SOCIAAL KWETSBAAR IN BEELD

Transcriptie

1 SOCIAAL KWETSBAAR IN BEELD 2e Nederlandse Straatdokters Symposium 14 april 2015 Els Soede, Verpleegkundig Specialist AGZ Leger des Heils Jackie Middeldorp Verpleegkundig Specialist GGZ Victas

2 INHOUD Enkele definities Doel: ha verslavingszorg, GGZ en thuiszorg Thuiszorg LdH Utrecht Wat registreren wij en hoe? Victas : USS bevindingen

3 UITSPRAAK Je kunt me van de straat halen, maar de straat krijg je niet uit me

4 UITSPRAAK Zo nu gaan we effe een paar longblaasjes basen ( na een bezoek aan de huisarts over het roken)

5 SOCIAAL KWETSBAAR Definitie: niet in staat zijn op eigen kracht bepaalde moeilijkheden en tegenslagen te overwinnen en het leven op de door hen gewenste manier vorm te geven. Een gedeelte van de groep sociaal kwetsbaren valt binnen de doelgroep van de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ), zoals zorgmijders, daklozen en hostelbewoners. Bron: Volksgezondheidsmonitor Utrecht 2010

6 SOCIAAL KWETSBAAR Definitie: Bij sociale kwetsbaarheid moeten we denken aan tekorten in de sociale relaties: het ontbreken van een partner of een vertrouwenspersoon, het ontberen van steun, het weinig participeren in sociale verbanden zoals de familie, de buurt en organisaties, met als mogelijk gevolg een bepaalde mate van ervaren eenzaamheid. Bron: Sociale kwetsbaarheid, SCP, 2011

7 ERNSTIGE PSYCHISCHE AANDOENINGEN (EPA) Meer dan 2 jaar symptomen Matig tot slecht functioneren Ernstige en complexe problemen sociale relaties dagbesteding financiën justitie/politie Bron: Delespaul et al, 2013, 3D definitie ( diagnosis, disability en duration) EPA Kroon & Pijl, 2008)

8 DEFINITIE EPA Drie diagnosegroepen worden altijd meegenomen in de categorie EPA: stoornissen in het psychosespectrum, bipolaire stoornissen en depressie met psychotische kenmerken. Overige diagnosen (zoals depressie, aan middelen gebonden stoornissen of persoonlijkheidsstoornissen) kunnen binnen de categorie EPA vallen wanneer ze voldoen aan de andere criteria. Een groot aantal EPA-patiënten heeft een ernstige psychische aandoening op as 1 van de DSM 5 (APA, 2013) met co morbide verslavingsproblemen. Dezelfde co morbiditeit geldt voor patiënten met primaire verslavingsproblematiek.

9 VERDELING VAN MENSEN MET EPA Delespaul et al, 2013

10 OGGZ VERPLEGING & VERZORGING LEGER DES HEILS

11 OGGZ V & V LEGER DES HEILS Vph de Meerzorg Vpk-en naar andere locaties Ontstaan thuiszorgtak, mei 2015 Doel thuiszorg Team van vpk-en, spv-er, VS.

12 HOE KOMEN PATIENTEN BINNEN?

13 WIE KOMEN ER BINNEN? GESLACHT

14 ETNICITEIT Niet Nederlands Nederlands

15 WELKE SOMATIEK SIGNALEREN WIJ ALS THUISZORG LDH Trauma s Schimmel infecties SOA s Infectie ziekten Gebits problemen DM Necrose gewrichten Amputaties COPD

16 LVG CLIENTEN Specifieke doelgroep Zijn niet altijd gediagnosticeerd als VG Disharmonisch profiel Wanneer zelfstandig wonend advies casemanager z.s.m. screenen Vergt andere manier van benadering/ communicatie

17 MEDICATIE GEBRUIK/-TROUW EN POLY FARMACIE- PSYCHOFARMACA veel laxantia!!! Diazepam, Oxazepam, Temazepam de pammen (benzodiazepines) Anti- psychotica zoals Quetiapine ( Seroquel), Haloperidol SSRI s zoals Citalopram AB s Maagbeschermers Vaak combinaties van bovengenoemde middelen.

18 HOE LOPEN DE LIJNEN NU? Aanmeldingen via ziekenhuis, huisarts, LDH intern; Volksgezondheid; buurteams; GGZ; VZ. Interactie thuiszorg- huisarts. Altijd betrekken buurtteam ( regiefunctie) Uit zorg : huisarts en buurtteam inlichten! Breed pakket van diensten.

19 ZELFREGIE De GGZ professional dient bij elke patiënt vast te leggen in hoeverre hij/zij zelfstandig de zorg voor zijn/haar lichamelijke gezondheid kan organiseren Bron: Samenwerking tussen de huisarts en de GGZ, 2013, Fenneke van Hasselt.

