Conflict resolution. Het TRIP-model

Transcriptie

1 Het TRIP-model Het TRIP-model gaat over het vastleggen van de essentie van doelen die partrijen nastreven in het conflict. We onderscheiden in essentie vier doelen/belangen, te weten: Topic, Relationship, Identity/facework, Process. Topic goals (ook wel content goals of inhoudsdoelen) gaan over de wat-vraag: Wat willen partijen bereiken in het conflict? Topics kunnen gaan over verschillende ideeën die partijen eropna houden over wat er gedaan moet worden om bepaalde gewaardeerde doelen/opbrengsten te bereiken, de beslissingen die daarover genomen moeten worden, en de middelen (resources) die daartoe ingezet kunnen worden zijn. De meningen over het topic kunnen verdeeld zijn, maar er kan over gediscussieerd worden, en de voor- en nadelen van doelen, ideeën en middelen kunnen op een rij gezet worden. De topic goals hangen af van de soort relatie. Een voorbeeld van een topic struggle in een intieme relatie is: kiezen de partners voor een gezamenlijk salsa-les of kiezen ze ervoor dat de een op kookles gaat en de ander een cursus conflicthantering volgt. In werkrelaties kan het topic zijn: wat gaan we de werknemers aanbieden die goed gepresteerd hebben: meer geld, meer vakantiedagen, een hogere functie, of niets? Er kan strijd ontstaan over het topic (topic struggle). Dat gebeurt als partijen verschillende doelen nastreven, maar ook als partijen hetzelfde schaarse doel nastreven en het doelbereik van de ene partij ten koste gaat van de andere (zogenaamde zero-sum games). Wat is het onderwerp? TOPIC Wat betekent dit onderwerp voor de doelen die partijen willen bereiken?

2 Relatiedoelen verwijzen naar de wij-vraag, naar de manier waarop de conflictpartijen in een relatie met elkaar (willen) omgaan, naar de mate van onderlinge afhankelijkheid die ze wensen in de relatie en naar de mate van invloed die partijen in de relatie verlangen en die ze daadwerkelijk hebben. Uiteindelijk gaat het om de mate waarin de partners zich als een eenheid (wij) beschouwen. Tijdens conflicten worden de relationele doelen vaak niet uitgesproken, ze blijven onderbelicht en/of stilzwijgend aanvaard door conflictpartijen. Dat is vaak de reden waarom de attributieprocessen en percepties een eigen leven gaan leiden, met alle negatieve gevolgen van dien voor de ontwikkeling van het conflict. Het gevolg is dat beide partijen een soort eigen relationele taal ontwikkelen (de narratives), waardoor ze elkaar niet meer begrijpen. Omdat partijen onderdeel zijn van een gedeelde sociale context spelen er ook nog andere zaken. Waar de onderlinge relatie onder druk staat, staat ook de relatie met de sociale context onder druk. Men wil, als gevolg van het conflict, niet graag buiten de sociale context vallen of daarin niet langer geaccepteerd zijn. Hierdoor ervaren de partijen tevens een intern conflict tussen enerzijds de wens het conflict met de andere partij ten gunste van zichzelf te beslechten en anderzijds dat niet dusdanig te doen dat men niet langer geaccepteerd wordt binnen de sociale context. Op dit interne conflict op te lossen worden binnen de sociale context vaak coalities met derden gevormd die de relatie-doelen beïnvloeden. Hoe willen partijen met elkaar omgaan? RELATIE DOELEN Welke mate van onderlinge afhankelijkheid willen zij? (meer/minder/waar op) 1 1 Is er bijvoorbeeld sprake van taak-afhankelijkheid, of kunnen partijen zelfstandig naast elkaar werken? Is er sprake van een formele en/of hiërarchische relatie? Is er sprake van statusverschillen (status-hiërarchie), met effecten op percepties en gedrag? Hoe is de machtsrelatie? Heeft een van beide partijen een overwicht op de macht over bepaalde resources, bepaalde connecties (interpersonal linkage), communicatie skills of expertise?

