ZWEMWATERPROFIEL DE NESWAARDEN

Transcriptie

1 ZWEMWATERPROFIEL DE NESWAARDEN Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid Februari 2014

2 Colofon Titel: Verantwoordelijke organisatie: Zwemwaterprofiel De Neswaarden Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid Oorspronkelijke versie uitgevoerd door: Grontmij (2008); Grontmij /DHV (2011) Actualisatie door: Opdrachtgever: Opmaak: RPS / Tauw / KWR Rijkswaterstaat Water Verkeer en Leefomgeving Grontmij / DHV Datum actualisatie: Februari 2014 Status: BWID-code zwemwaterlocatie: Donar-code zwemwaterlocatie: Definitief (R130/NC ) NLBW94_DENWDNBSD DENWDNBSD OSWOP-code zwemwaterlocatie: 4329 Numind-code zwemwaterlocatie: Disclaimer Dit zwemwaterprofiel heeft de status van een onderzoek. Aan de inhoud van dit zwemwaterprofiel kunnen geen rechten worden ontleend. De in dit zwemwaterprofiel opgenomen informatie is met de grootst mogelijke zorg samengesteld, de volledigheid en actualiteit kan echter niet worden gegarandeerd. Let hiervoor ook op de datum van het opstellen of actualiseren van het zwemwaterprofiel. RWS aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden in en/of onvolledigheid van de aangeboden informatie noch voor schade die geleden wordt als gevolg van het gebruik, op welke wijze dan ook, van de aangeboden informatie in dit onderzoek. RWS aanvaardt geen verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de in dit rapport voorgestelde maatregelen. 1

3 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING ZWEMWATERPROFIEL Zwemwaterprofiel Kwaliteitsklassen en normen Routekaart zwemwaterprofiel Blauwalgen AANPAK GEBIEDSBESCHRIJVING DE NESWAARDEN Algemeen Hydromorfologie en ecologie Riolering en afvalwaterzuivering Begrenzing Gezondheidsrisico s BLAUWALGEN Inleiding Monitoringsresultaten Beoordeling: kans op proliferatie van toxische blauwalgen ANALYSE VAN HISTORISCHE DATA Bacteriële parameters Historische data-analyse in relatie tot weersomstandigheden POTENTIËLE VERONTREINIGINGSBRONNEN EN ROUTES BRONNENANALYSE EVALUATIE EN CONCLUSIES Zwemwaterkwaliteit Bronnenanalyse Blauwalgen AANBEVELINGEN VOOR MAATREGELEN LITERATUUR BIJLAGE 1 Verslag veldbezoek BIJLAGE 2 Betrokken organisaties BIJLAGE 3 Monitoringsgegevens blauwalgen ( ) BIJLAGE 4 Invulblad ZWEMPROF 2

4 1 INLEIDING ZWEMWATERPROFIEL De Europese Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) is begin 2006 vastgesteld. Het doel van deze richtlijn is het beschermen van de gezondheid van zwemmers in oppervlaktewateren. In de richtlijn worden bepalingen neergelegd met betrekking tot de monitoring en de indeling van de zwemwaterkwaliteit in kwaliteitsklassen (uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht) alsmede de verstrekking van informatie daarover aan het publiek en de Europese Commissie. Een pro-actief beheer van de zwemwaterkwaliteit wordt voorgeschreven, risico s moeten in kaart worden gebracht in een zwemwaterprofiel en maatregelen moeten worden uitgevoerd om minimaal een aanvaardbare kwaliteit te kunnen bereiken en blootstelling van zwemmers aan verontreiniging te voorkomen. 1.1 Zwemwaterprofiel Van iedere zwemwaterlocatie moet worden ingeschat welke emissiebronnen via welke verspreidingsroutes de zwemwaterkwaliteit negatief beïnvloeden. Hierbij spelen de locatiespecifieke eigenschappen van het zwemwater een belangrijke rol. Alle bevindingen komen samen in een zwemwaterprofiel van de desbetreffende zwemwaterlocatie. Het opstellen van een zwemwaterprofiel is een verplichting volgens de zwemwaterrichtlijn. Op basis hiervan kan de beheerder maatregelen nemen om het risico op besmetting van de zwemmer (verder) te reduceren. Het zwemwaterprofiel, eventueel aangevuld met een aantal extra metingen, maakt het mogelijk om eventuele beheersmaatregelen beter te onderbouwen. Een zwemwaterprofiel is bedoeld om inzicht te verkrijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen (Escherichia coli en intestinale enterococcen) zoals die in de richtlijn gedefinieerd zijn. In dit zwemwaterprofiel wordt ook aandacht besteed aan eventuele overige gezondheidsrisico s. 1.2 Kwaliteitsklassen en normen In de Europese zwemwaterrichtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende kwaliteitsklassen, die vastgesteld worden aan de hand van de concentraties intestinale enterococcen en Escherichia coli (E. coli). Beide typen bacteriën (micro-organismen) zijn afkomstig van feces van mensen en dieren en worden daarom fecale bacteriën genoemd. Deze typen bacteriën zijn indicatorsoorten voor een grotere groep van ziekteverwekkende fecale bacteriën en kunnen leiden tot voornamelijk maag- en darmklachten. De indeling van kwaliteitsklassen is toegelicht in tabel 1.1. Tabel 1.1. Parameter Normen voor de verschillende kwaliteitsklassen voor zoete binnenwateren wat betreft intestinale enterococcen en Escherichia coli. Uitstekende Goede kwaliteit * kwaliteit * Intestinale enterococcen (kve/100 ml) Escherichia coli (kve/100 ml) * gebaseerd op een 95-percentiel ** gebaseerd op een 90-percentiel Aanvaardbare kwaliteit ** Referentiemethoden voor de analyse ISO of ISO ISO of ISO De beoordeling van elke zwemwaterlocatie en de indeling in de kwaliteitsklassen vindt plaats op basis van de metingen zoals die 4 jaar voorafgaand aan het moment van beoordelen verzameld zijn. Naast deze Europese beoordeling hanteert Nederland ook signaalwaarden voor het beoordelen van afzonderlijke metingen gedurende het badseizoen (tabel 1.2). Indien op een zwemwaterlocatie concentratie van E. coli hoger is dan 1800 kve/100ml en/of de concentratie intestinale enterococcen 3

5 Evalueren? Actieprogramma hoger is dan 400 kve/100ml wordt een extra monster genomen. Als dit extra monster bevestigt dat er sprake is van overschrijding van de signaalwaarde, wordt tijdelijk een negatief zwemadvies ingesteld. Zodra uit nieuw genomen monsters blijkt dat de signaalwaarde niet langer wordt overschreden, wordt het negatief zwemadvies weer ingetrokken. Tabel 1.2. Signaalwaarden voor intestinale enterococcen en Escherichia coli. Parameter Signaalwaarde Referentiemethoden voor de analyse Intestinale ISO of ISO enterococcen (kve/100 ml) Escherichia coli (kve/100 ml) 1800 ISO of ISO Routekaart zwemwaterprofiel Sinds 2005 is een algemeen protocol voorhanden voor het opstellen van een zwemwaterprofiel. Hierin is een routekaart opgenomen (zie figuur 1.1) die voor het opstellen van de zwemwaterprofielen wordt gebruikt. De aanpak volgens de routekaart resulteert in een algemeen beeld van de zwemwaterlocatie, zijn omgeving en de mogelijke bronnen van fecale verontreiniging, met een indicatie van de grootte van bijdrage van deze bronnen op de waterkwaliteit in de zwemwaterlocatie. Beschrijving gebied/hydromorfologie Veldbezoek Historische waterkwaliteit Lijst: bronnen routes Meetprogramma Richtgetallen Analyseren Evalueren Zwemwater profiel Figuur 1.1. Algemene routekaart om te komen tot een zwemwaterprofiel. In 2008 is voor het eerst een zwemwaterprofiel opgesteld voor De Neswaarden met gebruikmaking van de Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (Grontmij, RWS-RIZA, 2005). In 2013 hebben RPS, Tauw en KWR het zwemwaterprofiel geactualiseerd en de zwemzone aangepast aan de nieuwe inrichting van de locatie. 4

