Kwaliteitsjaarverslag Pathologie Friesland

Transcriptie

1 Kwaliteitsjaarverslag Pathologie Friesland 2011

2 Inhoudsopgave 1. Algemeen Personeel Organisatiestructuur Organogram Toelichting Overlegstructuren Investeringen Aanschaf/vervangingsinvesteringen Boeken/tijdschriften Patiëntenzorg Algemeen Productie-eenheden Aantal verrichtingen Histologie Aantallen vriescoupe onderzoek Aantallen haematopathologisch onderzoek Aantallen blokjes/aantal histologische kleuringen Cytologie Aantal verrichtingen speciële cytologie onderzoek Aantal verrichtingen cervixcytologie Cervix cytologie (BVO en medische indicatie apart) Obducties Aantal obducties en obductiepercentage per specialisme Obductiepercentage per ziekenhuis Immunohistochemie Verdeling immunohistochemische onderzoeken over histologie en cytologie Kwaliteitsindicatoren Doorloopsnelheden *1 (afwerktijd) histologie/cytologie/obducties Consulten extern (CTC) Revisies extern (CTI) Vriescoupe onderzoek Punctie cytologie Cervixcytologie (indicatie en bevolkingsonderzoek) Lopende projecten met andere disciplines ter bevordering van de kwaliteit Klinisch pathologische besprekingen Aandachtsgebieden vakgroep Lidmaatschappen Vakgroep Analisten Cytologie Histologie Overige Nascholing Vakgroep Analisten Cytologie Histologie Overige Visitaties Commissies/bestuurswerkzaamheden Intern...55

3 8.2. Extern Pathologen Cytologie Overige Wetenschappelijke activiteiten Onderzoeksprojecten Publicaties Voordrachten...57

4 Voorwoord Dit is het eerste jaarverslag van Pathologie Friesland conform het modeljaarverslag van de NVVP. Trigger voor het opstellen van dit jaarverslag was de visitatie door de landelijke visitatiecommissie van de NVVP waarbij het ontbreken van een dergelijk verslag als een omissie werd geconstateerd. Dit verslag bevat voornamelijk kwantitatieve en kwalitatieve vakinhoudelijke gegevens. Samen met de jaarrekening en het jaarbericht geeft dit verslag een volledig overzicht van de behaalde resultaten over In 2011 hebben we de bezetting van de pathologen verder op orde gekregen: we konden in 2011 drie nieuwe pathologen begroeten. Zo ontstond er binnen de vakgroep meer tijd en ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en het evalueren van de eigen werkprocessen. Hierin zijn inmiddels diverse voorstellen besproken. Ook de verdere opbouw van de organisatie heeft gestalte gekregen. We hebben onze processen slimmer en efficiënter opgezet, waardoor we in staat zijn geweest om de opgelegde kortingen op te vangen. We hebben daarbij in het bijzonder gekeken naar een betere doorvoer van de materialen. Voor de klanten heeft dat als voordeel dat de doorlooptijd van belangrijke onderzoeken is versneld. We zijn ook blijven investeren in de opleiding van medewerkers; zo zijn in 2011 onze eerste twee Pathologist Assistants (Pathassen) afgestudeerd en kunnen deze in 2012 actief worden ingezet. De volgende twee zijn inmiddels met de opleiding begonnen. De samenwerking met het UMCG inzake de moleculaire diagnostiek is in 2011 bestendigd en uitgebouwd. Deze vorm van diagnostiek wordt steeds belangrijker en als groot pathologielaboratorium willen wij een voorloper zijn op dit gebied. Naar het zich laat aanzien zullen we in het eerste kwartaal van 2012 starten met het uitvoeren van bepalingen in eigen beheer. In 2012 zullen de missie en de visie van Pathologie Friesland worden uitgebouwd en op basis hiervan zal de toekomststrategie worden uitgewerkt, resulterend in een meerjarenplan waarin de dienstverlening op een kwalitatief hoog niveau zal zijn gewaarborgd. Uiteraard zullen we ons in dit kader bezinnen op de gewenste schaalgrootte, mogelijke samenwerkingsverbanden etc. We bouwen dus verder aan wie en wat we willen zijn. Onder ons motto Alles voor de Diagnose werken we aan de samenwerking met onze klanten en willen we onze dienstverlening verder inhoud geven. We investeren in die samenwerking, zoals we ook investeren in de ontwikkeling van onze medewerkers. Het is dan ook goed om te vernemen dat de klanten dit weten te waarderen. Uit een door de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden gehouden onderzoek onder huisartsen in Friesland kwam een hoge waardering van onze organisatie naar voren. Ons bedrijf is financieel gezond ondanks de krappe marges die we moeten hanteren. Ook 2011 hebben we licht positief afgesloten. Voor de komende jaren is ons perspectief om te werken aan een stabiele, kostendekkende, exploitatie, hoewel dat, gegeven de huidige ontwikkelingen in de gezondheidszorg, een behoorlijk lastige opgave is. Leeuwarden 30 juni 2012 T. Pollema Raad van Bestuur a.i. Pagina 4 van 58

5 1. Algemeen 1.1. Personeel Raad van Bestuur Benthem L Bestuurder 80,00 Vakgroep Dr. D. Berends Patholoog (v.a. juli 2011) 80,00 R.A.C. Boorsma Patholoog 100,00 Mw. S.M.M. Dijkhuizen Patholoog 60,00 J. Doff Patholoog (v.a. april 2011) 80,00 Dr. H.F. Eggink Patholoog 100,00 Dr. M.C. van den Heuvel Patholoog 100,00 Dr. R.E. Kibbelaar Patholoog 100,00 Dr. E.M.J. van der Logt Moleculair bioloog i.o. 40,00 Mw. J.J.C. van der Meij Patholoog 60,00 Mw. Dr. J. Nieken Patholoog 80,00 Mw. Dr. R. Postma - de Roos Patholoog (v.a. maart 2011) 80,00 Prof. Dr. E.M.S. Schuuring Moleculair bioloog 00,00 H.J.F. Semmelink Patholoog 100,00 B.E. van der Worp Patholoog 80,00 Histologie Mw. N.J. Abbema - vd Tol Laboratoriummedewerker routinehistologie 50,00 Mw. A.E.J. ten Berge Laboratoriummedewerker IHC histologie 100,00 Mw. T.J. Bergsma Laboratoriummedewerker IHC histologie 55,56 J.J. Conradie Laboratoriummedewerker routinehistologie (v.a. juli 2011) 100,00 Mw. G.W. Dijkstra Laboratoriummedewerker routinehistologie/ass. Patholoog 88,89 Mw. A. Greydanus Laboratoriummedewerker routinehistologie 100,00 Mw. E. Hibma Laboratoriummedewerker routinehistologie 88,89 Mw. R. Jelsma Deelstra Laboratoriummedewerker IHC histologie 77,78 Mw. R.C. de Jong -Ferwerda Laboratoriummedewerker routinehistologie 55,56 Mw. P. Keuning-Hoekstra Laboratoriummedewerker routinehistologie 100,00 Mw. A.M.R. Kooistra-Hassing Kernanalist IHC histologie 85,56 Mw. D.A.J. Kuperus Laboratoriummedewerker routinehistologie 50,00 E. Louwinger Teammanager histologie a.i. (v.a. april 2011) 60 Mw. G. Nassette-Dijkstra Laboratoriummedewerker routinehistologie 50,00 Mw. G.D. Piso-Schrale Laboratoriummedewerker IHC histologie 72,22 Mw. M. Post Lab. med. routinehistologie/ass. Patholoog i.o. 100,00 S.M. Roeders Lab. med. routinehistologie/ass. Patholoog i.o. 100,00 Mw. M.E. van Rooijen - Sybrandy Laboratoriummedewerker routinehistologie 100,00 J.W. van Setten Laboratoriummedewerker IHC histologie 50,00 Mw. A.Y.J. vd Stellema-Bijl Laboratoriummedewerker routinehistologie 100,00 Mw. M.Y. Teernstra Laboratoriummedewerker IHC histologie 100,00 Mw. J. Terpstra Laboratoriummedewerker routinehistologie 50,00 Mw. T. Titsing-Holwerda Laboratoriummedewerker routinehistologie 75,00 Mw. Y. Trap- Buurstra Laboratoriummedewerker routinehistologie 66,67 Mw. T. Tuinhof-Venema Laboratoriummedewerker routinehistologie 55,56 Mw. A. Uitterdyk-Brouwer Laboratoriummedewerker routinehistologie 86,66 Mw. S. Westra Laboratoriummedewerker routinehistologie 75,00 FTE FTE FTE Pagina 5 van 58

