Hoofdstuk 14. Mantelzorg

Transcriptie

1 Hoofdstuk 14. Mantelzorg Samenvatting Mantelzorg is zorg aan een bekende uit de eigen omgeving, die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is en kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen en dergelijke. Twee op de tien volwassen Leidenaren geeft aan mantelzorg te geven, 7% meer dan zes uur per. Zij doen dit meestal voor hun ouders of andere familieleden. Vrouwen en jarigen geven relatief vaker mantelzorg. In twee op de tien gevallen doet men dit alleen, in acht op de tien gevallen is er hulp van bijvoorbeeld de thuiszorg of andere mantelzorgers. Zes op de tien mantelzorgers geeft aan dat ze vervanging hebben tijdens de vakantie of af en toe een paar dagen vrij. Een kwart van de mantelzorgers zegt geen van de zes in het rapport onderscheiden vormen van hulp te ontvangen. Zes op de tien heeft behoefte aan (meer) van dit soort hulp, met name aan af en toe vervanging. Van de mantelzorgers geeft twee op de tien aan zich tamelijk tot erg belast te voelen en een kwart is enigszins belast, met name door tijdgebrek, de combinatie met hun werk en kinderen en de emotionele kant. Vergelijkbare percentages gelden als gevraagd wordt of het geven van mantelzorg persoonlijke consequenties heeft. Voor bijna een kwart van de mantelzorgers is dit zeker zo, voor nog eens twee op de tien geldt dit een beetje. Mantelzorgers die frequenter zorg verlenen, voelen meer consequenties. Vragenlijst De volgende vragen gaan over mantelzorg. Mantelzorg is zorg van een bekende uit de eigen omgeving, zoals de partner, ouders, kind, buren of vrienden, aan iemand die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. Deze zorg kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen, enzovoorts. (NB: een mantelzorger is geen vrijwilliger) Toelichting voor enquêteurs: Mantelzorg vloeit rechtstreeks voort uit de sociale relatie (familie-vrienden) en overstijgt de zorg die men gebruikelijk voor elkaar heeft. 1. Als mantelzorg op deze manier wordt gedefinieerd, heeft u dan in de afgelopen 12 maanden mantelzorg gegeven? Ja Nee volgend onderwerp (De volgende vragen gaan over mantelzorg geven) 2. Uit welke activiteiten bestaat deze mantelzorg voornamelijk? (meerdere antwoorden mogelijk) Hulp in de huishouding (boodschappen, schoonmaken) Klaarmaken van de warme maaltijden Hulp bij persoonlijke verzorging (wassen, aankleden) Hulp bij medische verzorging Gezelschap, troost, afleiding, enz. Begeleiding en/of vervoer (bij bezoek aan arts, kapper, enz.) Regeling geldzaken en/of andere administratie Klusjes in en om het huis Anders, nl: 3. Aan wie geeft/gaf u mantelzorg? (maximaal 2) partner kinderen (schoon) ouders overige familie buren/ vrienden/ kennissen anders, nl: 1

2 4. Krijgt/kreeg deze persoon (of deze personen), naast de hulp die u geeft, ook nog hulp van andere mantelzorgers of andere instanties? (voor maximaal 2 personen die men mantelzorg geeft, verder meerdere antwoorden mogelijk), van andere mantelzorger(s), van vrijwilligers, van thuiszorgorganisatie, naar dagopvang, van Radius/ouderenadviseurs, woonzorgcentrum voor ouderen (voor enquêteurs: zoals een bejaarden- of verzorgingshuis), anders, nl:, alleen van mij 5. Hoeveel uur mantelzorg geeft u momenteel gemiddeld per? Nu niet meer volgend onderwerp Incidenteel (niet elke ) Gemiddeld uren per (inclusief reistijd) 6. Sommige mensen voelen zich erg belast door de verzorging van een ander. Zij vinden de zorg zwaar en moeilijk vol te houden. Voor andere mensen geldt dat minder. Alles bij elkaar genomen, voelt u zich momenteel, niet of nauwelijks, enigszins, tamelijk zwaar, zeer zwaar of overbelast? Niet of nauwelijks belast Enigszins belast Tamelijk zwaar belast } Wat is het belangrijkste Zeer zwaar belast } probleem? Overbelast (kan de zorg eigenlijk niet meer volhouden) } 7. Ik noem u nu een aantal mogelijke vormen van hulp die u als mantelzorger kunnen helpen bij uw werkzaamheden. Heeft u als mantelzorger: a t/m e noemen Als men deze hulp niet krijgt Heeft u hier wel behoefte aan? Als men deze hulp wel krijgt Heeft u behoefte aan meer van dit soort hulp? a. Een vervanger, zodat u af en toe vrij kunt nemen of met vakantie kan gaan Bijv. een oppas thuis, een gastgezin, tijdelijke opname, dagverzorging, vakantie/logeerhuis b. Krijgt u informatie en advies? Over de mogelijkheden die er zijn om u te ondersteunen, zoals vervangende zorg, financiële ondersteuning of een cursus: mantelzorg, hoe hou ik het vol c. Emotionele ondersteuning Een luisterend oor, advies van een mantelzorgconsulent of een bijeenkomst met lotgenoten d. Belangenbehartiging Een organisatie die opkomt voor uw belangen, zoals de Leidse Vereniging van Mantelzorgers of de landelijke belangenorganisatie Mezzo e. Ontspannen activiteiten Een gezellig uitje, een verwenend, zelf op vakantie kunnen f. Behoefte aan andere hulp, nl: Krijgt momenteel deze hulp Of: Heeft u hier wel behoefte aan? Of: Heeft u behoefte aan meer van dit soort hulp? 8. Het geven van mantelzorg kan voor mensen persoonlijke consequenties hebben. Ik noem u er een aantal. Kunt u steeds aangeven of dit zeker, een beetje of niet voor u geldt? Zeker Een Niet beetje a. Ik werk minder dan ik zou willen b. Het heeft behoorlijke financiële consequenties voor mij c. Ik ben meer aan huis gebonden dan ik zou willen d. Anders, nl: 9. Wilt u zelf nog iets toevoegen over dit onderwerp (mantelzorg geven)? 2