6 1.4 Blauwalgen De Europese Zwemwaterrichtlijn vraagt behalve om aandacht voor de fecale verontreiniging ook nadrukkelijk aandacht voor de risico s van blauwalgen. Ter ondersteuning bij het opstellen van het blauwalgendeel van een Zwemwaterprofiel is de Handreiking Zwemwaterprofiel Blauwalgen opgesteld (DHV, 2007). De hierin voorgeschreven aanpak vindt plaats op basis van het stappenplan zoals weergegeven in figuur 1.2. Het aantal stappen is afhankelijk van de hoeveelheid beschikbare informatie en het oordeel over de kans op toxische bloei. Voor locaties die nooit problemen kennen met blauwalgen is het profiel eenvoudig. Voor locaties waar een aanzienlijke kans bestaat op een toxische bloei, is het profiel uitgebreider. Basale beschrijving Analyse toestandsvariabelen Aanwezigheidscheck gegevens cyanobacteriën Is informatie voldoende? ja nee Toestandsvariabelen alarmerend en/of onvoldoende? ja nee Inschatting kans op cyanobacteriën Cyanobacterie analyse Nadere beschrijving Inzicht in oorzaken ja Is er een aanzienlijke kans op toxische bloei in komende vijf jaar? nee geen verdere actie Maatregelen - informatie naar publiek - maatregelen ter vermindering van de kans op toxische bloei en drijflagen Figuur 1.2 Monitoring Stappenplan uit de handreiking Blauwalgen in het Zwemwaterprofiel Uit het stappenplan blijkt dat er voor elk zwemwater een basale beschrijving van het systeem gegeven wordt. Vervolgens dient er een historisch databestand te worden aangemaakt. Zo n historisch databestand is noodzakelijk om een beoordeling te kunnen geven over de mogelijke proliferatie van toxische blauwalgen in de komende jaren. Een gedegen beoordeling kan alleen plaatsvinden als er voldoende informatie beschikbaar is. Daarom is een stap ingebouwd waarin dit wordt beoordeeld. Bij onvoldoende beschikbare informatie kan op basis van de analyse van toestandsvariabelen een inschatting worden gemaakt van eventuele blauwalgenbloeien in het verleden. Als uit deze analyse blijkt dat mogelijk dominantie van blauwalgen is opgetreden, dan dient een passende monitoring te worden uitgevoerd in het komende seizoen. Indien er voldoende informatie verzameld is, volgt de uiteindelijke beoordeling. Het blauwalgendeel van het zwemwaterprofiel is gereed als de beoordeling luidt dat er geen aanzienlijke kans op een toxische bloei is in de komende vijf jaar. Dit oordeel en de onderbouwing maken deel uit van het zwemwaterprofiel. Wanneer echter op basis van de historische data-analyse blijkt dat de kans op een toxische bloei in de komende vijf jaar wel aanzienlijk is, dan dient een nadere beschrijving van het systeem te worden gemaakt. Deze kans wordt als aanzienlijk beschouwd als één van onderstaande zaken waar was in de afgelopen vijf jaar: Er was een drijflaag met detecteerbaar microcystine. De microcystine-concentratie was groter dan 20 µg/l. Er was ziekte/sterfte van dieren door blauwalg. Er waren gezondheidsklachten van recreanten gerelateerd aan blauwalg. De dichtheid van Microcystis, Planktothrix, Aphanizomenon of Anabaena was op enig moment groter dan cellen/ml. 5

7 Een nadere beschrijving van het systeem waarin de zwemwaterlocatie zich bevindt, heeft tot doel inzicht te geven in de mogelijke werking van het systeem met betrekking tot het ontstaan van toxische blauwalgenbloeien. Dit betekent dat de achterliggende oorzaken/factoren worden beschreven die mogelijk leiden tot de bloei van toxische blauwalgen. De nadere beschrijving maakt het mogelijk een oordeel te vormen over de meest effectieve maatregelen om de kans op blauwalgenbloei te doen afnemen. 6

8 2 AANPAK Voor het opstellen van het zwemwaterprofiel zijn, aan de hand van de Handreiking voor het opstellen van het Zwemwaterprofiel, alle stappen doorlopen. Hieronder is aangegeven in welke onderwerpen deze stappen terugkomen en waar in de rapportage deze zijn terug te vinden. De gepresenteerde aanpak kan dan ook worden gezien als leeswijzer. Hoofdstuk 1 Inleiding De achtergrond voor het opstellen van een zwemwaterprofiel wordt hierin beschreven, alsmede de normen en kwaliteitsklassen volgens de zwemwaterrichtlijn. Hoofdstuk 2 Aanpak Hoofdstuk 3 Gebiedsbeschrijving Hierin wordt de zwemwaterlocatie meer in detail beschreven op basis van de in de handreiking genoemde stappen locatiebeschrijving, gebiedsbeschrijving en veldbezoek. Hydromorfologie en ecologie. Deze paragraaf omvat de benodigde informatie over stromingen, peilen, flora en fauna (veldbezoek, hydromorfologie, gebiedsbeschrijving). Begrenzing. Het protocol binnenwater uit het rapport KRW en oppervlaktewater: Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water (DHV, 2005) is gebruikt om de begrenzing van een zwemzone voor te stellen. Bij de actualisatie in is de begrenzing van de zwemzone aangepast aan de nieuwe inrichting van de locatie. Gezondheidsrisico s. In deze paragraaf wordt beschreven of er meldingen van gezondheidsklachten zijn geweest. Hoofdstuk 4 Blauwalgen In dit hoofdstuk wordt beschikbare informatie over de aanwezigheid van blauwalgen op een rij gezet. Op grond van veldwaarnemingen en metingen wordt de kans op blauwalgenoverlast in de toekomst beoordeeld. Vervolgens wordt een nadere beschrijving van de zwemwaterlocatie gegeven met als doel inzicht te geven in de mogelijke werking van het systeem met betrekking tot het ontstaan van toxische blauwalgenbloeien. De achterliggende oorzaken/factoren worden beschreven die mogelijk leiden tot de bloei van toxische blauwalgen. Hoofdstuk 5 Analyse van historische data Analyse historische data. De microbiologische data van de zwemwaterbemonsteringen van de laatste vier jaar vormen de basis voor de analyse van de historische waterkwaliteit. Conform de Europese Zwemwaterrichtlijn zijn de parameters intestinale enterococcen en Escherichia coli geanalyseerd. Een nadere analyse wordt alleen uitgevoerd wanneer er sprake is geweest van een beoordeling in de klasse slecht of aanvaardbaar, of wanneer er een overschrijding is van de signaalwaarden. In een nadere analyse wordt gekeken naar: de invloed van weersomstandigheden, bijvoorbeeld indien overschrijdingen of verhogingen altijd optreden na hevige neerslag; een relatie met bepaalde bronnen, bijvoorbeeld wanneer alleen hoge waarden gevonden worden bij een hoge recreatiedruk; de relatie met een bepaalde periode in het jaar waarop verhogingen plaatsvinden; verhogingen kunnen van jaar tot jaar plaatsvinden op verschillende tijdstippen, maar ze kunnen ook altijd in dezelfde periode plaatsvinden. 7