6 Histologie Mw. L.J. Wijngaarden van-sterken Lab. med. routinehistologie/ass. Patholoog i.o. 75,00 A.P. Zabala Laboratoriummedewerker routinehistologie 100,00 M.A.J. Zon Lab. med. rout.hist./ass. Patholoog i.o. (v.a. april 2011) 100,00 M.A.J. Zon Teammanager histologie (tot 1 april) 100 Cytologie Mw. S. Bijlsma Medewerker kleurvertrek 100,00 G. de Boer Cytologisch analist 100,00 Mw. S.M.A. Doeleman Cytologisch analist 75,00 Mw. M. de Jong Cytologisch analist 66,67 Mw. Y. Kooistra Cytologisch analist 62,96 L.D. vd Meulen Cytologisch analist 100,00 Mw. L.T. Rinkema-Prosje Cytologisch analist 84,72 Mw. E.P. Sirisantana Cytologisch analist 63,89 Mw. W.J. Stienstra Medewerker kleurvertrek 50,00 Mw. B. Timmers Cytologisch analist 100,00 J. Visser Cytologisch analist 77,78 Mw. T Vlieger Medewerker kleurvertrek 100,00 Mw. I.A. vd Wal Cytologisch basisanalist 66,67 Mw. J.R. Wedzinga Teammanager cytologie 79,17 Mw. A.K. Zuidema Cytologisch analist 66,67 Moleculaire Diagnostiek Mw. D.A.J. Kuperus analist MD 50,00 J.W. van Setten analist MD 50,00 Administratie Mw. T. Boer-vd Woude Medewerker administratie 83,33 Mw. A.J. Dolder van-folkertsma Medewerker administratie 38,89 A. Durkstra Medewerker archief/ algemene ondersteuning 55,56 Mw. J. Hoekstra Medewerker administratie (vanaf 15 april 2011) 63,33 Mw. S.H. Jonker-Postema Medewerker administratie 58,33 Mw. A.A. Nawijn-Roelsma Teammanager administratie 34,00 Mw. L.J. Oenema Eerste medewerker administratie (tot juni 2011) 63,33 Mw. R. Postma Medewerker administratie 66,67 Mw. J.E. Reinders-Verbeek Eerste medewerker administratie 66,67 Mw. W.J. Stienstra Medewerker administratie 16,67 Mw. P. Terpstra Medewerker administratie 83,33 Mw. A.A.J. Yntema Medewerker administratie 91,67 Ondersteuning Mw. J.C. Herbig Stafmedewerker beleidsadvisering en -ondersteuning 52,78 PR- en communicatie 22,22 Mw. Y. Kooistra Opleidings- en stagecoördinator 11,11 Mw. A.A. Nawijn-Roelsma Adviseur P&O 66,00 Mw. I van Olst Directiesecretaresse 52,78 J. Visser Palga contactpersoon 22,22 FTE FTE FTE FTE FTE Pagina 6 van 58

7 1.2. Organisatiestructuur Organogram Raad van Toezicht Raad van Bestuur medische staf ondernemingsraad medewerkers ondersteuning teammanager administratie teammmanager cytologie teammanager histologie medewerkers administratie medewerkers cytologie medewerkers histologie/ihc Toelichting Het organogram is een feitelijke weergave van de hiërarchische verhoudingen. De eindverantwoordelijkheid binnen Pathologie Friesland wordt gedragen door de Raad van Bestuur. Verder zijn de verantwoordelijkheden zo laag mogelijk in de organisatie neergelegd. De teammanagers zijn primair verantwoordelijk voor de te leveren diensten van de eigen afdeling en de beheersing van de kosten. De teammanagers leggen verantwoording af aan de Raad van Bestuur. De vakgroep pathologen heeft naast de primaire professionele diagnostische taken ook taken op het niveau van relatiebeheer, beleid- en organisatieontwikkeling, professionele ontwikkeling en opleiding. Deze taken zijn verder uitgewerkt in het Vakgroep reglement en Professioneel statuut pathologen. Vakgroep besluiten en afspraken van de vakgroep met implicaties voor de afdelingen of externe relaties worden als advies of voorstel aan de bestuurder voorgelegd. Doormiddel van een aanspreekpatholoog participeert de vakgroep in de vakinhoudelijke beleidsontwikkeling en uitvoering van de afdelingen. Er zijn aanspreekpathologen voor de administratie, cytologie, histologie/-immunohistochemie, ICT en moleculaire diagnostiek. Ter voorbereiding van besluitvorming bestaat er een Management Team. Naast de bestuurder en de teammanagers participeren in dit MT-overleg de P&O adviseur, de controller en de voorzitter van de vakgroep. De bestuurder neemt 1x in de maand deel aan de vakgroepvergadering. Zie hieronder voor een opgave van de overleggen. Er zijn een aantal commissies belast met specifieke taken: de kwaliteitscommissie, de statistiek & informatie commissie en de ICT commissie. Ondersteunende diensten zoals: ICT, financieel en facilitaire diensten worden ingehuurd. Pagina 7 van 58

8 1.3. Overlegstructuren Overleg Managementteam vergadering Vakgroepvergadering ICT-commissie SMT bijeenkomst Functioneel beheer Glims Ochtendrapport pathologen Refereren Kwaliteitscommissie Statistiek en informatie commissie DB Vakgroep en RvB overleg DB Vakgroep Werkbespreking moleculaire diagnostiek Pathassen overleg Werkoverleg Administratie Werkbespreking Cytologie Werkoverleg Cytologie Preparaatbespreking Cytologie Teammanager en medewerker Cytologie Teammanager en senior analisten welke afdeling? Werkoverleg Histologie Werkbespreking Histologie Werkbespreking IHC + aanspreekpatholoog P&O en teammanager Teammanagersoverleg Bestuurder en teammanager Bestuurder en staffunctionaris beleidsadvisering. Bestuurder en controller Bestuurder en adviseur P&O Frequentie 1x per maand 2 x per maand 1 x per maand 1 x per 2 maanden 2 x per maand Iedere ochtend 1 x per maand 1 x 2 wekelijks 1 x 2 wekelijks wekelijks wekelijks wekelijks maandelijks 1 x per maand 1 x per 2 weken 1 x per 6 weken 1 x per week 1 x per 2 maanden 1 x per week 1 x per 6 weken Iedere ochtend 1 x per 6 weken 1 x in de maand 1 x in de 2 weken 1 x in de maand 1 x per 2 weken 1 x in de maand 1 x per 3 weken Pagina 8 van 58

9 2. Investeringen 2.1. Aanschaf/vervangingsinvesteringen Datum Omschrijving Kostenplaats Bedrag VERBOUWING PF Algemeen , INV MEUBILAIR STAF Medische Staf , INV VERVANGING CRYOSTAAT Histologie , INV LEICA DM 3000 Medische Staf , INV LEICA DM 6000 Medische Staf , INV STOEL + KRUK RP Medische Staf 1.463, INV STOEL IHC Histologie 4.727, INV VACUUMMACHINE Histologie 3.153, INV OBDUCTIETAFEL Histologie , INV MEUBILAIR DEMO Directie PF 8.485, INV MEUBILAIR PATH Medische Staf 3.426, INV MEUBILAIR ADM Administratie 7.003, INV MEUBILAIR ARTS ASSISTENTEN Medische Staf 4.964, INV PREPARAATKASTEN Histologie 8.005, INV ZIT/STA BUREAU'S Histologie 3.337, NSA NOODSTROOM (VIA IZORE) Algemeen , INV HD SONY KLEURENVIDEO Medische Staf 5.219, INRICHTING SERVERS (VIA IZORE) Algemeen , SERVERS VERVANGEN (VIA IZORE) Algemeen , NAS ICT (VIA IZORE) Algemeen , REDUNANT ACCESS NETWERK (VIA IZORE) Algemeen , KLEURENVIDEOS 10 X cf OFFERTE Medische Staf , COPE SOFTWARE Administratie ,45 Pagina 9 van 58

10 2.2. Boeken/tijdschriften Omschrijving ABONNEMENT FWG GIDS PERSONEELSMANAGEMENT TM HOE KRIJG IK ZE ZOVER? PRAKTIJKGIDS SOC ZEKERHEID PRAKTIJKRICHTLIJN PF PRINCIPLES AND TECHNICAL ASPECTS OF PCR ACTA CYTOLOGICA 2011 ACTA CYTOLOGICA* AM JN OF SURGICAL PATH AMERICAN JOURNAL CLINICAL PATHOLOGY 2011 AMERICAN JOURNAL OF DERMATOPATHOLOGY AMERICAN JOURNAL PATHOLOGY & JOURNAL MOL DIAGN 2011 AMIRSYS ANNUAL SUBSCRIPTION PATH IQ IMMONOQUERY ARCHIVES PATHOLOGY LABORATORY MEDICINE 2011 BLOOD 2011 CANCER & CANCER CYTOPATHOLOGY 2011 HISTOPATHOLOGIE 2011 HUMAN PATHOLOGIE 2011 JOURNAL HISTOTECHNOLOGY 2011 JOURNAL OF CUTANEOUS PATHOLOGY 2011 JOURNAL OF HISTOTECHNOLOGY 2011 LANCET 2011 NW ENGLAND JOURNAL OF MEDICINE 2011 PATHOLOGY OF THE LUNGS SEMINARS IN DIAGNOSTICS PATHOLOGY 2011 GENEESKUNDIG WOORDENBOEK CYTOPATHOLOGY DIFF DIAGN CYTOPATH. ANATOMIE EN FYSOLOGIE KENNISBANK KWALITEITSMANAGEMENT KWALITEIT IN DE ZORG NIEUWSBRIEF KWALITEIT Pagina 10 van 58

