ROKEN EN KANKER MOTIVERENDE GESPREKSTECHNIEK

Transcriptie

1 ROKEN EN KANKER MOTIVERENDE GESPREKSTECHNIEK

2 VOORSTELLEN Jocelyn de Jong Rookstopcoach Radiotherapeutisch laborant Annemieke Boone Rookstopcoach Oncologie verpleegkundige 2

3 INHOUD Roken en cijfers Bewustwording van de verslaving Belang hulpmiddelen Rol zorgverlener Motiverende gespreksvoering Algemeen 5 stappen Nieuwe ontwikkelingen: E-sigaret Pilot automatische SMR Online ondersteuning 3

4 ROKEN EN CIJFERS Twee op de drie rokers, overlijd aan de gevolgen van roken. 25% van de rokers gaat 10 tot 15 jaar eerder dood, 25% haalt het pensioen niet 40% van alle kankergevallen wordt veroorzaakt door het roken Longkanker Larynxcarcinoom Oesophaguscarcinoom Blaaskanker Nierkanker Met iedere sigaret raakt je DNA beschadigd In 2015 rookt in Nederland 30% van de mannen en 23% van de vrouwen De piek ligt bij de leeftijdsgroep jarigen waarbij 38% rookt 4

5 MEEROKEN EN CIJFERS 20-30% van de meerokers krijgt door de gevolgen van het meeroken longkanker. De risico op het krijgen van een hartinfarct wordt verhoogt met 25-30% door passief meeroken. Het risico op een beroerte is 20-30% hoger bij meerokers Er zijn in Nederland jaarlijks duizenden sterfgevallen door meeroken. 25% haalt het pensioen niet 40% van alle kankergevallen wordt veroorzaakt door het roken Met iedere sigaret raakt je DNA beschadigd 5

6 STOPPEN MET ROKEN ICM BEHANDELING Creëert juiste voorwaarde voor optimale behandelingsresultaat. Vermindert kans op bijwerkingen van de behandeling. Patiënt kan zelf een bijdrage te leveren aan het optimaliseren van aanslaan van behandeling. Geeft preventieve werking voor het ontwikkelen van andere gezondheidsaandoeningen/ tweede tumorsoort. Draagt bij aan de gezondheidswinst van de patiënt. 6

7 GEZONDHEIDSGEVOLGEN VAN STOPPEN MET ROKEN Stoppen met roken heeft zowel op korte als lange termijn positieve effecten op de gezondheid van een ex-roker Tijd Na 20 minuten Na 12 uur Na 2-12 weken Na 1-9 maanden Na 12 maanden Na 5-15 jaar Na 10 jaar Na 15 jaar Effect(en Daling bloeddruk en hartslag Koolstofdioxide in bloed is gedaald tot normaal niveau Longfunctie en bloedsomloop is verbeterd Rokershoest is afgenomen, ex-roker heeft meer adem Verhoogd risico op coronaire hartziekten is gedaald De kans op een beroerte is verminderd Het verhoogde risico op longkanker is gehalveerd Het risico op hart- en vaatziekten is vrijwel gelijk aan een nooit-roker 7

8 BEGELEIDINGSTRAJECT AVL Volgens richtlijnen Centraal Begeleidingsorgaan (CBO), kwaliteitsinstituut voor gezondheidszorg Alle AVL patiënten die roken 1 jaars traject Coaching Lichamelijke verslaving Psychologische verslaving Informatie verstrekking: Behandeling vs roken Boek Nederland stopt! Stoppen Stappen Plan 8

9 BEWUSTWORDING VAN DE VERSLAVING Lichamelijke verslaving Nicotine verslaving (curve) Het lichaam protesteert wanneer men met het gebruik van tabak stopt Ontwenningsverschijnselen Slaaploosheid Prikkelbaarheid Angst Concentratieproblemen Psychologische verslaving Gedachtenkronkels Motiverende gesprekstechniek Associaties waarop men rookt Pavlov reactie Slaaf van de sigaret

