ING Focus External trade

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ING Focus External trade"

Transcriptie

1 ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July 2010 ING Focus External trade De belangrijkste Belgische exportmotoren op sectorvlak Groei van het bbp 1% -1% - -3% BE EZ Bron: Thomson Reuters, ING Inflatie 4, 3, 2, 1, 0, -1, BE Bron: Thomson Reuters, ING EZ Tussen 2000 en 2011 is de waarde van de export met 6 gestegen, terwijl het nominale bbp van België met 4 is toegenomen. In 2010 is de waarde van de uitvoer met iets meer dan 5 gegroeid ten opzichte van In 2011 kwam het totale bedrag van de goederenexport op een waarde van meer dan 336 miljard euro uit. Uitgaand van een sectorale spreiding van de uitvoer in honderd productgroepen (sectoren), zijn iets meer dan dertig productgroepen elk goed voor minstens 0,5% (2 miljard euro) van de totale waarde van de Belgische goederenexport, dus 87% in hun geheel. Drie vierde van onze uitvoer zit geconcentreerd in elf productgroepen, waarvan er vier het leeuwendeel onder elkaar verdelen: de geneesmiddelen (productgroep ), waarvan het aandeel in onze export de afgelopen tien jaar is verdrievoudigd, de brandstoffen en de kunststoffen (productgroep 27 en 39), waarvan het aandeel is verdubbeld, en de auto's (87), waarvan het aandeel daarentegen werd gehalveerd in tien jaar tijd. België heeft de neiging zich te specialiseren in de eerste drie sectoren: buiten die laatste zijn er immers maar weinig sectoren die de afgelopen tien jaar sneller gegroeid zijn dan het gemiddelde van de Belgische export. We zien trouwens een forse toename van de toegevoegde waarde in de auto- en farmasector, en ook in de diamantsector, waarin België ook gespecialiseerd is. De sectorstructuur van de Belgische uitvoer vinden we ook terug in Duitsland en Nederland, maar België is in zes sectoren sterker gespecialiseerd dan Duitsland, waarvan drie zeer belangrijke (geneesmiddelen, olieproducten en kunststoffen, 27, 39). De andere zijn de dranken (22), diamanten () en metalen (gietijzer, ijzer en staal productgroep 72). Die specialisatie heeft trouwens de neiging sterker te worden, want de belangrijkste Belgische sectoren groeien sneller dan hun Duitse concurrenten. In Nederland zien we een volledig vergelijkbare situatie, terwijl de belangrijkste sectoren van de Belgische export minder belangrijk zijn in Frankrijk dan in de andere landen en hun groei veel sterker is in België dan in Frankrijk. Julien Manceaux Econoom Bruxelles Globaal genomen deed de Belgische uitvoer het tijdens het laatste decennium minder goed dan de wereldhandel, tenzij dan in de belangrijkste sectoren, waar België eigenlijk marktaandeel wint. De klaarblijkelijk comparatieve voordelen tonen ten slotte aan dat België zeker een comparatief voordeel heeft in zijn belangrijkste exportsectoren, maar dat sommige op hun retour zijn. Economic Research DISCLAIMER OP DE LAATSTE PAGINA 1

2 1. Belang van de buitenlandse handel voor de Belgische economie De goederenexport maakt 9 van het bbp uit... De buitenlandse handel is een essentiële component van de Belgische economie. In 2011 was de goederenexport goed voor meer dan 336 miljard euro 1, dat is 9 van het bbp. België heeft dus een van de meest open economieën van de wereld. De goederenexport vormt 7 van de totale Belgische uitvoer en blijft daarmee dus veel groter dan de dienstenexport. Op Europese schaal is dit cijfer wel lager dan in Duitsland (de goederenexport komt daar op,5% van de totale uitvoer), Nederland en Italië (respectievelijk 83, en 82,9%) en is vergelijkbaar met Frankrijk. Gr. 1 De Belgische cyclus is nauw verbonden met de wereldhandel Gr. 2 Na de forse groei in 2010 en begin 2011 krijgt de export te lijden onder de vertraging van de Europese economie 2, ,5% 1, 0,5% 0, -0,5% -1, -1,5% -2, ,5% GDP growth (QoQ - %) World trade growth (YoY - % - rhs) Exports growth (YoY - %) Export Orders (rhs), Thomson Reuters En zo kon de Belgische economie voordeel halen uit het herstel van de internationale handel. De buitenlandse handel speelt een essentiële rol in de economische cyclus van België, en dat in meerdere opzichten: enerzijds komt het economische herstel meestal op gang dankzij de buitenlandse handel. Een positieve ommekeer in de economie komt gewoonlijk na een schok in de buitenlandse handel. Die schok heeft rechtstreeks impact op de exportbedrijven, en vervolgens via hen onrechtstreeks op de hele economie. Zodra de groei weer op gang komt, zal de binnenlandse vraag zich aanpassen. Het herstel na de crisis van 2008 vormde daar geen uitzondering op. Eens te meer was de impuls die uitging van het herstel van de wereldhandel bepalend voor de opleving van de economie, en vast en zeker meer dan de Belgische herstelmaatregelen. Een negatieve ommekeer van de economie volgt hetzelfde verloop. De Belgische economie kan zich dus maar moeilijk losmaken van externe schokken. Zodra de economie weer op gang komt, wordt de economische activiteit bovendien de hele cyclus lang aangezwengeld door de export. Het beste bewijs daarvan is de bijzonder sterke link tussen de economische groei in België en het verloop van de wereldhandel (grafiek 1). Als we de verschillende componenten van het bbp bestuderen, zien we dan ook dat de Belgische economie een knappe mix is van een economie die fundamenteel gericht is op het buitenland en een economie met een dynamische binnenlandse vraag (consumptie). In dat opzicht verschilt de Belgische economie ietwat van de Duitse economie, die bijna uitsluitend op de export gericht is (de binnenlandse vraag is daar helemaal niet zo dynamisch). Het is dus geen toeval dat België in 2010 en in het eerste deel van 2011 een van de eurolanden was die het meest van de groei van de wereldhandel wisten te profiteren (terwijl Duitsland het voorbeeld bij uitstek is). Maar in de tweede helft van het jaar wezen 1 We merken op dat dit cijfer gebaseerd is op de exportgegevens volgens het communautaire concept. Dat concept verschilt van het nationale concept, in die zin dat de export van verblijfhoudende bedrijven en buitenlandse bedrijven in aanmerking wordt genomen. Het communautaire concept maakt het mogelijk om met andere landen te vergelijken. Het nationale concept wordt daarentegen in de nationale boekhouding gebruikt. Voor meer info over het verschil tussen het nationale en het communautaire concept, zie NBB, Statistiek van de buitenlandse handel, Maandbericht ( ), pagina's 5 tot 31. 2

