Changing our textual minds

Transcriptie

1 Changing our textual minds Adriaan van der Weel

2 Achtergrond

3 Omzet / afzet van de boekhandel Bron: GfK (NRC-Handelsblad, 17 maart 2012) Omzet 2012 cumulatief (t/m week 21): 11,9% Bron: GfK (Boekblad, 8 juni 2012)

4 Aangeslotenen NBb Bron: NBb (NRC-Handelsblad, 17 maart 2012)

5 Boekuitleningen volwassenen

6 Boekuitleningen jeugd

7 Lezen van gedrukte media Lezen van gedrukte media (uren per week, 12 jr en ouder) (Bron: SCP TBO ( ); GfK (2011) )

8 Lezen van boeken Lezen van boeken (uren per week, 13 jr en ouder) (Bron: SCP TBO ( ); GfK (2011) )

9 Tablets en smart phones - Tablets - 2,26 miljoen als installed base (april 2012) - 3 miljoen (eind 2012; prognose) - Smartphones - 3,2 miljoen gekocht (2011) - 3,9 miljoen gekocht (eind 2012; prognose) - E-readers (e-inkt) - 6% van Nederlanders bezit (juli 2011) installed base (eind 2011) Bron: GfK; SMB

10 Digitaal titelaanbod 6.3%

11 Omzet e-boeken 1.5%

12 Modaliteit Bewegend beeld (film, video) Digitaal vanaf Nu in digitale vorm (CD, DVD, online, download, streaming, etc.) Jaren % Muziek Jaren % Foto s Jaren 90 90% Tekst (boeken, kranten, tijdschriften) Jaren 60 <10% [boeken <2%]

13 Wordt meer of minder gelezen? - Minder - Meer - Heel anders

14 Stelling(en) Het digitale (tekst-)medium bevordert 1. Minder lezen [van lange teksten] In de competitie met andere modaliteiten/media vergt lezen meer cognitieve inspanning 2. Het lezen van ander leesmateriaal Niet afkomstig uit het traditionele publication circuit (met zijn uitgevers, bookverkopers en bibliotheken) 3. Een andere manier van lezen Korter; fragmentarischer; distant reading ipv close reading

15 Relatie met substraat (medium) Inherente eigenschappen van het digitale medium

16 Sociotechnische verandering - Technologisch determinisme - De technologische kant van het sociotechnische spectrum - Uitvindingen vs ontdekkingen - Technologieën worden uitgevonden - Hun gebruik wordt ontdekt - MAAR: dat gebruik wordt mogelijk gemaakt en gestimuleerd binnen de beperkingen van de technologie (d.w.z., de inherente eigenschappen daarvan)

17 Voorbeelden - Het nut van paginacijfers (en de bloei van het gebruik daarvan) volgt uit de inherente eigenschappen van de drukpers - Copyrightprobleem volgt uit de inherente eigenschappen van de computer-in-eennetwerk - NB: Onbedoelde gevolgen

18 Inherente eigenschappen - Primair - Universal Machine - Elektronisch digitale aard (virtualiteit) - Netwerk (Internet)

19 Secundair - Fluiditeit / instabiliteit van inhoud, vorm en bestaan - Snelheid - Tweerichting-architectuur ( vlak ) - Lage kosten - Eindeloos copiëren - Convergentie van modaliteiten - Toegang dmv inhoud (fulltext search) - (Non-lineariteit: hyperlinking)

20 1. Minder lezen In de competitie met andere modaliteiten/media vergt lezen meer cognitieve inspanning

21 Ernst Pöppel - Lesen ist die unnatürlichste Tätigkeit des Gehirns. (2002)

22 Waarom? - De interpretatie van visuele tekens als taaluitingen is cognitief zeer complex - Co-optatie van processen en hersendelen met andere taken ( lezen van natuur) - Onnatuurlijk en inefficiënt - NB: Tijd die het kost om (vloeiend) te leren lezen - NB: Vaardigheid moet worden bijgehouden

23 Relatie met substraat - NB: Alleen relevant in relatie met substraat! - Tekst lezen in een digitale omgeving (smart phones, ipads, PC s), is een modaliteit temidden van de andere modaliteiten: - Stilstaand - Bewegend beeld - Geluid - Games, video, film, muziek en gesproken woord - Afleiding is groot

24 2. Lezen van ander leesmateriaal Niet afkomstig uit het traditionele publication circuit (met zijn uitgevers, bookverkopers en bibliotheken)

25 Het communications circuit Bron: Robert Darnton, What is the history of books? (1982)

26 Van hiërarchie naar democratie - Het boek (drukken) is een hiërarchisch medium - Vereist investering - Niet iedereen heeft toegang - Criterium van commerciële haalbaarheid - Het web is een democratisch medium - Geen toegangsbarrière - Principiële gelijkheid van lezer en auteur - De lezer voelt zich er meer thuis - NB: Studenten omzeilen (hiërarchische) bibliotheek

27 Het digitale communicatiecircuit

28 Relatie met substraat - Tekst wordt gelezen in de digitale omgeving, waar men al voor andere aktiviteiten verkeert - Deze digitale omgeving (Internet; WWW) is een platte infrastructuur - Tweerichtingsverkeer - Gelijkwaardigheid van zender en ontvanger - NB: in praktische zin versterkt door Web Eindeloos copiëren tegen lage kosten - Toegang dmv inhoud (fulltext search) - Google books - Wikipedia, blogs, websites, etc.

29 3. Een andere manier van lezen Korter; fragmentarischer; distant reading ipv close reading

30 Industriëel lezen - Zoeken en vinden - Google books: Machineleesbaarheid - Distant ipv close reading - Passages zonder kontekst - Betoog minder relevant - Ongeduld

31 Relatie met substraat - Snelheid - Hoeveelheid tekst (en ander materiaal) - Convergentie van modaliteiten - Toegang dmv inhoud (fulltext search) - Hyperlinking

32 Concluderend

33 Oorzaak - Samenloop van een aantal omstandigheden: - Relatief late digitalisering van boeken - Massale digitalisering van andere (nieuwe) vormen van tekstoverdracht (digitaal communicatiecircuit) - Digitalisering van andere modaliteiten en media (radio, tv, film, games, tijdschriften, kranten) - NB: Heterogeen, maar digitalisering als verbindende factor

34 Gevolgen - Het boek als leesmachine heeft de digitale aansluiting gemist - E-boek is (nog?) geen equivalent - Het boek boet in aan gezag - Er wordt veel meer gelezen - Er worden minder boeken gelezen - Er wordt anders gelezen - Met minder diepgang - Buiten spel raken van traditionele spelers in de wereld van het boek (inc. bibliotheek)

35

36 Wie of wat verandert? - Is changing in Changing our textual minds transitief of intransitief? - In hoeverre zijn wij de baas over de technologieën die we uitvinden? - Denk aan Pandora en haar doos; - Denk aan de tovenaarsleerling