9 Hoofdstuk 6 Potentiële verontreinigingsbronnen en -routes Potentiële bronnen van verontreiniging. Op basis van het veldbezoek, de analyse van de historische data, de gegevens van de waterkwaliteitsbeheerder en de plattegronden is een lijst van alle potentiële verontreinigingsbronnen en -routes voor fecale verontreiniging opgesteld. Alle potentiële bronnen en routes zijn op deze lijst gezet ook al lijken ze niet van belang. Soms blijkt dat juist een bron die vooraf niet als relevant werd beschouwd toch verhoogde waarden veroorzaakt óf dat door samenloop van omstandigheden meerdere bronnen samen verantwoordelijk zijn voor verhoogde waarden. Elke bron kan dan meetellen. Hoofdstuk 7 Bronnenanalyse Indien de waterkwaliteit over de jaren niet als uitstekend of goed te beoordelen is, of wanneer er overschrijdingen zijn van de signaalwaarden, zijn de potentiële verontreinigingsbronnen nader geanalyseerd met behulp van het eenvoudige spreadsheetmodel ZWEMPROF. Hiermee wordt geschat in hoeverre een bepaalde bron of bronnen een bijdrage leveren aan fecale verontreiniging van het betreffende water. Het model geeft als resultaat aan of er a) geen invloed, b) geringe invloed, c) wezenlijke invloed of d) grote invloed is van belangrijke fecale verontreinigingen. Bij een uitstekende of goede beoordeling van de zwemwaterkwaliteit zijn de conclusies uit de ZWEMPROF-modellering van de vorige versie van dit zwemwaterprofiel vermeld. Dit is niet het geval voor De Bijland en een nieuwe analyse is uitgevoerd Hoofdstuk 8 Evaluatie en conclusies Analyse en evaluatie van gegevens. Alle gegevens die afkomstig zijn uit de voorgaande stappen zijn naast elkaar gelegd en bekeken. Hierbij is vooral onderzocht welke potentiële bronnen die uit de analyse van de data van de waterkwaliteitsbeheerders, het veldbezoek en de plattegronden volgen, relevant zijn voor de zwemwaterkwaliteit op de locatie en zijn de resultaten van de spreadsheet modellering (ZWEMPROF) gebruikt. Daarnaast is een soort rangschikking van belangrijke bronnen gemaakt. Op deze manier is duidelijk waar de mogelijke knelpunten zitten en waar eventueel maatregelen genomen zouden moeten worden. Conclusies. De belangrijkste bevindingen en de (mogelijke) consequenties hiervan zijn op een rij gezet. Hoofdstuk 9 Aanbevelingen voor maatregelen Maatregelen en bevindingen. Indien er geen problemen zijn geconstateerd, bestaat er in beginsel weinig aanleiding om maatregelen te nemen. Indien er wel relevante verontreinigingsbronnen zijn gevonden of indien er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van (enkele) resultaten, wordt in deze paragraaf een doorkijk gegeven naar mogelijke maatregelen. Eventueel worden preventieve maatregelen genoemd om de huidige goede situatie in stand te houden. 8

10 3 GEBIEDSBESCHRIJVING DE NESWAARDEN 3.1 Algemeen Zwemwaterlocatie De Neswaarden, ook bekend als De Neswaarden Badstrand, bevindt zich in de gemeente Zaltbommel binnen de provincie Gelderland. Het strand is gelegen aan het Esmeer dat ontstaan is door voormalige zandwinning. Het Esmeer staat in verbinding met de Afgedamde Maas. De Afgedamde Maas is een riviertak tussen de Maas bij Heusden en de Waal bij Woudrichem. De rivier ligt op de overgang van het rivierenlandschap naar de delta, met van oost naar west de Bommelerwaard, het Land van Heusden en Altena en de Biesbosch. Met de afdamming van dit deel van de Getijdenmaas, ruim een eeuw geleden, behoort deze riviertak vanuit cultuurhistorisch perspectief tot één van de waardevolste elementen van het hoofdwatersysteem. Het waterbekken heeft tevens een functie voor de drinkwaterwinning. De omgeving van het Esmeer is in agrarisch gebruik. In figuur 3.1 zijn de zwemwaterlocatie en omgeving weergegeven. In bijlage 1 is een verslag opgenomen van het veldbezoek (augustus 2013) inclusief foto s van de zwemwaterlocatie. Figuur 3.1 Overzicht van de omgeving van de zwemwaterlocatie De Neswaarden (Her)inrichting De Neswaarden is in 2012 heringericht. In de oude situatie lag de zwemwaterlocatie in een beschutte baai, waarin weinig stroming was, het talud flauw was en veel slib werd afgezet. Hierdoor werd de locatie steeds minder geschikt als zwemwaterlocatie. De locatie is dan in het vorige zwemwaterprofiel (2011), en ook over de jaren als slecht gekwalificeerd. Mede vanwege deze reden is de locatie heringericht. In de nieuwe situatie (zie figuur 3.2 en 3.3) is het strand rechter van vorm, breder en verder de plas in gelegd. Ook is het talud minder flauw gemaakt. Met de herinrichting is het strand minder beschut en afgesloten komen te liggen ten opzichte van wind en golven. Hierdoor komt er meer beweging in het water en neemt de sedimentatie van fijn sediment en organische stof naar verwachting af. 9

11 Onderhoudsbaggerwerkzaamheden zijn daardoor minder snel nodig, maar zijn ook in de toekomst niet uit te sluiten (inschatting mogelijke baggercyclus van jaar) (RPS, 2012). In de nieuwe situatie omvat de zwemwaterlocatie een langgerekt stand met daarachter een brede ligweide en een (water)speeltuin (zie figuur 3.2, 3.3 en bijlage 1). De zwemwaterlocatie heeft een eigen toegang vanaf een parkeerplaats, maar is ook via recreatiepark Esmeer, voorheen camping De Maasplas geheten, en de jachthaven gratis toegankelijk. De zwemwaterlocatie vormt de uiterste zuidpunt van het Esmeer. Figuur 3.2 Luchtfoto nieuw ingerichte zwemlocatie De Neswaarden 2013 [provincie Gelderland] Er is geen toezicht op het strand. De informatieborden (zie bijlage 1) worden in het najaar van 2013 vervangen door borden waar duidelijker op staat wat wel en niet mag. Aangegeven is dat een zwemwaterbord van de provincie waarschijnlijk in het najaar van 2013 geplaatst wordt. Het is mogelijk om op de locatie kleinschalige publieksevenementen, zoals beachvolleybaltoernooien, te organiseren. Het Esmeer is bekend bij waterrecreanten; er wordt veel gevaren met motorboten, gezeild, gesurft en gevist. Aan de westkant van het badstrand ligt de gemeentelijke jachthaven. Dit is de thuishaven van watersportvereniging Het Esmeer. De jachthaven heeft een mogelijkheid om vuilwater van de recreatievaart in te zamelen. Pleziervaartuigen gaan ook in andere delen van de plas voor anker waar mensen ook overnachten. Beroepsvaart is op de plas niet aanwezig. Ten westen, noorden en oosten van de zwemzone liggen weilanden. Tijdens het veldbezoek stond er geen vee in de weilanden. De weilanden worden voornamelijk begraasd door koeien maar ook door paarden en schapen. De weilanden direct ten oosten van de plas wateren via een sloot nabij het strand af. Deze sloot staat meestal droog. Beheer De gemeente Zaltbommel is de beheerder van de zwemwaterlocatie. Voordat het zwemseizoen begint, freest de gemeente het strand en maakt de gemeente het zand schoon. Tweemaal per week 10