11 3. Patiëntenzorg 3.1. Algemeen Productie-eenheden Totaal aantal productie-eenheden (naar NZa-factor) per ziekenhuis/instelling/huisarts t.o.v. voorgaande jaren Instelling Medisch Centrum Leeuwarden Antonius Ziekenhuis Sneek Nij Smellinge Drachten Tjongerschans Heerenveen De Sionsberg Dokkum Eerste lijn Overig Totaal Toelichting NZa-eenheden: Histologie / Cytologie Indicatie cytologie Bevolkingsonderzoek Immunopathologie Obductie Obductie foetus Moleculair onderzoek 1 onderzoek is 1 eenheid 1 onderzoek is 0,4 eenheden 1 onderzoek is 0,25 eenheden 1 onderzoek is 2 eenheden 1 onderzoek is 10 eenheden 1 onderzoek is 15 eenheden 1 onderzoek is 7 eenheden Pagina 11 van 58

12 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO Aantal verrichtingen Aantal verrichtingen, per inzendend specialisme, per ziekenhuisaanstelling t.o.v. voorgaande jaren Medisch Centrum Leeuwarden 2011 Specialisme Anaesthesist Cardio-chirurg Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastro-enteroloog (MDL) Gynaecoloog Intensivist Internist Kaakchirurg Kinderarts Klinisch geriater KNO-arts Longarts Neuroloog Oogarts Orthopeed Plastisch chirurg Radioloog Reumatoloog Seksuoloog Uroloog Totaal BVO= Bevolkingsonderzoek EBER= Epstein-Barr Virus, in situ hybridisatie Her2Neu= Her2Neu, immunohistochemische bepaling HPV= Humaan papillomavirus (uitbesteed onderzoek afdeling pathologie UMCG) Pagina 12 van 58

13 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO Medisch Centrum Leeuwarden 2010 Specialisme Anaesthesist Cardiochirurg Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastroenteroloog (MDL) Gynaecoloog Intensivist Internist Kaakchirurg Kinderarts Klinisch geriater KNO-arts Longarts Neuroloog Oogarts Orthopeed Plastisch chirurg Radioloog Reumatoloog Seksuoloog Uroloog Totaal Pagina 13 van 58

14 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO Antonius Ziekenhuis Sneek 2011 Specialisme Anaesthesist Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastroenteroloog (MDL) Gynaecoloog Internist Kaakchirurg Kinderarts Klinisch geriater KNO-arts Longarts Neurochirurg Neuroloog Oogarts Orthopeed Psychiater Radioloog Reumatoloog Uroloog Totaal Pagina 14 van 58

15 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO Antonius Ziekenhuis Sneek 2010 Specialisme Anaesthesist Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastro-enteroloog (MDL) Gynaecoloog Internist Kaakchirurg Kinderarts Klinisch geriater KNO-arts Longarts Neurochirurg Neuroloog Oogarts Orthopeed Psychiater Radioloog Reumatoloog Uroloog Totaal Pagina 15 van 58

16 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO Nij Smellinghe Drachten 2011 Specialisme Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastroenteroloog (MDL) Gynaecoloog Intensivist Internist Kaakchirurg KNO-arts Longarts Neurochirurg Neuroloog Oogarts Orthopeed Plastisch chirurg Psychiater Radioloog Uroloog Totaal Pagina 16 van 58

17 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO Nij Smellinghe Drachten 2010 Specialisme Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastroenteroloog (MDL) Gynaecoloog Intensivist Internist Kaakchirurg KNO-arts Longarts Neurochirurg Neuroloog Oogarts Orthopeed Plastisch chirurg Psychiater Radioloog Uroloog Totaal Pagina 17 van 58

18 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO De Tjongerschans Heerenveen 2011 Specialisme Anaesthesist Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastro-enteroloog (MDL) Gynaecoloog Internist Kaakchirurg Kinderarts Klinisch geriater KNO-arts Longarts Neurochirurg Neuroloog Oogarts Orthopeed Radioloog Uroloog Totaal Pagina 18 van 58

19 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO De Tjongerschans Heerenveen 2010 Specialisme Anaesthesist Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastroenteroloog (MDL) Gynaecoloog Internist Kaakchirurg Kinderarts Klinisch geriater KNO-arts Longarts Neurochirurg Neuroloog Oogarts Orthopeed Radioloog Uroloog Totaal Pagina 19 van 58

20 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO De Sionsberg Dokkum 2011 Specialisme Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gynaecoloog Internist KNO-arts Longarts Neuroloog Oogarts Orthopeed Plastisch chirurg Radioloog Uroloog Totaal Pagina 20 van 58

21 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO De Sionsberg Dokkum 2010 Specialisme Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gynaecoloog Internist KNO-arts Longarts Neuroloog Oogarts Orthopeed Plastisch chirurg Radioloog Uroloog Totaal Pagina 21 van 58

22 Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Immunohistochemie Immunohistochemie Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO Histologie Speciële cytologie Cervixcytologie MI Obductie volwassenen Obductie foetus HPV EBER Her2Neu Cervixcytologie BVO Eerste lijn en overige 2011 Specialisme Huisarts Verloskundige Overige Totaal Eerste lijn en overige 2010 Specialisme Huisarts Verloskundige Overige Totaal Pagina 22 van 58

23 3.2. Histologie Aantallen vriescoupe onderzoek Ziekenhuis Antonius Ziekenhuis Sneek Medisch Centrum Leeuwarden Nij Smellinghe Drachten Tjongerschans Heerenveen Totaal Verdeling per specialisme Specialisme Chirurg Dermatoloog Gynaecoloog Internist 0 1 Kaakchirurg KNO-arts 5 10 Oogarts 1 0 Longarts 0 2 Plastisch chirurg Uroloog Geen 4 5 Totaal Aantallen haematopathologisch onderzoek Haematopathologie Maligne lymfoom Beenmerg Aantallen blokjes/aantal histologische kleuringen Aantal cassettes Aantal cassettes per onderzoek 2,97 2,53 Aantal coupes (kleuringen) Aantal coupes (kleuringen) per onderzoek 3,46 3,16 Pagina 23 van 58

24 Kleuring AlcianBlue Auramine rhodamine AZAN Bodian 1 - BosmaSteiner CongoRood Cu Dunne Giemsa Dunne HE Fe Fontana 13 7 Fouchet 1 3 Giemsa Gram 30 7 Grimelius - 2 Grocotte HE kleuring Kossa 4 2 Leder 4 1 May_Grunwald Giemsa kleuring Methenamine Mucikarmijn 2 9 Orceine - 2 PAS kleuring Pdias Ret Reticuline Schmorl Thioflavine Tolueen blauw Verhoeff VriescoupeHE zalcianblue zalcianbluehyla 3 4 Totaal Schildwachtklier onderzoeken i.v.m. mammacarcinoom i.v.m. melanoom Schildwachtklier onderzoek i.v.m. mammacarcinoom: parallelle coupes HE en cytokeratine 18 op 3 niveau s. Schildwachtklier onderzoek i.v.m. melanoom: parallelle coupes HE, HMB45, Melan-A en S100 op 3 niveau s. Pagina 24 van 58

25 Moleculair onderzoek uitbesteed 2011 Her2Neu+ FISH 48 hr-hpv cervixcytologie 987 K-RAS / EGFR 107 DNA algemeen 7 MIPA 2 MSI 7 Trials algemeen 14 DNA detectie micro-organisme 15 DNA detectie micro-organisme wordt uitgevoerd door Izore. Overige moleculaire onderzoeken worden door de afdeling pathologie van UMCG uitgevoerd Cytologie Aantal verrichtingen speciële cytologie onderzoek Speciële cytologie onderzoek 2011 A Specialisme Anaesthesist Medisch Centrum Leeuwarden Cardio-chirurg 4 Antonius Ziekenhuis Sneek Nij Smellinge Drachten punctie overig punctie overig punctie overig Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastro-enteroloog (MDL) Gynaecoloog Huisarts Intensivist 11 1 Internist Kaakchirurg Kinderarts 1 2 Klinisch geriater 1 3 KNO-arts Longarts Neuroloog Oogarts 1 Orthopeed Plastisch chirurg 8 1 Radioloog Reumatoloog 8 1 Uroloog Overige Totaal Pagina 25 van 58

26 Speciële cytologie onderzoek 2011 B Specialisme Tjongerschans Heerenveen Anaesthesist 3 4 Cardio-chirurg De Sionsberg Dokkum Niet ziekenhuizen punctie overig punctie overig punctie overig Cardioloog 3 Chirurg Dermatoloog 1 Gastro-enteroloog (MDL) 6 5 Gynaecoloog Huisarts Intensivist Internist Kaakchirurg 3 Kinderarts 2 Klinisch geriater 2 KNO-arts Longarts Neuroloog Oogarts Orthopeed 1 Plastisch chirurg Radioloog Reumatoloog Uroloog Overige 2 7 Totaal Pagina 26 van 58

