Biodiversiteit en heterogeniteit

Transcriptie

1 Biodiversiteit en heterogeniteit Wilco Verberk agriculture, nature and food quality Department of Animal Ecology and Ecophysiology survival plan woodland + nature

2 Biodiversiteit & Heterogeniteit Biologische diversiteit Heterogeniteit Relatie Ontstaan Bedreigingen Consequenties

3 Biologische diversiteit Aspecten van totale verscheidenheid van het leven op aarde verscheidenheid aan landschappen en vegetatietypen soortenrijkdom gewervelden protisten algen genetische variatie mossen vaatplanten insekten ongewervelden geleedpotigen

4 Biologische diversiteit Schaal: niet alles is overal zonatie van gemeenschappen Bron: Smith, 1966

5 Biologische diversiteit Schaal: niet alles is overal

6 Biologische diversiteit Schaal: niet alles is overal

7 Biologische diversiteit Schaal: niet alles is overal Kleine schaal 2 2,4 Grote schaal 4 3

8 Biologische diversiteit Schaal: niet alles is overal Kleine schaal 2 2,4 Grote schaal 4 3 Biotic homogenization

9 Biologische diversiteit Species area curves: S = ca z - Kans - Homerange - Habitattypen Bron: Magurran, 1984

10 Heterogeniteit Mozaïeken: scheidingen Gradiënten: verbindingen

11 Heterogeniteit Habitatdiversiteit (habitattypen) Habitatconfiguratie (maaswijdte) meer variatie meer afwisseling Versnippering

12 Schaal Heterogeniteit

13 Relatie Voorkomt extinctie (afzwakken soortinteracties) -Competitive exclusion principle (two species cannot coexist when they have identical needs of a limited resource) -Niche differentation -Schuilplaatsen tegen predatoren-parasieten

14 Ruimtelijke scheiding op verschillende schaalniveaus winter voorjaar zomer najaar winter voorjaar zomer Oever Fijne vegetatie Veenmos Open water Bodem najaar Fonteinkruid Grove vegetatie Oever Fijne vegetatie Veenmos Open water Bodem Fonteinkruid Grove vegetatie

15 Temporele scheiding op verschillende schaalniveaus

16 Relatie Voorkomt extinctie (afzwakken soortinteracties) -Competitive exclusion principle (two species cannot coexist when they have identical needs of a limited resource) -Niche differentation -Schuilplaatsen tegen predatoren-parasieten Biedt mogelijkheden Soorten hebben allerlei aanpassingen-beperkingen om heterogeniteit van landschap te gebruiken

17 Landschappelijke heterogeniteit & samenhang Voedsel Beschutting Voortplanting Oriëntatie

18 Landschappelijke heterogeniteit & samenhang Voedsel Beschutting Voortplanting Oriëntatie Heterogeniteit is zeer belangrijk voor (mobiele) fauna

19 Landschappelijke heterogeniteit & samenhang Voedsel Beschutting Voortplanting Oriëntatie

20 Relatie Gradiënten Mozaïeken

21 Relatie overgangen (gradiënten) Soorten gespecialiseerd op omgevingscondities van overgangen Soorten die concurrentie ontwijken A B C

22 [theorie van de gradiënten] Relatietheorie door Van Leeuwen samenhang tussen verscheidenheid in tijd en ruimte en het voorkomen van soorten Ruimtelijke variatie landschap verschillende schaalniveaus Tijdelijke variatie milieudynamiek Gradiënten in het Korenburgerveen

23 [theorie van de gradiënten] scherpe grens Limes convergens ophopingsgrens vage grens Limes divergens spreidingsgrens - hoge milieudynamiek - geringe milieudynamiek - soortenarmoede - soortenrijk - massaal optreden - beperkt aantal individuen Gradiënten in het Korenburgerveen

24 [de gradiëntenkaart] Voorwaarden de laagdynamische ( zwakke ) component moet domineren voedselrijk basisch mineraal nat grote milieudynamiek voedselarm zuur organisch droog lage milieudynamiek Gradiënten in het Korenburgerveen