3 de indicatoren op een nieuwe verslechtering van de wereldhandel, wat een rechtstreekse impact had op de Belgische uitvoer. De komende maanden zal de goederenexport waarschijnlijk nog te lijden hebben van de zwakke groei in Europa. De huidige waarde van het exportorderboekje van de industriëlen lijkt namelijk volkomen verenigbaar met een stagnatie van de export (grafiek 2). Maar als de tekenen van herstel die begin 2012 al werden waargenomen in de Verenigde Staten, zich verder doorzetten, en er bovendien mee rekening houdend dat de activiteitsgroei in tal van groeilanden waarschijnlijk op een vrij hoog peil zal blijven, zal het activiteitsherstel in de tweede helft van het jaar opnieuw een impuls geven aan de Belgische uitvoer, en dus aan de activiteit. Om maximaal te profiteren van het herstel van de mondiale economie is het heel belangrijk om present te zijn in de sectoren die sterk gevraagd zijn door de opkomende economieën. Daarom bespreken we in deze studie de evolutie van de sectorale structuur van de Belgische export. 2. Sectorale concentratie Drie vierde van de Belgische export zit geconcentreerd in elf productgroepen van de nomenclatuur en vier sectoren eisen het leeuwendeel op De sectorale samenstelling van de Belgische export is een veelzijdige realiteit. Dat is niet zo verwonderlijk in een land waar grote multinationals en export-kmo's naast elkaar bestaan. Maar toch is het interessant om de grote lijnen van die samenstelling te schetsen. We baseren ons hierbij op de geharmoniseerde nomenclatuur (die de goederen opdeelt in 100 productgroepen). Als we de productgroepen nemen die elk goed zijn voor meer dan 0,5% van de export (namelijk de 33 productgroepen in de bijlage 1), krijgen we 86,7% van de waarde van de totale Belgische export. Eigenlijk is driekwart van de totale export zelfs geconcentreerd (in 2010) in elf grote productgroepen (of groepen van productgroepen: we voegen hier immers de productgroepen van de voedingsindustrie (18 tot 22) en de textielsector (50 tot 63) samen, zie grafiek 3). In die elf productgroepen is bijna de helft van onze export geconcentreerd in vier sectoren: de geneesmiddelen (die goed zijn voor meer dan 9 van de export van productgroep ), de auto's (87), de olie-industrie (import-export via haventerminals en raffinaderij 27) en een deel van de chemie (organische chemische producten en kunststoffen 29, 39). Gr. 3 Aandeel van de belangrijkste sectoren in de Belgische export Gr. 4 Aandeel van de belangrijkste sectoren in de Belgische export Food 3% Textile Others 2 Electric. Machines Diamonds 5% Metals Mecanic. Machines 7% Pharma. 1 Vehicles 9% Fuels 9% Organic chemicals Plastics 7% Pharma () Vehicles (87) Fuels (27) Organic chemicals (29) Naast die sectoren, die uiteindelijk niet zo complementair zijn, vinden we de traditionele Belgische specialiteiten: diamantindustrie (), voedingsindustrie (voor de anekdote: chocolade is goed voor 21% van de export), machines (productgroep 84 en mechanische werktuigen en elektrische machines), metaalindustrie (productgroep 72 en 73) en textiel (50 tot 63). Die samenstelling is met de tijd geëvolueerd. Als we de vier hoofdsectoren nemen, zien we immers dat buiten de autosector, waarvan het aandeel in de export (in waarde) gedaald is van 1 in 1992 naar 9% in 2010, de drie andere hoofdsectoren hun aandeel 3

4 Deze vier sectoren hebben zich helemaal anders ontwikkeld maar droegen hoofdzakelijk bij tot de groei van de totale export in de laatste tien jaar in tien jaar tijd zagen verdubbelen, en zelfs verdrievoudigen voor de geneesmiddelen. Dat komt door de bijzonder snelle toename van de waarde van deze export in het afgelopen decennium: de waarde van onze totale uitvoer is in tien jaar tijd met 5 gestegen, terwijl de waarde van de export in geneesmiddelen meer dan vervijfvoudigd is en die van de organische chemische producten verdubbeld. De exportwaarde van kunststoffen is daarentegen aan hetzelfde tempo toegenomen als de totale uitvoer, terwijl ze constant bleef voor de autosector (net als voor de machines trouwens productgroep 84). Als we de dertig belangrijkste exportsectoren in grafiek 6 zetten, buiten de sectoren die we hierboven opsomden (bijzonder belangrijk in waarde en in volume), dan zien we dat er niet veel sectoren zijn waarvan de groei hoger uitkwam dan de gemiddelde groei van de totale uitvoer tussen 2000 en 2010: alleen de export van rubber (40), kleding en schoeisel (61 en 64), dranken, chocolade en voedingsbereidingen op basis van groenten en fruit (22, 18 en 20), dus een gecumuleerd totaal van 9, van de totale uitvoer, is tussen 2000 en 2010 met meer dan 5 toegenomen. We mogen dus zeker spreken van een toenemende concentratie van de Belgische economie in haar voorkeursectoren. Op dezelfde grafiek zien we dat de export in drie sectoren is gedaald ten opzichte van 2000: voor de diamantsector (), en uitgesprokener nog, voor de elektrische machines () en de meubelen (94). In 2010 vormen deze drie inkrimpende sectoren toch nog bijna 1 van de totale uitvoer. Gr. 5 Verloop van de export in de hoofdsectoren (België) Gr. 6 Groei van de sectoren tussen 2000 en Total Pharma () Vehicles (87) Fuels (27) Organic chemicals (29) Plastics (39) Meca. Mach. (84) TOT Average (+5 between 2000 and 2010) Sector growth (%) between 2000 et Concentratie of specialisatie? Zelfs al is de Belgische uitvoer tussen 2000 en 2010 in eerste instantie geconcentreerd in een beperkt aantal sectoren, toch kunnen we uit de exportwaarde niet zomaar concluderen dat België zijn industriële activiteit in die sectoren gespecialiseerd heeft. Daarvoor is een onderzoek per sector nodig. In deze studie beperken we ons ertoe voor de hoofdsectoren na te gaan of de toename van de exportwaarde niet louter te wijten is aan de stijging van de exportprijzen en of de grote exportwaarde niet samenhangt met een gewone doorvoer, die weinig activiteit creëert. 4