27 Speciële cytologie onderzoek 2010 A Specialisme Medisch Centrum Leeuwarden Antonius Ziekenhuis Sneek Nij Smellinge Drachten punctie overig punctie overig punctie overig Anaesthesist 1 6 Cardio-chirurg 1 Cardioloog Chirurg Dermatoloog 1 Gastro-enteroloog (MDL) Gynaecoloog Huisarts Intensivist 15 2 Internist Kaakchirurg Kinderarts 1 Klinisch geriater 1 4 KNO-arts Longarts Neuroloog Oogarts 1 Orthopeed Plastisch chirurg 2 1 Radioloog Reumatoloog 2 2 Uroloog Overige Totaal Pagina 27 van 58

28 Speciële cytologie onderzoek 2010 B Specialisme Tjongerschans Heerenveen Anaesthesist 1 Cardio-chirurg De Sionsberg Dokkum Niet ziekenhuizen punctie overig punctie overig punctie overig Cardioloog Chirurg Dermatoloog Gastro-enteroloog (MDL) 9 10 Gynaecoloog Huisarts Intensivist Internist Kaakchirurg 2 Kinderarts 2 Klinisch geriater KNO-arts Longarts Neuroloog 6 1 Oogarts Orthopeed 2 1 Plastisch chirurg Radioloog Reumatoloog Uroloog Overige 6 6 Totaal Pagina 28 van 58

29 Aantal verrichtingen cervixcytologie Cervixcytologie waaronder indicatie cytologie en bevolkingsonderzoek 2011 Specialisme Medisch Centrum Leeuwarden Antonius Ziekenhuis Sneek Nij Smellinge Drachten BVO MI BVO MI BVO MI Chirurg 1 Gynaecoloog Huisarts Internist 1 Kinderarts 1 Radioloog 1 Seksuoloog 3 Overige Totaal Specialisme Chirurg Tjongerschans Heerenveen De Sionsberg Dokkum Niet ziekenhuizen BVO MI BVO MI BVO MI Gynaecoloog Huisarts Internist Kinderarts Radioloog Seksuoloog Overige Totaal Pagina 29 van 58

30 Cervixcytologie waaronder indicatie cytologie en bevolkingsonderzoek 2010 Specialisme Medisch Centrum Leeuwarden Antonius Ziekenhuis Sneek Nij Smellinge Drachten BVO MI BVO MI BVO MI Gynaecoloog Huisarts Seksuoloog 1 Overige Totaal Specialisme Tjongerschans Heerenveen De Sionsberg Dokkum Niet ziekenhuizen BVO MI BVO MI BVO MI Gynaecoloog Huisarts Seksuoloog Overige Totaal Cervix cytologie (BVO en medische indicatie apart) Totaal aantal uitstrijken medische indicatie en BVO met vermelding percentage uitstrijken zonder endocervicale cellen en percentage niet beoordeelbare uitstrijken Medische Indicatie Aantal (%) Geen endocervicale cellen ,9% ,0% Niet beoordeelbare strijken 193 2,3% 200 2,3% Bevolkingsonderzoek Aantal (%) Geen endocervicale cellen ,5% ,1% Niet beoordeelbare strijken 359 1,7% 339 1,7% Pagina 30 van 58

31 KOPAC verdeling De resultaten van cytologisch baarmoeder onderzoek worden gegeven als een beschrijvende cytologische diagnose, gecodeerd naar de te verwachte histologische afwijking, volgens KOPAC-B (zie hieronder). K O P A C 0 Onvoldoende n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 1 Onvoldoende Virusinfectie Geen afwijkende plaveiselepitheelcellen 2 Endocervicale (ec) cellen aangetroffen 3 Squameus metaplastische (sm) cellen aangetroffen 4 ec + sm cellen aangetroffen Trichomonas vaginalis Bacteriele infectie Candida (monilia) albicans 5 ec + em cellen Gardnerella (haemophilus) vaginalis 6 sm + em aangetroffen 7 ec + sm + em aangetroffen Geen tekenen van ontsteking Abnormale epitheelcellen Atypische squameuze metaplasie Geringe dysplasie Matige dysplasie Ernstige dysplasie Geen andere afwijkingen Epitheelatrofie Atypische regeneratie reactie Geringe atypie endometrium matige atypie endometrium Ernstige atypie endometrium Actinomyces Carcinoma in situ Endometrium adenocarcinoom Geen afwijkingen endocervicale cylindercellen aangetroffen Geen endocervicale cylindercellen aangetroffen Atypie endocervicale cylindercellen Geringe atypie van endocervicaal cylindrisch epitheel Matige atypie van endocervicaal cylindrisch epitheel Ernstige atypie van endocervicaal cylindrisch epitheel adenocarcinoma in situ van endocervicaal cylinderepitheel 8 uitsluitend plaveiselcellen Chlamydia 9 n.v.t. niet-specifieke ontsteking Micro-invasief carcinoom Invasief plaveiselcelcarcinoom Metastase maligne tumor Andere maligne tumor invasief adenocarcinoom van de endocervix n.v.t. Het KOPAC-B systeem bevat 5 assen van ieder 9-10 beschrijvingen. Deze assen zijn: Kompositie; de cellulaire samenstelling van het preparaat. Ontstekingsverschijnselen; de aanwezigheid van ontstekingsveranderingen en zo mogelijk het oorzakelijk micro-organisme. Plaveiselepitheel; de te verwachte histopathologische verandering in het plaveiselcellige of squameus metaplastische slijmvlies. Andere afwijkingen; epitheliale atrofie of reparatieve of regeneratieve processen,afwijking van het endometrium en metastasen van maligniteiten. Cylinderepitheel; veranderingen in het cylindrisch epitheel van de endocervicale mucosa. Pagina 31 van 58

32 Het KOPAC-B systeem maakt een uniform (microscopisch) verslag, conclusie en advies in het rapport van het cytologisch onderzoek mogelijk. De toevoeging B in KOPAC-B is voor de beoordeelbaarheid van het preparaat. Een goed beoordeelbaar preparaat wordt geclassificeerd als B1. Beoordeelbaarheid 1 goed beoordeelbaar 2 voldoende beoordeelbaar, maar beperkt door: (probleem typering) 3 niet beoordeelbaar door: (probleem typering) Probleem typering a = veel bloed b = veel leukocyten c = (te) weinig epitheelcellen d = slechte fixatie e = mechanische beschadiging f = cytolyse g = (te) dikke uitstrijk h = (te) weinig plaveiselepitheel cellen bij veel endocervicale cilinder cellen KOPAC- score BVO 2011 Uitslag K O P A C Totaal BVO 2010 Uitslag K O P A C Totaal Pagina 32 van 58

33 KOPAC-score Medische indicatie 2011 Uitslag K O P A C Totaal Medische indicatie 2010 uitslag K O P A C Totaal Pagina 33 van 58

34 Frequentietabel ontstekingen BVO Aantal Percentage Waarde nvt ,7% 1,7% virusinfectie ,6% 0,4% trichomonas vaginalis ,1% 0,1% bacteriële infectie ,7% 3,6% Candida albicans ,4% 3,5% geen tekenen van ontsteking ,5% 78,8% actinomyces ,4% 0,3% aspecifieke ontsteking ,6% 11,6% Totaal % 100% Medische indicatie Aantal Percentage Waarde nvt ,3% 2,3% virusinfectie ,1% 2,5% trichomonas vaginalis ,2% 0,2% bacteriële infectie ,9% 6,6% Candida albicans ,0% 4,0% geen tekenen van ontsteking ,2% 69,1% actinomyces ,5% 0,3% aspecifieke ontsteking ,0% 15,0% Totaal % 100% Pagina 34 van 58

35 Frequentietabel procentuele verdeling van de PAP klassen per leeftijdsgroep BVO 2011 Leeftijd BVO CV PAP 0 PAP 1 PAP 2 PAP 3A PAP 3B PAP 4 PAP 5 Totaal tot 35 jaar jaar jaar jaar jaar jaar > 60 Jaar Totaal Medische indicatie 2011 Leeftijd BVO CV PAP 0 PAP 1 PAP 2 PAP 3A PAP 3B PAP 4 PAP 5 Totaal tot 35 jaar jaar jaar jaar jaar jaar > 60 Jaar Totaal BVO 2010 Leeftijd PAP 0 PAP 1 PAP 2 PAP 3A PAP 3B PAP 4 PAP 5 Totaal tot 35 jaar jaar jaar jaar jaar jaar > 60 Jaar Totaal Medische indicatie 2010 Leeftijd PAP 0 PAP 1 PAP 2 PAP 3A PAP 3B PAP 4 PAP 5 Totaal tot 35 jaar jaar jaar jaar jaar jaar > 60 Jaar Totaal Pagina 35 van 58

