Mens en Milieu. docentenhandleiding

Transcriptie

1 Mens en Milieu docentenhandleiding

2 Uitgave: ANMEC Mens en Milieu Docentenhandleiding voor VMBO, onderbouw en HAVO/VWO Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor gebruik op school en is gratis te downloaden van onze website Vermenigvuldiging voor overige doeleinden is uitsluitend toegestaan na toestemming van ANMEC. Telefoon Website Facebook ANMEC Augustus 2017

3 Inhoud Algemene informatie 4 Praktische informatie over de onderzoeksopdrachten 5 Praktische informatie: Legenda onderzoeksopdrachten 6 Presentatiekaarten 7 Specifieke onderwerpen 8 Afval Energie bedrijf 9 Het Afval Energie bedrijf 10 Werkwijze en tips per opdracht 11

4 Algemene informatie Lesmateriaal Dit materiaal sluit aan bij het thema mens en milieu uit de lesmethoden voor biologie en aardrijkskunde. Het is ook geschikt voor vak-overstijgende projecten. Het materiaal bestaat uit 42 opdrachtkaarten, 10 presentatiekaarten en een docentenhandleiding. De opdrachten zijn voor vmbo 2/3, maar ook geschikt voor onderbouw havo/vwo. Alle opdrachten hebben de vaste opbouw van een onderzoek: met een onderzoeksvraag, materiaal, methoden, resultaat, conclusie en tot slot een presentatie. Leerlingen zoeken op een praktische manier naar een antwoord op de onderzoeksvraag. Bij de opdrachten ligt de nadruk op het aanleren van vaardigheden, zoals informatie opzoeken en verwerken, zelfstandig informatiebronnen zoeken, overleggen met derden, samenwerken en vergelijkingen maken. Bovendien presenteren de leerlingen hun onderzoek in een presentatievorm naar keuze. Hiervoor kunnen ze gebruik maken van de presentatiekaarten. Leerlingen werken zelfstandig of in groepjes aan een onderzoeksopdracht. De opdrachten bieden een goed alternatief voor het traditionele werkstuk. Elke opdracht duurt ongeveer 3 (les)uur, exclusief de presentatievoorbereiding. Het lesmateriaal is van ANMEC, maar ook van Artis, Greenpeace, de Hortus en het Afval Energie Bedrijf. Voor de opdrachten van het Afval Energie Bedrijf is een aparte docentenhandleiding. Dit lesmateriaal kun je downloaden van onze website: Gebruik Je kunt kiezen om: te oefenen met specifieke presentatievormen vooral naar buiten opdrachten te gebruiken een specifiek thema zoals energiebesparing te behandelen leerlingen zelf een interessante opdracht laten uitzoeken opdrachten van een specifieke organisatie zoals het Afval Energie Bedrijf of Greenpeace te gebruiken De overige kaarten van deze docentenhandleiding geven praktische informatie over de onderzoeksopdrachten en presentatievormen. De onderzoeksopdrachten zijn tevens geordend per thema, zo kun je verschillende onderzoeken combineren. De legenda voor deze tabel is gemaakt op een aparte kaart zodat je deze er gemakkelijk naast kan leggen. 4

5 Praktische informatie over de onderzoeksopdrachten Opdrachten praktisch theorie zelfstandig computer gebruiken overleggen met derden vergelijkingen maken naar buiten tastbaar eindproduct voorbereiding nodig 1 Dieren in de stad Planten in de stad Ontwerp je eigen park Verbindingszones voor dieren Vuilnisbak ontwerpen - buiten Vuilnisbak ontwerpen - binnen Afval hergebruiken - je huis mooi maken Afval hergebruiken - speelgoed maken Afval hergebruiken - instrumenten maken Minder afval Afval scheiden Batterijen niet in de vuilnisbak Isolatie - klaslokaal Isolatie - materiaal Salade maken - met weinig verpakkingsmateriaal Salade maken - met veel verpakkingsmateriaal Salade maken - met producten uit verre landen Salade maken - met producten uit Nederland Kleding - winkels vergelijken Kleding - stoffen Kleding - herkomst Geluid in de stad Internet - broeikaseffect Internet - ozonlaag Internet - fijnstof Afrikaanse pinguïns in Artis Leeuwen in Artis Oude planten in de Hortus Klimaatverandering - broeikasgassen Klimaatverandering - CO Klimaatverandering - waterstof als brandstof Klimaatverandering - reizen Luchtkwaliteit - stikstofdioxide Luchtkwaliteit - verkeerstelling Luchtkwaliteit - gezondheid Luchtkwaliteit - vervoer Zwerfafval - bewoners Zwerfafval - kauwgom en sigarettenpeuken Diergedrag - de invloed van voeren Vogels voeren? Fastfood voor vogels Schoolplein verbeteren