10 NICOTINE CURVE 10

11 BELANG HULPMIDDELEN Om de lichamelijke verslaving tot rust te brengen Meer tijd voor gedragsverandering tbv de geestelijke verslaving Gecombineerde methode van hulpmiddelen en gedragstherapie Medicatie en nicotine vervangers 11

12 ROL ZORGVERLENER (1) Niet negeren rookgedrag patiënt Doorverwijzing SMR ziekenhuis Huisarts Landelijke rookstopinstanties: Trimbosinstituut Jellinek Ikstopnu.nl Als het lukt om de patiënt van het roken af te helpen, heb je oneindig meer gedaan dan alleen een behandeling aan te bieden. 12

13 ROL ZORGVERLENER (2) Informatie geven: Boek: Nederland stopt met roken Allen Carr De opluchting van Jan Geurtz Internetsites Door Trimbos Instituut ontwikkeld: Door KWF en Trimbos ontwikkeld: Sick of Smoking Tabaknee.nl App s Stopstone Stoptober Quit smoking buddy Als het lukt om de patiënt van het roken af te helpen, heb je oneindig meer gedaan dan alleen een behandeling aan te bieden. 13

14 ONLINE ONDERSTEUNING/INFORMATIE SMR (1) Door Trimbos Instituut ontwikkeld: Door KWF en Trimbos ontwikkeld:

15 MOTIVERENDE GESPREKSVOERING (1) Motiverende gesprekvoering is een methode om: de patiënt te gidsen in de richting van een gedragsverandering met een basishouding van empathie en nieuwsgierigheid voor wat de patiënt beweegt.

16 MOTIVERENDE GESPREKSVOERING (2) Communicatiestijlen Directief: Een sturende methode. U moet stoppen met roken want u wordt geopereerd Volgend: Empathisch luisteren en begrip tonen bij gevoelens patiënt Het is belangrijk dat u stopt met roken, maar ik snap dat dat nu niet lukt omdat dat teveel stress geeft Gidsend: Combinatie van beide stijlen. Empathisch luisteren en richting geven Dus u kunt nog niet stoppen met roken omdat u de vorige keer helemaal in paniek raakte. Ja dat snap ik heel goed. Toen had u geen hulpmiddelen. 16

17 MOTIVERENDE GESPREKSVOERING (3) Gericht reflecteren Ambivalentie / verandertaal Vaak wil iemand wel. en.. toch ook weer niet. Als ik zou stoppen met roken is dat beter voor mijn gezondheid, maar het is zo lekker om na het eten een sigaretje te roken Ik wil wel stoppen met roken, maar ik heb nu zoveel stress door mijn ziekte 17

18 MOTIVERENDE GESPREKSVOERING: 5 STAPPEN 1. Vraag toestemming 2. De waaromvraag 3. Motivatie 4. Vertrouwen 5. Wanneer 18

19 1. TOESTEMMING VRAGEN Expliciet toestemming vragen om te praten over een aspect van zijn gedrag Ja: doorgaan met volgende stappen Nee is nee Eventueel volgende keer 19

20 2. WAAROM-VRAAG Doel: inzicht krijgen van nadelen huidig gedrag en voordelen nieuwe gedrag Gedachtenkronkel Cognitieve dissonantie is geen smoesje Inzoomen op de veronderstelde negatieve gevolgen van stoppen met roken. Open vraag Patiënt is het meest aan het woord Hulpverlener vat samen en reflecteert 20

21 3. MOTIVATIE CIJFER Geef de motivatie om het gedrag te veranderen een cijfer Een motivatiecijfer roept verandertaal op Vraag waarom het al cijfer X is en geen 0. Vraag door Samenvatten en reflecteren, ambivalentie zien stap 2 Motivatie verhogen Geef een samenvatting van de hele motivatie 21

22 ALTERNATIEVEN VOOR HET MOTIVATIECIJFER Wat vindt u hinderlijk aan de situatie zoals die nu is? Ziet u ook nadelen van uw huidige gedrag? Wat zouden voor u de voordelen zijn als u stopte met roken? Hoe wilt u dat u leven er over 5 jaar uitziet? Wat zijn de belangrijkste zaken in het leven? Wat vindt u echt belangrijk? 22