36 Verdeling van de cervixcytologie in PAP-klassen, gesplitst in medische indicatie (MI) en bevolkingsonderzoek (BVO) 2011 MI BVO Aantal Percentage Aantal Percentage PAP , ,67 PAP , ,17 PAP , ,35 PAP 3A 555 6, ,30 PAP 3B 63 0, ,35 PAP , ,15 PAP ,23 1 0,00 Totaal MI BVO Aantal Percentage Aantal Percentage PAP , ,67 PAP , ,05 PAP , ,88 PAP 3A 450 5, ,08 PAP 3B 54 0, ,21 PAP , ,11 PAP ,32 1 0,00 Totaal Interne revisie cervix cytologie Interne revisie is een belangrijk onderdeel van de kwaliteitsborging van de cervixcytologie. Indien een uitstrijk discrepant is met een vorige uitstrijk wordt de vorige uitstrijk gereviseerd. Het terugkijken gaat tot maximaal 6 jaar terug. Bij deze herbeoordeling is een zekere bias onvermijdelijk, immers de follow-up (de huidige uitstrijk) is bekend. Uitkomsten interne revisies 2011 Waarde 4 de kwartaal BVO Concordant BVO Discordant 9 40 Medische indicatie Concordant Medische indicatie Discordant Verklaring van bovenstaande gegevens: Bij het BVO werd 390x een afwijking gevonden, variërend van PAP 3a lichte dysplasie tot PAP 5 invasief carcinoom. In 245 gevallen van deze 390 nieuwe afwijkende BVO strijken was in het verleden (tot 6 jaar terug) ook een uitstrijk afgenomen, waarin destijds geen afwijkingen van gelijke ernst geconstateerd. Bij revisie in 2011 bleek dat er in 40 (10%) van deze 390 gevallen retrospectief toch afwijkende cellen konden worden geïdentificeerd. Bij de medische indicatie uitstrijken werd 656x een afwijking gevonden, variërend van PAP 3a lichte dysplasie tot PAP 5 invasief carcinoom. In 200 gevallen van deze 656 afwijkende medische indicatie uitstrijken was in het verleden (tot 6 jaar terug) ook een uitstrijk afgenomen, waarin destijds geen afwijkingen van gelijke ernst waren geconstateerd. Bij revisie bleek dat er in 22 (3%) van deze 656 gevallen retrospectief toch afwijkende cellen konden worden geïdentificeerd. Pagina 36 van 58

37 Medisch Centrum Leeuwarden Antonius Ziekenhuis Sneek Nij Smellinge Drachten Tjongerschans Heerenveen De Sionsberg Dokkum Niet ziekenhuizen Totaal 3.4. Obducties Aantal obducties en obductiepercentage per specialisme 2011 Specialisme Anaesthesist 4 4 Cardio-chirurg 0 Cardioloog Chirurg Gastro-enteroloog (MDL) Gynaecoloog Huisarts Intensivist Internist Kinderarts Klinisch geriater 6 6 Longarts 3 3 Neuroloog 1 1 Orthopeed Plastisch chirurg 1 1 Reumatoloog 1 1 Uroloog 1 1 Overige 2 2 Totaal Pagina 37 van 58

38 Medisch Centrum Leeuwarden Antonius Ziekenhuis Sneek Nij Smellinge Drachten Tjongerschans Heerenveen De Sionsberg Dokkum Niet ziekenhuizen Totaal 2010 Specialisme Anaesthesist Cardio-chirurg 2 2 Cardioloog Chirurg Gastro-enteroloog (MDL) Gynaecoloog Huisarts Intensivist Internist Kinderarts 0 Klinisch geriater 3 3 Longarts Neuroloog 1 1 Orthopeed 0 Plastisch chirurg 0 Reumatoloog 0 Uroloog Overige 2 2 Totaal Obductiepercentage per ziekenhuis Instelling aantal obducties % obducties tov het aantal overledenen Antonius Ziekenhuis Sneek De Sionsberg Dokkum Medisch Centrum Leeuwarden Nij Smellinghe Drachten Tjongerschans Heerenveen % 8% % 44% % 15% % 11% % 3% 3.5. Immunohistochemie Verdeling immunohistochemische onderzoeken over histologie en cytologie Aantal / % Histologie % % Cytologie 350 5% 256 4% Pagina 38 van 58

39 4. Kwaliteitsindicatoren 4.1. Doorloopsnelheden *1 (afwerktijd) histologie/cytologie/obducties Histologie aantal rapporten aantal cumulatief % cumulatief Doorlooptijd in dagen dag ,6% 37,0% 2 dagen ,3% 59,1% 3 dagen ,3% 73,8% 4 dagen ,9% 82,9% 5 dagen ,3% 87,3% 6 of 7 dagen ,2% 92,5% 8 dagen en <= 10 dagen ,0% 96,3% 11 dagen en <= 15 dagen ,8% 98,7% 16 dagen en <= 20 dagen ,3% 99,3% > 20 dagen ,0% 100,0% Voor histologie inzendingen is het streven om binnen 5 werkdagen na ontvangst een geautoriseerd verslag te versturen. Voor een aantal specifieke materialen of inzendingen zijn aparte streef- of resultaatnormen afgesproken; bijvoorbeeld mammanaaldbiopten binnen 3 dagen, mamma excisies binnen 5 dagen inclusief hormoonreceptor bepaling, en aanvullende Her2Neu immunohistochemie binnen 7 dagen. In 2011 is voor 89% van alle histologie inzendingen een geautoriseerd verslag binnen 5 werkdagen verstuurd ( %). Speciële cytologie aantal rapporten aantal cumulatief % cumulatief Doorlooptijd in dagen dag ,0% 24,5% 2 dagen ,6% 55,7% 3 dagen ,4% 74,0% 4 dagen ,8% 84,0% 5 dagen ,7% 90,3% 6 of 7 dagen ,8% 95,5% 8 dagen en <= 10 dagen ,2% 98,0% 11 dagen en <= 15 dagen ,1% 99,0% 16 dagen en <= 20 dagen ,5% 99,4% > 20 dagen ,0% 100,0% Voor speciële cytologie inzendingen is het streven binnen 3 werkdagen een geautoriseerd verslag te versturen. In 2011 voldeed 80% van de speciële cytologie hieraan ( %). N.B. in geval van extra technieken (Immunologie) is de doorlooptijd hoger. Definitie doorlooptijd *1 : Aantal dagen van binnenkomst onderzoeksmateriaal tot dag van eerste autorisatie. Pagina 39 van 58

40 Obductie aantal rapporten aantal cumulatief % cumulatief Doorlooptijd in dagen dag ,9% 0,0% 2 dagen ,5% 0,0% 3 dagen ,0% 5,1% 4 dagen ,7% 15,4% 5 dagen ,1% 17,1% 6 of 7 dagen ,4% 24,8% 8 dagen en <= 10 dagen ,8% 30,8% 11 dagen en <= 15 dagen ,7% 38,5% 16 dagen en <= 20 dagen ,1% 40,2% > 20 dagen ,0% 100,0% Obductie foetus aantal rapporten aantal cumulatief % cumulatief Doorlooptijd in dagen dag ,0% 2,2% 2 dagen ,0% 2,2% 3 dagen ,0% 6,5% 4 dagen ,5% 17,4% 5 dagen ,9% 17,4% 6 of 7 dagen ,0% 21,7% 8 dagen en <= 10 dagen ,8% 26,1% 11 dagen en <= 15 dagen ,4% 30,4% 16 dagen en <= 20 dagen ,1% 34,8% > 20 dagen ,0% 100,0% Pagina 40 van 58

41 Cervixcytologie BVO aantal rapporten aantal cumulatief % cumulatief Doorlooptijd in dagen dag ,4% 53,5% 2 dagen ,1% 72,6% 3 dagen ,3% 80,6% 4 dagen ,7% 89,3% 5 dagen ,7% 92,4% 6 of 7 dagen ,5% 96,2% 8 dagen en <= 10 dagen ,3% 99,0% 11 dagen en <= 15 dagen ,9% 99,9% 16 dagen en <= 20 dagen ,9% 99,9% > 20 dagen ,0% 100,0% Voor cervixcytologie BVO inzendingen is het streven om binnen 10 werkdagen een geautoriseerd verslag te versturen. In 2011 is voor 97% van alle cervixcytologie BVO inzendingen de diagnose binnen 10 werkdagen gesteld ( %). Cervixcytologie Medische indicatie aantal rapporten aantal cumulatief % cumulatief Doorlooptijd in dagen dag ,6% 65,4% 2 dagen ,4% 88,6% 3 dagen ,8% 95,4% 4 dagen ,3% 97,0% 5 dagen ,0% 97,8% 6 of 7 dagen ,8% 98,7% 8 dagen en <= 10 dagen ,4% 99,2% 11 dagen en <= 15 dagen ,6% 99,5% 16 dagen en <= 20 dagen ,7% 99,5% 100,0 > 20 dagen % 100,0% Voor medische indicatie cervixcytologie inzendingen is het streven om binnen 5 werkdagen een geautoriseerd verslag te versturen. Voor een aantal specifieke materialen, zoals de hrhpv is een langere doorlooptijd van toepassing. In 2011 is voor 95% van alle inzendingen de diagnose binnen 5 werkdagen gesteld ( %). Pagina 41 van 58

42 4.2. Consulten extern (CTC) Aantal histologisch/cytologisch onderzoek en % diagnose conform/afwijkend SOORT onderzoek Cytologie: Waarde Aantal 2011 % 2011 Speciële cytologiee cytologie Concordant % Speciële cytologiee cytologie Discordant 1 1% Histologie: Histologie Concordant % Histologie Discordant 24 6% 4.3. Revisies extern (CTI) Aantal histologisch/cytologisch onderzoek en % diagnose conform/afwijkend SOORT onderzoek Cytologie: Waarde Aantal 2011 % 2011 Speciële cytologie Concordant 23 92% Speciële cytologie Discordant 2 8% Histologie: Histologie Concordant % Histologie Discordant 16 6% 4.4. Vriescoupe onderzoek Percentage discrepanties definitieve diagnose Aantal / % Definitieve diagnose conform % % Discrepantie definitieve diagnose 7 2% 6 2% Totaal Pagina 42 van 58

