De impact van de Amerikaanse ribkwal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De impact van de Amerikaanse ribkwal"

Transcriptie

1 De impact van de Amerikaanse ribkwal (Mnemiopsis leidyi) in de Zuidelijke Noordzee Sofie Vandendriessche, in naam van Lies VANSTEENBRUGGE Karl Van Ginderdeuren

2 Lies Vansteenbrugge, drs.

3 Project

4 Inhoud 1. Kwallen en ribkwallen 2. Mnemiopsis leidyi - Invasieve soort - Zwarte Zee - Zuidelijke Noordzee 3. Voedselweb 4. Verkwalling 5. Vragen?

5 1. Kwallen en ribkwallen Rijk Stam (Phylum) Klasse Anthozoa (bloemdieren) Staurozoa (gesteelde kwallen) Animalia Cnidaria (neteldieren) Ctenophora (ribkwallen) Cubozoa (dooskwallen) Scyphozoa (schijfkwallen) Hydrozoa (hydroïdpoliepen)

6 1. Kwallen en ribkwallen Karakteristieken Kwallen (Cnidaria) Ribkwallen (Ctenophora) Synoniem Neteldieren Kamkwallen Voortbeweging Jet propulsie 8 kammetjesrijen Prooien vangen Netelcellen (cnidocyten) Kleefcellen (colloblasten) Levenscyclus Sessiel en pelagisch Pelagisch

7 Levenscyclus 1. Kwallen en ribkwallen

8 1. Ribkwallen 3 soorten: - Zeedruif (Pleurobrachia pileus) - Amerikaanse ribkwal (Mnemiopsis leidyi) - Meloenkwal (Beroe gracilis)

9 1. Ribkwallen 3 soorten: - Zeedruif (Pleurobrachia pileus) - Amerikaanse ribkwal (Mnemiopsis leidyi) - Meloenkwal (Beroe gracilis)

10 1. Ribkwallen 3 soorten: - Zeedruif (Pleurobrachia pileus) - Amerikaanse ribkwal (Mnemiopsis leidyi) - Meloenkwal (Beroe gracilis)

11 Inhoud 1. Kwallen en ribkwallen 2. Mnemiopsis leidyi - Invasieve soort - Zwarte Zee - Zuidelijke Noordzee 3. Voedselweb 4. Verkwalling 5. Vragen?

12 2. Mnemiopsis leidyi: Invasieve soort Eerste observatie van Mnemiopsis leidyi in België

13 2. Mnemiopsis leidyi: Invasieve soort - Buiten het natuurlijk verspreidingsgebied overleven en reproduceren - Verandert het ecosysteem - Mogelijke oorzaken? Geen predatoren Geen ziektes Nieuwe niche die vrijkomt

14 2. Mnemiopsis leidyi: Invasieve soort - Eurytherm 2-32 C - Euryhaline 2-38 PSU - Tolereert lage zuurstofconcentraties 1,0 mg DO/L - Voedt zich met zoöplankton en vislarven - Hoge vruchtbaarheid (hermafrodiet, eitjes per dag) Ecologische bedreiging als invasieve soort

15 2. Mnemiopsis leidyi: Zwarte Zee km² 6 aangrenzende landen

16 2. Mnemiopsis leidyi: Zuidelijke Noordzee

17 2. Mnemiopsis leidyi: Zuidelijke Noordzee

18 2. Mnemiopsis leidyi: Zuidelijke Noordzee

19 2. Mnemiopsis leidyi: Zuidelijke Noordzee

20 2. Mnemiopsis leidyi: Zuidelijke Noordzee Kustgebieden broedkamers

21 2. Mnemiopsis leidyi: Zuidelijke Noordzee Zwarte Zee Piek densiteit: 304 ind./m³ Gemiddelde densiteit: 12,4 ind./m³ Vinogradov et al. 1989

22

23 Toekomst in de Noordzee? Modellen Standaard: Geen groei in de populatie Geen overleving in de Noordzee Opwarming: Stel T x 1,3 Stijging M. leidyi in Noordzee Populaties van ingesloten bekkens kunnen snel verspreiden

24 Inhoud 1. Kwallen en ribkwallen 2. Mnemiopsis leidyi - Invasieve soort - Zwarte Zee - Zuidelijke Noordzee 3. Voedselweb 4. Verkwalling 5. Vragen?