3 Uitkomsten Dit hoofdstuk gaat nader in op het geven van mantelzorg. Gekeken wordt naar de mate waarin mantelzorg wordt verricht, door wie, voor wie en wat het takenpakket inhoudt. Vervolgens wordt ingegaan op de mate waarin mantelzorgers hulp en ondersteuning ontvangen en in hoeverre ze hier (extra) behoefte aan hebben. Tot slot wordt in de laatste paragraaf gekeken naar de mate van overbelasting door mantelzorg en de persoonlijke consequenties die het geven van mantelzorg heeft Achtergrond Het aantal mantelzorgers in Nederland is sterk afhankelijk van de gekozen definitie van informele zorg, zo schrijft het RIVM in het nationaal Kompas Volksgezondheid. Indien een ruime omschrijving wordt gehanteerd dan waren er 3,7 miljoen zorgverleners in 2001 (ca. 30% van de volwassen Nederlandse bevolking). Mensen helpen chronisch zieken, tijdelijk zieken, terminaal zieken en/of personen in andere hulpsituaties. De aantallen liggen veel lager bij een selectie op duur en intensiteit van de geboden hulp: mensen gaven in 2001 meer dan drie maanden en meer dan acht uur per hulp (ca. 6% van de volwassen bevolking in Nederland). In de Stadsenquête Leiden 2005 is in combinatie met vrijwilligerswerk het aantal mantelzorgers geschat op 16%. Dit jaar is de vraag losgekoppeld van vrijwilligerswerk en is er iets meer nadruk gelegd op de definitie Frequentie en soort mantelzorg Volgens de definitie die dit jaar in de Stadsenquête Leiden gehanteerd is, zegt twee op de tien Leidenaren mantelzorg te geven, 7% geeft aan dit 6 uur of meer per te doen. Tabel 14.2a: Mantelzorgers naar aantal uren per 80% Incidenteel 4% 1-2 uur per 4% 3-5 uur per 5% 6-10 uur per wek 3% uur per 2% 16 uur of meer per 2% 100% Vrouwen en jarigen doen dit relatief vaker. Grafiek 14.2b: Mantelzorgers naar geslacht en leeftijd Totaal % Man 15% Vrouw 26% <= 34 jaar 12% jaar 20% jaar 30% 65+ jaar 18% 1 Mantelzorg is zorg van een bekende uit de eigen omgeving, zoals de partner, ouders, kind, buren of vrienden, aan iemand die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. Deze zorg kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen, enzovoorts (NB: een mantelzorger is geen vrijwilliger). 3

4 Mantelzorg wordt met name verricht voor ouders of andere familieleden en in mindere mate voor buren of vrienden. Gemiddeld genomen doet vier op de tien mantelzorgers dit incidenteel tot 2 uur per, vier op de tien doet dit 3-10 uur per en twee op de tien vaker. De bezigheden bestaan met name uit hulp in de huishouding, gezelschap, persoonlijke verzorging, eten koken en begeleiding/vervoer. Tabel 14.2c: Mantelzorg: voor wie en welke bezigheden Voor wie (meer antwoorden mogelijk) Bezigheden (meer antwoorden mogelijk) Ouders 50% Hulp in huishouding 61% Overige familie 21% Gezelschap/troost/afleiding 34% Buren/ vrienden/ kennissen 20% Persoonlijke verzorging 22% Partner 8% Klaarmaken warme maaltijden 19% Gehandicapte/ chronisch zieke kinderen 6% Begeleiding en/of vervoer 17% Oudere mensen 1% Regelen geldzaken/administratie 13% Medische verzorging 10% Klussen in en om het huis 6% Alles 3% De boel op de rails zetten 2% 14.3 Hulp bij geven mantelzorg Mantelzorgers doen in twee op de tien gevallen de mantelzorg in hun eentje en acht op de tien krijgt hulp. De mantelzorgers die hierbij hulp krijgen, noemen met name de thuiszorg en andere mantelzorgers. Tabel 14.3a: Hulp bij geven mantelzorg Krijgt geen hulp, verricht mantelzorg alleen 21% Krijgt hulp van 79% Thuiszorgorganisaties 39% andere mantelzorger 32% woonzorgcentrum voor ouderen 7% vrijwilligers 5% andere hulp (part.instantie, familie, dagopvang, etc) 12% 100% Van alle mantelzorgers krijgt driekwart één van de in onderstaande tabel onderscheiden vormen van hulp. De hulp die men het vaakst heeft, is vervanging tijdens de vakantie of af en toe een paar dagen vrij. Zes op de tien mantelzorgers heeft dit geregeld. De andere vormen van hulp worden minder ontvangen. Vier op de tien mantelzorgers heeft behoefte aan (meer) hulp, met name aan (meer) vervanging tijdens de vakantie/een paar dagen vrij. Grafiek 14.3b: Ontvangen/behoefte hulp Vervanger tijdens vakantie/vrij Af en toe naar ontspannen activiteiten Informatie en advies Emotionele ondersteuning Belangenbehartiging Andere hulp 24% 32% 15% 30% 14% 22% 12% 9% 6% 19% 7% 60% Geen van deze 25% 61% Ontvang nu deze hulp Heeft behoefte aan (meer van) deze hulp 4

