Inleiding Nederlands sociaal recht

Transcriptie

1 Inleiding Nederlands sociaal recht G.J.J. Heerma van Voss Achtste druk Boom J uridische uitgevers Den Haag 2011

2 Omslagontwerp: Primo!Studio, Delft Opmaak binnenwerk: Mediabuilders, Zutphen 2011 G.].]. Heerma van Voss I Boom Juridische uitgevers Behoudens de in of krachtens de Auteurswet gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopiei!n, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht(Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatieen Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, No part of this book may be reproduced in any form, by print, photo print, microfilm or any other means without written permission from the publisher. ISBN NUR 825

3 Woord vooraf Dit boek biedt een inleiding tot het N ederlandse sociaal recht. Primair geschreven voor rechtenstudenten in de bachelorsfase van de academische studie, kan het boek niettemin ook van nut zijn voor anderen die een eerste kennismaking zoeken met het sociaal recht. Het boek beoogt inleidend van aard te zijn, door een beperking tot de hoofdlijnen. Het is voor een goed begrip noodzakelijk om naast het boek ook kennis te nemen van de relevante wetteksten. Het inleidende karakter van dit boek laat immers niet toe om elke uitzondering en ieder detail aan de orde te stellen. Er is naar gestreefd de belangrijkste beginselen en vindplaatsen van het sociaal recht weer te geven op een zodanige wijze, dat de inhoud te bevatten blijft voor iemand die voor het eerst met dit rechtsgebied kennismaakt. Tegelijkertijd wordt het academisch karakter bereikt door op belangrijke punten ook in te gaan op historie en achtergronden van de desbetreffende materie. Voorts zijn verwijzingen opgenomen naar de belangrijkste literatuur 'en rechtspraak, waardoor de lezer desgewenst verder zijn weg kan vinden in het vakgebied. De literatuurverwijzingen zijn grotendeels beperkt tot de belangrijkste publicaties die een recent overzicht geven van het behandelde. Over vele onderwerpen zijn in artikelen of in oudere publicaties detailstudies verschenen. Het is daarom altijd de moeite waard om ook kennis te nemen van de vaktijdschriften, monografleen, losbladige en digitale uitgaven, die meer gedetailleerde informatie verschaffen. In deze achtste druk is het boek geactualiseerd. Wijzigingen in de wetgeving zijn verwerkt, alsmede recente rechtspraak en literatuur. Bij de voorbereiding van deze druk is hulp verleend door mr. B. Barentsen en student-assistente M. Warmerdam, beiden verbonden aan de afdeling Sociaal Recht van de Universiteit Leiden. Commentaar op het boek blijft welkom, hetzij via de uitgever, hetzij rechtstreeks ( adres:[email protected]). Leiden, december 2010 G.jJ Heerma van Voss 5

4 Inhoud Afkortingen Het begrip sociaal recht Het sociaal recht als juridisch vakgebied Geschiedenis Ongelijkheidscompensatie Flexibilisering Internationalisering Grondrechten Rechtsbronnen I INDIVIDUEEL ARBEIDSRECHT De arbeidsverhouding Overzicht Arbeidsovereenkomst Opdracht en aanneming van werk Ambtelijke status Flexibele arbeidsrelaties Enkele bijzondere arbeidsovereenkomsten Gemengde overeenkomsten De totstandkoming van de arbeidsovereenkomst Partijen Arbeidsbemiddeling Sollicitatiefase Discriminatie bij aanstelling V orm van de arbeidsovereenkomst Bijzondere bedingen

5 4 De rechtsbronnen Overzicht Onderlinge verhouding van rechtsbronnen Contractvrijheid Vormen van dwingend recht De collectieve arbeidsovereenkomst De ondernemingsovereenkomst Andere rechtsbronnen De handhaving 76 5 De plichten van de werknemer Overzicht Arbeid verrichten V olgen van aanwijzingen Geheimhoudingsplicht Concurrentieverbod Verbod van nevenarbeid V oorkomen van schade Goed werknemerschap Sancties werkgever 87 6 De plichten van de werkgever Overzicht Loonbetaling T ewerkstelling Gelijke behandeling Veilige werkomstandigheden Grondrechten werknemer Goed werkgeverschap Sancties werknemer Onderbreking van de arbeid Verhindering werknemer Ziekte Zwangerschap, bevalling en adoptie Ouderschap De levensloopregeling Kort verlof Vakantie Roostervrije dagen Bedrijfsrisico Het arbeidsomstandighedenrecht Overzicht 115 8