25 3. Voedselweb VELDSTUDIE EXPERIMENTEN Sommer et al Tools? - Stabiele Isotopen signalen (C/N) - Vetzuurprofielen

26 David Vuylsteke 3. Voedselweb: VELDSTUDIE

27 3. Voedselweb: VELDSTUDIE Ruimtelijke variatie

28 3. Voedselweb: VELDSTUDIE Temporele variatie Trofische variatie oktober november augustus september

29 3. Voedselweb: EXPERIMENTEN Voedingsexperimenten

30 Inhoud 1. Kwallen en ribkwallen 2. Mnemiopsis leidyi - Invasieve soort - Zwarte Zee - Zuidelijke Noordzee 3. Voedselweb 4. Verkwalling 5. Vragen?

31 4. Verkwalling - 35 soorten Hydrozoa - 6 soorten Scyphozoa - 3 soorten Ctenophora Gebrek aan lange termijn data

32 4. Verkwalling

33 4. Verkwalling Directe implicaties van menselijke handelen Indirecte implicaties van menselijke handelen

34 En Piet, wat hebben we geleerd? M. leidyi voelt zich thuis bij ons en is een blijver. Vooral half-ingesloten bassins zijn geschikt als habitat en uitvalsbasis Nu valt het nog mee in de Noordzee maar opgelet met ballastwater, T-stijging en verhoogde druk op het ecosysteem => Potentiële gevolgen, rechtstreeks of onrechtstreeks voor visserij, toerisme en industrie

35 Meer lezen? mmunication/newsletter ocuments/mediatheek/mededelingen/142_j ellyfish.pdf Gershwin, L.A. (2013) Stung! On jellyfish blooms and the future of the ocean. University of Chicago Press. 456 pp. ISBN

36 Inhoud 1. Kwallen en ribkwallen 2. Mnemiopsis leidyi - Invasieve soort - Zwarte Zee - Zuidelijke Noordzee 3. Voedselweb 4. Verkwalling 5. Vragen? Copyright foto s: Karl Van Ginderdeuren, Lodewijk van Walraven, David Vuylsteke, Hans Hillewaert

Ribkwallen, schijfkwallen en hydromedusen.

Ribkwallen, schijfkwallen en hydromedusen. Ribkwallen, schijfkwallen en hydromedusen. Hans De Blauwe http://www.marinespecies.org/deblauwehans/photogallery.php?album=1394 Inleiding indeling Kwallen die aan de Belgische en Nederlandse kust waargenomen

Nadere informatie

Meer kwallen dan vroeger?

Meer kwallen dan vroeger? Reportage Biologie Finding MEMO Amerikaanse ribkwal (Mnemiopsis leidyi). Foto: Karl Van Ginderdeuren. Al een aantal jaren heerst er bezorgdheid over de toename van het aantal kwallen en de eventuele problemen

Nadere informatie

De ontwikkeling van de kwallenpopulatie in het Veerse Meer. Monitoring april 2010 april 2011

De ontwikkeling van de kwallenpopulatie in het Veerse Meer. Monitoring april 2010 april 2011 De ontwikkeling van de kwallenpopulatie in het Veerse Meer Monitoring april 2010 april 2011 De ontwikkeling van de kwallenpopulatie in het Veerse Meer Eindrapportage april 2010 april 2011 In opdracht

Nadere informatie

Soortenfiches kwallen en pieterman

Soortenfiches kwallen en pieterman Soortenfiches kwallen en pieterman Oorkwal Aurelia aurita schijfkwal 10 25 cm Lente-zomer Meest algemene kwal aan onze kust Kleurloos, herkenbaar aan de 4 oorvormige voortplantingsstructuren Bezit netelcellen,

Nadere informatie

Verslag vaartochten ZKO vis 2010

Verslag vaartochten ZKO vis 2010 Verslag vaartochten ZKO vis 2010 Introductie In 2010 is er een serie vaartochten uitgevoerd met als doel het bemonsteren van vis in de Waddenzee. Dit verslag dient ertoe de details van deze tochten te

Nadere informatie

Editoriaal. Vandaag lijkt het alsof de zee vooral. Kwallenkwesties

Editoriaal. Vandaag lijkt het alsof de zee vooral. Kwallenkwesties Vandaag lijkt het alsof de zee vooral verdeelt. Duizenden radeloze Syriërs, Irakezen en Afghanen op de vlucht voor oorlog en repressie wagen in gammele bootjes de riskante oversteek naar het beloofde Europa.