12 wordt het strand geëgaliseerd met een trekker met weidesleep. Maaibeheer is nog niet nodig geweest. Controleren en schoonmaken van strand en ligweiden vinden plaats door vrijwilligers. Het beheer van de ligweiden wordt door de camping bijgehouden. Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid is waterkwaliteitsbeheerder van Esmeer/Afgedamde Maas. Waterschap Rivierenland is beheerder van waterkwaliteit en waterkwantiteit van het (stedelijk) oppervlaktewater in Aalst. De provincie Gelderland is verantwoordelijk voor het aanwijzen van locaties, de communicatie naar de burgers en zorgt onder andere voor het afgeven van de zwemwaterverboden. De contactgegevens van de betrokken partijen zijn opgenomen in bijlage 2. Faciliteiten Verspreid over de locatie zijn ongeveer 25 vuilnisbakken aanwezig, waarvan 13 op het strand. Deze worden dagelijks ('s ochtends) geleegd door vrijwilligers en op drukke dagen naar behoefte. Op de locatie is een toiletgebouw aanwezig. In het gebouw zijn eveneens wasbakken en douches aanwezig. De douches en toiletten worden dagelijks schoongemaakt. De toiletten en de douches zijn aangesloten op de riolering. Op de zwemwaterlocatie zijn beachvolleybal- en beachsoccervelden en er is een (water)speeltuin. In figuur 3.3 zijn de bovengenoemde aanwezige faciliteiten aangegeven. Figuur 3.3 Faciliteiten op zwemwaterlocatie De Neswaarden (bron: Bezoekers Op de zwemwaterlocatie komen mensen uit de wijde omgeving en het ernaast gelegen vakantiepark en jachthaven. Recreatiepark Het Esmeer heeft circa 330 staanplaatsen. De jachthaven heeft ongeveer 130 ligplaatsen. De bezoekersaantallen worden door de gemeente Zaltbommel niet geregistreerd. Een schatting van de heer Maas in het interview tijdens het veldbezoek is dat er dagelijks gemiddeld tussen 50 en 100 bezoekers zijn voor de speeltuin en het strand. Op een topdag zijn tussen de 1000 en 1500 bezoekers aanwezig. Honden en paarden komen ondanks het verbod wel op het strand. Het handhaven van het hondenverbod is volgens de heer Maas van de gemeente Zaltbommel moeilijk uitvoerbaar. Aangegeven is dat in het najaar nieuwe bebording geplaatst zullen worden waarop duidelijker aangegeven zal staan dat honden en paarden niet toegestaan zijn. 11

13 Waterkwaliteitsbemonstering Vanaf 2013 vindt de bacteriële monitoring van het zwemwater tijdens het zwemseizoen afhankelijk van de klasse tweewekelijks (klasse slecht/aanvaardbaar) of vierwekelijks (klasse goed/uitstekend) plaats door Rijkswaterstaat. Vanaf 2009 zijn overeenkomstig de Zwemwaterrichtlijn alleen nog Escherichia coli en intestinale enterococcen gemeten alsmede de watertemperatuur, het zuurstofgehalte en de ph (t/m 2010) en doorzicht (t/m 2011) en is van de eventuele aanwezigheid van olie of teer, schuim en vuil een aantekening gemaakt. In 2012 zijn naast de meting van fecale bacteriën alleen nog zintuiglijke waarnemingen gedaan van vuil, olie of teer, bijzondere omstandigheden zoals stank en dode vissen of vogels en is het aantal honden en paarden in het water genoteerd. In de plas bevindt zich bij het strand één monsternamepunt, zie figuur 3.5. Op dit meetpunt worden ook monsters genomen voor blauwalgenanalyses. Informatie over de zwemwaterkwaliteit is te vinden op de website en vanaf najaar 2013 op het zwemwaterbord op de locatie. Historische maatregelen Ganzen hebben in het verleden veel overlast veroorzaakt. In 2012 zaten er grote groepen op het strand en in de zwemzone. De ganzen worden afgeschoten. De gemeente heeft jagers hiervoor opdracht gegeven. Het is de heer Maas van de gemeente Zaltbommel niet bekend hoeveel ganzen zijn geschoten. 3.2 Hydromorfologie en ecologie Hydromorfologie Het Esmeer is een voormalige zandwinput die in open verbinding staat met de Afgedamde Maas. Hydrologisch gezien wordt het Esmeer gevoed door het water afkomstig van aangrenzende gronden. Het gemaal H.C. de Jongh slaat water vanuit de Bommelerwaard via een sloot deels uit op het Esmeer (zie figuur 3.1). De uitwisseling tussen het Esmeer en de Afgedamde Maas is beperkt. De Afgedamde Maas wordt gevoed door water uit de Maas en door regionaal water van de Bommelerwaard. Daarnaast is er een aantal inlaatpunten zowel aan de Gelderse als aan de Brabantse zijde (bij Spijk). De netto stroming van het water is van zuid (Maaszijde) naar noord, terwijl de Waal een hoger peil heeft dan de Maas. Dit komt doordat het Duinwaterbedrijf Zuid-Holland dichtbij de Wilhelmina-sluizen water oppompt uit de Afgedamde Maas. Om het gehalte aan fosfaat te verminderen, wordt ter hoogte van Wijk en Aalburg ijzersulfaat aan het oppervlaktewater van de Afgedamde Maas toegediend. Als gevolg van deze ijzerdosering bezinkt een deel van het opgelost fosfaat ter plaatse. De Afgedamde Maas maakt deel uit van de Rijn-Maasmonding en staat onder invloed van het lozingsprogramma van de Haringvlietsluizen en het getijdenverloop op zee. Door het getijdenverloop veranderen de waterstanden continu. Door Rijkswaterstaat zijn afvoeren berekend bij een Bovenrijnafvoer van 1000 m 3 /s en een gemiddeld getij. De berekende afvoeren in de Afgedamde Maas zijn 42 m 3 /s tot 87 m 3 /s. De waterstanden nabij de zwemwaterlocatie fluctueren circa 25 cm door de getijdenbeweging van de Noordzee en stroming van de rivier. In hoogwatersituatie van de Maas kan de waterstand in de Afgedamde Maas stijgen tot NAP +3,5 m. In wintersituaties staat het strand onder water. Bij extreem lage waterstanden zakt de waterstand met 2 á 2,5 meter. Het heringerichte strand is in een komvorm ontworpen, maar wel veel rechter dan de oorspronkelijke vorm. Er is een profiel van 1:15 gehanteerd tot 5 m buiten de 2 m dieptelijn. Daarbuiten is een talud van 1:3 gehanteerd. In het midden van de plaats is het veel dieper, plaatselijk zo n 40 m. Ecologie In de omgeving van de zwemwaterlocatie bevindt zich het Natura 2000-gebied Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem (zie figuur 3.4). In dit Natura 2000-gebied zijn aangewezen soorten en habitattypen beschermd, voortvloeiend uit de Habitatrichtlijn. 12

14 Figuur 3.4 Ligging Natura 2000-gebied Loevestein, Pompveld en Kornsche Boezem (gele vlakken) en de zwemwaterlocatie De Neswaarden ( Tijdens het veldbezoek in augustus 2013 bevonden zich ongeveer 5 meeuwen in de zwemzone, vooral op de palen waaraan de drijflijnen vastzitten. Volgens gemeente Zaltbommel komen er beduidend minder ganzen op de zwemwaterlocatie dan voorgaande jaren, mogelijk door de jacht. Wel lag er veel ganzenpoep op het strand. In de zwemzone is geen onderwatervegetatie waargenomen. Wel ligt er aangespoelde vegetatie op het strand. Op de zwemwaterlocatie zwemmen onder andere baarzen; in de jachthaven zwemmen grote aantallen jonge baars. 3.3 Riolering en afvalwaterzuivering In de omgeving van de zwemwaterlocatie is geen AWZI aanwezig. Er zijn tevens geen overstorten en/of hemelwateruitlaten aanwezig. Tijdens het veldbezoek lag er een woonboot bij de toegang van de jachthaven (zie figuur 3.5) die niet is aangesloten op de riolering. Deze woonboot zal hier blijven liggen tot 1 januari 2014 daarna moet deze vertrokken zijn. Het huishoudelijk afvalwater van de woonboot, waaronder ook het water vanuit het toilet, wordt geloosd op het Esmeer. 3.4 Begrenzing De begrenzing van de zwemwaterzone volgt het protocol voor begrenzing van zwemwater uit het rapport KRW en oppervlaktewater, Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water, en is weergegeven in figuur 3.5. De zwemzone is een rechthoekig gebied tot 1,50 m diep. Deze zone is niet optisch afgebakend met een drijflijn. Wel ligt er een drijflijn op 0,5 tot 1 m diepte om een ondiep gedeelte in de zwemzone af te bakenen. De waterdiepte staat aangegeven bij de palen waar de drijflijn aan vast zit. Een tweede drijflijn (van het strand tot de overkant) weert recreatievaart uit de zwemzone. 13