6 Praktische informatie: Legenda onderzoeksopdrachten praktisch theorie zelfstandig computer gebruiken overleggen met derden vergelijkingen maken naar buiten tastbaar eindproduct voorbereiding nodig Opdrachten met een praktisch element. Opdrachten waarbij leerlingen theoretische informatie verwerken. Opdrachten waarbij veel zelfstandigheid gewenst is. Dit zijn vooral opdrachten waarbij leerlingen buiten de school informatie zoeken en/of er creativiteit verwacht wordt bij het zoeken naar oplossingen en antwoorden. Opdrachten waarbij leerlingen zowel zelfstandig moeten kunnen werken als theorie moeten verwerken, zijn geschikt voor HAVO/VWOleerlingen. Opdrachten waarbij verwezen wordt naar een internetsite. Leerlingen gebruiken de informatie op de site om een antwoord te vinden op de onderzoeksvraag. Opdrachten waarbij leerlingen overleggen met onderwijsondersteunend personeel. Leerlingen gebruiken de informatie om een antwoord te vinden op de onderzoeksvraag. Het is raadzaam de betreffende personen vooraf in te lichten. Opdrachten waarbij leerlingen informatie vergelijken, tabellen of grafieken maken. Opdrachten waarbij leerlingen naar buiten gaan. Let op: leerlingen gaan zonder begeleiding naar buiten. Op sommige scholen is hiervoor toestemming nodig van ouders. Bovendien hebben leerlingen een fiets of strippenkaart nodig en een toegangskaartje of wat geld. Opdrachten waarbij de nadruk ligt op een tastbaar eindproduct en minder op de onderzoeksresultaten. Deze opdrachten zijn geschikt voor een vakoverstijgend project met aardrijkskunde, biologie, handvaardigheid en techniek met als afsluiting bijvoorbeeld een afvalmarkt. Voor deze opdrachten is het raadzaam om vooraf de opdracht door te lezen. Soms is er specifiek materiaal nodig of leerlingen moeten overleggen met iemand van het onderwijsondersteunend personeel. Bij opdrachten 22 en 23 en opdrachten 24 en 25 worden de resultaten onderling vergeleken, deze opdrachten moeten dus gelijktijdig uitgevoerd worden. 6

7 Presentatiekaarten Presentatiekaarten Op de onderzoeksopdrachten wordt aangegeven welke presentatievorm goed past bij het onderzoeksresultaat. Hieraan hoef je je niet te houden. De onderzoeksopdrachten en presentatiekaarten kunnen op alle manier manieren gecombineerd worden. Let erop dat zowel bij de onderzoeksopdrachten als de presentatiekaarten materiaal nodig is. Leerlingen kunnen... zelf een presentatiekaart kiezen bij een gegeven onderzoeksopdracht. Let erop dat er presentatievormen zijn waarbij leerlingen een ruimte of een digitale camera nodig hebben. zelf een onderzoek kiezen bij een vaste presentatievorm. Let erop dat bij de onderzoeksopdrachten ook opdrachten zitten waarbij leerlingen naar buiten gaan of moeten overleggen met onderwijsondersteunend personeel. Verschillende manieren om de presentaties van een groep leerlingen te organiseren individueel Laat leerlingen hun onderzoek presenteren. voor de klas Laat leerlingen hun onderzoek voor de klas presenteren. presentatiekaarten individueel voor de klas carrousel markt tentoonstelling carrousel markt tentoonstelling Laat leerlingen een kleine ruimte in een lokaal inrichten en vandaar hun onderzoek presenteren. De overige leerlingen verplaatsen zich bij elke presentatie. Laat leerlingen een ruimte inrichten in het gebouw en nodig gasten uit. Leerlingen blijven bij hun kraam en presenteren hun onderzoek aan geïnteresseerden. Dit is een geschikte presentatievorm voor een vakoverstijgend project. Zorg voor een ruimte waar de tentoonstelling een week kan blijven. Laat leerlingen een ruimte inrichten. Zorg voor en feestelijke opening van de tentoonstelling. poster folder + + fotoreportage strip tentoonstelling PowerPoint film mondeling verslag + + onderzoeksverslag + activiteit

