participatiesamenleving

Transcriptie

1 Tussen verzorgingsstaat en participatiesamenleving De feiten en fabels over informele zorg Prof. dr. Kim Putters Mezzo, 14 mei 2014

2 Inhoud 1. SCP en Mezzo 2. De Sociale Staatt van Nederland d De participatiesamenleving: wat is het? 4. Minder verzorgingsstaat, g meer zelf organiseren? 5. De rol van informele zorg: de feiten en fabels 6. Conclusies

3 1. Mezzo SCP Paul Schnabel eerste Nationale Mantelzorglezing, l 2003 Mantelzorgtop, 2008 Factsheet Mantelzorg: uitgaven en vergoedingen, 2012 (i.s.m. Leny Borsboom). Werving respondenten voor kwalitatief onderzoek van het SCP Mezzo aanjager informele zorg onderzoek (motie in Tweede Kamer) Mei 2014

4 Publicaties SCP over mantelzorg/informele zorg Informele zorg in Nederland d (2013) De ondersteuning van wmo-aanvragers en hun mantelzorgers in 2012 (2013) Bijzondere mantelzorg (2012) Iemand moet het doen; ervaringen van verzorgers van partners (2010) Mantelzorg uit de doeken (2010) Mantelzorg; een overzicht van de steun van en aan mantelzorgers (2009)

5 2. Sociale Staat van Nederland 2013 o o o o o o o Tussen 2010 en 2012 verslechtering kwaliteit van leven, voor het eerst in 30 jr. Bij meest kwetsbare groepen (lage opleiding, laag inkomen, zonder werk en/of slechte gezondheid) sterkste achteruitgang. g 6% bevolking. Verschillen kwetsbare en niet-kwetsbare burgers toegenomen. Ruimtelijke verschillen in sociale status. Effect bezuinigingen g en hervorming pas na langere tijd zichtbaar. Economische recessie wellicht op retour, sociale recessie niet. Onzekerheid over betekenis decentralisaties voor kwetsbare groepen. 5

6 3. De participatiesamenleving: arbeidsparticipatie Fundamentele veranderingen op de arbeidsmarkt Vergroting (groeiend aantal werkenden) Vergrijzing (groeiend aandeel 45+) Ver-individualisering (groeiend aandeel alleenstaand/ 1 ouder) Verdwijnende kostwinners (meer tweeverdieners) Vervrouwelijking (groeiend aandeel vrouwen) Verkleuring (groeiend aandeel niet westers allochtoon; óók MOE-landers) Verflexing (groei zzp-ers; meer kleine banen van uur) Vervaging van landsgrenzen (internationalisering) Echter: 1,6 miljoen mensen participeren niet op de arbeidsmarkt (WW, WAO, Bijstand, Wajong, VUT, pensioen). 6

7 De participatiesamenleving: maatschappelijke participatie

8 Aantal ouderen (in miljoenen) 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0, * 2025* 2030* 2040* Bron: CBS jaar jaar > 85 jaar

9 De participatiesamenleving: ruimtelijke participatie (verschil in sociale status)

10 De participatiesamenleving: beleidsbeïnvloedende participatie (bestuurlijk en democratisch) Institutioneel vertrouwen 10

11 4. Minder verzorgingsstaat, meer zelf organiseren in de verzorgingsstad Maatschappelijke participatie, zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid: Als ondersteuning nodig is, wordt allereerst gekeken naar het eigen, sociale netwerk en de financiële mogelijkheden van betrokkenen en wordt de hulp dichtbij georganiseerd. (VWS) Meerderheid: op vrijwillige basis, niet als plicht Vrijwillige hulp in combinatie met professionele hulp Het maakt uit voor wie (familie, buren), hoe lang (aantal maanden of langer) en wat (boodschappen, huishouden, zorg) 11

12 5. De rol van informele zorg: feiten en fabels Mantelzorg de zorg die wordt gegeven aan een hulpbehoevende h door iemand uit diens directe omgeving Vrijwilligerswerk in de zorg vrijwilligers die onbetaald en onverplicht werkzaamheden verrichten in georganiseerd g verband voor anderen die zorg en ondersteuning nodig hebben en met wie ze bij de start geen persoonlijke relatie hebben

13 Soorten vrijwilligerswerk INDIVIDU maaltijdvoorziening, klussendienst, administratie, tuinonderhoud, boodschappen doen (rolstoel)wandelen, zwemmen huisbezoeken, oppasdiensten maatjescontact buddyzorg vrijwillige palliatieve terminale zorg GROEP dagopvangprojecten meegaan en begeleiden bij evenementen, excursies, meegaan en begeleiden bij evenementen, excursies, dagtochten en vakanties

14 Wie verlenen informele zorg: aantallen Mantelzorg Allen 3,5 miljoen > 8 uur en > 3 maanden 1,1 miljoen Vrijwilligers in zorg Enquêtes 1 miljoen Registraties

15 Buren/bejaarden/gehandicaptenhulp, 2010 (%)

16 Grenzen aan informele zorg Kunnen Beschikbare tijd (werk, gezin) Reistijd Financiële belemmeringen Ondersteuning belangrijk Willen Relatie moet goed zijn (mantelzorg) Type taken (billen wassen) Motieven (wat drijft mensen; wederkerigheid)

17 Waar? Ruimtelijke verschillen in vrijwillige inzet.

18 Werkende vs. niet werkende mantelzorgers jaar: een op de acht werkenden verleent mantelzorg 71% van de mantelzorgers werkt Werkende mantelzorgers zijn: jonger, hoger opgeleid, gezonder en hebben vaker jonge kinderen; zorgen vaak voor ouders of schoonouders. Strategieën om tijd voor mantelzorg te creëren: Aanpassing arbeidsduur 8% Officieel verlof 19% Individuele afspraken werkgever 25% Adv dagen 35% Minstens 1 strategie 57% Een derde van de mantelzorgers heeft tot 100e extra uitgaven per maand.

19 Toekomst onzeker Aanbod Meer ouderen Minder kerkelijken Vraag Meer ouderen/zieken/extramuralisering Meer gevarieerde en intensievere hulpvraag Beleid Minder AWBZ / meer zelf doen Arbeidsparticipatie

20 Nieuwe vormen vrijwilligerswerk Flitsvrijwilligers Geleid vrijwilligerswerk Bewonersinitiatieven lokale initiatieven die op overwegend vrijwillige basis activiteiten uitvoeren om mensen met een beperking te ondersteunen die verder gaan dan het faciliteren van ontmoeting en recreatie en daar als groep de regie over voeren (in plaats van landelijke formats uit te voeren).

21 Bewonersinitiatieven ondersteuning Indeling naar primair thema 1. Professionele zorg en nabuurschap 2. Vrijwilligersdiensten 3. Samen koken en eten 4. Ruilkring Andere indelingen Complexiteit: grootte vs. benodigde kennis Doelgroep: eigen kring vs. buiten eigen kring

22 6. Conclusies De participatiesamenleving heeft veel gezichten. Maar participeren gaat niet vanzelf: sociale status staat onder druk. Al veel mensen zijn actief (arbeid, mantelzorg/vrijwilligerswerk). In de toekomst meer nodig, steeds meer eisen. Maar waar liggen de grenzen (willen / kunnen / mogen)? Aandachtspunten: Werven én behouden vrijwilligers Match vraag en aanbod Ondersteunen van vrijwilligers Hoe nieuwe vormen te organiseren