BODEM ALS BASIS VOOR ECOSYSTEEMDIENSTEN

Transcriptie

1 BODEM ALS BASIS VOOR ECOSYSTEEMDIENSTEN Jan Staes, Universiteit Antwerpen

2 We weten nu dat bodems in feite unieke ecosystemen zijn. Gevormd door processen die lopen over honderden jaren. Maar in recente verleden hebben we sterk ingegrepen op bodemsystemen via veranderingen in landbeheer Gevolgen door verlies aan bodemfuncties en geassocieerde ecosysteemdiensten

3 WELKEFUNCTIES/DIENSTEN - Bodemvruchtbaarheid: primaire produktie van voedsel, vezels en energiegewassen - Regulatie van water kwantiteit en kwaliteit - Koolstof opslag in bodems - Habitat voor functionele en intrinsieke biodiversiteit - Nutriënten cyclering en verwerking - (Erfgoed - archeologie) - (Infrastructuur) Source: Schulte et al. (2014): Functional Land Management: a conceptual framework for managing soil-based ecosystem services for the sustainable intensification of agriculture. Env. Science & Policy 38,

4 WELKEFUNCTIES/DIENSTEN - Bodemvruchtbaarheid: primaire produktie van voedsel, vezels en energiegewassen - Regulatie van water kwantiteit en kwaliteit - Koolstof opslag in bodems - Habitat voor functionele en intrinsieke biodiversiteit - Nutriënten cyclering en verwerking - (Erfgoed - archeologie) - (Infrastructuur) Source: Schulte et al. (2014): Functional Land Management: a conceptual framework for managing soil-based ecosystem services for the sustainable intensification of agriculture. Env. Science & Policy 38,

5 AANPAK: BODEMFUNCTIES Relatief belang hangt af van landgebruik en bodemtype Landgebruik Akker Energie gewassen Loofbos Naaldbos Produktie grasland Extensief grasland Natuur gebied Matig droog Drainage Matig nat Zeer nat Veen gebied Functioneelbodembeheer= rekening houden met meerdere functies

6 Bodembiodiversiteit is motor en/of indicator voor bodem ecosysteemdiensten

7 Bodembiodiversiteit is motor en/of indicator voor bodemfunctioneren en ecosysteemdiensten

8 Bodembiodiversiteit is motor en/of indicator voor bodemfunctioneren en ecosysteemdiensten

9 Onvoldoende gewasresten Eénzijdige (over)bemesting Organisch gehalte Erosie gevoeligheid Bedreigingen! Intensieve bodembewerking Verlies van bodem vruchtbaarheid Gebruik van zware machines Bodem verdichting Lage kwaliteit en/of diversiteit gewasresten Bodem Biodiversiteit Drainage Vervuiling Bodemafdichting Verzuring Overstromingen bodemverzakking Pesticiden, herbiciden... Emissies NH4 Verzurende gewassen en boosoorten Ondiep wortelende vegetatie Urbanisatie

10 Vervuiling Oplossingen! Organisch rijke bemesting Lage kwaliteit en/of (bvb Onvoldoende stalmest) Gewasrotatie diversiteit gewasresten gewasresten Intensieve Gewasresten Tussenteelten bodembewerking en Gebruik van Bodem Inwerken Eénzijdige van groenbemesters zware Biodiversiteit (over)bemesting strooisel/plaggen Erosie Aangepaste machines (uit natuurgebieden) gevoeligheid Toenamevan Tijdelijk Organisch bodem gehalte Braakleggen vruchtbaarheid Kringlopen sluiten Drainage Actief peilbeheer Verzuring Bodem verdichting Niet-kerende bodembewerking Overstromingen bodemverzakking Compactie remediërende teelten (gele mosterd, radijs, schorseneren, asperges, korte omloophout) Bodemafdichting Hagen, akkerranden, kleine landschapselementen Natuurlijke Pesticiden, plaagbestrijding herbiciden... Bosdunningen Emissies NH4 Ondiep wortelende (ondergroei) Verzurende gewassen en boosoorten Agro forestry vegetatie Urbanisatie Bosconversie Gemengde bossen

11 Maar!!!Niet elke maatregel werkt in alle omstandigheden! Is afhankelijk van bodemtype en klimaat. Textuur, drainage, hellingsgraad, substraat, bodemorganische koolstof, etc... Is afhankelijk van context... Bedrijfstypologie Omgeving/landschap Daarom... Nood aan inventarisatie en evaluatie van bodembiodiversiteit en bodemfuncties. Nood aan inventarisatie en evaluatie van landbeheer maatregelen