15 Zwemzone Ondiep gedeelte Figuur 3.5 Zwemwaterbord met nieuwe inrichting van de Neswaarden met zwemzone, ondiep afgebakend gedeelte, en meetpunt (rode stip). 3.5 Gezondheidsrisico s De Neswaarden kende in 2011 tweemaal een overschrijding van Escherichia coli en eenmaal van intestinale enterococcen. Hierop heeft provincie Gelderland een negatief zwemadvies afgegeven. Opvallend hierbij was dat alle locaties op de Afgedamde Maas een overschrijding kenden. Ook is een melding gedaan van de Ziekte van Weil bij Poederoyen. Voor de zekerheid is een waarschuwing van mei tot half juni afgegeven en is onderzoek gedaan naar de bron van de besmetting. Er zijn geen meldingen van dode vissen of botulisme. In 2012 is de herinrichting van De Neswaarden gestart. Hierdoor was de zwemwaterlocatie voor bepaalde tijd niet toegankelijk en heeft provincie Gelderland een zwemverbod ingesteld. In mei 2012 kende De Neswaarden tweemaal een overschrijding van Escherichia coli, hierop is door de provincie geen actie ondernomen. Voor zover bekend zijn er op deze locatie in geen (overige) klachten, meldingen van dode vissen of botulisme. 14

16 mm3/l 4 BLAUWALGEN 4.1 Inleiding In 2008 (DHV/Grontmij, 2008) is geconstateerd dat er een aanzienlijke kans is op proliferatie van blauwalg in De Neswaarden. Dit levert mogelijke gezondheidsrisico s op voor zwemmers. Daarom zijn vanaf 2009 metingen uitgevoerd naar het voorkomen van blauwalgen. De gegevens van worden nu gebruikt om de kans op proliferatie van blauwalg in De Neswaarden opnieuw te beoordelen. Dit gebeurt volgens de rapportage Blauwalgen in het zwemwaterprofiel (DHV, 2008) en het blauwalgenprotocol Het stappenplan zoals in paragraaf 1.4 vermeld wordt daarbij gevolgd, waarbij eerst de monitoringsresultaten samengevat worden van de laatste 5 jaar (paragraaf 4.2). Daarna vindt een beoordeling plaats over de kans op proliferatie van blauwalgen, waarbij vermeld wordt of (en hoe) continuering van monitoring noodzakelijk is (paragraaf 4.3). 4.2 Monitoringsresultaten Conform de handreiking Blauwalgen in het zwemwaterprofiel (DHV, 2008) worden de monitoringsresultaten en gegevens over blauwalgen (over zwemverboden, meldingen van ziekte et cetera) hieronder samengevat. Blauwalgenanalyses Op zwemwaterlocatie De Neswaarden is in de periode een tweewekelijkse monitoring uitgevoerd naar de vijf meest voorkomende potentieel toxische geslachten in Nederland: Microcystis, Anabaena, Aphanizomenon, Planktothrix en Woronichinia. De resultaten zijn weergegeven in bijlage 3 (in 2010 en 2013 lieten alle metingen 0 cellen/ml zien en deze gegevens zijn daarom niet visueel weergegeven). Naast celtellingen is in 2011, 2012 en 2013 het biovolume gemeten (figuur 4.1). Deze waarden zijn alle onder de norm van 2,5 mm 3 /l. Biovolume ,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 mei jun jul aug sep okt Figuur 4.1 Biovolume blauwalgen,

17 De zwemwaterlocatie De Neswaarden is in 2012 en 2013 visueel gecontroleerd op drijflagen en blauwalgen in de waterkolom. Deze waren afwezig. Ook zijn er geen gezondheidsklachten en/of meldingen over diersterfte/-ziekte geweest met betrekking tot blauwalgen. Ten slotte zijn er voor zwemwaterlocatie De Neswaarden in de afgelopen jaren ( ) geen negatieve zwemadviezen uitgebracht of zwemverboden ingesteld in verband met blauwalgen. 4.3 Beoordeling: kans op proliferatie van toxische blauwalgen Bij de beoordeling van de (historische) gegevens en monitoringsresultaten wordt gebruik gemaakt van voorwaarden zoals gesteld in de Handreiking (DHV, 2008) om te bepalen of er een aanzienlijke kans is op proliferatie van blauwalgen in de komende jaren (zie ook paragraaf 1.4). Voor de Neswaarden blijkt dat de kans op proliferatie van blauwalgen klein is, en dat de gezondheidsrisico s voor zwemmers daarmee ook klein zijn. Daarom hoeft voor deze zwemwaterlocatie geen nadere beschrijving te worden opgesteld. Geadviseerd wordt om de monitoring vanaf heden te beperken tot visuele inspectie op drijflagen en blauwalgen in de waterkolom. 16

18 kve/100ml 5 ANALYSE VAN HISTORISCHE DATA 5.1 Bacteriële parameters De Neswaarden is in juli 2012 heringericht. Sindsdien zijn er te weinig metingen voor een beoordeling, en de klasse staat momenteel op change. Sinds de herinrichting zijn er geen overschrijdingen van fecale bacteriën gemeten. In het verleden (jaren en ) viel De Neswaarde in de kwaliteitsklasse slecht, zowel voor intestinale enterococcen als voor E.coli. De metingen van zijn hieronder weergegeven (figuur 5.1 en 5.2). Ook de signaalwaarden voor intestinale enterococcen (400 kve/100 ml) en voor E.coli (1800 kve/100 ml) zijn in de figuren weergegeven. De afgelopen 4 jaar is de signaalwaarde van intestinale enterococcen éénmaal overschreden, op 29 augustus Bij de standaard bemonstering twee weken later is een lage waarde (77 kve/100ml) gemeten. De signaalwaarde voor E.coli is driemaal overschreden (29 augustus 2011, 7 mei 2012 en 22 mei 2012). Voor de overschrijding van 29 augustus 2011 is bij de standaard bemonstering twee weken later een lagere waarde (907 kve/100 ml) gemeten. Bij herbemonstering voor de twee overschrijdingen in 2012, drie of vier dagen na de oorspronkelijke bemonstering, zijn ook lagere waarden gemeten (respectievelijk 943 kve/100 ml en 1792 kve/100 ml). In 2013, na de herinrichting, is geen sprake geweest van overschrijding van de signaalwaarden. Intestinale enterococcen Signaalwaarde apr mei jun jul aug sep okt Figuur 5.1. Concentratie intestinale enterococcen van 2010 tot en met

19 kve/100ml Escherichia coli Signaalwaarde apr mei jun jul aug sep okt Figuur 5.2. Concentratie E.coli van 2010 tot en met Historische data-analyse in relatie tot weersomstandigheden Op 29 augustus 2011 is een overschrijding van de signaalwaarde voor zowel intestinale enterococcen als E.coli gemeten. Uit de gegevens van het weerstation Herwijnen blijkt dat het op 29 augustus 2011 en de 5 dagen ervoor bewolkt was en regende, maar niet extreem. Er is dus geen duidelijke relatie te leggen tussen de overschrijding en de weersomstandigheden op deze momenten. Op 7 mei 2012 is een overschrijding van de signaalwaarde voor E.coli gemeten. Op deze dag en de dagen ervoor was het vrij koud, bewolkt en er viel nagenoeg geen neerslag. Ook hier is geen duidelijke relatie te leggen tussen de overschrijding en de weersomstandigheden op dit moment. Tot slot is er op 22 mei 2012 een overschrijding van de signaalwaarde voor E.coli gemeten. Op deze dag en de dagen ervoor was het relatief warm. Wellicht waren er door het warme weer veel zwemmers aanwezig die een negatieve invloed op de waterkwaliteit hadden, maar door het incidentele karakter van de overschrijding is er geen duidelijke relatie tussen de overschrijding en de weersomstandigheden te leggen. 18

