Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 1

Transcriptie

1 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 1 Fasewijzer 0-8 jaar Deze behoren bij de Fasewijzer 0-8 jaar is een praktisch instrument voor begeleiders in de kinderopvang en leerkrachten in het basisonderwijs om de ontwikkeling van kinderen te observeren, diagnosticeren en remediëren indien nodig. De Fasewijzer geeft inzicht in de ontwikkelingsfasen en metacognitieve vaardigheden van kinderen van 0 tot 8 jaar. Met behulp van duidelijk beschreven proefjes en opdrachten kan achterhaald worden in welke ontwikkelfase de leerling zich bevindt op een bepaald gebied. De Fasewijzer, gebaseerd op de theorieën en praktische ervaringen van o.m. Kleefkens, Vervaet en Feuerstein, bevat op dit moment de belangrijkste ontwikkelingsdomeinen lezen, schrijven en rekenen. Versie 6, augustus 2012

2 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 2 Inhoud... 3 Baby... 3 Dreumes... 5 Jonge peuter... 7 Observatieformulier 3-8 jaar Alle gebieden Observatieformulier 3-8 jaar subdomeinen... 11

3 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 3 Baby Fase 1 (0;0 0;1) Knijpreflex. Ongericht kijken. Fase 2 (0;1 0;4) Blijven vasthouden. Gericht kijken. Geluid volgen. Vocaliseren van klinkers en halfklinkers (j/w). Fase 3 (0;4 0;8) Zitten met steun. Grijpen naar; oog-hand coördinatie. Tweede voorwerp tussen baby en aandachtsvoorwerp plaatsen, dan aandacht voor eerste voorwerp weg. Reactie (verbaasd) op verandering van hoeveelheid, verdwijnen van voorwerpen (kan soms alleen met MRI gezien). Grof-motorisch om aandacht vragen door zwaaien, schoppen. Voor jezelf zorgen: zelf speen pakken, een hand of lepel wegduwen. Brabbelen, diffuse en onvaste klankbogen. Tekenen Toevallige strepen of lijnen worden geplaatst in contact met materialen, zoals een vinger in zand. Nog geen emotionele reactie. Lijnen van het lichaam af, niet teruggaand.

4 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 4 Baby Fase 4 (0;8 0;12) Los zitten. Kruipen. Staan met steun (soms). Doelgericht handelen. Tweede voorwerp ertussen, dan wordt dit weg- of opzij geschoven. Hechting aan en dus mogelijk verlatingsangst. Knuffel, veilige plek belangrijk. Logisch-Mathematisch Voor en achter. Tijdsbesef: eerst dit (pakken) en dan dat. Terugzoeken van verdwenen voorwerpen of mensen. Aandacht voor regelmaat, daardoor zijn spelletjes als Kiekeboe juist leuk. Brabbelt regelmatiger Dierengeluiden en klanken herkennen en nabootsen. Eerste lettergrepen en woordjes als papa en mama. Koppelt woorden aan voorwerpen, kijkt b.v. naar een bal als je bal zegt.

5 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 5 Dreumes Fase 5 (1;0 1;3) Wijzen naar. Staan met steun en begeleid lopen. Gelijktijdig imiteren van een handeling van een ander. Wijzen om iets gedaan te krijgen. Lezen Plaatjes in boeken worden gewaardeerd (Nijntje-boeken). Spelen met (variaties in) regelmaat als hard / zacht, open /dicht. Gevarieerd brabbelen, experimenteren met klankvermogens. Grotere variatie in mondstanden maakt nabootsen van nieuwe klanken nu beter mogelijk. Dierengeluiden koppelen aan dieren, mogelijk ook als naam eraan geven. Zelf zonder dat anderen dat voorzeggen - klanken nabootsen en daarmee voorwerpen duiden. Fase 6 (1;3 1;6) Los lopen. Torens bouwen. Begrijpt functie van aanwijzen. Doet dat zelf ook om de ander op iets te attenderen. Deelt interesses met anderen. Vraagt om hulp. Ontwikkelt voorkeuren en daardoor ook woedeaanvallen. Nog geen besef of mentaal beeld van het eigen lichaam. Probeert daardoor b.v. zittend zijn broek uit te trekken. Lezen Opent uit eigen beweging boeken om de plaatjes te lezen. 'Objectpermanentie': begrijpt dat voorwerpen nog moeten bestaan, al zijn ze weg.

6 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 6 Dreumes Fase 7 (1;6 1;10) Leren door eerst observeren en daarna pas nadoen of zelf proberen. Imitatiegedrag op basis van een mentaal beeld (herinnering), waardoor het plaats kan vinden zonder directe aanleiding. Symboliek doet zijn intrede: bijvoorbeeld doen alsof je autorijdt met een deksel als stuur. Ja-knikken, nee-schudden, gedag zwaaien. Ontwikkelt eigen- en tegenzin Ruimtelijk mentaal beeld van zichzelf. Gaat staan als het broek uit wil doen. Herkent zichzelf in de spiegel. Woordgebruik. Koppelt nu ook dierensoortnamen aan dieren. Elke dag nieuwe woorden erbij.