5 Gr. 7 Evolutie in waarde (euro) en volume (kg) in productgroep 27 Gr. 8 Evolutie in waarde (euro) en volume (kg) in productgroep val oil prices 27 vol 0 87 val 87 vol , Bloomberg (olieprijs) De analyse van de exportvolumes onthult dat de toegevoegde waarde in de auto- en farmasector sterk is toegenomen dat gaat ook op voor de diamanten, die 5% van onze uitvoer uitmaken. De handelsbalans toont overigens aan dat België netto-exporteur is in de sector van de kunststoffen en geneesmiddelen... Voor de exportprijzen moeten de vorige resultaten inderdaad getemperd worden door de analyse van het volumeverloop. Globaal genomen zit daar weinig verandering in (de goederenexport wordt gemeten in ton en is in tien jaar maar 2,1% gestegen), maar de analyse is veelzeggend in de hier bestudeerde hoofdindustrieën. Dat is zeker zo voor de olie-industrie (productgroep 27) waarvan de export in tien jaar tijd is verdrievoudigd. Daar is er inderdaad vooral een prijseffect (de olieprijs in euro is tussen 2000 en 2010 verdubbeld), terwijl de exportvolumes heel wat minder snel zijn toegenomen: met 2 in tien jaar. Dat is uiteraard beter dan het gemiddelde van de volumes (2,1%), omdat de waardestijging vooral te danken is aan de toename van de olieprijzen en vervolgens van de volumes. Voor de diamanten volgen we dezelfde redenering: de volumes zijn sterk gedaald (-15% tussen 2000 en 2010) maar dankzij de stijging van de prijzen en/of de toegevoegde waarde kon de waarde van deze handel stabiel blijven (de daling werd beperkt tot ). In de autosector waren er opmerkelijke ontwikkelingen: de auto-industrie exporteert in 2010 dezelfde waarde als in 2000, maar voor 6 minder volumes. Afgaand op dat verschil is het duidelijk dat de Belgische industrie zich meer dan vroeger gespecialiseerd heeft in autosegmenten met een grotere toegevoegde waarde. Zo valt ook de groei van de exportwaarde van geneesmiddelen (vervijfvoudigd in tien jaar) niet te verklaren door de volumegroei (die niet verdubbeld is tussen 2000 en 2010) noch door de prijsstijging op de geneesmiddelenmarkt (waarvan de indexen aantonen dat de prijzen in die periode nauwelijks zijn toegenomen), maar wel door de almaar grotere specialisatie van de Belgische farma-industrie in de productie van medicijnen met grote toegevoegde waarde. Voor de doorvoer kan de handelsbalans en/of de export-importverhouding van de sector interessant zijn om snel een beeld te krijgen van de werkelijke specialisatie van de Belgische economie in bepaalde exportsectoren. Die indicatoren wijzen op een zeer positieve handelsbalans en een gunstige export-importverhouding in de sector van de kunststoffen (39) en de farmaceutische producten (). Hetzelfde geldt voor de voedingssectoren waarvan het belang hierboven al werd aangetoond. Voor die sectoren is er niet alleen een concentratie van de export, maar ook een specialisatie van de Belgische industrie. We voegen er nog aan toe dat de sectoren van de vloerbekleding (tapijten) en de gespecialiseerde chemische producten dan wel niet in de 33 belangrijkste exportsectoren zijn opgenomen, maar toch sectoren zijn waarin de Belgische economie een zeer positieve handelsbalans heeft en een bijzonder gunstige exportimportverhouding. Op kleinere schaal is dat dus ook een specialisatie van de Belgische industrie in die sectoren. De handelsbalans van de brandstoffensector is daarentegen zeer deficitair, wat geen verrassing is. Maar wat ons wel verbaast, is dat hetzelfde geldt voor de auto- en de machinesector. Ondanks de aanzienlijke productie en export "consumeert" België voor 5

6 deze sectoren meer dan het uitvoert. Voor die sectoren betekent een "concentratie" van de uitvoer niet noodzakelijk een "specialisatie". Nadat we in deze sectorale analyse de krachtlijnen van de uitvoer konden schetsen, zullen we in de volgende secties nagaan of de sectorconcentratie een goede zaak is, rekening houdend met de exportstructuur van onze belangrijkste handelsconcurrenten (Duitsland, Frankrijk en Nederland) enerzijds, en de evolutie van de wereldhandel (dus de wereldwijde import) van die sectoren anderzijds. 4. Duitsland Nederland De sectorale structuur van de Belgische export vinden we ook in Duitsland en Nederland... Duitsland is niet toevallig de belangrijkste klant van de Belgische exporteurs: veel Belgische halffabrikaten dienen als productiemiddel in de Duitse industrie. Het valt dan ook niet te verwonderen dat de 34 belangrijkste exportsectoren (die productgroepen zijn vermeld in de bijlage en omvatten alle goederen die meer dan 0,5% van de totale uitvoer in 2010 vertegenwoordigen), die allemaal samen 7 uitmaken van onze export, ook goed zijn voor 6 van de Duitse uitvoer. In Frankrijk bijvoorbeeld, waar de structuur verschillend is (zie verder), maken die sectoren maar 6 van de export uit. Het is opmerkelijk dat België in zes sectoren sterker gespecialiseerd is dan Duitsland, waaronder drie zeer belangrijke sectoren (geneesmiddelen, olieproducten en kunststoffen, 27, 39). De andere zijn de dranken (22), diamanten () en metalen (gietijzer, ijzer en staal productgroep 72). In de belangrijke autosector (87) is Duitsland dan weer sterker geconcentreerd dan ons (bijna 17% van de export in 2010, tegenover 9% bij ons). Dat is het geval in drie andere industriële sectoren: optische instrumenten (90), mechanische werktuigen (84) en elektrische machines (). Gr. 9 Aandeel van de sectoren in de export (België/Duitsland) Gr. 10 Exportgroei van de sectoren 2 25% Share in DE exports (%) % 1 15% 2 DE Export growth (% 2010/2000) 2 15% % % 5% 1 15% 2 25% Share in BE exports (%) BE Export growth (% 2010/2000) België is in zijn belangrijkste exportsectoren dus sterker gespecialiseerd dan Duitsland die bovendien een snellere groei laten optekenen Van de sectoren waarin België een snellere groei liet optekenen dan Duitsland (sectoren onder de deellijn van grafiek 10) zijn er drie waarvoor we sterker geconcentreerd zijn dan de Duitsers: geneesmiddelen, olieproducten en dranken (waaronder bier). Drie andere sectoren groeiden minder snel in vergelijking met Duitsland: rubber (40), voedingsbereidingen op basis van groenten en fruit (20) en optische instrumenten en apparaten (90). Het is interessant vast te stellen dat die laatste productgroep in Duitsland een belangrijkere sector is dan bij ons op het gebied van export en dat wij dus door onze snellere groei deze achterstand waarschijnlijk zullen inhalen. Voor de autosector moeten we vaststellen dat de uitvoer vijfmaal sneller gegroeid is in onze buurlanden, en dat ondanks de toenemende toegevoegde waarde bij ons: net als voor de machinesectoren (84 en ) neemt de relatieve snelheid van België ten opzichte van zijn buurland Duitsland eerder af. 6