5 14.4 Persoonlijke consequenties mantelzorg Van de mantelzorgers geeft ruim de helft aan zich hierdoor niet of nauwelijks belast te voelen, een kwart voelt zich enigszins belast en twee op de tien is tamelijk tot erg belast. Tabel 14.4a: Mate van belast voelen door mantelzorg Totaal < 2 uur per 3-5 uur per > 6 uur per Niet of nauwelijks 56% 74% 48% 41% Enigszins 25% 19% 34% 27% Tamelijk zwaar 14% 4% 19% 22% Zeer zwaar belast 3% 2% 0% 8% Overbelast 2% 0% 0% 2% 100% 100% 100% 100% De mensen die zich belast voelen door de mantelzorg die ze geven, noemen als reden met name tijdgebrek en de combinatie met hun werk en kinderen en dat het emotioneel zwaar is omdat je je zorgen maakt en het moeilijk is iemand zo ziek te zien. Tabel 14.4b: Waarom (te) zware belasting 1. Tijdgebrek, combinatie met werk/gezin 28x 2. Emotioneel zwaar, zorgen maken 17x 3. Afstand, reistijd 9x 4. Altijd klaarstaan, geen dagje vrij, geen vrijheid 9x 5. Er wordt op je gerekend, maar je hebt ook je eigen leven, moeilijk om een keer af te zeggen 8x 6. Is al op leeftijd of zelf ziek/ lichamelijke problemen 6x 7. Onzekerheid over de toekomst, weet niet hoe belastend het dan wordt, hoe de ziekte zich ontwikkelt 4x 8. Lichamelijk zwaar 4x 9. Zieke is niet de makkelijkste persoon, wil het alleen op zijn/haar manier 3x 10. Staat er alleen voor 3x 11. Er wordt meer van mij verwacht, het is nooit genoeg wat ik doe 3x 12. Samenwerking met andere instanties/verzorgingshuis loopt niet perfect 3x 13. Financieel zwaar 2x Het geven van mantelzorg kan voor mensen persoonlijke consequenties hebben. Voor een kwart van de mantelzorgers geldt dat zij meer aan huis zijn gebonden dan ze zouden willen, 15% werkt minder dan ze zou willen, eveneens 15% ondervindt behoorlijke financiële consequenties en twee op de tien ondervindt overige consequenties, waaronder 7% die aangeeft dat het veel tijd vergt waardoor er minder tijd is voor andere dingen en voor vrienden. Tabel 14.4c: Persoonlijke consequenties mantelzorg geven Zeker Een beetje Niet Totaal Ik ben meer aan huis gebonden dan ik zou willen 10% 15% 75% 100% Ik werk minder dan ik zou willen 9% 6% 85% 100% Het heeft behoorlijke financiële consequenties 5% 10% 86% 100% Andere consequenties (tijdgebrek, emotioneel zwaar, voldoening, druk op eigen gezin, frustratie, verplichting) 12% 9% 78% 100% Zoals te verwachten valt, vinden mantelzorgers die meer mantelzorg verlenen vaker dat de zorg voor hen (zeker) persoonlijke consequenties heeft. Tabel 14.4d: % mantelzorgers dat aangeeft zeker persoonlijke consequenties te ondervinden (naar aantal uren verleende zorg) Totaal < 2 uur per 3-5 uur per > 6 uur per Ik ben meer aan huis gebonden dan ik zou willen 10% 2% 1% 24% Ik werk minder dan ik zou willen 9% 0% 3% 21% Het heeft behoorlijke financiële consequenties 5% 0% 2% 11% Andere consequenties (tijdgebrek, emotioneel zwaar, voldoening, druk op eigen gezin, frustratie, verplichting) 12% 7% 11% 19% 5