43 Maligne Benigne Atypie Reactief Geen diagnose Te weinig materiaal Totaal Maligne Benigne Atypie Reactief Geen diagnose Te weinig materiaal Totaal 4.5. Punctie cytologie Percentage gevallen te weinig materiaal/te slechte kwaliteit voor diagnose Totaal aantal puncties % % Te weinig materiaal / te slechte kwaliteit % % Follow up gegevens punctie cytologie gerubriceerd in de categorieën maligne, benigne, atypie, reactief, geen diagnose, te weinig materiaal gecorreleerd met vervolg histologie Punctie Histologie Maligne Benigne Reactief Geen diagnose Te weinig materiaal Geen Histologie Totaal Punctie Histologie Maligne Benigne Reactief Geen diagnose Te weinig materiaal Geen Histologie Totaal Vals positief cytologie 13 5% 21 8% Vals negatief cytologie 58 7% 45 6% Cytologie atypie: Histologie - Maligne 25% 35% Histologie - Benigne 39% 33% Pagina 43 van 58

44 4.6. Cervixcytologie (indicatie en bevolkingsonderzoek) Percentage van geadviseerde cytologie en/of histologische follow-up Medische indicatie 28% 23% BVO 7% 5% Histologische follow-up (3 groepen) na positieve uitstrijk (lichte dysplasie, matige dysplasie of ernstige dysplasie) gecombineerde histologische en cytologische follow-up na positieve uitstrijk (lichte dysplasie, matige dysplasie of ernstige dysplasie) uitkomsttoetsing met vermelding van % fout-positieve, % fout-negatieve resultaten. BVO lichte dysplasie matige dysplasie ernstige dysplasie histologische en cytologische follow-up 68 55,7% 79 92,9% 53 81,5% alleen histologische follow-up 0 0,0% 1 1,2% 9 13,8% alleen cytologische follow-up 50 41,0% 2 2,4% 1 1,5% geen follow-up 4 3,3% 3 3,5% 2 3,1% Medische indicatie lichte dysplasie matige dysplasie ernstige dysplasie histologische en cytologische follow-up ,7% ,9% 45 62,5% alleen histologische follow-up 20 7,6% 11 8,1% 21 29,2% alleen cytologische follow-up 40 15,2% 16 11,8% 1 1,4% geen follow-up 12 4,5% 3 2,2% 5 6,9% Percentages BVO cin 1 BVO cin 2 BVO cin 3 Vals positieve cytologie 0,0% 0,0% 0,0% Vals negatieve cytologie 0,0% 0,0% 3,8% MI cin 1 MI cin 2 MI cin 3 Vals positieve cytologie 0,0% 0,0% 0,0% Vals negatieve cytologie 0,0% 0,0% 0,0% 4.7. Lopende projecten met andere disciplines ter bevordering van de kwaliteit In 2011 is het kwaliteitsproject SnelDiagnostiek Long in samenwerking met de vakgroep Longziekten van het MCL, gestart in 2010, verder bestendigd. In samenwerking met de afd. Pathologie van het UMCG is de logistiek rond verwerking van K-RAS en EGFR mutatie analyse aanvragen projectmatig geanalyseerd en verbeteringen aangebracht met als doel de doorloopsnelheid te bekorten. Pagina 44 van 58

45 4.8. Klinisch pathologische besprekingen Klinicopathologische patiëntbesprekingen Ziekenhuis Bespreking Frequentie MCL Hoofd-Hals (MCL, Antonius) 1 x per week Gastro-enterologie (oncologie en 1 x per week algemeen) Mamma (oncologie) Algemene oncologie Oncogenetica Hematologie Long oncologie Perinatale audit 1 x per week 1 x per week 1 x per maand 2 x per maand 1 x per week 1 x per 3 maanden A7 Teleconf. (Antonius, Nij Mamma 1 x per week Smellinghe, Tjongerschans) A7 Teleconf. (Antonius, Nij Gastro-enterologie 2 x per maand Smellinghe, Tjongerschans) Antonius Interne Intensive care incidenten bespr. 4 x per jaar 2 x per jaar Nij Smellinghe Hematologie Perinatale audit 1 x per maand 1 x per 3 maanden Tjongerschans Oncologie, Long (incidenteel) Perinatale audit 1 x per maand 1 x per 3 maanden Talma Sionsberg Oncologie Perinatale audit 1 x per week 1 x per 3 maanden Necrologie (obductie) besprekingen Ziekenhuis Vakgroepen Frequentie MCL Interne, IC, Long 1 x per maand MCL Alle vakgroepen 4 x per jaar Antonius Alle vakgroepen 5 x per jaar Tjongerschans Alle vakgroepen 4 x per jaar Opleidingsbesprekingen Ziekenhuis Vakgroepen Frequentie MCL Interne Plastische chirurgie Gynaecologie Longziekten Reumatologie + orthopedie Dermatologie 1 x per maand ad hoc 2-3x per jaar 1 x per maand 1 x per maand 1 x per 2 maanden 1 x per maand Regionale Klinicopathologische patiëntbesprekingen Naam Locatie Frequentie Gynaecologie RIF 2 x per maand Urologie MCL 1 x per maand Dermatologie Pathologie Friesland 1 x per maand Regionale pathologiepanels of besprekingen Naam Locatie Frequentie Hematopathologie UMCG 1 x per maand Noordelijke pathologen Vlgs rooster 2x per jaar Pagina 45 van 58

46 Locale en Regionale Werkgroepen Werkgroep Locatie Dag / Tijd Werkgroep Hematologie Friesland roulerend 4 x per jaar Werkgroep mamma tumoren MCL 6 x per jaar Werkgroep GE-tumoren MCL ad hoc Ziekenhuis- en stafcommissies Ziekenhuis Commissie Dag / Tijd MCL Necrologie cie Oncologie cie Opleidings cie 1 x per maand 4 x per jaar 4-6x per jaar Co-ass. overleg Antonius Oncologie cie 6 x per jaar Nij Smellinghe Oncologie cie Necrologie cie 4 x per jaar 4 x per jaar Tjongerschans Oncologie cie Necrologie cie Vertrouwensarts medische staf Stafvergaderingen ziekenhuizen Ziekenhuis Vergadering Frequentie MCL Rompstaf 1 x per maand Antonius Rompstaf 1 x per maand Nij Smellinghe Kernstaf Kernstaf Directie ALV Thema bijeenkomst 1 x per maand 1 x per maand 4 x per jaar 8 x per jaar 6 x per jaar 1 x per maand Op afroep Tjongerschans Kernstaf 2 x per maand Talma Sionsberg Algemeen 1 x per 2 maanden 4.9. Aandachtsgebieden vakgroep De aandachtsgebied patholoog fungeert als intern consulent en draagt zorg voor protocollen betreffende het aandachtsgebied. Patholoog Aandachtsgebied D. Berends Hematopathologie, longpathologie R.A.C. Boorsma S.M.M. Dijkhuizen J.J. Doff H.F. Eggink M.C. van den Heuvel R.E. Kibbelaar J.J.C. van der Meij Obductiepathologie, perinatale pathologie* Cytologie*, gynaecopathologie, hematopathologie* Gynaecopathologie, leverpathologie*, nierpathologie* Hoofd-hals pathologie Cytologie*, leverpathologie*, mammapathologie, nefropathologie*, weke delen tumoren Cytologie*, hematopathologie*, mammapathologie, Cytologie*, dermatopathologie, longpathologie J. Nieken Cytologie*, GE-pathologie, obductiepathologie, uropathologie, weke delen tumoren R. Postma-de Roos GE-pathologie, uropathologie H.J.F. Semmelink B.E. van der Worp Dermatopathologie, mammapathologie Perinatale pathologie* *Differentiatie gebieden: diagnostiek wordt alleen door de betreffende pathologen gedaan. Pagina 46 van 58

47 5. Lidmaatschappen 5.1. Vakgroep D. Berends: NVVP R.A.C. Boorsma: Staflid Antonius Staflid De Sionsberg NVVP S.M.M. Dijkhuizen: Staflid MCL European Association for Hematopathology LAD/KNMG NVVP J.J. Doff: Staflid Nij Smellinghe NVVP H.F. Eggink: Staflid MCL Staflid De Tjongerschans NVVP R.E. Kibbelaar: Staflid MCL European Association for Hematopathology NVVH NVVP J.J.C. van der Meij: Staflid Nij Smellinghe NVVP VAP WKPLL J. Nieken: Staflid MCL NVVP R. Postma-de Roos: Staflid MCL NVVP USCAP H.J.F. Semmelink: Staflid Antonius Staflid De Sionsberg European society of Pathology NVVP Pagina 47 van 58