8 Specifieke onderwerpen 1 Onderzoeksopdrachten combineren voor specifieke onderwerpen Opdrachten natuur en leefomgeving afval chemisch afval energie gebruik ik als consument mondiale milieuaspecten over specifieke organisaties 1 Dieren in de stad + 2 Planten in de stad + 3 Ontwerp je eigen park + 4 Verbindingszones voor dieren + 5 Vuilnisbak ontwerpen - buiten Vuilnisbak ontwerpen - binnen + 7 Afval hergebruiken - je huis mooi maken + 8 Afval hergebruiken - speelgoed maken + 9 Afval hergebruiken - instrumenten maken + 10 Minder afval Afval scheiden Batterijen niet in de vuilnisbak Isolatie - klaslokaal + 14 Isolatie - materiaal + 15 Salade maken - met weinig verpakkingsmateriaal Salade maken - met veel verpakkingsmateriaal Salade maken - met producten uit verre landen Salade maken - met producten uit Nederland Kleding - winkels vergelijken + 20 Kleding - stoffen Kleding - herkomst Geluid in de stad + 23 Internet - broeikaseffect Internet - ozonlaag Internet - fijnstof + 26 Afrikaanse pinguïns in Artis Leeuwen in Artis Oude planten in de Hortus Klimaatverandering - broeikasgassen Klimaatverandering - CO Klimaatverandering - waterstof als brandstof Klimaatverandering - reizen Luchtkwaliteit - stikstofdioxide Luchtkwaliteit - verkeerstelling Luchtkwaliteit - gezondheid Luchtkwaliteit - vervoer Zwerfafval - bewoners Zwerfafval - kauwgom en sigarettenpeuken Diergedrag - de invloed van voeren + 40 Vogels voeren? + 41 Fastfood voor vogels + 42 Schoolplein verbeteren + 8

9 Afval Energie bedrijf docentenhandleiding

10 Het Afval Energie Bedrijf Bij het Afval Energie Bedrijf van de gemeente Amsterdam wordt het stedelijk restafval (huisvuil) van inwoners en bedrijven uit Amsterdam en omgeving verbrand. De energie die hierbij vrijkomt wordt omgezet in duurzame warmte en elektriciteit. De geproduceerde elektriciteit komt overeen met de energiebehoefte van Amsterdamse huishoudens. Het Afval Energie Bedrijf levert stroom aan diverse bedrijven en het openbaar vervoer in Amsterdam en warmte aan bedrijven in Amsterdam Westpoort voor de verwarming van gebouwen. Daarnaast levert het Afval Energie Bedrijf ook bouwstoffen en metalen voor hergebruik. Het Afval Energie Bedrijf beschikt bovendien over een Depot gevaarlijk afval voor het inzamelen, bewerken en verwerken van gevaarlijke afvalstoffen, zoals verf, batterijen, spaarlampen en accu s. Meer informatie over het Afval Energie Bedrijf kun je vinden op Het lesmateriaal Het lesmateriaal bestaat uit 5 opdrachtkaarten over afval. De opdrachten zijn goed te combineren met een excursie naar of een gastles van het Afval Energie Bedrijf. Elke opdracht Is geschikt voor vmbo, maar ook te gebruiken voor onderbouw havo/vwo. Sluit aan op het thema mens en milieu uit de lesmethoden biologie en aardrijkskunde, maar is ook te gebruiken voor vakoverstijgende projecten. Biedt een goed alternatief voor het traditionele werkstuk. Heeft een vaste opbouw, zoals van een klein onderzoek, en bestaat uit een onderzoeksvraag, materiaal, methoden, resultaat, conclusie en tot slot een presentatie. Leerlingen zoeken op een praktische manier naar een antwoord op de onderzoeksvraag. Duurt ongeveer 3 (les)uur, exclusief de presentatievoorbereiding. Is gericht op het leren van vaardigheden, zoals presenteren, informatie opzoeken en verwerken, zelfstandig informatiebronnen zoeken, overleggen met derden, samenwerken en vergelijkingen. Bij het maken van hun presentatie kunnen leerlingen gebruik maken van presentatiekaarten. Deze zijn gratis te downloaden van onze website: 10