20 6 POTENTIËLE VERONTREINIGINGSBRONNEN EN ROUTES Op basis van de historische data, de gebiedsbeschrijving, gegevens van beheerders, het raadplegen van de plattegronden, internetbronnen en het veldbezoek kan voor de Neswaarden een aantal mogelijke bronnen voor verontreiniging worden aangemerkt die de zwemwaterkwaliteit mogelijk negatief beïnvloeden. Bezoekers De bezoekers kunnen zelf een bron van besmetting zijn op de zwemlocatie. Op een drukke dag kan beperkte lichaamshygiëne van badgasten en/of het poepen van met name (kleine) kinderen in de zwemzone tot verhoogde concentraties aan fecale indicatororganismen leiden. Daarnaast kan ook het achterlaten van afval op het strand en in de zwemzone van invloed zijn op de zwemwaterkwaliteit. Op zomerse dagen zullen ongeveer 1250 zwemmers per dag van de zwemlocatie gebruik maken. Op rustigere dagen betreden ongeveer 75 bezoekers per dag het strand. Honden Honden zijn niet toegestaan op de zwemwaterlocatie. Ondanks het hondenverbod komen er honden op het strand en in de zwemzone. Gemiddeld komen 5 honden per dag op de zwemlocatie. Door afstromend regenwater komt hondenpoep mogelijk in de zwemwaterzone terecht. Hondenpoep heeft een negatieve invloed op de zwemwaterkwaliteit. Watervogels Tijdens het zwemseizoen zijn gemiddeld 50 (water)vogels per dag op de zwemlocatie aanwezig (meeuwen en ganzen). Door afstromend regenwater komen mogelijk uitwerpselen vanaf het strand in de zwemwaterzone terecht. Vogelpoep heeft een negatieve invloed op de zwemwaterkwaliteit. Recreatievaart Door onjuist gebruik van chemische toiletten kan de recreatievaart een negatieve invloed op de zwemwaterkwaliteit hebben. Op een rustige dag zijn ongeveer 80 vaartuigen in de buurt van de zwemwaterlocatie aanwezig. Op drukke dagen kunnen dit er wel 150 zijn. Pleziervaartuigen gaan behalve in de jachthaven ook op andere plekken op de plas voor anker waar mensen ook overnachten. Gemeentelijke jachthaven Aan de westkant van het badstrand ligt de gemeentelijke jachthaven. Dit is de thuishaven van watersportvereniging Het Esmeer. De jachthaven heeft een mogelijkheid om vuilwater van de recreatievaart in te zamelen. De jachthaven bevindt zich, via het water gezien, op ongeveer 200 m van de zwemwaterlocatie. Woonboot De woonboot ten noordwesten van de zwemwaterlocatie is niet aangesloten op de riolering. Hierdoor is deze lozing een bron die de zwemwaterkwaliteit kan negatief beïnvloeden. Deze zal in januari 2014 moeten verplaatsen naar een locatie buiten de zwemwaterzone. Agrarisch achterland De agrarische gronden rondom het Esmeer kunnen een bron zijn voor nutriënten en fecale bacteriën. Uitgegaan is van een oppervlak van 2,5 ha. Dit is een schatting van het oppervlak dat na neerslag kan afvoeren op het Esmeer. Vee/koeien/paarden Paarden zijn niet toegestaan op het strand van de zwemwaterlocatie. Ondanks het paardenverbod komen er wel paarden op het strand en in de zwemzone. Door afstromend regenwater komt paardenpoep mogelijk in de zwemwaterzone terecht. Paardenpoep heeft een negatieve invloed op de zwemwaterkwaliteit. 19

21 Ten oosten van de plas ligt een aantal weilanden die begraasd worden door koeien, paarden en schapen. Deze weilanden wateren af via een sloot nabij het strand. Deze sloot staat echter meestal droog. 7 BRONNENANALYSE ZWEMPROF ZWEMPROF is een spreadsheetmodel waarmee berekend wordt welke effecten verschillende bronnen van verontreiniging op de zwemwaterlocatie kunnen hebben. In het spreadsheet worden de potentiële bronnen voor fecale bacteriën ingevuld die op de locatie aanwezig zijn, evenals de grootte ervan en de afstand ervan tot de zwemzone. Daarnaast worden de dimensies van het watersysteem ingevuld. Het model berekent voor elk van de bronnen of er een significant negatieve invloed van uit kan gaan op de zwemwaterkwaliteit in de zwemzone. Hierbij geldt hoe groter de bron, hoe meer invloed, en ook hoe dichterbij een bron, hoe meer invloed. Bronnenanalyse met behulp van ZWEMPROF wordt alleen uitgevoerd wanneer er sprake is van een beoordeling in de klasse slecht of aanvaardbaar, of wanneer er een overschrijding is van de signaalwaarde (zie paragraaf 1.2). Voor de Neswaarden is dit laatste het geval. De analyse van ZWEMPROF, zoals in dit hoofdstuk weergegeven, is gebaseerd op de huidige situatie, na herinrichting van de Neswaarden. In figuur 7.1 is de uitslag van ZWEMPROF voor de zwemzone van de Neswaarden gegeven. De toelichting op deze figuur staat in de volgende paragrafen vermeld en het invoerblad dat daaruit volgt is opgenomen in bijlage 4. Bijdrage bronnen legenda EC Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (E.c <200KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (E.c tussen 200 en 500KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (E.c tussen 500 en 900KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (E.c >900KVE/100ml) Naam locatie: De Neswaarden Datum beoordeling: 14 november 2013 legenda IE Geen invloed op zwemwaterkwaliteit (IE <100KVE/100ml) Geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit (IE tussen 100 en 200KVE/100ml) Wezenlijk invloed; gemiddelde onder de norm, maar incidenteel overschrijdingen te verwachten (IE tussen 200 en 330KVE/100ml) Grote invloed bron: maatregelen noodzakelijk (IE >330KVE/100ml) gemiddeld EC zeer druk EC gemiddeld IE zeer druk IE eindoordeel EC eindoordeel EC Zwemmers verdeeld over zone gemiddeld zeer druk Recreatievaart RWZI 0 0 eindscore IE eindscore IE Agrarisch achterland 0 0 gemiddeld zeer druk RioolOverstort gemengd stelsel 0 0 gescheiden stelsel 0 0 Lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf 0 0 Ongezuiverde lozingen 0 0 Afstromend wegwater 0 0 Beroepsvaart 0 0 Jachthavens 0 0 Watervogels binnen zwemzone Watervogels buiten zwemzone 3 3 Dieren op het strand binnen zwemzone Dieren op het strand buiten zwemzone Lokale bron (Incidenteel) 0 0 Lokale bron (continue belasting) 0 0 Zwemmers op een kluitje Figuur 7.1 Uitslag ZWEMPROF van de zwemzone van de Neswaarden 20