Nadere informatie

Deel 3: het belang van koraal(riffen)

Deel 3: het belang van koraal(riffen) Lesstof Deel 1: het koraalrif Deel 2: het koraal Deel 3: het belang van koraal(riffen) Deel 4: de bedreigingen voor het koraal Deel 5: het beschermen van het koraal Deel 3: Het belang van het koraal Deze

Nadere informatie

DE ZEEDRUIF PLEUROBRACHIA PILEUS (O.F.Müller)

DE ZEEDRUIF PLEUROBRACHIA PILEUS (O.F.Müller) DE ZEEDRUIF PLEUROBRACHIA PILEUS (O.F.Müller) door: J. Goud Vooral in het winterseizoen komen we deze kosmopoliet bij onze strandexcursies dikwijls tegen. Menigeen zal echter in de gelei-achtige bolletjes,

Nadere informatie

Kwetsbaarheid van watertypen binnen de Nederlandse zoete en zoute wateren voor exoten

Kwetsbaarheid van watertypen binnen de Nederlandse zoete en zoute wateren voor exoten Kwetsbaarheid van watertypen binnen de Nederlandse zoete en zoute wateren voor exoten Arjan Gittenberger GiMaRIS Marine Research, Inventory, & Strategy solutions Stichting ANEMOON in samenwerking met TPS,

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT !!! FACULTEIT DIERGENEESKUNDE. Academiejaar 2013-2014

UNIVERSITEIT GENT !!! FACULTEIT DIERGENEESKUNDE. Academiejaar 2013-2014 Promotoren: Prof. dr. Annemie Decostere Drs. Evelien De Swaef UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE Academiejaar 2013-2014 ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN SCYPHOZOA in relatie tot het ontstaan van een

Nadere informatie

De ongewervelde dieren, W. Deconick

De ongewervelde dieren, W. Deconick Werkstuk door een scholier 3494 woorden 21 september 2003 5 224 keer beoordeeld Vak Biologie Holtedieren Iedereen heeft uiteraard wel al eens gezwommen en gewandeld in het ondiepe zeewater vlak voor het

Nadere informatie

Ecosysteem voedselrelaties

Ecosysteem voedselrelaties Ecosysteem ecologie Ecosysteem voedselrelaties Oceanen: voedselweb + energiestromen Ga naar Mypip.nl en open de oefening 3 voedselketen - voedselweb Doe de oefening en maak vervolgens de aangeleverde vragen.

Nadere informatie

4,8. Werkstuk door een scholier 2194 woorden 20 februari keer beoordeeld. Ongewervelde dieren. Inhoud:

4,8. Werkstuk door een scholier 2194 woorden 20 februari keer beoordeeld. Ongewervelde dieren. Inhoud: Werkstuk door een scholier 2194 woorden 20 februari 2000 4,8 346 keer beoordeeld Vak Biologie Ongewervelde dieren Inhoud: Wormen Stekelhuidigen Geleedpotigen Sponzen Weekdieren Holtedieren Bronnen: Internet

Nadere informatie

Themadag Exoten, 2 december

Themadag Exoten, 2 december OPENHEID maakt KWETSBAAR Rob Leewis NCB Naturalis OF BIOLOGISCHE WEERSTAND??? STEL JEZELF OPEN OP EN JE WORDT KWETSBAAR CONCLUSIE: DAT MOET JE DUS ALLEEN DOEN ALS JE STERK (WEERBAAR) BENT Themadag Werkgroep

Nadere informatie

Toxines van kwallen en zeeanemonen (Cnidaria): een zee van moleculen geschikt voor de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen

Toxines van kwallen en zeeanemonen (Cnidaria): een zee van moleculen geschikt voor de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen Toxines van kwallen en zeeanemonen (Cnidaria): een zee van moleculen geschikt voor de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen Prof. Dr. Jan Tytgat Laboratorium Toxicologie (K.U.Leuven) Prijs Dr. E. Delcroix

Nadere informatie

BALLASTWATERBEHANDELING uw ballast is onze zorg. André Hof, Cofely Marine & Offshore

BALLASTWATERBEHANDELING uw ballast is onze zorg. André Hof, Cofely Marine & Offshore BALLASTWATERBEHANDELING uw ballast is onze zorg Ballastwater Ballastwater wordt door schepen gebruikt voor de stabiliteit en evenwicht van het schip Grote schepen kunnen meer dan 10 miljoen liter ballastwater

Nadere informatie

4. Vind je dat de wasbeer in Nederland thuishoort? Wasbeer hoort van oorsprong niet in Nederland thuis. Waarschijnlijk is het een uitgezet dier.

