Transcriptie

1

2 Stress en Overmatige Stress wat kun je er aan doen? Stress alleen is niet slecht en kan je helpen goed te presteren. Zolang stress wordt afgewisseld door voldoende perioden van ontspanning en herstel is het goed voor je gezondheid, want mensen zijn van nature geneigd om uitdagingen aan te gaan (anders is het leven te 'saai'). Overmatige stress kan je dagelijks leven behoorlijk in de weg zitten. Overmatige stress kan tot uiting komen in spanning, angst, paniek, (hoofd)pijn, vermoeidheid en depressie. Een definitie van overmatige stress: een gat tussen willen en kunnen. Overmatige stress is wel slecht en kan op lange termijn zelfs gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Mensen met een angststoornis hebben bijvoorbeeld een grotere kans op hart- en vaatziekten dan mensen zonder overmatige angst. Overmatige stress kun je herkennen als meer stress dan nodig voor de situatie in het hier-en-nu.

3 Voor overmatige stress is meestal geen rationele verklaring te vinden in het hier-en-nu, omdat overmatige stress het gevolg is van denk- en gedragspatronen die in het verleden gevormd zijn. Voorbeeld 1: iemand die in een winkel is overvallen door iemand met een rode bivakmuts, kan jaren later in de winter op het ijs ineens heel erg schrikken van een kind met een rode bivakmuts. Er gaat een automatische alarmbel af die je waarschuwt voor een gevaar dat er al lang niet meer is. Dit is het mechanisme achter overmatige stress: de alarmbel gaat onnodig af omdat die ooit geleerd heeft dat iets wat je in het hier-en-nu ziet of hoort gevaarlijk voor je kan zijn. Voorbeeld 2: iemand doet altijd heel erg zijn best omdat hij bang is fouten te maken. Patroon: angst voor kritiek die voor zijn idee heel erg is en als een afwijzing aanvoelt. Daarom werkt hij heel hard en nauwgezet om te voorkomen dat iemand kritiek op hem kan hebben. Gevolg: stress door uitputting, wat merkbaar wordt in vermoeidheid, slapeloosheid en depressieve gedachten. Wanneer er dan toch kritiek komt, lijkt het of alle moeite voor niets is geweest. De alarmbel gaat af en hij kan angstig en zelfs paniekerig worden, nog meer zijn best gaan doen en uiteindelijk volledig uitgeput instorten. Hoe kom je hier uit, hoe kun je die stress dagelijks verminderen? 2

4 Stress op zich is niet slecht en kan ervoor zorgen dat je goed kunt presteren of zelfs je leven redden als je snel moet reageren (bijvoorbeeld in het verkeer). Overmatige stress is buitenproportioneel voor de situatie en heeft meestal te maken met het vechten en vluchten voor dingen die er niet zijn. STOP in dit geval met vechten en vluchten tegen angst en stress. Dit maakt de angst en stress op lange termijn alleen maar erger. Het is een paradox: probeer dat waar je van af wilt te accepteren. Accepteer dat je een beperking hebt en neem meer tijd en rust om op te laden en bij te komen. 3

5 Hieronder volgen een paar algemene tips voor iedereen die last heeft van overmatige stress. Wanneer je deze eenvoudige tips elke dag opvolgt zal de overmatige stress snel verminderen, probeer het zelf maar! TIP 1 Herken de overmatige stress bij jezelf. Overmatige stress ontstaat als je meer wilt dan je kunt en als je herhaaldelijk negatieve emoties krijgt waar je niets aan kunt doen. De eerste stap is om deze stress te herkennen, zodat je niet door blijft rennen waardoor de stress erger wordt en tot een burnout kan leiden. De tweede stap is om een pauze in te lassen. Door een (korte) pauze in te lassen geef je jezelf rust waardoor je kunt herstellen en de stress neemt af. Ons lichaam is zo gebouwd dat stresshormonen heel snel in je bloed komen maar er langzaam weer uit gaan. Als je constant stresshormonen in je bloed hebt, kom je in de gevarenzone van uitputting. Neem dus pauzes en om bewust te ontspannen. TIP 2 Ben je druk druk druk en slaat je hoofd op hol van alles wat je nog moet doen? Word je regelmatig overvallen door angst of spanning? Schrap activiteiten uit je agenda die jou meer energie kosten dan je ervan krijgt. En doe eens wat anders, door elke dag in een gemakkelijke stoel of languit op een bank minimaal 15 minuten NIETS te doen! Zet een alarmklokje zodat je niet op de tijd hoeft te letten. Er zullen veel gedachten door je heen gaan, maar als je er niets mee doet dan verdwijnen die vanzelf net zoals ze vanzelf opkwamen. Na ongeveer 15 tot 20 minuten voel je je rustiger en opgeladen. 4