22 Bezoekers Op zomerse dagen zullen ongeveer 1250 zwemmers per dag van de zwemlocatie gebruik maken. Gemiddeld betreden 75 bezoekers per dag het strand. De bezoekers hebben geen negatieve invloed op de zwemwaterkwaliteit in de zwemzone. Honden Ondanks het hondenverbod komen er honden op het strand en in de zwemzone. Gemiddeld komen 5 honden per dag op de zwemlocatie. De honden hebben geen negatieve invloed op de zwemwaterkwaliteit. Watervogels Tijdens het zwemseizoen zijn gemiddeld 50 (water)vogels per dag op de zwemlocatie aanwezig binnen de zwemzone en 100 buiten de zwemzone. De watervogels hebben geen negatieve invloed op de zwemwaterkwaliteit. Recreatievaart Op een rustige dag zijn ongeveer 80 recreatievaartuigen in de buurt van de zwemwaterlocatie aanwezig. Op drukke dagen kunnen dit er wel 150 zijn. Vanwege het minimaal aantal vaarbewegingen (gemiddeld 80 en maximaal 150 vaarbewegingen per dag) heeft dit geen negatieve invloed. Gemeentelijke jachthaven De gemeentelijke jachthaven die op ongeveer 200 m van de zwemwaterlocatie ligt, heeft een vuilwater innamepunt. Lozingen van boten zijn daarom haast niet te verwachten, maar ook niet uit te sluiten. Daarom is de gemeentelijke jachthaven in ZWEMPROF opgenomen met een lozingsdebiet van 0,3 m 3 /s (en een fractie van 1). Uit de berekeningen komt naar voren dat de jachthaven geen negatieve invloed heeft. Woonboot De woonboot die op ongeveer 230 m van de zwemwaterlocatie ligt, is niet aangesloten op de riolering. Exacte richtgetallen voor de lozing vanaf een woonboot zijn er niet. Daarom is in ZWEMPROF uitgegaan van gedurende een half jaar tweemaal per dag een lozing van een recreatie- en beroepsvaartuig. De richtgetallen daarvoor zijn voor Escherichia coli en intestinale enterococcen respectievelijk 1,0*10 9 kve/dag/boot en 5,0*10 8 kve/dag/boot. Daarmee komt de totale halfjaarlijkse belasting van de woonboot op 3,64*10 11 kve Escherichia coli en 1,82*10 11 kve intestinale enterococcen. Met een fractie van 1 komt uit de berekeningen naar voren dat de woonboot geen negatieve invloed heeft op de zwemwaterkwaliteit. Agrarisch achterland Uitgegaan is van een oppervlak van 2,5 ha. Dit is een schatting van het oppervlak dat na neerslag kan afvoeren op het Esmeer. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat het agrarische achterland geen negatieve invloed heeft op de zwemwaterkwaliteit op deze locatie. Vee/koeien/paarden Uitgegaan is van 1 paard op het strand op een gemiddelde dag en 25 koeien in de omgeving. Uit ZWEMPROF komt naar voren dat dieren geen negatieve invloed hebben op de zwemwaterkwaliteit. Totaal Uit ZWEMPROF blijkt dat alle bronnen tezamen gemiddeld geen negatieve invloed hebben. Op drukke dagen hebben de bronnen tezamen een geringe invloed op de zwemwaterkwaliteit van deze locatie. 21

23 8 EVALUATIE EN CONCLUSIES 8.1 Zwemwaterkwaliteit De zwemwaterkwaliteit van de Neswaarden wordt beoordeeld als uitstekend voor wat de intestinale enterococcen concentraties betreft en als slecht voor wat de Escherichia coli concentraties betreft. Hierbij wordt opgemerkt dat de beoordeling van de kwaliteitsklasse gebaseerd is op de periode , dus zowel voor als na de herinrichting. In de periode vanaf 2010 heeft de Provincie Gelderland negatieve zwemadviezen uitgebracht bij overschrijdingen van de signaalwaarde voor E.coli en intestinale enterococcen in In 2012 gold er een tijdelijk zwemverbod voor de Neswaarden wegens de herinrichting. Er zijn in de periode vanaf 2010 geen zwemverboden ingesteld vanwege de kwaliteit van het zwemwater. In 2013, na herinrichting van de Neswaarden, zijn geen overschrijdingen van de signaalwaarden gemeten. 8.2 Bronnenanalyse Er zijn diverse verontreinigingsbronnen die de zwemwaterkwaliteit negatief kunnen beïnvloeden. Uit de historische data-analyse voor de periode blijkt de signaalwaarden voor E.coli en intestinale enterococcen incidenteel worden overschreden. Uit de analyse met ZWEMPROF blijkt er geen duidelijke bron naar voren komt voor de overschrijdingen. 8.3 Blauwalgen Op grond van beschikbare gegevens over blauwalgen is vastgesteld dat de kans toxische bloei van blauwalgen in de komende jaren klein is. Daarom is er geen nadere beschrijving uitgevoerd. 9 AANBEVELINGEN VOOR MAATREGELEN In 2012 is zwemwaterlocatie de Neswaarden heringericht. De komende jaren moet blijken of deze herinrichting voldoende is voor een goede kwaliteit van het zwemwater. Om te voorkomen dat potentiële bronnen in de toekomst wellicht tot problemen leiden, is het wel belangrijk om de bronnen voor bacteriologische parameters klein te houden. Aanbevolen wordt het honden- en paardenverbod te handhaven. 22

24 10 LITERATUUR DHV, KRW en oppervlaktewater, Bescherming van zwemwater en oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding onder de Europese Kaderrichtlijn Water. In opdracht van het Ministerie van Verkeer & Waterstaat, Rijkswaterstaat, RIZA. DHV, Handreiking Blauwalgen in het Zwemwaterprofiel. Hulpmiddel voor het opstellen van het voor blauwalgen relevante deel van Zwemwaterprofielen. In opdracht van Rijkswaterstaat, RIZA. DHV/Grontmij, Blauwalgenrapportage voor zwemwaterlocaties in rijkswateren. In opdracht van Rijkswaterstaat, Waterdienst. Europese Unie, Richtlijn 2006/7/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 februari 2006 betreffende het beheer van de zwemwaterkwaliteit en tot intrekking van Richtlijn 76/160/EEG. Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Rijkswaterstaat, Handreiking bij het opstellen van een zwemwaterprofiel. RIZA-Grontmij Rijkswaterstaat, Brondocument waterlichaam Benedenmaas. Helpdesk. Blauwalgenprotocol te downloaden op 23

25 BIJLAGE 1 Verslag veldbezoek Locatie: De Neswaarden Datum: Donderdag 15 augustus 2013 Wie gesproken?: Weer: Foto's: Checklist bronnen Feces aanwezig op strand Huisdieren: Honden of paarden op strand Vogels op in zwemzone en op het strand Weilanden en/of boerenbedrijven in de omgeving ( Rioolwaterzuiveringen Riooloverstorten Ongezuiverde lozingen Fauna : ratten, konijnen, kadavers (botulisme) e.d. Vegetatie Recreatievaart, chartervaart, binnenvaart Jachthavens Woonboten Regenwateruitlaat Drijvend vuil Opwerveling en/of nalevering van sediment, bagger of zuiveringsslib Industrie in omgeving Matthijs Maas, gemeente Zaltbommel Bewolkt, droog, 18 graden Ja Vogelpoep Niet toegestaan, maar er wordt momenteel nog niet op gehandhaafd. In het najaar komt er nieuwe bebording, waarop duidelijker aangegeven zal staan dat honden en paarden niet toegestaan zijn. Daarna zal ook gehandhaafd worden. Ondanks het verbod komen paarden en honden op het strand. Tijdens het veldbezoek waren ook pootafdrukken van honden te zien. Tijdens het veldbezoek zaten meeuwen in de zwemzone, vooral op de palen waaraan de drijflijnen vastzitten. Ganzen hebben in het verleden veel overlast veroorzaakt, vorig jaar zaten er veel op het strand en in de zwemzone. Veel ganzenpoep op het strand. Dit jaar een stuk minder. De ganzen worden afgeschoten. De gemeente heeft hier jagers hiervoor opdracht gegeven. Het is Matthijs Maas niet bekend hoeveel ganzen zijn geschoten. West, noord en oost. De weilanden direct ten oosten van de plas wateren via een sloot nabij het strand af. Deze sloot staat meestal droog. Tijdens het veldbezoek stond er geen vee in de weilanden. Nee Nee Nee Niet waargenomen, geen problemen bekend Geen onderwatervegetatie waargenomen in de zwemzone. Wel aangespoeld 'wier' op het strand. Ja Ten westen van de zwemzone. 1 woonboot bij de ingang van de haven. Deze woonboot ligt hier tot 1 januari 2014, daarna moet hij vertrokken zijn. Nee Nee Was het geval door speedboten die aanlegden nabij de zwemzone. Hier zijn maatregelen tegen genomen (verleggen lijn, aanmeerverbod) Industrieterrein ten zuiden van de locatie, m.n. scheepswerf.