7 Gr. 11 Aandeel van de sectoren in de export (België/Nederland) Share in NL exports (%) Share in BE exports (%) Gr. 12 Exportgroei van de sectoren 25% NL Export growth (% 2010/2000) 2 15% % 84 22, % -5% 5% 1 15% 2 25% BE Export growth (% 2010/2000) De analyse van Nederland levert vergelijkbare resultaten op... Algemeen toont deze analyse aan dat België niet alleen de sterkste exportgroei laat optekenen in de sectoren die voor het land het belangrijkst zijn (in waarde) maar bovendien ook vrij gespecialiseerd is in die sectoren in vergelijking met zijn grootste buurland en in sommige productgroepen (90) zelfs een inhaalbeweging maakt. We kunnen een vergelijkbare analyse maken voor Nederland, dat eerder een concurrerende leverancier van de Duitse productie is. Ook daar is België voor diezelfde hoofdsectoren (geneesmiddelen, olieproducten en kunststoffen 27,, 39) niet alleen sterker geconcentreerd dan Nederland, maar liet het tussen 2000 en 2010 ook een sterkere exportgroei optekenen. De relatieve specialisatie van ons land tegenover Nederland en Duitsland is vergelijkbaar (zie grafieken 9 en 11). Zo zijn dit ook de sectoren waarvoor de export sneller groeit in België dan in Nederland: dranken, voedingsbereidingen op basis van groenten en fruit en rubber (productgroepen 22, 20 en 40). Net als in de vorige vergelijking merken we op dat de sector van de optische instrumenten (90) in de structuur van de buitenlandse handel nog wel iets minder groot is in België dan in Nederland, maar zijn achterstand volop aan het inhalen is, met een vijfmaal snellere exportgroei bij ons. 5. Frankrijk... de hoofdsectoren van de Belgische uitvoer zijn in Frankrijk minder belangrijk dan in Duitsland of Nederland en de groei ervan is veel groter dan in België De vergelijking met de structuur van de Franse export levert ietwat andere resultaten op. Behalve in de industriële sectoren van de elektrische machines en de mechanische werktuigen (84 en ) is België immers veel sterker gespecialiseerd dan Frankrijk en het land liet de afgelopen tien jaar een sterkere exportgroei optekenen in alle 34 belangrijke sectoren, met uitzondering van de voedingsbereidingen op basis van granen (waaronder koekjes en gebak, productgroep 19), diamanten () en kleding (62). We zien dus dat België zelfs in de machinesectoren (84 en ) sneller aan het specialiseren is dan Frankrijk. Ten slotte merken we op dat de diamantsector () bij ons dan wel belangrijker is dan elders, maar in het laatste decennium snel marktaandeel moest prijsgeven tegenover onze drie buurlanden. 7

8 Gr. 13 Aandeel van de sectoren in de export (België/Frankrijk) 1 Gr. 14 Exportgroei van de sectoren 25% Share in FR exports (%) Share in BE exports (%) FR Export growth (% 2010/2000) 2 15% % , 87-5% -5% 5% 1 15% 2 25% BE Export growth (% 2010/2000) 6. Wereld De Belgische export deed het globaal genomen minder goed dan de wereldhandel tijdens het laatste decennium... waarbij België toch marktaandeel wint in bepaalde sectoren Om de vergelijking met onze drie buurlanden af te maken, gaan we na of de Belgische export in het tempo van de wereldhandel is gegroeid. We vergelijken hier dus de Belgische export in deze sectoren met de wereldwijde import uit diezelfde sectoren (gegevens WHO). Globaal genomen is de Belgische uitvoer de afgelopen tien jaar minder sterk toegenomen dan de wereldwijde import (respectievelijk +4 en +55%). Maar in de belangrijkste sectoren (geneesmiddelen, chemische producten waaronder kunststoffen en olieproducten) kwam de groei van de Belgische uitvoer hoger uit dan de groei van de wereldwijde invoer. Dat is zeker zo voor de export van geneesmiddelen; die is vervijfvoudigd, terwijl de wereldwijde import maar verdubbelde. In de belangrijkste sectoren wint België dus marktaandeel. Dat is ook zo voor de kleding (61) die een forse groei liet optekenen (zie hoger). In de zwaarste industriesectoren daarentegen (auto's, machines en metalen) heeft België sinds 2000 marktaandeel verloren, en uit voorgaande analyse blijkt dat dit zo zal blijven omdat Nederland en Duitsland in die sectoren een betere concurrentiepositie lijken te hebben dan ons. Gr. 15 De klaarblijkelijk comparatieve voordelen van België Belgian exports (% 2010/2000) (2.3) Clothing TOT (2.5) Vehic. (0.7) Machinery (1.5) Chemicals (1.6) Food (4.0) Iron-steel (8.1) Pharma (+45) (0.5) Fuels World Imports (% 2010/2000), WHO, berekeningen ING We benadrukken bovendien dat België een comparatief voordeel heeft in de meeste betrokken sectoren. Aan de hand van de Balassa-index is het mogelijk de klaarblijkelijk comparatieve voordelen van een land aan te tonen, gewoonweg door het aandeel van 8

9 De klaarblijkelijk comparatieve voordelen tonen aan dat België zeker een comparatief voordeel heeft in zijn belangrijkste exportsectoren maar dat sommige op hun retour zijn een sector in de export van het land te vergelijken met het aandeel van die sector in de wereldwijde export. Een index hoger dan 1 wijst op een grotere specialisatie. In grafiek 15 is het cijfer tussen haakjes de Balassa-index van de verschillende bestudeerde sectoren. Zo zit het grootste comparatieve voordeel in de hoofdsectoren geneesmiddelen, kunststoffen en organische chemische producten (productgroepen, 39 en 29) en in de diamanten (), terwijl de autoproductie (87) maar een klein voordeel geniet en de sectoren van de optische instrumenten, de elektrische machines en de mechanische werktuigen (90, 84,) geen klaarblijkelijk comparatief voordeel genieten. Als we in detail gaan kijken, zien we dat België het grootste comparatieve voordeel heeft in productgroep 57, dus tapijten en vloerbekleding. Maar toch is dat slechts 0,5% van de export. We merken wel op dat de Belgische uitvoer in vele sectoren minder sterk groeit dan de wereldhandel en dat die comparatieve voordelen daarom vermoedelijk aan het afnemen zijn. Besluit De analyse van de sectorale structuur van de export toonde aan dat de Belgische economie in het voorbije decennium de neiging had om zich te specialiseren in enkele voorkeursectoren, en dan vooral in de geneesmiddelen, chemie (organische chemische producten en kunststoffen) en olieproducten. Die sectoren lieten een forse groei optekenen, die vaak hoger uitkwam dan de groei van diezelfde sectoren in de wereldwijde import en in de export van onze buurlanden. België heeft de afgelopen tien jaar dus heel wat marktaandeel gewonnen in de kernsectoren voor zijn exporteurs. Belangrijke sectoren, zoals de productie van optische instrumenten, zijn trouwens begonnen aan een snelle inhaalbeweging tegenover onze belangrijkste buurlanden, terwijl een traditionele sector als bier zeer goed weerstand lijkt te bieden tegen de Duitse en Nederlandse concurrentie. Dat mag wel niet verhullen dat sommige traditionele sectoren snel aan concurrentievermogen en marktaandeel verliezen. De diamantindustrie, de industrieën die elektrische machines maken, maar ook de autosector, boeten aan snelheid in, ook al is de toegevoegde waarde in de auto- en diamantindustrie sinds 2007 fors toegenomen, waardoor de exportwaarde stabiel kon blijven, terwijl het exportvolume drastisch verminderde. Wij noteren een gelijkenis qua structuur tussen de Belgische export enerzijds en de Duitse en Nederlandse export anderzijds, landen waarmee de concurrentie sterk is (in tegenstelling tot Frankrijk) en waar tegenover het bijgevolg belangrijk is onze concurrentiekracht veilig te stellen. De structuurveranderingen die hier worden beschreven, zijn in feite eerder een gevolg van de interactie met onze naaste buren dan van de concurrentie met de Aziatische landen. De concurrentiekracht van de Belgische exporteurs meet zich dus vooral op basis van de relatieve productiviteit t.o.v. onze Duitse en Nederlandse buren. 9