7 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 7 Jonge peuter Fase 8 (1;10 2;2) Koppelt twee of meer mentale beelden aan elkaar. Ervaart zichzelf als een wezen met een naam. Eerste zindelijkheid. Eindeloos spelletjes herhalen. Stelt vragen om ook daadwerkelijk antwoord te krijgen. Ziet zichzelf én anderen als onderdelen van een verzameling. Begint te tellen (" ") en gebruikt woorden die verzamelingen aanduiden als "ook", "nog", "samen" en "mee". Vergelijkt 2 toestanden met elkaar, merkt verandering op. Leeft nog in het nu, geen besef van dit is de laatste keer. Gebruikt zijn naam voor zichzelf. Zinnen van twee of meer gebonden woorden. Gebruikt gebiedende wijs. Tekenen De eerste bewuste strepen.

8 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 8 Jonge peuter Fase 9 (1;10 2;7) Zingt liedjes mee. Ziet zichzelf, anderen en voorwerpen als wezens, als individuen. Recent verleden tijd in uren: zojuist, daarnet. Besef van dit is de laatste keer. Denkt in rechte lijn van A naar B. Eenvoudige verhaallijnen worden begrepen en gevolgd. Kan verwoorden wat het innerlijk ervaart: ik wil, ik moet. Maakt enkelvoudige zinnen: Ik maak een tekening. Deze tekening is voor jou. Gebruikt woorden voor verzamelingen als lepels, auto s, jassen. Gebruikt lidwoorden, aanwijzende woorden, verkleinwoorden, enkel- en meervouden, persoonlijke voornaamwoorden, voorzetsels, hulpwerkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, bijwoorden en vraagwoorden. Kent woorden voor (primaire) kleuren en kan de kleuren aanwijzen. Onvoltooid verleden tijd: Ik heb gegeten. Tekenen Palmgreep Bewust tekenen van strepen of krassen, ook heen en weer gaand, zigzaggend. Tekent graag met iemand. Kan een vakje (slordig) vullen met strepen Stippelen (regen, sterren) Gebogen lijnen en spiralen

9 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 9 Jonge peuter Fase 10 (2;7 3;0) Mentaal contact met 2 punten in de tijd: 1 in het verleden en 1 in de toekomst. Het verbindt 2 punten (mentale beelden, waarnemingen, herinneringen aan ) die het niet direct waar kan nemen met elkaar. Neemt zichzelf én anderen waar als mentaal geconstrueerde entiteit, ik ben dezelfde die ik zonet was en straks zal zijn. Het ego doet zijn intrede. Verzint ook nieuwe, niet bestaande wezens. Kan zich verplaatsen in gevoelens van anderen meeleven met. Begrijpt en respecteert verboden en geboden. Besef van nabije toekomst. Begrip van straks. Sorteert voorwerpen op b.v. kleur. Kan op zijn beurt wachten. Gebruikt samengestelde zinnen: ik kleur deze tekening voor jou. Correct gebruik van het lidwoord het. Tekenen Palmgreep ontwikkelt zich. Tekent parallelle strepen (in een vak). Beginnend krabbelschrijven. Eerste gesloten vormen, start van figuratief tekenen.

10 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 10 Observatieformulier 3-8 jaar Alle gebieden Datum: Observeer 1x per kwartaal, circa 3x per jaar. Geef voor elk gebied aan welke fase van toepassing is, door het hokje aan te kruisen. Gebied Peuter Jonge kleuter Kleuter Schoolkind Algemeen Lezen Schrijven Tekenen Spel Voor het domein logisch-mathematisch kun je desgewenst ook het aparte observatieformulier hierna, met de subdomeinen gebruiken. Pas als van alle subdomeinen het laatste hokje is aangekruist, wordt een kind als schoolkind beschouwd op het gehele vlak logischmathematisch. Ruimte voor eventuele aanvullende opmerkingen:

11 Handleiding Fasewijzer 0-8 jaar - 11 Observatieformulier 3-8 jaar subdomeinen Datum: Observeer 1x per kwartaal, circa 3x per jaar. Geef voor elk gebied aan welke fase van toepassing is, door het hokje aan te kruisen. Gebied Peuter Jonge kleuter Kleuter Schoolkind Vergelijken Redeneren Generaliseren Conservatie Tussen Ordenen Paarsgewijs corresp. Tellen Terugtellen Cijfers meer/minder Cijfers bij voorwerpen Getalbegrip Tijdsbesef Klokkijken Eerlijk verdelen Flessenproef