Inhoud. Voorwoord van de redactie 11

Transcriptie

1 Inhoud Voorwoord van de redactie 11 1 Problemen in de schoolleeftijd: heeft het zin om ze te ordenen? 21 Wied Ruijssenaars 1.1 Inleiding Het ordenen van problemen als gangbare praktijk Het ordenen van problemen: voldoen de bestaande systemen? Problemen in de schoolleeftijd in een meer dynamische opvatting Problemen in de schoolleeftijd en hun oorzaken bezien vanuit een dynamisch model Problemen in de schoolleeftijd en de aanpak ervan bezien vanuit een dynamisch model Het ordenen van problemen: compliceren of juist vereenvoudigen? Tot slot 36 Literatuur 37 2 Waarom de appel vaak niet ver van de boom valt De invloed van genen en omgeving op de ontwikkeling van een kind 39 Eveline L. de Zeeuw, Catharina E.M. van Beijsterveldt & Dorret I. Boomsma 2.1 Nature en nurture Adopties en tweelingen Het zoeken naar genen Samenspel genen en omgeving Cognitie 44

2 6 KINDEREN-IN-ONTWIKKELING OP DE BASISSCHOOL 2.6 Psychopathologie, gedrags- en emotionele problemen Tot slot 55 Literatuur 56 3 Gewetensontwikkeling, in het bijzonder de ontwikkeling van morele cognities 59 Marcella van der Velden & Daan Brugman 3.1 Inleiding Piagets theorie van morele ontwikkeling Kohlbergs stadia van moreel oordelen De domeintheorie volgens Turiel Turiel s criteriumoordelen en rechtvaardigingscategorieën Domeinverschuiving Cognitieve dissonantie Cognitieve vertekeningen of denkfouten Recent onderzoek naar morele ontkoppeling en domeinverschuiving bij kinderen in de basisschoolleeftijd Slotsom 76 Literatuur 77 4 De seksuele ontwikkeling van het schoolkind 79 Hanneke de Graaf 4.1 lnleiding Ontwikkeling op seksuele deelgebieden Mogelijke problemen en hoe hiermee om te gaan Samenvatting 88 Literatuur 89 5 Spelpedagogiek van het schoolkind 91 Roel de Groot 5.1 Inleiding Spelend leren in de basisschool: een utopie? Gecompliceerdheid van het gedrag Kinderen en stoornissen in het spelgedrag Tot slot 108 Literatuur 110 Bijlage 1, 2 en 3 111

3 INHOUD 7 6 Angst en trauma 115 Frits Boer 6.1 Inleiding Neurobiologie en psychologie van angst Reactie op schokkende gebeurtenissen Ontwikkeling van angst tot de schoolleeftijd Angst in de schoolleeftijd Traumaverschijnselen tot de schoolleeftijd Traumaverschijnselen in de schoolleeftijd Overmatige angst wat opvoeders kunnen doen Overmatige angst als professionele hulp nodig is Traumaverschijnselen wat opvoeders kunnen doen Traumaverhaal wanneer professionele hulp nodig is 132 Literatuur Gedragsproblemen 135 Gert Jan Verberne 7.1 Inleiding Vignetten Inleidende opmerkingen Soorten gedragsproblemen: classificatie en anderszins Factoren die verantwoordelijk kunnen zijn voor gedragsproblemen Effectieve behandelmethoden Slotbeschouwing 155 Literatuur Roken, drinken en andere verslavingen, een probleem? 159 Iris Hilderink, Ingrid Schulten & Frits Prins 8.1 Inleiding Alcohol Roken Blowen en harddrugs Energiedrankjes Internet Middelengebruik en kwetsbare groepen Preventieprogramma s 169 Literatuur 171

4 8 KINDEREN-IN-ONTWIKKELING OP DE BASISSCHOOL 9 Eet- en gewichtsproblemen bij schoolkinderen 173 Lien Goossens, Ellen Moens, Julie Vandewalle, Kim van Durme & Caroline Braet 9.1 Inleiding Definiëring, prevalentie en prognose Etiologie Screening Behandeling Richtlijnen en adviezen voor ouders en opvoeders 187 Literatuur Gedwongen hulpverlening 193 Peter van der Laan 10.1 Inleiding Jonge kinderen en criminaliteit in Nederland Intermezzo: jonge kinderen en criminaliteit in het buitenland Het beleid en jonge kinderen en criminaliteit Daadwerkelijk ingrijpen Ter afsluiting: de huidige stand van zaken 202 Literatuur Passend Onderwijs, van selectie naar kans 209 Luc Stevens 11.1 Inleiding Het probleem: de mismatch tussen de vraag van de leerling en het onderwijsaanbod Naar dialogisch onderwijs Constructief onderwijsbeleid Weer Samen Naar School en gedifferentieerd vmbo Classificatie en de rugzak Een perspectief voor passend onderwijs: dialogisch onderwijs 227 Literatuur De verplichte eindtoets: niet doen! 235 Jan Steenhuis 12.1 Samenvatting Inleiding Het meten is weten -principe 237

5 INHOUD Is goed onderwijs eigenlijk wel te meten? Evidence-based onderwijs De nieuwe tijdgeest: efficiëntie en resultaat Ten slotte 247 Literatuur De diagnose van dyslexie: het oplossen van dilemma s 251 Aryan van der Leij 13.1 Klinisch beeld Beschrijving en prevalentie Dyslectisch profiel Differentiële diagnose Het oplossen van de dilemma s Tot slot 275 Literatuur Dyscalculie bij kinderen in het basisonderwijs 281 Johannes E.H van Luit 14.1 Inleiding Dyscalculie, een afbakening Kinderen met dyscalculie in de onderzoeksliteratuur Kenmerken van kinderen met dyscalculie Wanneer beginnen de problemen? Hoe kan dyscalculie worden gediagnosticeerd? Indicering Wet- en regelgeving betreffende dyscalculie 294 Literatuur Pesten, gevolgen en aanpak 301 Bob van der Meer 15.1 Inleiding Definitie pesten Gevolgen Aanpak Tot slot 320 Literatuur 321

6 10 KINDEREN-IN-ONTWIKKELING OP DE BASISSCHOOL Slotwoord 327 Over de auteurs 329