10 Bijlage 1. Structuur en dynamiek van de Belgische export (sectorale invalshoek) Uitvoeren (totaal) 33 Belangrijkste productgroepen in Belgische buitenlandse handel % van totaal uitvoeren Groei Vlees en eetbare slachtafvallen 0,9% 41, 04 - Melk en zuivelproducten; vogeleieren; natuurhonig; eetbare producten van 0,9% 35,3% dierlijke oorsprong, elders genoemd noch elders onder begrepen 07 - Groenten, planten, wortels en knollen, voor voedingsdoeleinden 0, 46, 08 - Fruit; schillen van citrusvruchten en van meloenen 0,7% 34, 18 - Cacao en bereidingen daarvan 0, 73, 19 - Bereidingen van graan, van meel, van zetmeel of van melk; gebak 0,7% 54, 20 - Bereidingen van groenten, van vruchten en van andere plantendelen 0, 89,7% 22 - Dranken, alcoholhoudende vloeistoffen en azijn 0, 58, 27 - Minerale brandstoffen, aardolie en distillatieproducten daarvan; 8,9% 181, bitumineuze stoffen; minerale was 28 - Anorganische chemische producten; anorganische of organische 0,9% 47, verbindingen van edele metalen, van radioactieve elementen, van zeldzame aardmetalen en van isotopen 29 - Organische chemische producten 7, 104,9% - Farmaceutische producten 12, 444, 32 - Looi- en verfextracten; looizuur (tannine) en derivaten daarvan; pigmenten 1, 45, en andere kleur- en verfstoffen; verf en vernis; mastiek; inkt 33 - Etherische oliën en harsaroma's; parfumerieën, toiletartikelen en 0, 103, cosmetische producten 34 - Zeep, organische tensioactieve producten; wasmiddelen, smeermiddelen, 0,7% 56,1% kunstwas, bereide was, poets- en onderhoudsmiddelen, kaarsen e.d. artikelen, 39 - Kunststof en werken daarvan 7,3% 53, 40 - Rubber en werken daarvan 1, 97,5% 44 - Hout, houtskool en houtwaren 0, 0,9% 48 - Papier en karton; cellulose-, papier- en kartonwaren 1,3% 1, 61 - Kleding en kledingtoebehoren, van brei- of haakwerk 0,9% 72, 62 - Kleding en kledingtoebehoren, andere dan van brei- of haakwerk 0, 12,1% 64 - Schoeisel, beenkappen e.d. artikelen; delen daarvan 0,9% 80,1% 70 - Glas en glaswerk 0, 3, - Echte en gekweekte parels, edelstenen en halfedelstenen, edele metalen en 4,9% -3,7% metalen geplateerd met edele metalen, alsmede werken daarvan; fancybijouterieën; munten 72 - Gietijzer, ijzer en staal 4, 52, 73 - Werken van gietijzer, van ijzer en van staal 1,3% 35, 74 - Koper en werken van koper 1,1% 108,5% 76 - Aluminium en werken van aluminium 0, 34, 84 - Kernreactoren, stoomketels, machines, toestellen en mechanische 7, 14,3% werktuigen, alsmede delen daarvan - Elektrische machines, apparaten, uitrustingsstukken, alsmede delen 3,9% -16,5% daarvan; toestellen voor het opnemen of het weergeven van geluid, toestellen voor het opnemen of het weergeven van beelden en geluid voor televisie, alsmede delen en toebehoren 87 - Automobielen, tractors, rijwielen, motorrijwielen en andere voertuigen 8,9% 1,9% voor vervoer over land, alsmede delen en toebehoren daarvan 90 - Optische instrumenten, apparaten en toestellen; instrumenten, apparaten 2,5% 143,5% en toestellen, voor de fotografie en de cinematografie; meet-, verificatie-, controleen precisie-instrumenten, -apparaten en -toestellen; medische en chirurgische 94 - Meubelen (ook voor medisch of voor chirurgisch gebruik); artikelen voor 0, -6, bedden e.d. artikelen; verlichtingstoestellen Totaal 86,7 51, 10

