Workshop interventies bij slaapproblemen. Tejo Hylkema

Transcriptie

1 Workshop interventies bij slaapproblemen Tejo Hylkema

2 Fysiologie van slaap

3 Fysiologie van slaap De N-Rem slaap heeft een herstellend vermogen Een tekort aan met name fase 4 van de N-Rem slaap leidt tot afname van de weerstand en kan ernstige medische problemen geven. Lichamelijke processen welke tijdens de N-Rem slaap plaatsvinden: Afname van pols, bloeddruk en ademhaling Stofwisseling en temperatuur dalen Piekproductie van groeihormonen en maximale celdeling Stimulatie van het immuunsysteem Lee, 1997; Achterberg 1999; Hylkema & Tiesinga, 2005

4 Fysiologie van slaap De REM slaap is van belang voor het geestelijk welzijn. Angst, prikkelbaarheid en concentratieproblemen kunnen het gevolg zijn van een gebrek aan REM slaap. De REM slaap is vermoedelijk van belang voor het leren Tijdens de slaap halen de hersenen de essentie uit de ervaringen van overdag en integreren deze nieuwe ervaringen met oudere. Slaap geeft inzicht in en betekenis aan het leven. Zonder slaap geen inzicht (Robert Stickgold) Achterberg, 1999; Maquet, 2000; Hylkema & Tiesinga, 2005

5 Lee, 1997; Coenen & Kerkhof 2001; Hylkema & Tiesinga, 2005

6 Structuur van slaap bron: NSWO

7 Onder de Nederlandse bevolking heeft ongeveer 33% slaapproblemen Swinkels, 1990; Lagrain 1998; Barlett, Rooney, & Spedding, 1985

8 Bron: Lavery, 1997

9 Gevaar van slaapmedicatie: 3,5 maal verhoogd sterfte risico, bij veelvuldig gebruik 5 maal verhoogd risico en bij middelen als Zolpidem en Temazepam tot 6,5 maal (in de VS in 2010 tussen de en doden) Kripke, Lamger & Kline, 2012; Mallon, Broman & Hetta, 2008

10 Onder de Nederlandse bevolking heeft ongeveer 33% slaapproblemen Bij mensen met een verstandelijke beperking is dit tot 67% Bij ouderen met een verstandelijke beperking wordt gesproken van 70%! Swinkels, 1990; Lagrain 1998; Barlett, Rooney, & Spedding, 1985

11

12 Problemen door slechte slaap Depressie: Steeds meer studies tonen aan dat depressie wordt veroorzaakt door slechte slaap in plaats van andersom. In een studie onder 340 participanten bleek dat avondmensen en mensen met een slechte slaap veel meer risico liepen op een depressie en vaker suïcidaal waren Chan et all, 2014

13 Problemen door slechte slaap Kanker: Onder een cohort van meer dan 2800 mannen bleek dat er een relatie is tussen het krijgen van longkanker en een slechte slaap bij mannen die vroeger gerookt hadden of nog rookten Tevens is er veel meer kans op prostaat kanker en met name de ernstigste vorm is gekoppeld aan een slechte slaap Bij vrouwen komt bij slechte slapers meer borstkanker voor. Vooral bij nachtwerkers Brainard, 1999, Luojus et al, 2014, Hansen 2001, Sigurdardottir, 2013

14 Problemen door slechte slaap Valincidenten: Onderzoek bij oudere mannen: mannen die veel overdag dutten of minder dan 5 uur slapen hebben meer valincidenten met de nodige breuken. Onderzoek bij oudere vrouwen: meer valincidenten bij dutjes overdag Medicatie (Benzos en pammetjes) leiden tot valincidenten EN verminderde cognitie Stone et al, 2014, Stone et al 2006, Tsunoda et all, 2010

15 Problemen door slechte slaap Pijn: Reumatische pijnen zoals bij Fybromyalgie verstoren ernstig de slaap. Omgekeerd: een goede slaap vermindert de pijnklachten. Field et all, 2002, Sunshine et al, 1996

16 Slaapproblemen en syndromen Down syndroom Smit-Magenis-syndroom Angelman-syndroom Prader-Willi-syndroom Fragiele-X-syndroom Rett-syndroom Williams syndroom Curfs, Moog & Didden, 2001; Didden Korzilius, Smits & Curfs,2004; de Knegt, 2015, Mason & Arens, 2006, Goldman et all, 2009