25 [de gradiëntenkaart] Voorwaarden de laagdynamische ( zwakke ) component moet domineren geleidelijke grens Gradiënten in het Korenburgerveen

26 [de gradiëntenkaart] Voorwaarden de laagdynamische ( zwakke ) component moet domineren geleidelijke grens stabiliteit Gradiënten in het Korenburgerveen

27

28 Levensgemeenschappen in gradiëntsituaties Lagg Limnephilus griseus (1) overgangsveen Sparganium natans (1) Libellen Odonata Hydroporus glabriusculus (2) Restanten Somatochlora arctica Agabus 45% unguicularis (1) 0 Somatochlora flavomaculata Graptodytus granularis (1) 18% 0 Coenagrion hastulatum Coenagrion hastulatum (3) 18% 0 Vaccinium uliginosum (1) Carex limosa (11) Kokerjuffers Trichoptera Carex lasiocarpa (3) Trichostegia minor 45% Agabus affinis (4) 0 Hagenella clathrata 27% Nartus grapii (4) 10% Limnephilus stigma Somatochlora 27% arctica (7) 0 Anabolia brevipennis Somatochlora flavomaculata (2) 9% 0 Limnephilus griseus Trichostegia minor (6) 9% 0 Agabus striolatus (2) Hagenella clathrata (4) Waterkevers Coleoptera Agabus affinis Limnephilus stigma (3) Hammarbya 27% paludosa (2) 0 Agabus striolatus Utricularia 18% intermedia (2) 0 Agabus unguicularis Helophorus laticollis (1) 9% 0 Anabolia brevipennis (1) Graptodytus granularis 9% 0 Bog massive (N=15) Helophorus laticollis 9% 0 Transitional bog and lagg (N=11) Hydroporus glabriusculus 18% 0 Nartus grapii 36% 10% ph

29 Levensgemeenschappen in gradiëntsituaties Lagg overgangsveen Restanten Libellen Odonata Somatochlora arctica 45% 0 Somatochlora flavomaculata 18% 0 Coenagrion hastulatum 18% 0 Kokerjuffers Trichoptera Trichostegia minor 45% 0 Hagenella clathrata 27% 10% Limnephilus stigma 27% 0 Anabolia brevipennis 9% 0 Limnephilus griseus 9% 0 Waterkevers Coleoptera Agabus affinis 27% 0 Agabus striolatus 18% 0 Agabus unguicularis 9% 0 Graptodytus granularis 9% 0 Helophorus laticollis 9% 0 Hydroporus glabriusculus 18% 0 Nartus grapii 36% 10%

30 1 species 7 species

31 Relatie Mozaïeken: meervoudig habitatgebruik

32 Relatie risicospreiding

33 Relatie risicospreiding

34 Relatie Eigenschappen Er moet wat te kiezen zijn: - Grootte -Dispersie -Zicht -Kwaliteit voedsel -...

35 Relatie Eigenschappen Er moet wat te kiezen zijn: - Grootte -Dispersie -Zicht -Kwaliteit voedsel -... Als dat niet (meer) is: Selectie op passieve dispersie, hoge reproductie kleine soorten

36 PREY LENGHT IN ADULT DIET % of % diet of diet Ameland '97-'98 Ameland '89 Terschelling '94-'95 Skagen '01 Skagen ' > 20 prey length [classes in mm]

37 PREY LENGHT IN ADULT DIET % of diet

38 Vorming: concentratie Ontstaan Abiotiek (geologie, hydrologie) Dynamiek (periodieke verstoring) Biotiek Huston (1979) A general hypothesis of species diversity. The American Naturalist 113:

39 Vorming: concentratie Abiotiek (geologie, hydrologie) Dynamiek (periodieke verstoring) Biotiek - Gebruiker -Specifiek (gastheer) -Generiek (structuur, predatoren, concurrenten) - Vormer Ontstaan -Kolonies -Ecosystem engineer -Schaalafhankelijke feedback

40 Vorming: concentratie Ontstaan Biotiek: Biodiversity begets biodiversity Rietkerk & van den Koppel (2008) Regular pattern formation in real ecosystems. TREE 23 :