11 Werkwijze en tips per opdracht Opdracht: Minder afval Werkwijze en tips Leerlingen maken een plan om de producten in de kantine te vervangen door producten met weinig verpakkingsmateriaal. Leerlingen overleggen met het kantinepersoneel. Vaak is het kantinepersoneel niet verantwoordelijk voor het aanbod. Het is handig om het kantinepersoneel van te voren te informeren over de opdracht en vooraf uit te zoeken wie op school het aanbod in de kantine bepaalt. Achtergrondinformatie De jaarlijkse hoeveelheid afval afkomstig uit Amsterdam komt overeen met het volstorten van 29 voetbalvelden, waarbij het afval 5 meter hoog gestapeld is. Naar verwachting zal dat in de toekomst alleen maar meer worden, terwijl het juist belangrijk is dat er zo min mogelijk afval ontstaat. Meer informatie over afvalverminderen op zoek op milieukwesties + afval + stoffen. Opdracht: Afval scheiden Werkwijze en tips Leerlingen zoeken, met een volle vuilniszak van school, uit of er op school goed afval gescheiden wordt. Een zak uit de kantine ligt het meest voor de hand. Let erop dat de ruimte vies kan worden. Er kan glas in een vuilniszak zitten. Leerlingen dragen plastic handschoenen. Afwashandschoenen kunnen voor extra bescherming zorgen. Achtergrondinformatie Het hergebruik van materialen zoals glas en papier is belangrijk. Als materialen opnieuw gebruikt worden, hoeven er minder natuurlijke grondstoffen aangesproken te worden. Oftewel: hoe meer papier en glas direct bij de bron al goed gescheiden wordt, hoe meer deze materialen hergebruikt kunnen worden. Dit is beter voor het milieu! Naast glas en papier is het ook belangrijk om elektrische apparaten en klein chemisch afval zoals verf, batterijen en medicijnen apart in te zamelen. Aparte inzameling en verwerking zorgt ervoor dat de gifstoffen die in deze producten zitten niet in het milieu terecht komen. In de vuilniszakken die naar het Afval Energie Bedrijf gaan om verbrand te worden, zitten meer materialen die hergebruikt kunnen worden. Nadat het afval verbrand is, blijft er namelijk nog een onbrandbare restfractie over. Deze bestaat uit zand, steen, glas en metalen. De metalen, waaronder ijzer, koper en aluminium, worden er met magneten uitgehaald en vervolgens hergebruikt. De zand/steenachtige massa wordt gebruikt in de wegenbouw en de betonindustrie. Dit bespaart grondstoffen als zand en grind. Onbrandbare stoffen als glas en bijvoorbeeld batterijen vervuilen de restproducten. Het is daarom belangrijk ervoor te zorgen dat deze niet in de vuilniszak komen. Voor meer informatie over het scheiden en hergebruik van afval, ga naar en zoek op: afvalscheiding en van afval naar grondstof. 11

