Hoofdstuk 21 Mantelzorg

Transcriptie

1 Hoofdstuk 21 Mantelzorg Samenvatting Mantelzorg is in de Stadsenquête gedefinieerd als zorg aan een bekende uit de eigen omgeving, die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is en kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen en dergelijke. Bijna een kwart van de Leidenaren verricht, uitgaande van deze definitie, mantelzorg, 10% doet dit minimaal eenmaal per week. Bij 7% betreft de mantelzorg minimaal zes uur per week. Het aandeel Leidenaren dat mantelzorg verricht is, vergeleken met voorgaande jaren, toegenomen. Dit geldt vooral voor mantelzorgers die dit incidenteel doen. De mantelzorgers bieden vooral zorg aan (schoon)ouders. Het gaat vooral om iemand gezelschap houden, hulp in de huishouding en begeleiding en/of vervoer. Ruim één op de zes mantelzorgers ervaart de mantelzorg als tamelijk tot zeer zwaar. De belasting die mantelzorgers ervaren, lijkt te zijn toegenomen vergeleken met voorgaande jaren. Leiden kent verschillende organisaties die informatie, advies en ondersteuning bieden aan mantelzorgers. Bureau Informele Zorg/Activite en Libertas Leiden zijn bij circa de helft van de mantelzorgers bekend. Circa één op de tien mantelzorgers heeft ook wel eens gebruik gemaakt van een of beide organisaties. Mantelzorgers hebben de meeste behoefte aan informatie en advies, op de voet gevolgd door een vervanger tijdens vakantie, belangenbehartiging en een luisterend oor. Circa één op de tien mantelzorgers heeft aangegeven behoefte hieraan te hebben. De bereidheid om te betalen voor hulpverlening is het grootst bij vervanging tijdens de vakantie en voor het deelnemen aan ontspanningsactiviteiten. 1

2 Vragenlijst De volgende vragen gaan over mantelzorg. Mantelzorg is zorg van een bekende uit de eigen omgeving, zoals de partner, ouders, kind, buren of vrienden, aan iemand die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. Deze zorg kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen, enzovoorts. MZ1. Als mantelzorg op deze manier wordt gedefinieerd, heeft u dan in de afgelopen 12 maanden mantelzorg gegeven? NAAR HOOFDSTUK FINANCIËLE SITUATIE (pagina 19) MZ2. Uit welke activiteiten bestaat/bestond uw mantelzorg voornamelijk? (meer antwoorden mogelijk) Hulp in de huishouding (boodschappen, schoonmaken) Klaarmaken van de warme maaltijden Hulp bij persoonlijke verzorging (wassen, aankleden) Hulp bij medische verzorging Gezelschap, troost, afleiding, enz. Begeleiding en/of vervoer (bij bezoek aan arts, kapper, enz.) Regeling geldzaken en/of andere administratie Klusjes in en om het huis Anders, namelijk MZ3. Aan wie geeft of gaf u mantelzorg? (maximaal twee antwoorden) Partner (Schoon)ouders Buren / vrienden / kennissen Kinderen Overige familie Anders, namelijk MZ4. Hoeveel uur mantelzorg geeft u momenteel gemiddeld per week? Nu niet meer NAAR HOOFDSTUK FINANCIËLE SITUATIE (pagina 19) Incidenteel (niet elke week) Aantal uren per week (gemiddeld, inclusief reistijd) Weet ik niet (meer) MZ5. Sommige mensen voelen zich erg belast door de verzorging van een ander. Zij vinden de zorg zwaar en moeilijk vol te houden. Voor andere mensen geldt dat minder. Alles bij elkaar genomen, hoe ervaart u de belasting? Niet of nauwelijks belast NAAR VRAAG MZ7 Enigszins belast NAAR VRAAG MZ7 Tamelijk zwaar belast Zeer zwaar belast Overbelast (kan zorg eigenlijk niet meer volhouden) MZ6. Wat is het belangrijkste probleem bij het geven van de mantelzorg? 2

3 MZ7. In Leiden zijn er diverse organisaties die informatie, advies en ondersteuning bieden aan mantelzorgers. Waren deze voordat u deze enquête invulde bekend bij u zo ja, maakte u er gebruik van? Instantie: Bekend Gebruikt ActiVite / Bureau Informele Zorg Stichting Radius Libertas Leiden Servicepunt Zorg Leiden Leidse Vereniging van Mantelzorgers MZ8. Er zijn verschillende vormen van ondersteuning voor mensen die mantelzorg geven. Hieronder staan er een paar. Heeft u hier behoefte aan en vindt u het redelijk hiervoor een eigen geldelijke bijdrage te leveren? Behoefte aan Eigen geldelijke bijdrage redelijk Een vervanger zodat u af en toe vrij kunt nemen Informatie en advies over ondersteuningsmogelijkheden Een organisatie die voor uw belangen opkomt Vervolg vraag MZ8 Een luisterend oor Ontspanningsactiviteiten Iemand die de regeltaken van u overneemt Behoefte aan Eigen geldelijke bijdrage redelijk 3