4. Vind je dat de wasbeer in Nederland thuishoort? Wasbeer hoort van oorsprong niet in Nederland thuis. Waarschijnlijk is het een uitgezet dier. Oefentoets Wasbeer doet het goed in Nederland De wasbeer is een soort die van nature voorkomt in Canada. 1. Wat is de beschrijving van een soort? Soort = een verzameling organismen die zich onderling kunnen

Nadere informatie

Plastics: Mondiaal en lokaal probleem

Plastics: Mondiaal en lokaal probleem Plastics: Mondiaal en lokaal probleem Lisbeth Van Cauwenberghe Prof. Dr. Colin Janssen [email protected] Plastic, een succesverhaal! 1850 Celluloid 1970 1 st plastic bumpers 1939 Nylon 1907

Nadere informatie

Klimaatsverandering: de impact op visserij en aquacultuur

Klimaatsverandering: de impact op visserij en aquacultuur Klimaatsverandering: de impact op visserij en aquacultuur Klim-O-dag Johan Robbens & Daan Delbare, Hans Polet Eenheid: Dier Onderzoeksdomein: ILVO-Visserij [Aquatisch Milieu en Kwaliteit] en [Visserij

Nadere informatie

BIOLOGISCHE INVASIES IN BELGIE

BIOLOGISCHE INVASIES IN BELGIE I. INLEIDING BIOLOGISCHE INVASIES IN BELGIE Steeds meer en meer uitheemse soorten ingevoerd in België Momenteel telt men meer dan 200 uitheemse soorten op het Belgisch grondgebied. 80% daarvan zijn superieure

Nadere informatie

2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 3 6 11 1 12 7 1 2 5 4 3 9 10 8 18 20 21 22 23 24 25 26 28

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 1 12 7 3 1 6 2 5 4 3 11 9 10 8 18 20 21 22 23 24 26 28 30

Nadere informatie

Wageningen IMARES Harder en zeebaars

Wageningen IMARES Harder en zeebaars Harder en zeebaars Biologie en visserij in Nederland en Europa Tammo Bult, Floor Quirijns, Harriët van Overzee, Stijn Bierman is een samenwerkingsverband tussen Wageningen UR en TNO Harder en Zeebaars

Nadere informatie

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Noordzeedagen Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Kader Ecologie en Cumulatie (KEC): cumulatieve effecten van offshore windparken op vogels, vleermuizen en zeezoogdieren in de zuidelijke Noordzee Maarten

Nadere informatie

Duurzaam werken op zee

Duurzaam werken op zee Sarah Smith Tropen & Tropisch Belangrijke mariene ecosystemen Mangroven Zeegras Koraal Kwetsbaarheid Tropen: de gebieden rondom de evenaar tussen de keerkringen. www. commons.wikimedia.org Tropisch klimaat:

Nadere informatie

6. Van Energie naar Energiek

6. Van Energie naar Energiek 6. Van Energie naar Energiek Energie & Energiek Maximaliseren MAAS-schappelijke waarde André Welberg, Anita Holst, Arjan Hijdra, Joris Schillemans, Leo Klatter, Piet Ackermans, Ronalt Folbert, Manon Jütte

Nadere informatie

6,2. Opdracht door een scholier 2168 woorden 16 januari keer beoordeeld. Het portugese oorlogsschip. (Physalia physalis)

6,2. Opdracht door een scholier 2168 woorden 16 januari keer beoordeeld. Het portugese oorlogsschip. (Physalia physalis) Opdracht door een scholier 2168 woorden 16 januari 2011 6,2 15 keer beoordeeld Vak Biologie Het portugese oorlogsschip. (Physalia physalis) Hoofdvraag: Met biologie hadden we het over diersoorten. De kwal

Nadere informatie

Deze les ga je leren

Deze les ga je leren Lesstof Deel 1: het koraalrif Deel 2: het koraal Deel 3: het belang van koraal Deel 4: de bedreigingen voor het koraal Deel 5: het beschermen van het koraal Deze les ga je leren 2.1 Wat is een koraal?