20 SAMENWERKING NU? Wat loopt goed? Expertise op gebied van contact maken/ vertrouwen scheppen We komen binnen bij deze doelgroep Betere zorgafstemming met ketenpartners Sociale kaart kennen ( wie is wie!).

21 WAT KAN BETER? Gezamenlijk registratiesysteem voor cliënten. Inzage door verschillende ketenpartners. Bij elke stap elkaar op de hoogte houden. Elkaar kennen en elkaar weten te vinden! Signalen opvangen en door verwijzen naar huisarts. Somatische beeldvorming versterken bij ( o.a. zorgmijders die nooit bij huisarts komen) door afname USS.

22 REGISTREREN In eigen computersysteem Clever Geen Utrechts systeem, wel KRIS, ZRM, registratiesysteem voor de gemeenten.

23 SOMATIEK BIJ VERSLAAFDEN? ERVARINGEN UIT DE UTRECHTSE PRAKTIJK

24 INHOUD RELATIE VERSLAVING EN SOMATIEK ONDERCONSUMPTIE VAN ZORG DE UTRECHTSE SOMATISCHE SCREENINGSLIJST EERSTE BEVINDINGEN UIT 144 AFGENOMEN USS TAKE HOME MESSAGE

25 RELATIE VERSLAVING - SOMATIEK Psychiatrische ziektebeelden waaronder verslaving gaan dikwijls gepaard met somatische comorbiditeit en voortijdige sterfte. Bij overmatig alcoholgebruik cq verslaving: lever (mdl) pancreas hart- en vaatziekten vormen van kanker zenuwstelsel infectieziekten gevolgen van geweld (slachtoffer en dader) (verkeers)ongevallen sterfte NAH Korsakov! Associatie met roken voeding werkloosheid, dakloosheid Overmatig alcoholgebruik is een van de leading preventable causes of death (Thun et al., 1997) Bron: Multidisciplinaire Richtlijn Stoornissen in het gebruik van Alcohol,

26 RELATIE VERSLAVING - SOMATIEK Associatie tussen druggebruik en somatiek veel minder goed beschreven in literatuur - Opiaten & infectieziekten (incl. SOA), MDL, HVZ - Cocaïne & HVZ - Benzo s & endocriene aandoeningen, en metabole ziekten Bron; Frasch ea,

27 RELATIE VERSLAVING - SOMATIEK Oorzaken: - Directe gevolgen van middelen (alcohol, nicotine) - Risicovolle levensstijl (ongevallen, bewegingsstelsel!), voeding, roken, andere levensomstandigheden - Zelfmedicatie (zorgmijdend!) - Ouder wordende patiënten - Polyfarmacie (interacties, bijwerkingen) 27

28 OORZAKEN SLECHTE GEZONDHEID Plaatje cardio metabolic risk factors

29 EIGEN ONDERZOEK OBV PCR Somatische zorgconsumptie door cliënten van Victas vergeleken met controles uit databestand van Achmea. 29

30 RESULTATEN PCR: OR VAN %SOMATISCHE ZORG PATIËNTEN VS. CONTROLES NAAR VERSLAVINGSDIAGNOSE

31 Leefgebied gezondheid en Zorg Aandacht voor somatische gezondheid voor sociaal kwetsbaren al dan niet op straat en de zorg ervoor is marginaal Somatische problemen worden regelmatig gezien Conclusie: Vroegtijdige identificatie van onderliggend lijden is belangrijk doel van lichamelijk onderzoek en screening. Noodzaak om aandacht te besteden aan somatische gezondheid via een integrale aanpak ontwikkeling van een concept somatische screeningslijst specifiek voor de doelgroep met EPA. 31

32 DE USS Voor wie bedoeld? Voor de dubbele diagnose patiënten Laagdrempelig af te nemen (onder een boom, in de maatschappelijke opvang of thuis) Door verpleegkundige die dichtst bij staat (gezondheid bevorderende rol) minuten. Bron: Zoals: RIOB; MDRSA; HB; Richtlijn Dubbele diagnose,dubbele hulp; NHG- standaarden; COPD, Diabetes, Stoppen met roken, Richtlijnen Goede Voeding 2015, Nederlandse Richtlijn Gezond bewegen, etc.

