8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

Transcriptie

1 8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Diagnostiek en etiologie van endocervicale afwijkingen Donderdag 9 november 2006 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën Microsymposium Pathologie

2 Inhoudsopgave: Voorwoord... 2 Programma... 3 Abstracts... 5 t/m 19 2

3 VOORWOORD Wederom wordt het jaarlijkse Papendal -symposium gehouden in opdracht van de Stichting Baarmoederhalskankerpreventie Oost. Het doel van deze symposia is nascholing en kwaliteitsbevordering van het bevolkingsonderzoek. Dit jaar is het symposium monodisciplinair van opzet en met name bedoeld voor analisten en pathologen (maar natuurlijk ook voor andere geïnteresseerden). Het programma van dit symposium is tot stand gekomen in samenwerking met de drie in regio Oost gevestigde pathologie laboratoria. Dit achtste Papendal-symposium zal handelen over endocervicale afwijkingen. Voor de pauze wordt u eerst op de hoogte gebracht van de laatste wijzigingen in de nieuwe praktijkrichtlijn. Dan volgen twee bijdragen over de rol van HPV bij endocervicale afwijkingen. Na de pauze volgen drie casuspresentaties van de drie pathologie laboratoria. Tot slot zal dr. McGoogan uit Edinburgh ons op de hoogte brengen van de morfologie van endocervicale afwijkingen in de dunne laag cytologie. J. Bulten, Regionaal coordinerend patholoog 9 november

4 PROGRAMMA Programma 9 november Ontvangst met koffie en broodjes Voorzitter: Dr J. Bulten, RCP regio Oost Opening Drs C. Lennards, voorzitter Stichting Baarmoederhalskankerpreventie Oost (SBO) Veranderingen in de Praktijkrichtlijn Dr F. van Kemenade, voorzitter Taakgroep Cytologie HPV bij cylindro-cervicale afwijkingen Dr R. Bekkers, gynaecoloog UMC St Radboud Houdt HPV 18 zich hoog endocervicaal verscholen? Drs M. van Ham, gynaecoloog UMC St Radboud Pauze Voorzitter: : Prof.dr J. van Krieken, Afdelingshoofd afdeling Pathologie UMC St Radboud Casus presentatie Alysis/Rijnstate J. van Beek, analist Casus presentatie UMC St Radboud R. Salet-van de Pol, analist Casus presentatie CWZ M. Sanders-Eras, analist ThinPrep and the detection of Cervical Glandular Abnormalities Dr E. McGoogan, Medisch directeur Europa, Cytyc Conclusies en afsluiting Borrel met hapje 4

5 ABSTRACTS 5

6 Veranderingen in de Praktijkrichlijn F. van Kemenade Een nieuwe versie praktijkrichtlijn cervixcytologie : nieuwe technieken en nieuwe eisen. A. Conventioneel De nieuwe 'herhaaltraject' versie van de pathologie-praktijkrichtlijn voor cervixcytologie heeft zowel betrekking op cervixcytologie verricht in het kader van het bevolkingsonderzoek (BVO) als op alle overige cervixcytologie. cytologische Het uitslag deel 2e uitstrijk over screenen advies in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker valt onder de Wet Bevolkingsonderzoek (WBO). De Nederlandse Vereniging voor Pathologie heeft de nieuwe versie van de richtlijn opgesteld, onder raadpleging van het Nederlands Huisartsgenootschap en de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. Er zijn vier veranderingen die 1e van belang uitstrijk zijn voor huisartsen, Pap 1 pathologen en gynaecologen: 70%* het vervallen van borstvoeding Pap als contra-indicatie van het afnemen van een 12 mnd uitstrijkje (1), het 3e afkeuren 2/3a1 uitstrijk van uitstrijkjes, onder bepaalde voorwaarden, indien de cervix niet a vue is geweest (2), het toestaan van gebruik van dunne laag cytologie (3) en de mogelijkheid om een hrhpv test te verrichten in het herhaaltraject na een uitslag Pap2/3a1(4). De grond voor deze Pap 2/3a1 vier voornaamste veranderingen is consensus based voor (1) en (2), zoveel mogelijk evidence based voor (3) en (4). Gebruik van dunnelaagcytologie is convenantplichtig bij het RIVM en gebruik van de HPV >=Pap test is heel precies ingebed Verwijsadvies in het herhaaltraject (zie schema). Laboratoria zullen de 3a2 implicaties van de richtlijn naar aan hun aanvragers moet gynaecoloog toelichten. Tenslotte zullen enkele bezwaren en nadelen van de praktijkrichtlijn worden toegelicht. Voor het hele document (62 pagina s): www. Pathology.nl en kies protocollen, versie 2.1 van 15 sept 06. B. Nieuwe 'herhaaltraject' cytologische én hrhpv uitslag 2e uitstrijk advies hrhpv negatief terug naar BVO 1e uitstrijk Pap 2/3a1 Pap 1 hrhpv positief 12 mnd 30%* 3e uitstrijk Pap 2/3a1 >=Pap 3a2 hrhpv negatief hrhpv positief verwijsadvies naar gynaecoloog Voorbeeld van verandering 4 (zie tekst): triage met behulp van een hrhpv test waarbij alleen bij de uitslag geen virus aanwezig het cytologisch advies beïnvloed wordt. HPV bij cylindro-cervicale afwijkingen 6