Nadere informatie

Recente inzichten kwabaal herintroductieproject in Vlaanderen. Lore Vandamme, Inne Vught, Johan Auwerx, Ine Pauwels & Johan Coeck

Recente inzichten kwabaal herintroductieproject in Vlaanderen. Lore Vandamme, Inne Vught, Johan Auwerx, Ine Pauwels & Johan Coeck Recente inzichten kwabaal herintroductieproject in Vlaanderen Lore Vandamme, Inne Vught, Johan Auwerx, Ine Pauwels & Johan Coeck Vissennetwerk 7 september 2017 Indeling Levenscyclus Situatie in Vlaanderen

Nadere informatie

Sleutelprocessen in een natuurlijke Waddenzee Han Olff & Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen

Sleutelprocessen in een natuurlijke Waddenzee Han Olff & Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen Sleutelprocessen in een natuurlijke Waddenzee Han Olff & Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen Growth of the world human population over last 10,000 yrs Campbell & Reese 2008 Hoofdthema s Sleutelprocessen

Nadere informatie

Werkstuk Biologie De ordening van het leven

Werkstuk Biologie De ordening van het leven Werkstuk Biologie De ordening van het leven Werkstuk door Jonathan 1383 woorden 7 juni 2016 7 6 keer beoordeeld Vak Biologie Inleiding In dit werkstuk ga ik vertellen over de ordening van het leven. Ordening

Nadere informatie

RUGOSA, een succesvolle groep koralen uit het verleden. Inleiding. Cnidaria

RUGOSA, een succesvolle groep koralen uit het verleden. Inleiding. Cnidaria RUGOSA, een succesvolle groep koralen uit het verleden door Ir. Andre A. Slupik Natuurmuseum Rotterdam, Westzeedijk 345, 3015 AA Rotterdam e-mail: [email protected] Inleiding De Rugosa zijn een groep Paleozoische

Nadere informatie

Aerobe dissimilatie = de afbraak van glucose (maar ook vetzuren en aminozuren) met behulp van zuurstof, waardoor energie vrijkomt om ATP te maken.

Aerobe dissimilatie = de afbraak van glucose (maar ook vetzuren en aminozuren) met behulp van zuurstof, waardoor energie vrijkomt om ATP te maken. Begrippenlijst door Lauke 1056 woorden 23 oktober 2017 5,5 1 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar Begrippen biologie hoofdstuk 2 Aerobe dissimilatie = de afbraak van glucose (maar ook vetzuren en

Nadere informatie

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien:

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: Gemiddelde: diepte 94 meter Oppervlak: 572.000 km2 Bodem: hoofdzakelijk zand Bewoners van de Noordzee Introductie Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: De Noordzee is natuurlijk

Nadere informatie

NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU

NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU NATIONALE AAL MANAGEMENTSPLANNEN BINNEN DE EU De paling, een mythe waarover nog maar weinig bekend is. Een inventarisatie februari 2011 Pagina 1 van 8 NEDERLAND Door de aanwezigheid van te weinig data,

Nadere informatie

nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007

nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007 nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007 door: Godfried van Moorsel, ecosub met bijdragen van: Marco Faasse & Marianne Ligthart Herre Stegenga: wieren Peter van Bragt notulen Marien Biodiversiteitoverleg

Nadere informatie

Analyse van massafluxen in een bosecosysteem; casestudie van een grove dennenbestand in de Kempen

Analyse van massafluxen in een bosecosysteem; casestudie van een grove dennenbestand in de Kempen Studiedag 16 maart 2012 Starters in het bosonderzoek Analyse van massafluxen in een bosecosysteem; casestudie van een grove dennenbestand in de Kempen Thomas Schaubroeck Jeroen Staelens (UGent) Kris Verheyen

