Vroegsignalering van angst bij kanker

Transcriptie

1 Vroegsignalering van angst bij kanker Symposium juni 2016, Amsterdam Hoe harder we angst bevechten, hoe meer ze ons verleidt en verstikt. Hoe meer we de angst in de ogen zien, hoe sneller ze vrijheid biedt. Damiaan Denys (Filosoof en psychiater, Belgie 1965)

2 Vroegsignalering van angst bij kanker - Mw. Y. (Yvonne) de Rooij, Medisch Maatschappelijk Werker - mw. V. (Victoria) Skinner, Verpleegkundig Specialist Mammachirurgie - mw. J.A. (Jogien) Stoker, Gezondheidszorgpsycholoog

3 Programma Inleiding angst Casus Verpleegkundig Specialist Medisch Maatschappelijk Werk Medische Psychologie Vragen

4 Prevalentie verhoogde angst Onderzoek Radboud UMC (Jose Custers): Borstkanker: 31% (curatief, operatie met evt. aanvullende behandeling) Prostaatkanker: 25% (curatief, gelokaliseerde ziekte waarvoor prostatectomie met evt. aanvullend bestraling) Colorectaalkanker: 38% (curatief, operatie met evt. aanvullende behandeling)

5 Angst bij kanker Door kanker - organische beschadigingen / medicatie Al bestaand voor de kanker - psychiatrische voorgeschiedenis Reactie op kanker - coping / aanpassingsprocessen / aanpassingsproblemen

6 Reactieve angst Existentiële angst / doodsangst Eindigheidsbesef / verlies van zingeving Gevreesde lijden / controleverlies Voor behandelingen / bijwerkingen / pijn

7 Wat zie je? Boosheid en agressie Apathie en vermijding Somberheid en depressie Somatische presentatie Ontkenning Sociaal isolement

8 Voorspellers

9 Uitlokkers

10 Onderdiagnostiek / valkuilen Te vanzelfsprekend / invoelbaar Patiënten beginnen er niet over Hulpverleners gaan het gesprek niet aan Teveel focus op de somatiek

11 Tijdig signaleren van angst Hoge lijdenslast Negatieve invloed op kwaliteit van leven Optimale therapietrouw Delay voorkomen Angst is goed te behandelen

12 Komt een vrouw op de mammapoli.

13 Medische anamnese Speciele anamnese

14 Diagnose en behandelplan

15 Wanneer verwijzen naar Medisch Maatschappelijk Werk?

16 Medisch Maatschappelijk Werk Intake met daarin gerichte aandacht voor de angst Frequentie en duur van angst Aanwezigheid van gedrag om angst te verminderen Verstoring op emotioneel functioneren Verstoring op het dagelijks functioneren Meten middels de HADS Afnemen & bespreken van de Lastmeter

17 Frequentie en duur Ik voel mij angstig tijdens opname Ik heb het gevoel mijzelf kwijt te raken s avonds in bed lig ik te piekeren en kan ik niet in slaap komen Mevr. Venkel Wat helpt? Ik zoek afleiding Ik deel het met mijn oom Ik weet dat schrijven mij helpt Emotioneel en functioneel Angst Ik heb nergens zin in en voel mij somber Ik heb een kort lontje naar mijn partner Ik heb geen zin om iemand te zien Ik wil niet dat mijn man mij knuffelt of aanraakt Het lukt mij niet om te werken HADS Verhoogd op angst en stemming Lastmeter score op sociale en emotionele thema s

18 Van Angst naar Beter omgaan met de angst

19 Psycho- educatie

20 Psycho educatie door MMW PE krijgt het karakter van een therapeutische interventie; Hoe speelt de draagkracht van mevr. Venkel een rol in haar reactie op een specifieke situatie?

21 Voorlichting Wat maken patienten in vergelijkbare situaties mee? Hoe reageren mensen in zo n situatie? Wat lijkt hen te helpen?

22 Exploratie Het onderzoeken van de coping die de patient tot dan toe heeft gehad Veel mensen in uw situatie hebben last van angst. Hoe is dat bij u?

23 Positief bekrachtigen Benoemen wat goed gaat, onderzoeken wat zou kunnen helpen om het nog beter te laten gaan De focus licht op veerkracht, niet op de zwakte waardoor je de gevoelens van onmacht en controle verlies versterkt

24 Zelfmanagement Op zoek naar beschikbare hulpbronnen; gebruik maken van wat de patient zelf in huis heeft

25 Mindfulness Hoe harder we angst bevechten, hoe meer ze ons verleidt en verstikt. Hoe meer we de angst in de ogen zien, hoe sneller ze vrijheid biedt. Observeren (zonder oordeel, niet verklaren of ontkennen) en verwoorden van de angst, waardoor controle en regie Angst ebt weg als het wordt erkend

26

27 Verwijzing naar Medische Psychologie? Wat maakt dat ik besluit te verwijzen?

28 Medische psychologie: diagnostiek Anamnese o.a. focus van de angst, frequentie, intensiteit, uitlokkende factoren, andere psychische klachten, ziektegedrag, invloed op (sociaal) functioneren, reacties van omgeving, coping DSM IV

29 Casus mw. Venkel Ambivalentie m.b.t. medische behandeling Panisch voor schadelijke effecten behandeling Fixatie op gezonde life-style Appelerend gedrag jegens behandelteam Relationele- en gezinsproblematiek + aanwezigheid risicofactoren verhoogde angst!

30 Casus mw. Venkel Diagnose: aanpassingsstoornis Beleid: psychologisch behandeling tijdens medisch traject Partner betrekken Huisarts thuissituatie Verwijzing kinderen

31 Kernaspecten van Angst Paradoxale opdracht (controle en loslaten) Neiging om gevaar te overschatten Neiging om eigen mogelijkheden te onderschatten Angst, zich zorgen maken en piekeren gaan vaak samen (kan obsessief worden)

32 Psychologische behandelvormen Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

33 Take-home

34 Dank voor uw aandacht!