23 4. VERTROUWEN Vraag naar het vertrouwen dat iemand de gedragsverandering ook voor elkaar gaat krijgen Vraag wat er moet gebeuren om het vertrouwen te vergroten Vraag wie voor de patiënt tot steun kan zijn Laat de patiënt vertellen wat hij/ zijn in het verleden allemaal wel voor elkaar heeft gekregen Vat samen en reflecteer Benadruk dat gedragsverandering een leerproces is, met vallen en opstaan 23

24 5. WANNEER Stel open vragen: wanneer wil je beginnen? Antwoorden geven inzicht op (on)mogelijkheden van gedragsverandering op dit moment Antwoorden geven inzicht op blokkerende gedachtekronkels Stadium van motivatie is niet aan tijd verbonden Laat ambivalentie zien Reflecteer en vat samen Kom niet met oplossingen, weerleg niets, roep geen weerstand op 24

25 NIEUWE ONTWIKKELINGEN Pilot Automatische rookstop E-sigaret/ Heatstick 25

26 E-SIGARET EN HEATSTICK E-sigaret 10 jaar op de markt, Geen tabaksproduct Wel onder Tabaks- en Warenwet E-sigaret is een elektronisch apparaat dat de werking van een sigaret nabootst. Gebruiker ademt de damp van deze vloeistof in Vulling met vloeistof ( e-liquid ) wat wordt verhit Met of zonder nicotine Keuze in smaken: tabak, appel, drop. Heatstick is 2 maanden op de markt Wel een tabaksproduct In een heatstick verwarm je een speciale sigaret in een IQOS-apparaat in plaats dat het wordt verbrand.

27 GEZOND OF ONGEZOND? Dampen is minder ongezond dan sigaretten omdat minder giftige stoffen bevat zoals teer, koolmonoxide, ammoniak etc De heatstick bevat in vergelijking 84% van de nicotine die in sigaretten zit. Niet 100% veilig Damp bevat meestal nicotine, is verslavend en geeft vaatspasme Bestanddelen van de vloeistof zijn bij langdurig gebruik schadelijk zoals propyleenglycol en glycerol Bij zowel gebruiker als meeroker De damp van de E-sigaret bevat kankerverwekkende chemische bestanddelen De damp van de Heatstick bevat dezelfde kankerverwekkende stoffen als een sigaret. E-sigaret kan oververhit raken en ontploffen Afraden voor kinderen en jongeren 27

28 E-SIGARET: BIJ STOPPEN MET ROKEN? Nog te weinig wetenschappelijk onderzoek Advies zorgvuldig gebruik Meer onderzoek nodig De samenstelling van de gebruikte vloeistoffen varieert en is veelal niet volledig gepubliceerd. Zodoende is het niet goed mogelijk de gezondheidseffecten trefzeker in te schatten. Rookhandeling blijft in stand overgang naar gewone sigaret is groot Sommige gebruikers zijn enthousiast Minder ontwenningsverschijnselen bij gebruik nicotine

29 E-SIGARET AVL Huisregel: Gebruik niet toegestaan Onvoldoende bewijs voor actief aanbevelen e-sigaret Draagt bij aan instandhouding van de rookhandeling en dus verslaving Indien patiënt wil gebruiken, advies voor zorgvuldig gebruik

30 PILOT AUTOMATISCHE ROOKSTOP: PERSONALISED SMOKING CESSATION Doel : Bespreken effecten van stoppen met roken icm Behandeling Automatistische doorverwijzing Gepersonaliseerd informatiegesprek Motiverende gespreksvoering Indien gewenst volgt begeleiding op SMR poli

31 DOELGROEP Nieuwe patiënten met mammacarcinoom, die roken Duur: half jaar Totaal 40 patiënten Motiverende gespreksvoering Follow-up gesprek/effect Evaluatie met patiënt

32 GEPERSONALISEERD INFORMATIEGESPREK Indien gewenst begeleidingstraject starten Respecteren indien geen wens tot stoppen met roken Respecteren indien geen begeleidingswens

33 VRAGEN?