Nadere informatie

Het Strand KNNV basiscursus 2012

Het Strand KNNV basiscursus 2012 Het Strand KNNV basiscursus 2012 Programma Eén groot natuurgebied - land en water - eb en vloed - zacht en hard substraat Ordening - plankton - wieren - neteldieren - wormen - gewervelden - geleedpotigen

Nadere informatie

Mariene virussen. Corina Brussaard NIOZ - Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee & Universiteit van Amsterdam (UvA)

Mariene virussen. Corina Brussaard NIOZ - Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee & Universiteit van Amsterdam (UvA) Mariene virussen Corina Brussaard NIOZ - Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee & Universiteit van Amsterdam (UvA) Wat is een biologisch virus? 20-200 nm (miljoenste mm) diameter Bundeltje genetisch

Nadere informatie

Het WADDENSLEUTELS project

Het WADDENSLEUTELS project Het WADDENSLEUTELS project Han Olff University of Groningen Photo H. Olff WADDENSLEUTELS project Bijdrage leveren aan betere bescherming en herstel van het waddenzee voedselweb? WADDENSLEUTELS project!

Nadere informatie

Ecologie Vragenlijst Onderstaande vragen dienen om je blik te verbreden en meer na te denken over de gebezigde begrippen en concepten.

Ecologie Vragenlijst Onderstaande vragen dienen om je blik te verbreden en meer na te denken over de gebezigde begrippen en concepten. Ecologie Vragenlijst Onderstaande vragen dienen om je blik te verbreden en meer na te denken over de gebezigde begrippen en concepten. 1. Geef in eigen woorden een omschrijving van het begrip abiotische

Nadere informatie

Opzet van de presentatie. Beleidscontext Team Invasieve Exoten Risicoanalyses Maatregelen Water gerelateerde projecten Juridische vragen Afsluiting

Opzet van de presentatie. Beleidscontext Team Invasieve Exoten Risicoanalyses Maatregelen Water gerelateerde projecten Juridische vragen Afsluiting Opzet van de presentatie Beleidscontext Team Invasieve Exoten Risicoanalyses Maatregelen Water gerelateerde projecten Juridische vragen Afsluiting 2 En wat doet het Team Invasieve Exoten? Wiebe TIE bestaat

Nadere informatie

v a n b r o n t o t m o n d i n g

v a n b r o n t o t m o n d i n g V i s m i g r a t i e... v a n b r o n t o t m o n d i n g vrije vismigratie van bron tot monding De Noordzee werd ooit geroemd vanwege zijn rijke visstand. Steden werden gesticht en de visserij floreerde.

Nadere informatie

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering BIODIVERSITEIT RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering DUURZAME ONTWIKKELING INTEGRAAL WATERBEHEER BIODIVERSITEIT Wat? Belang?

Nadere informatie

De Universele Verklaring tot Exoot

De Universele Verklaring tot Exoot De Universele Verklaring tot Exoot Roelf Pot P Waarom zo n verklaring? P Wat verklaren anderen? P Hoe verklaar ik de verschillen? P Voorstel Aanleiding P Behoefte aan uitspraak over sommige soorten: is

Nadere informatie

Milieu-effectenbeoordeling van het project ingediend door de AG Haven Oostende.

Milieu-effectenbeoordeling van het project ingediend door de AG Haven Oostende. KONINKLIJK BELGISCH INSTITUUT VOOR NATUURWETENSCHAPPEN BEHEERSEENHEID MATHEMATISCH MODEL VAN DE NOORDZEE AFDELING BEHEER VAN HET MARIENE ECOSYSTEEM Milieu-effectenbeoordeling van het project ingediend

Nadere informatie

Eilanden en biotische veranderingen in zee. Dr. ir. M.J. Baptist

Eilanden en biotische veranderingen in zee. Dr. ir. M.J. Baptist Eilanden en biotische veranderingen in zee Dr. ir. M.J. Baptist Megasuppletie Zandmotor Megasuppleties kunnen in de vorm van een eiland of schiereiland worden uitgevoerd. Eerste ontwerp ( Kustboekje,

Nadere informatie

Ecologische risicobeoordeling is gericht op het voorspellen van nadelige. effecten van stoffen op natuurlijke populaties. In het algemeen wordt