48 B.E. van der Worp: Staflid De Tjongerschans NVVP 5.2. Analisten Cytologie VAP-lid: G. de Boer, M. de Jong, Y. Kooistra, L. v.d. Meulen, S. Pekguc, B. Rinkema, E. Sirisantana, B. Timmers, C. Visser, I. v.d. Wal, J. Wedzinga, A. Zuidema. J. Wedzinga: NVML Histologie VAP-lid: N. van Abbema- v.d. Tol, A. ten Berge, T. Bergsma, A. Greydanus, P. Keuning-Hoekstra, M. Kooistra-Hassing, D. Kuperus, G. Piso-Schrale, M. Post, M. Teernstra, T. Titsing- Holwerda, J. v. Setten, S. Westra Overige J. Herbig: VAP NVML Pagina 48 van 58

49 6. Nascholing 6.1. Vakgroep D. Berends: Moleculaire Pathologie, 28 januari 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 1 maart 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 22 maart 2011 Lokale en regionale perinatale audit, 28 maart 2011 Nederlandse Pathologendagen 2011, 13 t/m 15 april 2011 Joint Meeting BDIAP and PathSoc te Ghent, 13 mei 2011 Symposium en webtv programma Implementatie richtlijnen NSCLC en SCLC, 23 mei 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 24 mei 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 27 september 2011 Regioavond Noordelijke Pathologen, 11 oktober 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 18 oktober 2011 S.M.M. Dijkhuizen: Cursus mammapathologie 17 en 18 mei 2011 Pathologendagen, 15 april 2011 Teach the Teacher, 17 februari 2011 Head and Neck FNA, 11 februari 2011 J.J. Doff: Pathologendagen Noordelijke Pathologen, 13 t/m 15 april e Amsterdamse Zomercursus Leverpathologie 24 juni 2011 Praktische Nefropathologie Leiden, 1 en 2 september 2011 Regio avond Noordelijke Pathologen. 11 oktober 2011 H.F. Eggink: Head and Neck FNA, 11 februari 2011 Teach the Teacher, 17 februari 2011 Nederlandse Pathologendagen, 13 april 2011 Nederlandse Pathologendagen, 14 april 2011 Nederlandse Pathologendagen, 15 april 2011 Hoofd-hals oncologie: actuele ontwikkelingen in Noord-Nederland, 21 juni 2011 Samen werken aan de zorg voor kanker, 16 september 2011 R.E. Kibbelaar: Online nascholing Moleculaire Longoncologie, 18 januari 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 25 januari 2011 Moleculaire Pathologie, 28 januari 2011 Wetenschapssymposium Auletius Instituut Leeuwarden, 9 februari 2011 Head and Neck FNA, 11 februari 2011 Nederlandse Pathologendagen 2011, 13 t/m 15 april 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 10 mei 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 24 mei 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 5 juli 2011 Regioavond Noordelijke Pathologen, 11 oktober 2011 Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van NSCLC, 2 november e Lagerhuisdebat Pathologie en Pathologie Highlights symposium, 16 november 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 22 november 2011 Pagina 49 van 58

50 Dr. E.M.J. van der Logt: 6e Bijeenkomst Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie, 28 januari 2011 Joop Theelen Life Technologies - ABI 3130 Genetic Analyzer - Fragment analyse en sequencen, 10 februari 2011 Course on Molecular Diagnostics VI (Erasmus MC), 16 en 17 juni 2011 Menarini - BOND user meeting (presentatie + deelname), 17 november 2011 Symposium en webtv programma Implementatie richtlijnen NSCLC en SCLC, 23 mei 2011 J.J.C van der Meij: Teach the Teacher, 1 maart 2011 Symposium en webtv programma Implementatie richtlijnen NSCLC en SCLC, 23 mei 2011 Cursus pulmonale, pleurale en mediastinale pathologie, 16 juli 2011 Cytologie aan Zee, 8 september 2011 Compagnonscursus, 7 oktober 2011 Regioavond Noordelijke Pathologen, 11 oktober 2011 Symposium on the Pathology of Infectious Diseases, 26 november 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 25 oktober 2011 Teach the Teacher, 28 oktober 2011 Lymfomenpanel pathologen in ikno gebied, 22 november 2011 J. Nieken: Nederlandse Pathologendagen 2011, 13 t/m 15 april 2011 Teach the Teacher 3, 1 april 2011 Head and Neck FNA, 11 februari 2011 R. Postma-de Roos: Plenaire bijeenkomst MCN Oesofagus, 12 april 2011 Nederlandse Pathologendagen 2011, 13 t/m 15 april 2011 workshop Gastro-intestinal pathology, 9 juni 2011 Regioavond Noordelijke Pathologen, 11 oktober 2011 Teach the Teacher 1, 28 oktober e NKI-AVL mammacarcinoom symposium: Een dynamisch decennium, 2 november 2011 Het mammacarcinoom, wat is de optimale zorg?, 3 november e Lagerhuisdebat Pathologie en Pathologie Highlights symposium, 16 november 2011 H.J.F. Semmelink: Online nascholing Moleculaire Longoncologie, 18 januari 2011 Teach the Teacher, 1 maart 2011 Nederlandse Pathologen, 14 april 2011 Cursus Mammapathologie, 17 en 18 mei 2011 Noordelijke melanoompanel 19 september 2011 Maagcarcinoom, 1 oktober 2011 Regioavond Noordelijke Pathologen, 11 oktober 2011 Het mammacarcinoom, wat is de optimale zorg?, 3 november 2011 Noordelijke melanoompanel, 21 november 2011 Nascholingsavond, 2 december 2011 Pagina 50 van 58

51 B.E. van der Worp: Pathologendagen Noordelijke Pathologen, 14 april 2011 Perinatale audit, 12 mei 2011 Noordelijke pathologen 11 oktober 2011 BDIAP Londen, 21 november Analisten Cytologie G. de Boer: Pathas info, Amersfoort Cellient Education Event, UMCG Veldhuiscursus Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Nascholing PAP 2 vs PAP3a md, Hologic Cellient Presentatie, Hologic Cursus outlook 2011 M. de Jong: Cytologie aan zee Y. Kooistra: VAP regio avond 7 april, UMCG Pathas info, Amersfoort Symposium BVO nieuwe stijl, Nijmegen 25 mei Themadag VAP in den Bosch Nascholing PAP 2 vs PAP3a md, Hologic Cursus outlook 2011 Opleidingsmanagement, VAPRO L.v.d Meulen: Cytologie aan Zee 8 september Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Nascholing PAP 2 vs PAP3a md, Hologic Cellient Presentatie, Hologic Cursus outlook 2011 S. Pekguc: Themadag VAP in Den Bosch Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Nascholing PAP 2 vs PAP3a md, Hologic Cellient Presentatie, Hologic B. Rinkema: Cytologie aan Zee 3 september Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Cursus outlook 2011 E. Sirisantana: Cytologie aan Zee 8 september Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Nascholing PAP 2 vs PAP3a md, Hologic Stagebegeleiding training Pagina 51 van 58

52 B. Timmers: Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Nascholing PAP 2 vs PAP3a md, Hologic Stagebegeleiding training C. Visser: KOPAC anders (Til Boon) 13 e Papendal Symposium BMHK PALGAdag Veldhuiscursus Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Nascholing PAP 2 vs PAP3a md, Hologic Cellient Presentatie, Hologic Cursus outlook 2011 I. v.d. Wal: Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Stagebegeleiding training Cursus outlook 2011 J. Wedzinga: VAP regio avond 7 april, UMCG Hologic Conference, Manchester Symposium BVO nieuwe stijl, Nijmegen 20 september Themadag VAP in den Bosch Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Nascholing PAP 2 vs PAP3a md, Hologic Cellient Presentatie, Hologic Cursus outlook 2011 HBO Hoger Management, NCOI A. Zuidema: Nascholing endometrium, J.V. Duivenvoorden Nascholing PAP 2 vs PAP3a md, Hologic Cellient Presentatie, Hologic Histologie A. ten Berge: Persoonlijke effectiviteit G. Dijkstra: Obductie-assistent opleiding R. Jelsma-Deelstra: Herhalingslessen EHBO Herhalingslessen BHV VGWM congres M. Kooistra-Hassing: Middle Management cursus 2010/2011 Excel cursus SKML deelnemersbijeenkomst 25 jan Voorjaarscongres WIHC: mamma tumoren, mei Evaluatie Mindact, 14 sept Najaarscongres WIHC: neuro endocriene tumoren, 5 nov Menarini usersdag, 17 nov Pagina 52 van 58

53 D. Kuperus: Moleculaire dag VAP dag In situ hybridisatie Bond dag Menarini Primer en probe design De PCR; theoretische achtergronden en applicaties Momenteel IHC 2010, OR & VGWM Moleculaire diagnostiek in Eindhoven FHI instrument High resolution smeltcurve analyse Moleculaire Biologie G. Piso-Schrale: BHV Bonddag M. Post: Pathass opleiding S. Roeders: Pathass opleiding J. v. Setten: Werkgroepvergadering Moleculaire diagnostiek Pathologie 28 jan 2011 Mammapathologie congres WIHC-VAP mei Usertraining ABI Genetic Analyser feb 2011 EHBO BHV cursussen Menarini gebruikersdag 16/17 november De PCR: theoretische achtergronden en applicaties HLO Leiden M. Teernstra: SKML dag S. Westra: Stage begeleiding Word 2010 Obductie-assistent opleiding L. Wijngaarden-Sterken: Pathass opleiding M. Zon: Pathass opleiding 6.3. Overige J. Herbig: Workshop incidentenanalyse Kerteza Masterclass Management Consultancy, NCOI Pagina 53 van 58