26 Watersysteem en bodem Waterdiepte Fluctuerend. Bij eerste drijflijn: tussen 0,5 en 1 m. Profiel van de zwemzone is aangepast, loopt nu meer af. De palen waaraan de drijflijn vast zit zijn voorzien van een peilschaal zodat de waterdiepte afleesbaar is. Doorzicht Geur Schuim Drijflagen Beschrijving watersysteem Wordt er water rondgepompt op de zwemwaterlocatie? Soort ondergrond/waterbodem Goed Niets bijzonders Nee Nee Zie huidig zwemwaterprofiel + punt net ten westen van de zwemzone waar water wordt ingenomen en uitgelaten voor de waterspeeltuin (continu) Alleen in de waterspeeltuin, continu Zand Voorzieningen in en bij zwemzone Toiletten 3 herentoiletten, 3 damestoiletten, gehandicaptentoilet dagelijks schoongemaakt Douches Kiosk Informatieborden Vuilnisbakken Speeltoestellen in/bij het water Afbakening zwemzone (drijflijnen/drijfbalk) Aanlegsteigers of ankerplaats Ja Dagelijks schoongemaakt Paviljoen 'Zand' nabij het strand Informatieborden worden binnenkort vervangen door borden waar duidelijker op staat wat wel en niet mag. Zwemwaterbord van de provincie wordt waarschijnlijk in het najaar geplaatst. Ongeveer 25 vuilnisbakken, waarvan 13 op het strand. Worden dagelijks ('s ochtends) geleegd door vrijwilligers en op drukke dagen naar behoefte. Speeltuin op het strand, met waterspeeltuin. Staat een hek om heen. Wordt 's nachts afgesloten. Zag er erg verzorgd uit, alleen wel last van algen/groene aanslag in de waterlopen van de waterspeeltuin. 2 drijflijnen: 1 om zwemzone af te schermen van scheepvaart en 1 lijn dicht bij het strand. Diepte bij de drijf fluctueert tussen 0,5 en 1 meter. De waterdiepte staat aangegeven bij de palen waar de drijflijn aan vast zit. Aanlegsteigers en botenhelling bij de jachthaven. In de plas, buiten de zwemzone ankerplaatsen. Beheer Maaibeheer in de plas Leegpompen plas Baggeren Beheer strand/oever Controle en schoonmaken strand en ligweiden Is nog niet nodig geweest. Wel is er geld gereserveerd, mocht dit nodig zijn. N.v.t. Nee Vrijwilligers houden het strand schoon, scheppen kuilen dicht en harken, naar behoefte. 2x in de week wordt het strand geëgaliseerd met een trekker met weidesleep. Voor het seizoen frezen en in het seizoen naar behoefte. Door vrijwilligers

27 Beheer ligweiden Waterspeeltuin Openstelling plas Toegankelijkheid Aantal bezoekers/badgasten (jaarlijks/dagelijks ) Toezicht Inrichting Inrichting oevers Ingrepen in het gebied de afgelopen jaren Wordt door de camping bijgehouden Algen worden verwijderd met een harde bezem. In het najaar waarschijnlijk met hogedruk. Na hoogwater wordt alles flink schoongemaakt en opgeruimd (dat is nog niet van toepassing geweest). Vrij toegankelijk, mogelijk in de toekomst wel betaald parkeren. Gasten komen van de camping, jachthaven en wijde omgeving Gemiddeld: voor speeltuin/strand schat Matthijs Maas tussen de 50 en de 100. Dit is dagelijks. In de weekenden meer, met regen minder. Op een topdag: tussen de 1000 en de Geen toezicht. Deels natuurlijk, deels harde oever Recent heringericht, vanaf zwemseizoen 2013 geopend. Toekomstige plannen N.v.t. inrichting Nevengebruik/activiteiten Nevengebruik Buiten de zwemzone: recreatievaart, hengelsport Activiteiten in het Plannen voor beach soccer en beach volleybal toernooien. zwemseizoen Activiteiten buiten het zwemseizoen Nee Foto s genomen tijdens veldbezoek 2013 Aanmeren is verboden bij het zwemstrand en aan de palen waar de drijflijnen aan vast zitten 2 drijflijnen: afbakening zwemzone en afbakening ondiep water (0,5 tot 1 m, afhankelijk van de waterstand)

28 Strand gezien in oostelijke richting Ligweide Westelijke punt strand en zwemzone Westelijke punt strand en zwemzone met jachthaven op de achtergrond Jachthaven Paviljoen Zand

29 Toiletten en douches Speeltuin Speeltuin Informatiebord Strand gezien vanuit de speeltuin in oostelijke richting

30 BIJLAGE 2 Betrokken organisaties Terreinbeheerder Gemeente Zaltbommel De heer M. Maas Postbus DA Zaltbommel telefoon: / Recreatiepark Recreatiepark Het Esmeer Adres: Zaaiveld 3 postcode 5308 JK Aalst telefoon: Waterbeheerder locatie Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid Mevrouw A. van der Vet Postbus AN Rotterdam telefoon: [email protected] Waterbeheerder achterliggende gebied Waterschap Rivierenland De heer H. Meijer Postbus AN Tiel telefoon: [email protected] Provincie Provincie Gelderland De heer R. Baars Postbus CX Arnhem telefoon: [email protected] Watersportvereniging W.S.V. Het Esmeer Maasdijk 15 adres Zaaiveld 3 postcode 5308 JK Aalst telefoon:

31 BIJLAGE 3 Monitoringsgegevens blauwalgen ( ) Figuur B3.a Resultaten van celtelling potentieel toxische geslachten van blauwalgen, 2009 Figuur B3.b Resultaten van celtelling potentieel toxische geslachten van blauwalgen, 2011

32 Figuur B3.c Resultaten van celtelling potentieel toxische geslachten van blauwalgen, 2012

33 BIJLAGE 4 Invulblad ZWEMPROF ZWEMPROF Naam locatie: De Neswaarden ZWEMwaterPROFielen Datum beoordeling: 14 november 2013 Type en morfologie Zwemmers gemiddeld aantal per dag Afstand tot aantal bij extreme drukte zwemplek (m) Fractie naar zwemwater Type systeem breedte plas (m) 500 Schepen aantal boten per dag aantal boten bij extreme drukte lengte plas (m) recreatievaart ,5 gemiddelde diepte plas (m) 3 - beroepsvaart ,001 Continue bronnen - debiet (m3/s) oppervlak zwemzone (m2) RWZI gemiddelde diepte in zwemzone 1 - lozingen slachthuis of mestverwerkend bedrijf oeverlengte zwemstrand (m) jachthavens (continue belasting) - 0, Lokale bron (continu) - - belasting E. coli (KVE/halfjaar) - 3,64E+11 - belasting enterokokken (KVE/halfjaar) - 1,82E+08 Dieren op het zwemstrand/zwemzone - aantal honden/dag aantal paarden/dag watervogels Dieren buiten zwemzone - aantal honden/dag aantal paarden/dagen watervogels Incindentele bronnen - overstort-volume (m3) - overstort gemengd stelsel overstort gescheiden stelsel ongezuiverde lozingen afstromend wegwater Lokale bron (incidenteel) concentratie concentratie E. coli (KVE/l) concentratie enterokokken (KVE/l) Agrarisch achterland bodemtype aantal hectare 2,5 mestsoort 3