4 Uitkomsten In dit hoofdstuk staat het geven van mantelzorg centraal. Gekeken wordt naar de mate waarin mantelzorg wordt verricht, door wie en voor wie en wat het takenpakket inhoudt. Vervolgens wordt ingegaan op de belasting die mantelzorgers ervaren. De bekendheid met verschillende ondersteunende organisaties voor mantelzorgers en het gebruik hiervan komt vervolgens aan de orde. Het hoofdstuk wordt afgesloten met de aard van de ondersteuning waaraan mantelzorgers behoefte hebben. Voor de Stadsenquête is uitgegaan van de volgende definitie voor mantelzorg: Mantelzorg is zorg van een bekende uit de eigen omgeving, zoals de partner, ouders, kind, buren of vrienden, aan iemand die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. Deze zorg kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen, enzovoorts Frequentie en soort mantelzorg Uitgaande van de definitie die in de Stadsenquête Leiden is gehanteerd, geeft bijna een kwart van de Leidenaren aan mantelzorg te verlenen, 10% van de Leidenaren doet dit minimaal eenmaal per week, 7% van de Leidenaren geeft zes of meer uur per week mantelzorg. Het aandeel Leidenaren dat mantelzorg verricht, is vergeleken met voorgaande jaren toegenomen. Dit geldt vooral voor bewoners die incidenteel mantelzorg verlenen. Tabel 21.1.a Percentage van de bewoners dat in de afgelopen 12 maanden mantelzorg heeft gegeven, *, afgelopen jaar niet 80% 82% 76% Incidenteel 4% 3% 7% 1-2 uur per week 4% 3% 2% 3-5 uur per week 5% 5% 2% 6-10 uur per week 3% 3% 4% uur per week 2% 1% 1% 16 uur of meer per week 2% 2% 2% Aantal uren niet bekend 6% Totaal 100% 100% 100% Vrouwen en jarigen geven meer dan gemiddeld mantelzorg. 4

5 Grafiek 21.1,b Percentage mantelzorgers, *, naar leeftijd en sekse Totaal 18% 24% Man Vrouw jaar jaar jaar % 16% 21% 12% 10% 11% 15% 18% 26% 27% 30% 26% 36% 40% % 25% 50% 75% De helft van de mantelzorgers biedt zorg aan (schoon)ouders. Daarnaast gaat het om buren, vrienden of kennissen (24%), overige familie (18%) of de partner (14%). Vergeleken met voorgaande jaren wordt iets vaker voor de partner gezorgd en iets minder vaak voor overige familie. Mantelzorgers bieden vooral gezelschap, hulp in de huishouding, begeleiding en/of vervoer, klussen in en om huis, het regelen van financiële zaken en het klaarmaken van warme maaltijden. Vergeleken met voorgaande jaren worden de meeste werkzaamheden beduidend vaker naar voren gebracht. Dit hangt wellicht samen met de gewijzigde manier van enquêteren. Bij een schriftelijke en een internetenquête zijn namelijk de antwoordcategorieën te zien. In 2009 en 2007 werd de enquête telefonische afgenomen waardoor dit niet het geval was. Tabel 21.1.c Voor wie is de mantelzorg: (meer antwoorden mogelijk) Aan wie wordt de mantelzorg gegeven en wat voor soort mantelzorg wordt gegeven, *, in procenten van de Leidenaren die mantelzorg geven Type mantelzorg: (meer antwoorden mogelijk) (Schoon)ouders 50% 46% 50% Gezelschap/troost/afleiding 34% 39% 61% Buren/vrienden/kennissen 22% 24% Hulp in huishouding 61% 53% 54% Overige familie (opa, oma, broer, zus, etc.) 21% 23% 18% Begeleiding en/of vervoer 17% 22% 50% Partner 8% 9% 14% Klussen in en om het huis 6% 8% 40% Kinderen 6% 7% 9% Regelen geldzaken/administratie 13% 10% 32% Overig 2% Klaarmaken warme maaltijden 19% 17% 27% Medische verzorging 10% 8% 16% Persoonlijke verzorging 22% 28% 15% Overig 10% 5