54 7. Visitaties De vakgroep van Pathologie Friesland is 30 juni 2011 gevisiteerd door de Landelijke Visitatie Commissie van de NVVP in het kader van de 5 jaarlijkse kwaliteitsvisitaties van de wetenschappelijke verenigingen. Gezien een drietal zwaarwegende adviezen waarvan de meest belangrijke het ontbreken van een jaarverslag volgens de NVVP norm is de praktijk gewaardeerd met een termijn van 2 jaar. Door interne en externe omstandigheden zijn een aantal zaken te lang blijven liggen hetgeen zich heeft vertaald in bijvoorbeeld de uitkomst van voornoemde visitatie. Eind 2011 zijn belangrijke voorwaarden geschapen die het mogelijk maken de achterstanden in te halen en de zwaarwegende adviezen lopende 2012 te kunnen opvolgen. Eind 2011 is een Kwaliteitscommissie ingesteld bestaande uit de Raad van Bestuur (dhr. B. Benthem), een patholoog (R.E. Kibbelaar later opgevolgd door R. Postma- de Roos), en de staffunctionaris beleidsadvisering- en ondersteuning (mw. J. Herbig). De Kwaliteitscommissie heeft de stand van zaken m.b.t. CCKL/RvA accreditatie geïnventariseerd en een plan van aanpak opgesteld. Dit plan van aanpak is eind 2011 door de vakgroep en het MT goedgekeurd en in 2012 zal worden gestart met de uitvoer. De verwachting is medio 2014 de accreditatie te kunnen aanvragen. In juni 2011 is de 1 jaarsrapportage inzake de opleiding tot patholoog opgesteld en op grond hiervan is de 2 jaarserkenning verkregen. Na wisseling van opleidersschap is dit een reguliere termijn. De opleidingsgroep zal in het voorjaar van 2012 opnieuw worden gevisiteerd. Pagina 54 van 58

55 8. Commissies/bestuurswerkzaamheden 8.1. Intern ICT commissie B. Benthem, voorzitter J. Meijer, coördinator H. Zandleven, teammanager ICT G. Kraak, informatie analist R.E. Kibbelaar, aanspreekpatholoog Klachtencommissie G. Botke, voorzitter A.M.W. van Elsacker-Niele, lid namens Izore J.C. Herbig, lid namens Pathologie Friesland J. Peenstra, secretaresse Kwaliteitscommissie B. Benthem, voorzitter J. Herbig, coördinator en secretaris R. Postma- de Roos, vertegenwoordiger vakgroep R. Kibbelaar, tijdelijk vertegenwoordiger vakgroep Ondernemingsraad C. Visser, voorzitter I. v. d. Wal, secretaris R. Jelsma R. Boorsma (tot 20 juni) G. van Dolder M. Zon (vanaf 20 juni) Statistiek & Informatie commissie J. Herbig, coördinator (tot 1 oktober) J. Reinders, coördinator (vanaf 1 oktober) G. Kraak, informatie analist R.E. Kibbelaar, aanspreekpatholoog Werknemersklachtencommissie J. van Setten, voorzitter B. Rinkema - Prosje, secretaris J. Herbig, plaatsvervangend voorzitter T. Bergsma, plaatsvervangend secretaris 8.2. Extern Pathologen D. Berends: Lid lymfomenpanel IKNO-gebied J.J. Doff: Lid bij- en nascholingscommissie NVVP Lid oncologiecommissie Nij Smellinghe Lid regionale gynaecologische oncologie commissie Friesland Pagina 55 van 58

56 H.F. Eggink: Voorzitter Necrologiecommissie Heerenveen Vice-voorzitter Oncologiecommissie Heerenveen Vertrouwenspersoon voor leden Medische staf Heerenveen Lid werkgroep hoofd-hals tumoren UMCG-MCL Voorzitter overleg Hoofd-Hals MCL Voorzitter Arend-Haddersstichting Pathologie UMCG M. van den Heuvel: Lid werkgroep mammatumoren MCL R.E. Kibbelaar: Opleider Lid MCL rompstaf Voorzitter Werkgroep Hematologie Friesland Secretaris Landelijke Visitatie Commissie J.J.C van der Meij: Voorzitter necrologie Drachten J. Nieken: Plv. opleider Lid oncologiecommissie Lid werkgroep GE-tumoren MCL R. Postma-de Roos: Lid necrologiecommissie MCL H.J.F. Semmelink: Lid melanomenpanel NoordNederland UMCG Lid Oncologiecommissie Antoniusziekenhuis Sneek Lid Nederlandse Werkgroep Dermatopathologie Lid IKN-werkgroep Dermato-oncologie Staflid Antoniusziekenhuis Sneek B.E. van der Worp: Lid kernteam perinatale audit MCL Lid perinataal audit team De Tjongerschans Lid International workinggroup paleopathology Opleidingsaffiliatie MCL Cytologie Y. Kooistra Onderwijscommissie VAP J.R. Wedzinga Lid werkgroep BMHK, regio Noord Overige J. Herbig Lid Werkgroep Kwaliteitszorg Regio Noord Lid werkgroep kwaliteitsfunctionarissen pathologie laboratoria regio noord Pagina 56 van 58

57 9. Wetenschappelijke activiteiten De wetenschappelijke activiteiten van Pathologie Friesland zijn door de verschillende interne en externe ontwikkelingen afgelopen jaren op een laag pitje geraakt. De uitwerking van het nieuwe curriculum voor de opleiding tot klinisch-patholoog en het opzetten van moleculaire diagnostiek technieken in samenwerking met het UMCG heeft een boost gegeven voor nieuwe wetenschappelijke activiteiten Onderzoeksprojecten Validation of the Oracle IHC and Leica FISH technique for breast cancer Her2Neu expression by digital image scanning and analysis. E. van der Logt, M. van den Heuvel, E.M.S. Schuuring, R.E. Kibbelaar Onderzoeksproject i.s.m. UMCG en Pathologie Isala klinieken; gestart eind Genetic analysis of transforming and non-transforming follicular lymphoma using deep sequence techniques. D. de Jong, R.E. Kibbelaar et al. Onderzoeksproject i.s.m. AvL/NKI en VUMC; gestart eind Nieken J. begeleider PhD-project van Bao Tung Pham, MSc: Novel treatment of intestinal fibrosis in inflammatory bowel disease. UMCG; gestart eind Nieken J. begeleider PhD-project van drs. Inge Westra: Prevalidation of human and rat precision-cut liver slices as model for liver fibrosis and for testing of anti-fibrotic drugs. UMCG; gestart eind Nieken J. begeleider Master-researchproject van Tobias van Haaften (medisch student): The pathway(s) of intestinal fibrosis in Crohn s disease. UMCG; gestart eind Heuvel van den M. begeleider Msc project van S. Hoeks: Portal and sinusdoidal fibrosis in pediatric liver grafts: the significance of ductular cells and myofibroblasts. Heuvel van den M. begeleider PhD project van drs. J. Han: levercel adenomen (o.a. The hepatic microenvironment of inflammatory type hepatocellular adenomas, in prep.). Kibbelaar R.E. In samenwerking met Werkgroep Hematologie Friesland, Interne MCL, Klinische Farmacie MCL, Klinische Chemisch Laboratorium MCL, Auletius Instituut MCL Academie, Hematologie UMCG en Farmaco-economie RUG diverse hemato-oncologische onderzoeksprojecten gericht op epidemiologie en doelmatigheidsonderzoek Publicaties Karin Y Spaendonk-Zwarts, Sadhanna Badeloe, Sjoukje F Oosting, Sjoerd Hovenga, Harry JF Semmelink, R Jeroen A van Moorselaar, Jan Hein van Waesberghe, Arjen R Mensenkamp, Fred H Menko. Hereditery leijomyomatosis and renal cell cancer presenting as metastatic kidney cancer at 18 years of age: implications for surveillance, Familial Cancer, Published online 16 November Voordrachten Cholestasis as presenting symptom of Hodgkin lymphoma. Karin Boslooper, Klaas van der Linde, Robby Kibbelaar, Mels Hoogendoorn. Voordracht en poster Wetenschapssymposium Auletius Instituut, Pagina 57 van 58

58 Colofon Dit kwaliteitsjaarverslag 2011 is een uitgave van Pathologie Friesland. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden zonder schriftelijke toestemming van Pathologie Friesland. Redactie: T. Pollema, Raad van Bestuur a.i. R.E. Kibbelaar, vakgroepvoorzitter G. Kraak, informatie analist-applicatiebeheerder Glims J. Herbig, staffunctionaris beleidsadvisering en ondersteuning Fotografie: Henri Vos Uitgifte: Juli 2012 Pathologie Friesland Jelsumerstraat 6a Postbus DH Leeuwarden T: www. pathologiefriesland.nl Pagina 58 van 58