17 Slaapproblemen en syndromen Down syndroom Smit-Magenis-syndroom Angelman-syndroom Prader-Willi-syndroom Fragiele-X-syndroom Rett-syndroom Williams syndroom De Knegt en Scherder, 2011

18 Apneu Specifieke slaapverstoorders Slaaphygiëne (te lang in bed, onder-activering, te weinig licht overdag, te veel licht gedurende de nacht) Reflux Pijn Epilepsie

19 Er is weinig bekend over dementie en slaap De prevalentie is veel hoger: 21,6% tegen 5,7% Meer bij vrouwen met epilepsie welke niet goed onder controle is. Bij mensen met Down syndroom wordt opgemerkt dat slaapapneu ook een reden is voor de achteruitgang van cognitieve functies. Kip of ei? Cooper 1997, Chren, Spanó en Edgin, 2013

20

21

22 Onderzoek

23 Wat te doen? Uit een groot literatuur review blijkt: Er is weinig bekend over interventies. Er werden 13 studies gevonden met effect: 11 waren case studies of cases series (niet geanalyseerd) en twee studies met grotere populatie Wouw, Evenhuis & Echteld, 2012

24 Onderzoek non farmaceutische interventies Interventies: Betere slaaphygiëne 17 Activering overdag: 11 Betere slaaphygiëne & activering overdag: 9 Andere dagindeling: 2 Anders: 2 Hylkema & Vlaskamp, 2009

25 hours sleep efficienc e sleep efficiency m easurem ents 10:00 8:48 7:36 6:24 5:12 4: measurements Hours of sleep Hours in bed Hylkema & Vlaskamp, 2013

26 minutes measurements Sleep onset Rising Hylkema & Vlaskamp, 2013

27 Usui et al, 2000; Riemersma-van der Lek et al.,2008; Figuero et all, 2009

28 Magnesium helpt bij PLM vooral in de lichte vorm en Restless Legs. Magnesium verbeterd ook de slaap en heeft een goede werking op de pijnappelklier Nielsen et all 2010; Hornyak, 1998 Abassi, 2012

29

30 Andere supplementen: Vitamine B12 helpt bij slaapritme stoornissen (Okawa et al, sleep, 1990, Mayer et all, 1996) Vitamine D: er zijn veel tekorten aan vitamine D, dit zorgt voor pijnklachten en lusteloosheid (institute of medicine, 2011)

31 Toediening van warmte tijdens de slaap laat inslaaptijd dalen en haalt de WASO waarden naar beneden. Zelfs een warm bad voor het naar bed gaan verbeterd de slaap bij ouderen Raymann & van Someren, 2008

32 Toedienen van tryptofaan aminozuur Spaans onderzoek geeft aan dat het toedienen van deze stof een positief effect heeft op de slaap. Bravo, et.all, 2012 Deze stof zit veel in bananen en zou het melatonine,serotonine en endorfine spiegel doen stijgen Bron NSWO

33 16 september 2017 Aroma therapie

34 Overige (complementaire) Verpleegkundige interventies: Massage (bijvoorbeeld hand- en voetmassage) Kruiden (bijvoorbeeld Valeriaan Sint-Janskruid) Muziek Ontspanningsoefeningen/ Mindfullness Kretzer & Koithan, 2014;Lytle et all., 2014

35 Overige (complementaire) Verpleegkundige interventies: Healing Touch helpt om rustiger te slapen; kalmeert bij agressie; ontspant bij verkramping; helpt de zorgverlener zich gemakkelijker te verbinden met de cliënt Kretzer & Koithan, 2014;Cone et all, 2014

36

37 Apneu

38 Pijn Bed Time Get Up Time Time in Bed (hours) Total Sleep Time (hours) Onset Latency (minutes) Sleep Efficiency (percent) WASO (minutes) #Awak. Min 19:51:00 08:11:00 10:54:00 0:00:00 0,00 0,00 0,00 0 Max 21:46:00 10:57:00 14:20:00 13:41:00 202,00 97,28 159,00 29 Avg 21:04:22 09:29:52 12:25:30 8:46:45 76,88 68,70 53,50 18,62 Bed Time Get Up Time Time in Bed (hours) Total Sleep Time (hours) Onset Latency (minutes) Sleep Efficiency (percent) WASO (minutes) #Awak. Min 20:15:00 07:38:00 9:32:00 5:59:00 0,00 43,78 4,00 4 Max 22:42:00 10:15:00 13:40:00 11:41:00 176,00 96,85 283,00 33 Avg 21:40:00 08:53:45 11:13:45 9:39:37 31,50 87,36 51,38 11,25