12 Opdracht: Batterijen niet in de vuilniszak Werkwijze en tips Leerlingen zoeken uit of er op school een batterijeninzamelpunt is en hoe deze beter gebruikt kan worden. Leerlingen gaan op zoek naar iemand die het batterijen-inzamelpunt beheert. Het is handig om te weten wie dit is en deze persoon van tevoren te informeren over de opdracht. Leerlingen maken zelf een batterijeninzamelpunt. Dit punt moet een plaats hebben in school. Hiervoor moet toestemming zijn van gebouwbeheer en de bedrijfshulpverlening (BHV) vanwege de vluchtroutes. Achtergrondinformatie Scheiden van afval is niet alleen belangrijk voor hergebruik, maar ook om gevaarlijke stoffen uit de vuilniszak te houden. Klein chemisch afval, zoals verf, medicijnen en batterijen bevatten schadelijke stoffen, waaronder zware metalen, die apart moeten worden verwerkt. Voor meer informatie over de verwerking van batterijen, ga naar Opdracht: Afval is energie - stroom Werkwijze en tips Leerlingen zoeken uit hoeveel elektriciteit er uit 1 vuilniszak gehaald kan worden en hoeveel vuilniszakken er nodig zijn voor het energieverbruik gedurende één lesuur op school. Leerlingen gaan op zoek naar de conciërge die de sleutel van de meterkast heeft en vragen of ze op de elektriciteitsmeter mogen kijken. Ook zullen ze vragen hoeveel vuilniszakken er aan het eind van de schooldag zijn. Het is handig om de conciërge van tevoren te informeren over de opdracht. Achtergrondinformatie Bij de verbranding van het afval komt warmte vrij. Deze warmte wordt gebruikt om water om te zetten in stoom. De stoom wordt naar turbines geleid waar elektriciteitsopwekking plaatsvindt. Omdat voor het opwekken van deze elektriciteit geen fossiele brandstoffen (kolen of gas) worden gebruikt, is er sprake van duurzame energie. Deze energie voorziet in de elektriciteitsbehoefte van de helft van de Amsterdammers. Ook gebruiken gemeentelijke gebouwen, zoals het Muziektheater en het stadhuis, en de trams en metro s de energie die door het Afval Energie Bedrijf wordt opgewekt. Voor meer informatie over de productie van elektriciteit, ga naar en zoek op onderwijs + energie. Opdracht: Afval is energie - stadswarmte Werkwijze en tips Leerlingen maken met behulp van een kaart van Amsterdam en informatie van de site van het Afval Energie Bedrijf een plan voor een buizenstelsel om warm water te vervoeren van het Afval Energie Bedrijf naar een stadsdeel en weer terug. Deze opdracht is minder geschikt voor hele praktische vmbo-leerlingen. Bij deze opdracht is een kaart van Amsterdam nodig waar in ieder geval het westelijk havengebied en de stadsdelen Bos en Lommer, Geuzenveld/Slotermeer, Osdorp en Slotervaart op staan. Achtergrondinformatie Bij de verbranding van het huisvuil komt veel warmte vrij. De temperatuur in de vuurhaard ligt rond de 1200 graden Celsius. Deze warmte wordt in eerste instantie gebruikt om stoom op te wekken. Na de productie van stoom blijft er nog steeds warmte over. Deze restwarmte wordt via een ondergronds, gesloten buizensysteem naar bedrijven in de omgeving van het Afval Energie Bedrijf geleid en gebruikt voor ruimteverwarming. Vanaf 2007 wordt restwarmte ook voor stadsverwarming in Amsterdam gebruikt. Stadsverwarming betekent dat er geen gas meer nodig is in deze huizen. Voor meer informatie over stadswarmte, ga naar en zoek op: stadswarmte. Tot slot De opdrachten zijn ontwikkeld door ANMEC. Op vind je de bijbehorende presentatiekaarten. Ook kun je hier meer opdrachten over het thema mens en milieu downloaden. 12