6 21.2 Persoonlijke gevolgen voor mantelzorgers Ruim één op de zes mantelzorgers ervaart het geven van mantelzorg als tamelijk zwaar (16%) tot zeer zwaar (2%). In 2009 gaf 2% van de ondervraagden aan overbelast te zijn, anno 2011 is dat percentage gedaald naar 0%. De overige mantelzorgers geven aan dat de zorg enigszins (44%) of niet tot nauwelijks (38%) belastend is. De belasting die de mantelzorg teweeg brengt, lijkt te zijn toegenomen vergeleken met voorgaande jaren. Dit geldt vooral voor de mantelzorgers die de zorg enigszins belastend vinden. Hierbij kan ook de wijze van enquêteren van invloed zijn op de resultaten doordat bewoners de antwoordmogelijkheden kunnen zien wat bij een telefonische enquête niet het geval is. Tabel 21.2.a Mate waarin mantelzorgers worden belast, *, en naar intensiteit, in procenten wv < 2 uur per week wv 3-5 uur per week wv > 6 uur per week Niet of nauwelijks 56% 63% 38% 77% 24% Enigszins 25% 23% 44% 23% 73% 48% Tamelijk zwaar 14% 11% 16% 0% 7% 22% Zeer zwaar belast 3% 2% 2% 0% 0% 6% Overbelast 2% 2% 0% 0% 0% 0% Totaal 100% 100% 100% 100% 100% 100% De mantelzorgers die zich belast voelen door de mantelzorg die ze geven, noemen als reden met name de tijd die het kost (veelal in combinatie met het eigen werk en gezin). Ook de afstand, het feit dat je er niet even mee kunt stoppen en dat het emotioneel en fysiek zwaar is, vormen vaker een probleem. Tabel 21.2.b Reden waarom mantelzorg een te zware belasting is, in absolute aantallen Kost tijd (tijdgebrek, kost veel tijd, combinatie met werk, gezin, eigen kinderen) Reizen/afstand Kan het niet even stopzetten (er wordt meer van mij verwacht/het is nooit genoeg wat ik doe) Emotioneel/psychisch zwaar (patiënt wordt niet beter, gaat dood, helpen heeft geen effect) Fysiek zwaar 9x 4x 3x 3x 2x 6

7 21.3 Hulp bij het geven van mantelzorg Er zijn in Leiden verschillende organisaties die informatie, advies en ondersteuning bieden aan mantelzorgers. Bureau Informele Zorg/Activite en Libertas Leiden zijn het meest bekend. Circa de helft van de mantelzorgers kent deze organisaties. Eén op de drie mantelzorgers kent de Stichting Radius. Mantelzorgers maken het meest gebruik van Bureau Informele Zorg/Activite en van Libertas Leiden, respectievelijk 14% en 10% van de mantelzorgers. Grafiek 21.3.a Bekendheid en gebruik van diverse organisaties, in procenten van de mantelzorgers Bureau Informele Zorg/Activite 14% 37% Libertas Leiden 10% 37% Stichting Radius 2% 30% Servicepunt Zorg Leiden Leidse Vereniging van Mantelzorgers 3% 18% 14% Bekend en gebruik Bekend en geen gebruik 0% 10% 30% 40% 50% 60% Er zijn verschillende vormen van ondersteuning voor mensen die mantelzorg geven. Van elke vorm van ondersteuning is gevraagd of men er behoefte aan heeft; als het antwoord ja was, is gevraagd of men het redelijk vindt hiervoor een eigen geldelijke bijdrage te leveren. De meeste behoefte hebben mantelzorgers aan informatie en advies, op de voet gevolgd door vervanging tijdens vakantie, belangenbehartiging, een luisterend oor, iemand die regeltaken overneemt en af en toe een ontspanningsactiviteit. Een deel van de mantelzorgers vindt het redelijk dat hiervoor een geldelijke bijdrage moet worden betaald. Die bereidheid is het grootst als het gaat om het regelen van vervanging tijdens vakantie en dergelijke (5% van alle mantelzorgers, ofwel de helft van de mantelzorgers die behoefte hebben aan deze vorm van ondersteuning). Ook voor het deelnemen aan ontspanningsactiviteiten en het overnemen van regeltaken zijn Leidenaren vaker bereid geld te betalen, voor een luisterend oor het minst. Tabel 21.3.b Behoefte aan hulp bij mantelzorg en redelijkheid van een eigen geldelijke bijdrage, in procenten van de mantelzorgers Behoefte onder alle mantelzorgers in % van alle mantelzorgers met behoefte* Redelijk om hiervoor een geldelijke bijdrage te betalen in % van alle mantelzorgers Informatie en advies 14% 17% 3% Vervanger tijdens vakantie/vrij 10% 52% 5% Belangenbehartiging 10% 35% 3% Luisterend oor 9% 12% 1% Iemand die regeltaken overneemt 7% 38% 3% Af en toe naar ontspanningsactiviteiten 6% 56% 3% * kleine absolute aantallen 7