3 Welke mate van invloed willen de partijen op elkaar? Topic goals (wat-vraag) zijn ondergeschikt aan relationele doelen (wij-vraag). De wat-vraag is minder van belang als deze vermengd is met de onderhuidse, onuitgesproken relationele doelen. De inhoudsdoelen (Topic goals) moeten altijd vertaald worden naar, en afgestemd worden op de relationele doelen. Identiteitsdoelen/gezichtsverliesdoelen (identitiy/facework goals). Deze doelen gaan nog een stapje verder dan de relationele doelen en gaan uiteindelijk om de ik-vraag. Het betreft identiteitskwesties in de relatie: Wie of wat ben ik voor de andere partij? en Hoe kan ik mijn zelfbeeld/identiteit/eigenwaarde bestendigen en beschermen in deze relatie? Zelfbeeld, identiteit en eigenwaarde zijn schaarse goederen, waarover gestreden kan worden. Partijen kunnen op dit relationele terrein verliezen en een van de partijen kan er zelfs doelbewust op uit zijn de ander, of zichzelf te beschadigen. In de laatste gevallen nemen defensiviteit en zelfbescherming het over in het conflict (face work) en die vormen een heel sterke voedingsbodem voor de ontwikkeling van onuitgesproken, destructieve conflicten. Topic en relational goals zijn op hun beurt ondergeschikt aan face work goals en de laatste verklaren vaak de soms onbegrijpelijke gedragingen van conflictpartijen, zoals een volkomen onverwachte, woede-uitbarsting van een werknemer op een sarcastische opmerking van een collega tijdens een verder suf verlopende vergadering. Dat er face work goals spelen in een conflict kan afgeleid worden uit diverse communicatie-gedragingen: partijen geven te kennen dat ze onrechtvaardig of onfatsoenlijk zijn behandeld, of dat er sprake is van minachting of intimidatie (zie ook de 4 ruiters). Partijen weigeren halsstarrig om op eerder ingenomen standpunten terug te komen, omdat daaruit zou blijken dat ze incompetent zijn of een verkeerde beslissing hebben genomen. Ten slotte, kunnen partijen eenvoudigweg ontkennen dat er sprake is van een conflict, omdat daaruit zou blijken dat ze zaken niet onder controle hebben, waaruit dan weer hun incompetentie, enzovoort blijkt. Let op: uitgaande van het lensmodel kunnen dit allemaal percepties zijn die uit face work goals zijn ontstaan. Ze hoeven echter geen correcte weergave te vormen van het daadwerkelijke conflict, maar geven wel uitdrukking aan een bedreigde identiteit.

4 IDENTITEIT DOELEN Hoe willen de partijen gezien worden? Welk zelfbeeld staat onder druk? Wat wordt doelbewust bedreigd (door zelf of ander)? Procesdoelen (process goals) verwijzen naar de formele en informele procedures, communicatiegedragingen en conflictreguleringsmechanismen die gehanteerd worden (de hoevraag). Procesdoelen zijn sterk verweven met alle drie voorgaande doelen, omdat ze mede de mate van invloed bepalen die partijen hebben in het conflictproces en de uitkomst daarvan.

5 PROCES DOELEN Welke procedure hanteren we? Hoe pakken we de communicatie aan? Wie worden geïnformeerd? Wie nemen de besluiten? Welke conflictreguleringsmechanismen passen we toe? In conflicten spelen niet altijd alle vier de doelen een rol. Doelen kunnen elkaar overlappen en met elkaar vermengd worden. Ze kunnen verschuiven en bijgesteld worden naarmate het conflict vordert en ze kunnen open of verhuld zijn. In de meeste conflicten wordt gepraat over inhouds- en procesdoelen, terwijl de relationele en identiteitsdoelen en de daarmee gepaard gaande gevoelens onderbelicht blijven (er is dan geen expressed struggle). Ten slotte kunnen de doelen wijzigen in de loop van het conflict. Sommige doelen worden vooraf duidelijk gesteld (prospective goals), terwijl transactieve doelen geformuleerd worden tijdens het conflict en ontstaan ze in wisselwerking met de andere partij. Ze kunnen leiden tot bijstelling van de prospectieve doelen. Retrospectieve doelen ontstaan nadat er stevige uitwisselingen tussen conflictpartijen hebben plaatsgevonden ( Ik geef toe, ik was er inderdaad op uit de ander onderuit te halen en mijn gelijk te krijgen ). Voor conflictpartijen is het van belang helderheid (goal clarity) te krijgen over de vier TRIPdoelen en hun samenhang met de drie bouwstenen van het lensmodel: zelf, de ander, en de relatie.

6 Topic doelen Relatie doelen Identiteitsdoelen Proces doelen Wat is het onderwerp? Hoe met elkaar omgaan? Zelfbeeld? Welke procedures Wat betekent dit onderwerp voor partijen Mate van onderlinge afhankelijkheid Zelfbeeld staat onder druk? Communicatie Invloed op elkaar Zelfbeeld doelbewust bedreigd? Conflicthantering mechanisme