11 Disclaimer De informatie in dit rapport geeft de persoonlijke mening weer van de analist(en) over de onderliggende securities en/of over de uitgevende instanties en geen enkel deel van de beloning van de analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. Deze publicatie is gemaakt namens de ING in dit verband zijnde ING Groep N.V., gevestigd in Nederland, en enkele van haar dochtermaatschappijen en/of branches, en enkel en alleen bedoeld ter informatie van haar cliënten. ING is onderdeel van ING Group (in dit verband zijnde ING Groep N.V. en haar dochters en gelieerde ondernemingen). Deze publicatie geeft geen investment advies noch is het een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enige financieel instrument. Hoewel redelijke zorg is besteed om er zeker van te zijn dat de informatie opgenomen in dit rapport is niet onjuist of misleidend ten tijde van de publicatie, geeft ING geen garantie dat de informatie accuraat of compleet is. De informatie in dit rapport kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING Group en al haar bestuurders, werknemers, en aan haar gerelateerde cliënten mogen, voor zover toegestaan bij wet, lange of korte posities houden of anderszins belang hebben bij enige transactie of investment (derivaten hieronder begrepen) waarnaar wordt verwezen in deze publicatie. Bovendien mag ING Group diensten op het gebied van bank, verzekering en asset management aanbieden en leveren aan, of zulke diensten afnemen van, elke vennootschap waarnaar wordt verwezen in deze publicatie. Noch ING noch enige van haar directeuren of werknemers accepteren enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Niets in deze publicatie mag worden gereproduceerd, verspreid of gepubliceerd door wie dan ook voor welke reden dan ook zonder de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de ING. Alle rechten zijn voorbehouden. Enige investering waarnaar wordt verwezen kan significant risico inhouden, zijn niet noodzakelijkerwijze mogelijk in alle jurisdicties, zijn wellicht illiquide en zijn wellicht niet geschikt voor elke investeerder. De waarde van, of inkomsten uit, enige investering waarnaar wordt verwezen kunnen fluctueren en/of kunnen zijn ontstaan door veranderingen in de wisselkoers. Resultaten behaald in het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. Investeerders dienen hun eigen investeringsbeslissingen te nemen zonder te vertrouwen op deze publicatie. Alleen investeerders met voldoende kennis en ervaring op financieel gebied om de verdiensten en risico s te kunnen beoordelen kunnen overwegen om te investeren in enige uitgevende instantie of markt zoals hierin beschreven. Andere personen dienen geen enkele actie te nemen op basis van deze publicatie. Deze publicatie is in het Verenigd Koninkrijk alleen uitgegeven aan personen beschreven in artikelen 19, 47 en 49 van de Financial Services and Markets Act 2000 (Financial Promotion) Order 2005 en is niet bestemd om te worden verspreid, direct of indirect, naar enige ander klasse van mensen (hieronder private investors begrepen). De publicatie is in Italië alleen uitgegeven aan personen beschreven in artikel 31 van Consob Regulation No /98. Deze publicatie is in de Verenigde Staten van Amerika alleen uitgegeven aan Qualified Institutional Buyers (QIB s) en grote bedrijven. Cliënten dienen contact op te nemen en hun transacties uit te voeren via analisten van een ING entiteit in hun eigen jurisdictie tenzij toepasselijk recht anders toestaat. ING Bank N.V., haar branches en/of haar dochterondernemingen zijn allen geregistreerd en staan onder toezicht bij de betrokken nationale toezichthouders. ING Bank N.V. heeft een vergunning van De Nederlandsche Bank (DNB) en staat onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, houdt kantoor aan de Amstelveenseweg 500, 1081 KL Amsterdam, Nederland en is onder nummer ingeschreven in het handelsregister van de kamer van koophandel. ING Financial Markets LLC, lid van NYSE, NASD en SIPC en onderdeel van ING, heeft onder de toepasselijke voorwaarden de verantwoordelijkheid geaccepteerd voor de distributie van dit rapport in de Verenigde Staten. Voor de publicaties in België is de verantwoordelijke uitgever Peter Vanden Houte, Marnixlaan 24, 1000 Brussel. 11

ING Focus External trade

ING Focus External trade ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July 2010 Nr. 2012 5 9 oktober 2012 ING Focus External trade De Belgische buitenlandse handel doorheen de crisis Bbp-groei 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0,0% -0,5% -1,0% 2010 2011 2012

Nadere informatie

ING Dashboard Belgian economy

ING Dashboard Belgian economy ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July N - 1 September Economische activiteit : Het ging niet goed met de economische activiteit in het tweede kwartaal. En ook het derde kwartaal wordt nog lastig, zoals blijkt

Nadere informatie

ING Focus external trade

ING Focus external trade ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July 2010 Nr. 2011-3 31 mei 2011 ING Focus external trade Nog meer van de groeimarkten profiteren Groei van het bbp 2% 1% -1% -2% -3% -4% 9 2010 2011 2012 BE EZ Bron: Thomson

Nadere informatie

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Jaarverslag 2014 Niet-preferentiële certificaten van oorsprong afgeleverd door de Belgische kamers van koophandel Jaarverslag 2014 De opdracht van de FOD

Nadere informatie

De Belgen en sparen (1/2)

De Belgen en sparen (1/2) _ Focus on the Belgian economy Economic Research De Belgen en sparen (1/2) Philippe Ledent Economic Research, ING België Brussel (32) 2 547 31 61 Philippe.ledent@ing.be November 2009 De Belgische burger

Nadere informatie

ING Focus. Hersteld vermogen dankzij het sparen. Nr 2010-4 Augustus 2010

ING Focus. Hersteld vermogen dankzij het sparen. Nr 2010-4 Augustus 2010 ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July 2010 Nr 2010-4 Augustus 2010 BBP-groei ING Focus Hersteld vermogen dankzij het sparen 2.0% 0.0% -2.0% -4.0% -6.0% 2009 2010 2011 2012 ING Focus bekijkt deze maand de evolutie

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET SURINAME De handelsbetrekkingen van België met Suriname 0 Bron: CIA World Factbook De handelsbetrekkingen van België met Suriname 1 1 Enkele economische indicatoren -

Nadere informatie

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Overzicht 2013 Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Overzicht 2013 In het kader van de opdracht van de FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie,

Nadere informatie

ING Focus External trade

ING Focus External trade ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July Nr. -6 28 november ING Focus External trade Marktaandeel van de export: opgelet, gevaar! BE: export (% YoY) 1-1 -3 08 09 10 11 12 13 Bron: Belgostat, ING BE: openheidsgraad

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET NIEUW-ZEELAND

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET NIEUW-ZEELAND HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET NIEUW-ZEELAND De handelsbetrekkingen van België met Nieuw-Zeeland 0 Inhoudstafel 1. Enkele economische indicatoren - 2011... 3 2. Index van de eenheidsprijs van goederen

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Handelsbalans Vlaanderen - Colombia Onze handel met Colombia is steevast in een handelstekort geëindigd. Dat tekort was op zijn hoogst in 2008: zowat een half miljard

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

In miljard Export Var in % Import Var in % 2010 4,916 11,141-6,224 2011 6,735 +36,99% 12,917 +15,95% -6,183 2012 7,104 +5,48% 11,876-8,06% -4,772

In miljard Export Var in % Import Var in % 2010 4,916 11,141-6,224 2011 6,735 +36,99% 12,917 +15,95% -6,183 2012 7,104 +5,48% 11,876-8,06% -4,772 Buitenlandse handel 1 Vlaamse handelsbalans met China Sinds 2002, het jaar waarin er voor het eerst handelscijfers beschikbaar waren op het niveau van de gewesten, heeft Vlaanderen steeds een handelstekort

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET DE VERENIGDE STATEN

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET DE VERENIGDE STATEN HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET DE VERENIGDE STATEN Los Angeles, San Francisco/Silicon Valley HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET DE VERENIGDE STATEN HANDELSBETREKKINGEN 3 Inhoudstafel 1 Enkele economische

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Hongarije

Bilaterale handel Vlaanderen - Hongarije Bilaterale handel Vlaanderen - Hongarije Vlaamse handelsbalans met Hongarije Vlaanderen kent traditioneel een handelsoverschot met Hongarije. Nadat in de periode 2004 2008 zowel de uitvoer naar als de

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

ING Focus Belgian Real Estate

ING Focus Belgian Real Estate ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July 2010 Nr. November 2010 ING Focus Belgian Real Estate Wat komt er na het herstel? Belangrijkste gemiddelde prijzen ( 000 eur) 300 250 200 150 100 Bron: ADSEI Appartementen

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Filipijnen (x EUR miljoen)

Bilaterale handel Vlaanderen - Filipijnen (x EUR miljoen) Bilaterale handel Vlaanderen FILIPIJNEN Handelsbalans Vlaanderen - Filipijnen Van 2002 het jaar waarin voor het eerst regionale handelscijfers beschikbaar werden tot en met 2009 helde de handelsbalans

Nadere informatie

Wat met de prijsstijgingen op de woningmarkt?