12 Bodem biologisch meetnet Nederland

13 Meten is weten Kennis is macht

14 LAND MANAGEMENT: ASSESSMENT, RESEARCH, KNOWLEDGE BASE SFS : Soil quality and function Landbouwers krijgen vaak tegenstrijdige adviezen (agronomisch ecologisch) Inconsistente regelgeving en advies Project LANDMARK heeft tot doel om bestaande kennis mbt interacties tussen land/bodembeheer, (bodem)biodiversiteit en ecosysteemdiensten samen te brengen. Literatuur, veldstudies, experimenten

15 Uitdaging: Meer begrip en draagvlak creeren voor vergroening en verduurzaming van land en bosbouw Landbouwbeleid Gemeenschappelijk landbouwbeleid (peiler 1) Gebieden met natuurlijke beperkingen (peiler 2) Vooralsnog Weinig Draagvlak... Milieu en natuur beleid Vergroeningsmaatregelen (Peiler 1) Agro-milieumaatregelen (Peiler 2) Kaderrichtlijn Water (DG Env) Habitat & Vogelrichtlijn (DG Env) EU 2030 Klimaat en Energiekader (European Council) Etc Minimalistische implementatie, uitholling van de richtlijnen... Hoe zorgen voor coherentie?

16 Agro-industrie en globalisering

17 Milieu sector

18 En de boer?... Hij ploegde voort Maar er zijn ook kansen... De landbouwers en de milieu en natuursector zouden medestanders moeten zijn i.p.v. vijanden. Rechtstreekse vergoeding voor een meer duurzame landbouw via peiler 2 Zeker voor kleinere bedrijven met beperkte mogelijkheden voor schaalvergroting of intensivering

19 Nood aan een integrerend kader! Welke maatregelen leveren welke diensten en onder welke omstandigheden kunnen ze efficiënt toegepast worden?

20 ECOBE ontwikkeltbinnenlandmark eenruimtelijkexplicietbeoordelingskader(model) Bodem eigenschappen Hydrologisch, fysisch, chemisch en biologisch Land (bodem) beheer Gewasrotatie, bodembewerkingen, drainage, worteldiepte, organische input gewasresten, bemestingsregime en samenstelling Beleidsdoelstellingen: landbouw, klimaat Policy actions Beter onderbouwen en kwantificeren van (het maatschappelijk belang) van een aangepast en duurzaam landbeheer

21 ECOBE ontwikkeltbinnenlandmark eenruimtelijkexplicietbeoordelingskader(model) Bodem eigenschappen Hydrologisch, fysisch, chemisch en biologisch Land (bodem) beheer Gewasrotatie, bodembewerkingen, drainage, worteldiepte, organische input gewasresten, bemestingsregime en samenstelling Beleidsdoelstellingen: landbouw, klimaat Policy actions Kennis doorvertalen naar een beoordelingskader dat beleidsscenario s kan evalueren inzake effectiviteit

22 ECOBE ontwikkeltbinnenlandmark eenruimtelijkexplicietbeoordelingskader(model) Experimentele sites landbouwonderzoek + Regionale datasets met een hoge databeschikbaarheid CONCEPTUELE MODELLERING (obv inzichten in bodem functies en processen) 2 regional datasets Medium data availability Empirical/conceptual Empirische gegevens EU-scale dataset Medium data availability Conceptual VERALGEMENING NAAR EUROPESE SCHAAL

23 Ambitie In welke mate worden bodemecosysteemdiensten geleverd? Waar is het landgebruik niet in overeenstemming met de potenties? Wat is het meest gepaste landgebruik? Wat is de meest geschikte lokatievoor een bepaald landgebruik?

24 THELANDMARK TEAM

25 PARTNER COUNTRIES

26 Bedankt voor uw aandacht! Kijk zeker eens op de website van ECOPLAN (Planning for Ecosystem Services)! ECOPLAN ontwikkelt informatie en kennis voor de implementatie van het ecosysteemdiensten concept in Vlaanderen. - Atlas webviewer ecosysteemdiensten + download - Scenario beoordeling: kwantificatie en waardering - Participatieve methoden en sociale waardering

27