6 8.2 Arbeidsomstandigheden Arbeidsti j den Arbeid en zorg Deskundige bijstand Medezeggenschap over arbeidsomstandigheden De Arbeidsinspectie Wijziging van de arbeidsverhouding Overzicht Wijzigingsbeding Coed werkgever- en werknemerschap Taakwijziging Overplaatsing Bevordering en degradatie Werkaanpassing gehandicapten Overgang van ondernerning Overstappen binnen een groepsondernerning Ret ontslagrecht: de opzegging Overzicht ontslagrecht Opzegging Procedure werkgever T oestemrning Collectief ontslag Opzegverboden Opzegtermijn Proeftijd Dringende reden Opzegging door werknerner Sancties Vernietigbare opzegging Onregelrnatige opzegging Kennelijk onredelijke opzegging Herstel van de arbeidsovereenkornst Ontslagvergoeding Toekornst duaal ontslagrecht Ret overige ontslagrecht Overzicht Ontbinding wegens gewichtige redenen Vergoeding bij ontbinding Ontbinding na opzegging Ontbinding wegens tekortkoming Afloop arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd 169 9

7 Ontbindende voorwaarde Overlijden werknemer Beeindiging met wederzijds goedvinden II COLLECTIEF ARBEIDSRECHT Organisatie en vertegenwoordiging Vrijheid van vakvereniging Organisaties van werkgevers en werknemers Overlegeeonomie Vertegenwoordiging in organen Ondernemingsniveau Bedrijfstakniveau Regionaal niveau N ationaal niveau Europees niveau Internationale organen De collectieve arbeidsovereenkomst Cao-overleg Bedrijfstak- en ondernemings-eao Regeling van de eao Individuele gebondenheid aan de eao De ongebonden werknemer De bepalingen van de eao Afwijking van de eao Algemeenverbindendverklaring N awerking van eao-bepalingen Deeentralisatie naar de onderneming Sociaal plan Handhaving van de eao Het stakingsrecht Gesehiedenis van het stakingsreeht Grondreeht op eolleetieve aetie Grenzen aan reeht op eolleetieve aetie Reehten van derden Stakingen gericht tegen anderen Bijzondere vormen van eolleetieve aetie Sehorsing of wanprestatie Positie werkwilligen Uitsluiting Bemiddeling en gesehilbesleehting

8 Het medezeggenschapsrecht Plaats van de ondernemingsraad Instelling van de ondernemingsraad Het adviesreeht Het instemmingsreeht Het informatiereeht Het beroepsreeht en andere geschillenregelingen Overige taken en bevoegdheden De personeelsvertegenwoordiging Medezeggensehap bij arbeidsomstandigheden De struetuurregeling Verhouding met vakbonden Het enquerereeht Fusiegedragsregels De Europese ondernemingsraad Medezeggensehap bij de Europese vennootsehap III SOCIALEZEKERHEIDSRECHT Het stelsel van sociale zekerheid Gesehiedenis Sociale verzekeringen en sociale voorzieningen Werknemers- en volksverzekeringen Publiek- en privaatreeht Financiering Uitvoering Toezicht Handhaving Reehtsbeseherming. Internationale aspeeten Het werkloosheidsrecht T oepasselijke regelingen Werkloosheidsbegrip Referte-eisen Uitsluitings- en eindigingsgronden Uitkeringen Verplichtingen Verwijtbare werkloosheid Passende arbeid Saneties Betaling van de uitkering Re-integratiemaatregelen

9 Het arbeidsongeschiktheidsrecht Toepasselijke regelingen Loonbetaling bij ziekte Vangnetvoorziening Z wangerschap en bevalling Arbeidsongeschiktheidsbegrip Wet WIA Uitkering bij volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid Uitkering bij gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid Aanvullende uitkeringen werknemer Re-in tegratiemaatregelen De overige sodale verzekeringen Zorgverzekering Bijzondere ziektekosten Ouderdomspensioen N abestaandenuitkering Aanvullende regelingen De sodale voorzieningen Overzicht Drie cruciale begrippen Algemene bijstand Oudere werklozen en gewezen zelfstandigen J onggehandicapten Kunstenaars Toeslagen Kinderbijslag Inschakeling werkzoekenden Sociale werkvoorziening Gehandicapten Bijzondere bijstand Wet investeren in jongeren J urisprudentiet'egistet" Artikelenregister Trefwoordenregister