Wat met de prijsstijgingen op de woningmarkt? Economics department Wat met de prijsstijgingen op de woningmarkt? Ivan Van de Cloot Economic Research, ING België Brussel (3) 547 3161 Ivan.Van-de-cloot@ing.be maart 8 Als de prijzen stegen door de babyboomers

Nadere informatie

ING Focus Vermogen. Hoe eigendom de ongelijkheden vermindert. Nr. 2013 5 5 september 2013 ECONOMIC RESEARCH

ING Focus Vermogen. Hoe eigendom de ongelijkheden vermindert. Nr. 2013 5 5 september 2013 ECONOMIC RESEARCH ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July 2010 Nr. 2013 5 5 september 2013 ING Focus Vermogen Hoe eigendom de ongelijkheden vermindert Bruto financieel vermogen 1100 1000 900 800 700 600 500 400 93 96 99 02 05

Nadere informatie

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET PARAGUAY

HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET PARAGUAY HANDELSBETREKKINGEN VAN BELGIË MET PARAGUAY De handelsbetrekkingen van België met Paraguay 0 Inhoudstafel 1. Enkele economische indicatoren... 3 2. Index van de eenheidsprijs van goederen in de import

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

NEDERLAND. Handelsbetrekkingen van België met

NEDERLAND. Handelsbetrekkingen van België met Handelsbetrekkingen van België met NEDERLAND Deze statistische nota is ook beschikbaar op de website van het Agentschap voor Buitenlandse Handel : www.abh-ace.be P a g i n a 1 INHOUDSTAFEL 1 Belang van

Nadere informatie

KUNSTSTOF- EN RUBBERINDUSTRIE BELGIË

KUNSTSTOF- EN RUBBERINDUSTRIE BELGIË KUNSTSTOF- EN RUBBERINDUSTRIE BELGIË ECONOMISCH JAARRAPPORT 27 Federplast.be Vereniging van Producenten van Kunststof- en Rubberartikelen VZW Association des Producteurs d Articles en Matières Plastiques

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

Productie en toegevoegde waarde

Productie en toegevoegde waarde Productie en toegevoegde waarde De totale productiewaarde van de farmaceutische sector bedraagt 7,71 Mia EUR in 2011 (e), wat neerkomt op 5 % van de totale industriële productie, en groeit op lange termijn

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Handelsbetrekkingen van België met Thailand THAILAND

Handelsbetrekkingen van België met Thailand THAILAND Handelsbetrekkingen van België met Thailand THAILAND Bilaterale handelsbetrekkingen 3 Inhoudstafel 1 Enkele economische indicatoren - 2011 6 2 Index van de eenheidsprijs van goederen in de import en de

Nadere informatie

2011 7,842 5,235 2,606. Handel Vlaanderen - India (x EUR miljard)

2011 7,842 5,235 2,606. Handel Vlaanderen - India (x EUR miljard) Bilaterale handel Vlaanderen India Handelsbalans: Vlaanderen - India Sinds 2002, het jaar waarin er voor het eerst handelscijfers beschikbaar waren op het niveau van de gewesten, werd de handelsbalans

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia

De handelsbetrekkingen van België met Bolivia De handelsbetrekkingen van België met Bolivia Algemeen: 2010 (schattingen) BBP 19,4 miljard USD Groeipercentage van het BBP 4,2% Inflatie 7,2% Uitvoer van goederen (FOB) Invoer van goederen (FOB) Handelsbalans

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

De handel tussen België en de Verenigde Staten: enkele cijfers. http://economie.fgov.be

De handel tussen België en de Verenigde Staten: enkele cijfers. http://economie.fgov.be De handel tussen België en de Verenigde Staten: enkele cijfers De goederenuitvoer naar de VS in 2014 De Belgische goederenuitvoer naar de VS bedroeg 19,18 miljard euro, een toename in lopende prijzen met

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Cyprus

Bilaterale handel Vlaanderen - Cyprus Bilaterale handel Vlaanderen - Cyprus Handelsbalans Vlaanderen Cyprus (2008 2015) x EUR miljoen export % jaarverloop import % jaarverloop handelsbalans 2002 79,10 29,01 50,1 2003 71,42-9,71% 36,91 +27,24%

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context As % of total European pharmaceutical industry De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context Terwijl België slechts 2,6 % vertegenwoordigt van het Europees BBP, heeft de farmaceutische

Nadere informatie

Productie en toegevoegde waarde

Productie en toegevoegde waarde Productie en toegevoegde waarde De totale productiewaarde van de farmaceutische sector bedraagt 6,70 Mia EUR in 2012 (e), wat neerkomt op 4,5 % van de totale industriële productie, en groeit op lange termijn

Nadere informatie

Handelsbetrekkingen van België met. angola

Handelsbetrekkingen van België met. angola Handelsbetrekkingen van België met angola handelsbetrekkingen 3 Inhoudstafel 1 Enkele economische indicatoren 6 2 index van de eenheidsprijs van goederen in de import en de export voor België met de wereld

Nadere informatie

De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale dienstenhandel

De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale dienstenhandel De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale handel De Nederlandse architect die gebouwen ontwerpt in Frankrijk en Portugal is net zoals de Bulgaarse datatypist die vanuit Sofia werkt voor een

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

Handel Vlaanderen - Nieuw-Zeeland ( miljoen)

Handel Vlaanderen - Nieuw-Zeeland ( miljoen) Bilaterale handel Vlaanderen - Nieuw-Zeeland Handelsbalans Vlaanderen - Nieuw-Zeeland Vlaanderen kampt met een chronisch handelsdeficit met Nieuw-Zeeland. Wel dook dat tekort in 2012 en 2013 voor het eerst

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

VBO-ANALYSE. Buitenlandse handel: Overzicht belangrijkste tendensen

VBO-ANALYSE. Buitenlandse handel: Overzicht belangrijkste tendensen VBO-ANALYSE Buitenlandse handel: Overzicht belangrijkste tendensen Morgane Haid Juni 2015 EXECUTIVE SUMMARY België is en blijft een zeer open economie. Het aandeel van de export van goederen en diensten

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - november 2015 De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex stijgt in november naar 1,4%, ten