41 Vorming: concentratie Ontstaan Biotiek: Biodiversity begets biodiversity Biodiversiteit??!! Habitatdiversiteit

42 Afbraak: diffusie Bedreigingen Afname oppervlakte (ontginningen) Verlies invloed vanuit abiotiek (afname grondwaterinvloed) Verlies dynamiek op voldoende grote schaal Maskering variatie (grauwsluier) VER-factoren: Chronisch, grootschalig, intensief Libellen Vlinders Vissen Zoogdieren Herpetofauna Vogels Planten hoog laag

43 Bedreigingen The Netherlands Estonia

44 Bedreigingen

45 Consequenties Situatie in Nederland - grote druk op ruimte - oorspronkelijk rijk aan gradiënten - versnippering - kwaliteitsachteruitgang (VER-factoren) Bron: Baaijens, 1985

46 Consequenties Ontwikkelen, behouden, herstellen biodiversiteit Single Large Or Several Small (SLOSS) # species nature reserve

47 Consequenties Ontwikkelen, behouden, herstellen biodiversiteit Single Large Or Several Small (SLOSS) # species nature reserve

48 Consequenties Ontwikkelen, behouden, herstellen biodiversiteit Single Large Or Several Small (SLOSS) Area Heterogeneity Diversity of fish species Number of lizard species Habitat diversity Diversity in vegetation structure Source: Magurran, 1984 Source: Zoest, 1998

49 Consequenties Kennis terreingebruik soorten Bv. de zandhagedis (Lacerta agilis) score structure class Open sand 0-5 % 5-20 % % >40 % Sparsely vegetated sand 0-5 % 5-25 % % >40 % Grasscover 0-15 % % % >50 % Open shrubs & trees 0-20 % % % % >70 % Dense shrubs & trees 0-5% 5-15 % >15 %

50 Consequenties Kennis terreingebruik soorten Bv. de zandhagedis (Lacerta agilis) Inversie extrapolatie

51 Consequenties Kennis van functioneren ecosytemen Kennis over gebruik van landschap door soorten (eisen t.a.v. schuilplek, voedselplek, schaalniveau)

52 Landschappelijke heterogeniteit & samenhang Voedsel Beschutting Voortplanting Oriëntatie

53 Relatie Eigenschappen -Grootte -Dispersie -Zicht -Kwaliteit voedsel -... gedrag

54 Consequenties Kennis van functioneren ecosytemen Kennis over gebruik van landschap door soorten (eisen t.a.v. schuilplek, voedselplek, schaalniveau) Hulp bij afweging Hulp bij uitvoering beheer gewervelden ongewervelden ongewervelden geleedpotigen geleedpotigen gewervelden insekten insekten Bron: Zoest, 1998

55 Consequenties Aanpak & risico s -Terugdringen aantasting - Vergroten oppervlakte (EHS) - Heterogeniteit?

56 Consequenties Aanpak & risico s -Terugdringen aantasting (of de effecten daarvan) geen/nauwelijks ruimtelijke component: chemie vegetatie fauna

57 Consequenties Aanpak & risico s Vergroten oppervlakte (EHS) -Ongewenste soorten profiteren disproportioneel? -Diffusie # species nature reserve

58 Consequenties Aanpak & risico s Vergroten oppervlakte (EHS) -Ongewenste soorten profiteren disproportioneel? -Diffusie -Verbonden vs aaneengesloten # species nature reserve

59 Consequenties Aanpak & risico s Vergroten oppervlakte (EHS) -Ongewenste soorten profiteren disproportioneel? -Diffusie -Verbonden vs aaneengesloten -Combineren met herstel heterogeniteit (herstel mozaïeken & gradiënten)

60 EHS Consequenties

61 Aanpak & risico s Consequenties -Terugdringen aantasting - Vergroten oppervlakte (EHS) - Heterogeniteit? Heterogeniteit behouden en versterken - Beheer gericht op alle onderdelen in het landschap - Kleinschalig, gefaseerd - Grootschalig, laag intensief en reversibel - Sleutelprocessen weer op gang brengen Herstel grondwaterinvloed grootschalige dynamiek biotiek