presented at symposium "University teachers' conceptions of relations between teaching and disciplinary research" at EARLI-conference, Budapest, Hungary.

26 Uitvlieger Paper Airplane ( Onderzoekend en ontwerpend leren