33 DE SOMATISCHE SCREENING 33

34 DE ONDERDELEN: 1. Algemene informatie 2. Lichamelijke screening 3. Somatische-,infectieziekten en familiaire aandoeningen 4. Leefstijl en medicatiegebruik 5. Actuele klachten 6. Samenvatting Toestemmingsverklaring informatie derden Protocol risicoanalyse, laboratorium onderzoek en ECG Brief aan de huisarts Gemiddelde afname duur 30 minuten. 34

35 ALGEMENE INFORMATIE 35

36 LICHAMELIJKE SCREENING 36

37 SOMATISCHE-,INFECTIEZIEKTEN EN FAMILIAIRE AANDOENINGEN 37

38 LEEFSTIJL EN MEDICATIEGEBRUIK 38

39 ACTUELE KLACHTEN 39

40 ACTUELE KLACHTEN (2) 40

41 SAMENVATTING 41

42 EERSTE ANALYSES 144 USS 1.0. VICTAS

43 DE EERSTE ANALYSES USS 144 cliënten: 78,5% man (n=133) en 21.5% vrouw (n=31)

44 144 CLIËNTEN

45 144 CLIËNTEN

46 ZORGGEBRUIK EERSTE LIJN o Huisarts 31% geeft aan liever geen contact te hebben met huisarts o Tandarts 47 % langer dan een jaar geleden; 10 % langer dan 5 jaar geleden o Oogcontrole o Hartfilmpje gemiddeld 3, 85 jaar gelden 35% is ooit hartfilmpje gemaakt;

47 GEWICHT Gemiddeld (sd) Ondergewicht % (n) Overgewicht % (n) Obesitas % (n) man vrouw man vrouw man vrouw man vrouw Patiënten 24,3 (4,7) 23.9 (5,0) 9 (n=9) 17 (n=5) 22 (n=22) 23 (n=7) 11 (n=11) 17 (n=5) Normering <19 < >30 >30 de gemiddelde BMI op 24,2 (SD 4,7) met een spreiding van Gemiddeld (sd) Te licht % (n) Te zwaar % (n) Risicogroep% (n) man vrouw man vrouw man vrouw man vrouw Patiënten 10 (n=7) 4 (n=1) 14 (n=10) 17 (n=4) 30 (n=21) 61 (n=14) Normering <79 < >102 >88 De gemiddeld BO is 94,7 (SD14,7) cm met een spreiding van 61 tot 133 cm. Het overzicht van resultaten in de tabel laat zien dat 42% van de mannen en 57% van de vrouwen een BMI heeft die niet in het gezonde gebied tussen 18,5-25 valt.

48 GEBIT, OGEN EN OREN Gebit % (n) Ogen % (n) Oren % (n) Goed Matig Slecht Prothese 14 (n=19) 22 (n=31) 28 (n=39) 36 (n=50) 27 (n=37) 34 (n=46) 7 (n=9) 31 (n=42) 83 (n=103) 12 (n=15) 5 (n=6)

49 BEOORDELING EIGEN GEZONDHEID gemiddeld 6,3 ( sd1,6) met spreiding van 2-10 ( niet geassocieerd met geslacht, leeftijd of BMI). Grafiek Aantallen clienten per beoordeling van de eigen gezondheid

50 BEOORDELING EIGEN GEZONDHEID Waardering van de eigen gezondheid bij deze doelgroep t.o.v. de reguliere mannen vrouwen totaal patiënten Algemene bevolking patiënten Algemene bevolking patiënten Algemene bevolking Zeer goed (9 of 10) 6,7 78,7 7,4 74,3 6,8 76,5 Zeer goed (8, 9 of 10) 25,7 78,7 18,5 74,3 24,2 76,5 Bron: Gezondheidsmonitor GGD-en 2012.

51 VEILIG GEBRUIK & VEILIG VRIJEN 80% gebruikt veilig; 20 % niet of niet altijd Vrouwen - 29% zegt veilig te vrijen; 23% doet dit niet Mannen - 34% zegt veilig te vrijen; 11% niet veilig vrijen

52

53 PIJNKLACHTEN Pijnklachten in de literatuur Chronisch pijn bij patiënten met een stoornis in middelen gebruik 32% (Chelminski e.a. 2005) Chronische pijn bij opiaat verslaafden 29-60% (Rosenbaum e.a. 2003, Peles e.a. 2005, Potter e.a. 2008, Sheu.e a. 2008) Chronische pijn heeft een forse impact op kwaliteit van leven

54 CONCLUSIE EERSTE BEVINDINGEN Veelvoorkomende klachten en aandoeningen bij deze cliënten zijn: ondergewicht, COPD- en andere longklachten, pijnklachten, epileptische aanvallen, huidaandoeningen, conditie gebit < Diabetes Mellitus

55 TAKE HOME MESSAGES 1. Somatische aandoeningen komen vaak voor bij verslaafde patiënten en zijn ook vaak ernstiger dan bij niet-verslaafden. 2. Bij patiënten met verslaving en comorbide psychiatrische aandoeningen lijkt voor een deel sprake van onderconsumptie van somatische zorg. 3. De somatische beeldvorming met behulp van de USS, zorgt voor een betere aansluiting van de sociaal kwetsbare doelgroep bij de huisarts. Bron: Multidisciplinaire Richtlijn Stoornissen in het gebruik van Alcohol ( MDRSA),

56 VRAGEN?