Ecologische risicobeoordeling is gericht op het voorspellen van nadelige. effecten van stoffen op natuurlijke populaties. In het algemeen wordt Samenvatting Ecologische risicobeoordeling is gericht op het voorspellen van nadelige effecten van stoffen op natuurlijke populaties. In het algemeen wordt hierbij de voorspelde blootstelling aan de stof

Nadere informatie

Dieren in de Noordzee

Dieren in de Noordzee Dieren in de Noordzee Dat zijn er een heleboel! De Noordzee zit bomvol planten en dieren! Als je gaat zwemmen in zee kom je al planten en dieren tegen die dicht bij de kust leven. Ga je verder de Noordzee

Nadere informatie

Klimaten Verschillende klimaten - Tropisch klimaat - Droog klimaat - Gematigd klimaat - Landklimaat - Poolklimaat - Mediterraan klimaat - Subtropisch klimaat https://schooltv.nl/video/klimaatzones-van-de-wereld-waarom-zijn-er-verschillende-klimaatzones/

Nadere informatie

Ecosysteemdiensten. Blok 1 Mariene omgeving. Marieke Verweij (ProSea) Dag 1 de zee en mijn werk / 24 september Duurzaam werken op Zee

Ecosysteemdiensten. Blok 1 Mariene omgeving. Marieke Verweij (ProSea) Dag 1 de zee en mijn werk / 24 september Duurzaam werken op Zee Ecosysteemdiensten Blok 1 Mariene omgeving Marieke Verweij (ProSea) Dag 1 de zee en mijn werk / Duurzaam werken op Zee NASA Duurzaam werken op zee 2 Maar al dat water is niet eindeloos veel We weten meer

Nadere informatie

rj) provinsje fryslân provincie fryslân Partij voor de Dieren t.a.v. mevrouw R. van der Zanden Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN

rj) provinsje fryslân provincie fryslân Partij voor de Dieren t.a.v. mevrouw R. van der Zanden Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN - 1 provincie fryslân postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 rj) Partij voor de Dieren t.a.v. mevrouw R. van der Zanden Postbus 20120 8900

Nadere informatie

Samenvatting. Bossen en bedreigde boomsoorten in Vietnam

Samenvatting. Bossen en bedreigde boomsoorten in Vietnam Bossen en bedreigde boomsoorten in Vietnam Er zijn veel verschillende bostypen in Vietnam, omdat het land een tropisch klimaat heeft en topografisch zeer gevariëerd is. Er zijn tropische regenbossen, mangrovebossen,

Nadere informatie

Is moeder natuur chaotisch of geordend?

Is moeder natuur chaotisch of geordend? Is moeder natuur chaotisch of geordend? Elisa Benincà 1 and Anouk. N. Blauw 1,2 1 University of Amsterdam, The Netherlands 2 Deltares, Delft, The Netherlands Het woord chaos wordt vaak gebruikt in de betekenis

Nadere informatie

Geïndividualiseerde behandeling van oudere patiënten met borstkanker. Dr. N.A. de Glas

Geïndividualiseerde behandeling van oudere patiënten met borstkanker. Dr. N.A. de Glas Young Investigator Award 2018 Geïndividualiseerde behandeling van oudere patiënten met borstkanker Dr. N.A. de Glas AIOS Interne geneeskunde & Postdoc geriatrische oncologie LUMC Geen (potentiële) belangenverstengeling

Nadere informatie

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur?

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Ralf Verdonschot 26 juni 2014 [email protected] Inhoud 1. Wat maakt de levensgemeenschap van brakke wateren waardevol? 2.

Nadere informatie

Scenario's. Economische analyse

Scenario's. Economische analyse Geschreven door Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse, Wageningen University, Wereld Natuur Fonds Nederland Wanneer het Haringvliet een open verbinding krijgt met de Noordzee, levert dat naar verwachting

Nadere informatie

Ecologie is de wetenschap die relaties tussen organismen en hun omgeving bestudeert

Ecologie is de wetenschap die relaties tussen organismen en hun omgeving bestudeert Ecologie is de wetenschap die relaties tussen organismen en hun omgeving bestudeert Een ecosysteem is bestaat uit alle organismen uit een bepaald gebied en alle omgevingsfactoren die invloed hebben op

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Wat kunnen we in Nederland verwachten? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering) en het broeikaseffect? Waargenomen klimaatverandering KNMI 06 klimaatscenario