7 HPV bij cylindro-endocervicale afwijkingen R. Bekkers HPV wordt beschouwd als een noodzakelijk factor in de carcinogenese van baarmoederhalskanker. In totaal 13 zogenaamde hoog-risico HPV genotypen kunnen premaligne laesies veroorzaken die indien zij langdurig persisteren invasieve groei kunnen gaan vertonen. Dit is met name bewezen voor het plaveiselcel carcinoom. Voor het adenocarcinoom wordt hetzelfde mechanisme verondersteld. Is dit echter wel zo?? Er zijn een aantal belangrijke verschillen. Ten eerste is de verdeling van HPV genotypen over het adenocarcinoom is anders dan bij het plaveiselcel carcinoom. Met andere woorden, de kans dat een bepaald HPV genotype een adenocarcinoom veroorzaakt is anders dan dat het een plaveiselcel carcinoom veroorzaakt. Daarnaast zijn er een aantal subtypen adenocarcinoom van de cervix waarin veel minder vaak en soms nooit HPV wordt gevonden. Deze adenocarcinomen hebben waarschijnlijk een ander ontstaans mechanisme, waarbij HPV geen rol speelt. Ook bij premaligne cylindro-cellulaire afwijkingen is er een verschil in HPV genotypen die gevonden kunnen worden ten opzichte van premaligne plaveiselcel afwijkingen. Daarnaast kunnen premaligne afwijkingen van zowel cylindrisch als plaveisel epitheel naast elkaar bestaan, waarbij de gevonden HPV genotypen meer overeenkomen met die van plaveiselcel premaligniteiten. In conclusie is er een duidelijk verschil in HPV prevalentie tussen adeno-en plaveiselcel carcinomen van de cervix. Dit duidt mogelijk op een anders verlopende carcinogenese. De gegevens uit de carcinogenese van plaveiselcellen mogen dus niet zonder meer geextrapoleerd worden naar cylindor-cellulaire afwijkingen. 7

8 Houdt HPV 18 zich hoog endocervicaal verscholen? M. van Ham Humane papillomavirussen spelen een causale rol bij het ontstaan van cervixcarcinoom. Binnen de groep van ongeveer 120 subtypen zijn 15 oncogene HPV genotypen bekend. HPV 16 en HPV 18 zijn de meest voorkomende oncogene subtypen. HPV 16 is vooral aanwezig in de plaveiselcel carcinomen en HPV 18 in de adenocarcinomen. HPV komt ook voor bij vrouwen met een normale uitstrijk en bij vrouwen met een voorstadium van cervixcarcinoom. In Nederland wordt jaarlijks bij ongeveer vrouwen de diagnose cervix carcinoom gesteld. Dankzij de screening is er een duidelijke afname in incidentie van het plaveiselcel carcinoom van de cervix maar het aantal patiënten met adenocarcinoom van de cervix neemt vooralsnog niet af. Recente studies laten een lichte stijging van het aantal adenocarcinomen in de jongere leeftijdsgroep zien. Cytologie alleen lijkt dus niet voldoende sensitief om de voorstadia van adenocarcinomen goed op te sporen. Het toevoegen van HPV testen aan de screening zou de sensitiviteit kunnen verhogen. In verschillende landen is dat zelfs al geïmplementeerd in de screening. Aangezien HPV 18 vooral voorkomt bij de adenocarcinomen en juist de voorstadia hiervan moeilijk op te sporen zijn is het belangrijk om te weten waar HPV 18 het beste opgespoord kan worden. Aan de hand van een aantal studies die we hebben uitgevoerd en gepresenteerd zullen worden, wordt duidelijk dat HPV 18 een duidelijke voorkeur heeft voor de endocervix. 8

9 Thinprep and the detection of Cervical Glandular Abnormalities E. McGoogan 9

10 10