6 TIP 3 Voel je je lusteloos en heb je veel negatieve gedachten? In dit geval kan lichaamsbeweging en voeding met voldoende vitaminen, mineralen en essentiële vetzuren (omega-3-6-9) veel verschil maken. Ga elke dag minimaal 30 minuten bewegen, bijvoorbeeld wandelen of fietsen en je zult je snel beter gaan voelen. Je lichaam gaat meer endorfine (gelukshormonen) aanmaken en je krijgt een beter gevoel over jezelf doordat je actief bent. Vergeet ook niet dat contact met andere mensen ook goed is bij depressie. Zoek positieve mensen om je heen die je vertrouwt om mee te praten en regelmatig samen iets leuks te ondernemen! TIP 4 Last van je maag of darmen? Realiseer je dat overmatige stress vaak als eerste je spijsvertering verstoort. Neem bij elke maaltijd meer dan genoeg tijd om te eten. Eet vervolgens langzaam en slik pas door als je alles heel goed gekauwd hebt. Door langzaam en met aandacht te eten proef je niet alleen meer, je bent je meer bewust van wat je eet, geniet er meer van en geeft je maag en darmen de tijd om hun werk te doen. Zorg voor goede en gebalanceerde voeding met verse groenten en fruit, weinig tot geen suiker en weinig tot geen koffie. Koffie kan angstaanvallen uitlokken en versterken! Een mooie oefening om de stress van een te hoog leeftempo te doorbreken! 5

7 TIP 5 Begin de dag met een eenvoudige oefening: wrijf gedurende ca. 5 minuten zachtjes en in een rustig tempo met je handpalm in cirkels over je buik. Voel wat deze aanrakingen met je doen en probeer op te merken hoe je buik hierop reageert. Adem naar je hand toe, zodat je meer met je middenrif gaat ademhalen. Waarschijnlijk voelt het prettig en je begint de dag ontspannen! Je darmen gaan beter werken en je beloont jezelf met positieve aandacht... Nu beweer ik niet dat deze 5 tips genoeg zijn om overmatige stress door bijvoorbeeld angst, paniek, burnout, depressie en relatieproblemen te genezen. Wel weet ik uit ervaring dat je met deze eenvoudige oefeningen meer kunt ontspannen. En alleen met ontspanning kun je stress doorbreken en je moet ergens beginnen! Bedenk dat achter overmatige stressklachten onverwerkte ervaringen en niet-geleefde verlangens kunnen zitten. Je moet ergens beginnen en alleen als je ontspannen bent kan er iets veranderen in je leven en is er ruimte om oude pijn te verwerken. Hiervoor kan het nodig zijn om met iemand te praten die je hierbij kan begeleiden en de beruchte 'blinde vlek' kan benoemen. Het gaat erom voelen, denken en doen in balans te brengen. Je emoties laten je weten of je in balans bent: voel je goed = in balans, voel je slecht = uit balans. 6

8 De wereld is een feedback mechanisme. Als je blijft doen wat je tot nu toe deed, dan krijg je wat je tot nu toe kreeg. Verander je gedrag en je leven verandert. Want niemand kan jouw gedachten en gevoelens zien, ze zien alleen jouw gedrag (een uitdrukking op je gezicht noem ik ook gedrag). De ervaring heeft mij geleerd dat inzichten alleen niet genoeg zijn. Je zult ook iets moeten doen aan de (onverwerkte) emoties die aan de situaties gekoppeld zijn. Dit zijn neurologische koppelingen die automatisch, buiten je wil om, geactiveerd worden door dingen die je ziet en hoort (en denkt). Hoe ontstaat overmatige stress: 1. Gebeurtenis 2. Emotie die slecht voelt (naar gevoel in lijf) 3. Negatief denken en conclusies over gebeurtenis Het probleem zit dit niet in punt 3, het denken, maar in de koppeling tussen 1 en 2 die geheel automatisch is ontstaan en zich telkens herhaalt. Om die koppeling tussen 1 en 2 ongedaan te maken zijn verschillende oefeningen beschikbaar, waarvan één in het bijzonder mijn voorkeur heeft. Later vertel ik je hier meer over, dus houd mijn s in de gaten! De beloning is uiteindelijk groot: leven in emotionele vrijheid zoals het leven bedoeld is. Elke morgen zorgeloos opstaan en elke dag genieten van kleine en grote dingen! Dat gun ik jou, dat gun ik iedereen. Het is je geboorterecht. Veel succes! Steven de Nie psycholoog 7