Nadere informatie

Betere bescherming en herstel van het voedselweb in de Waddenzee

Betere bescherming en herstel van het voedselweb in de Waddenzee Betere bescherming en herstel van het voedselweb in de Waddenzee Wadden Engine Waddensleutels Mosselwad Ellen Weerman Postdoc Wadden Engine Community Ecology and Conservation group Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

10 jaar Werkgroep Voetafdruk Nederland

10 jaar Werkgroep Voetafdruk Nederland 10 jaar Werkgroep Voetafdruk Nederland Symposium Postfossiele toekomst 2 oktober 2018 One Planet gebouw Amersfoort Ecologica WVN Symposium Postfossiele toekomst Amersfoort, 2 oktober 2018 Hans Meek Menselijke

Nadere informatie

Hoe groot is het aanpassingsvermogen. van de Waddenzee?

Hoe groot is het aanpassingsvermogen. van de Waddenzee? Hoe groot is het aanpassingsvermogen van de Waddenzee? Han Olff Rijksuniversiteit Groningen Photo: Han Olff Foto Ruben Smit Meer uitstoot CO 2 en Mondiale Vermesting verzuring van de opwarming en vervuiling

Nadere informatie

Kokkels in Waddenzee en Zeeuwse Delta,

Kokkels in Waddenzee en Zeeuwse Delta, Indicator 2 juli 2015 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. De natuurlijke dynamiek van het

Nadere informatie

Natuurverkenning 2030

Natuurverkenning 2030 Natuurverkenning 2030 Aanpak Terrestrische verkenning Scenario s Verlies en versnippering van leefgebied Vermesting Klimaatverandering Aquatische verkenning Scenario s Verontreiniging Versnippering van

Nadere informatie

Wageningen IMARES. Overzicht bestaande werkzaamheden. Bert Brinkman

Wageningen IMARES. Overzicht bestaande werkzaamheden. Bert Brinkman Overzicht bestaande werkzaamheden Bert Brinkman Lopende projecten (1) NWO-ZKO: Draagkracht Waddenzee en Noordzee-kustzone (IMARES / NIOZ / NIOO / SOVON / RUG /...) BO-project: Draagkracht en vogels (LNV;

Nadere informatie

module 2 ECOLOGISCHE & BEHEERPRINCIPES

module 2 ECOLOGISCHE & BEHEERPRINCIPES ECOLOGISCHE & BEHEERPRINCIPES Hoofdstuk 2 Inhoudsopgave: Wat is ecologie? Wat is biodiversiteit? Wat is natuurbeheer? Boerennatuur op en rond het erf Wat is ecologie? Wat is ecologie? Wat is ecologie?

Nadere informatie

Vul het schema in. Gebruik hierbij: + (voordeel), (nadeel), 0 (geen voor- en geen nadeel).

Vul het schema in. Gebruik hierbij: + (voordeel), (nadeel), 0 (geen voor- en geen nadeel). 1. Samenleven Afb. 1 Ossenpikker op de kop van een buffel. In de basisstoffen heb je geleerd dat de verschillende populaties in een ecosysteem op veel manieren met elkaar te maken hebben. Ze leven immers

Nadere informatie

Primaire Productie in de Waddenzee

Primaire Productie in de Waddenzee Workshop Onderzoek Mosselkweek Natuurbeheer 19 februari 2009 Primaire Productie in de Waddenzee ZKO-Draagkracht IN PLACE onderzoeksproject Katja Philippart Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek

Nadere informatie

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. De Waddenzee Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. 2p 40 In de informatie worden biotische en

Nadere informatie

Algenbloeien in ondiepe kustsystemen: trends en risico s

Algenbloeien in ondiepe kustsystemen: trends en risico s VLIZ studiedag 24 mei 2011 Algenbloeien in ondiepe kustsystemen: trends en risico s Koen Sabbe Vakgroep Biologie Universiteit Gent Intro Wat zijn micro-algen, algenbloeien en plaagalgen? Wat is de huidige

Nadere informatie

Bepaling primaire impacten van klimaatsveranderingen

Bepaling primaire impacten van klimaatsveranderingen Bepaling primaire impacten van klimaatsveranderingen Dries Van den Eynde, José Ozer, Stephanie Ponsar Beheerseenheid Mathematisch Model Noordzee Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen Gulledelle

Nadere informatie