Nadere informatie

De vastgoedmarkt in 2009: correctie in zicht

De vastgoedmarkt in 2009: correctie in zicht Economic Research De vastgoedmarkt in 2009: correctie in zicht Julien Manceaux Economic Research, ING België Brussel (32) 2 547 33 50 Julien.manceaux@ing.be Philippe Ledent Economic Research, ING België

Nadere informatie

"# $! "#! $ ! "# % *#("#) +#( 0+))10(+2,0),3 ,!! 400 55

# $! #! $ ! # % *#(#) +#( 0+))10(+2,0),3 ,!! 400 55 !! "# $! "#! $ %##&!'()! "# % &'()*+(,))) *#("#) - ( './$ +#( 0+))10(+2,0),3,!! 400 55 -.../,5 6.../ +5 7 & 6...0 (5 8...0,-...1 /.)#!()&,!"2(!&&!)#&&...1 0.-&!+&,!"&&!...3 4,...5 /. -&!+...5,5,5 8&555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555555559,5+5

Nadere informatie

- De herexamenvragen mag u houden! -

- De herexamenvragen mag u houden! - Datum : donderdag 30 juni 2011 Opleiding : CCM16 Herexamen : Module 3 IB&CM Tijd : 3 klokuren Herexamen: Dit herexamen bestaat uit 5 opgaven, verdeeld over 8 pagina s. Controleer dit! De vragen van dit

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

CANADA. Handelsbetrekkingen van België met

CANADA. Handelsbetrekkingen van België met Handelsbetrekkingen van België met CANADA Deze statistische nota is ook beschikbaar op de website van het Agentschap voor Buitenlandse Handel : www.abh-ace.be P a g i n a 1 INHOUDSTAFEL 1 Belang van België

Nadere informatie

In miljard Export Var in % Import Var in % 2010 48,116 39,400 8,716 2011 52,161 8,41% 40,752 3,43% 11,409 2012 51,032-2,16% 38,268-6,10% 12,764

In miljard Export Var in % Import Var in % 2010 48,116 39,400 8,716 2011 52,161 8,41% 40,752 3,43% 11,409 2012 51,032-2,16% 38,268-6,10% 12,764 Buitenlandse handel 1 Vlaamse handelsbalans met Duitsland Sinds 2002, het aanvangsjaar van de regionale handelsstatistieken, heeft Vlaanderen steeds een surplus gerealiseerd in zijn handel met Duitsland.

Nadere informatie

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note High Risk Equity Interest Other ING Metal Index Note 175% participatie in de mogelijke stijging van een metalen-index 60% garantie van de nominale waarde op einddatum Maximum aflossing: 187,50% van de

Nadere informatie

Productiegroei industrie versnelt

Productiegroei industrie versnelt Industrie Kwartaalbericht Productiegroei industrie versnelt De groei van de industriële productie trekt naar verwachting aan 3% 2016 Export blijft steunpilaar, binnenland trekt bij Exportorders Hoogste

Nadere informatie

ING Focus Belgian Real Estate

ING Focus Belgian Real Estate ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July 1 Nr. 11 I Mei 11 ING Focus Belgian Real Estate Bouwgrond: zeldzaam goed in België Belangrijkste gemiddelde prijzen 75,, 5, 15, 75, Appartementen en studios Woonhuizen

Nadere informatie

BONDSREPUBLIEK DUITSLAND

BONDSREPUBLIEK DUITSLAND Handelsbetrekkingen van België met de BONDSREPUBLIEK DUITSLAND Deze statistische nota is ook beschikbaar op de website van het Agentschap voor Buitenlandse Handel : www.abh-ace.be P a g i n a 1 INHOUDSTAFEL

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen Italië

Bilaterale handel Vlaanderen Italië Bilaterale handel Vlaanderen Italië Handelsbalans Vlaanderen - Italië 2007 is tot heden het jaar dat de handel tussen Vlaanderen en Italië zijn historische hoogtepunt kende: de som van de uiten de invoer

Nadere informatie

In miljoen Export Var in % Import Var in % 2010 23,57 55,97-32,40 2011 26,64 13,06% 55,43-0,96% -28,79 2012 34,04 27,75% 73,88 33,28% -39,84

In miljoen Export Var in % Import Var in % 2010 23,57 55,97-32,40 2011 26,64 13,06% 55,43-0,96% -28,79 2012 34,04 27,75% 73,88 33,28% -39,84 Buitenlandse handel 1 Vlaamse handelsbalans met Cambodja Toen in 2002 een aanvang werd genomen met handelscijfers op het niveau van de gewesten, realiseerde Vlaanderen nog een relatief fors overschot in

Nadere informatie

Toenemende interesse voor commercieel real estate

Toenemende interesse voor commercieel real estate Sectorvisie Commercieel Real Estate ING Economisch Bureau Toenemende interesse voor commercieel real estate Grootste opleving in bedrijfsruimtemarkt Naar verwachting zullen de beleggingsvolumes in 211

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen Polen

Bilaterale handel Vlaanderen Polen Bilaterale handel Vlaanderen Polen Handelsbalans Vlaanderen Polen (2010 2014) Sinds 2002, het jaar waarin een aanvang werd genomen met Vlaamse in- en uitvoercijfers, is de totaalhandel tussen Vlaanderen

Nadere informatie

De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget

De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget _ Focus on the Belgian economy Economic Research De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget Oscar Bernal Economic Research, ING België Brussel (32) 2 547 39 95 oscar.bernal@ing.be Julien Manceaux Economic

Nadere informatie

Welkom. Datum: 25 april 2014

Welkom. Datum: 25 april 2014 Welkom Datum: 25 april 2014 Even voorstellen Ronald Stoel Directeur Personal Banking Ingrid van Doremalen Financial Planner ING Private Banking 2 Uw geldzaken op orde voor nu en later, dát is Financieel

Nadere informatie

JAPAN. Handelsbetrekkingen van België met

JAPAN. Handelsbetrekkingen van België met Handelsbetrekkingen van België met JAPAN Deze statistische nota is ook beschikbaar op de website van het Agentschap voor Buitenlandse Handel : www.abh-ace.be P a g i n a 1 INHOUDSTAFEL 1 Belang van België

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

FARMACIJFERS 2014. De geneesmiddelenindustrie in België : een vector voor groei. De kerncijfers

FARMACIJFERS 2014. De geneesmiddelenindustrie in België : een vector voor groei. De kerncijfers FARMACIJFERS 214 De geneesmiddelenindustrie in België : een vector voor groei De kerncijfers Verantwoordelijke uitgever : Catherine Rutten voor pharma.be, Algemene Vereniging van de Geneesmiddelenindustrie

Nadere informatie

Technische toelichting

Technische toelichting Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-080 7 april 2000 10.30 uur Inflatie ook in maart stabiel De inflatie is in maart 2000 uitgekomen op 1,9 procent. Dat is ongeveer even hoog als in de

Nadere informatie

ING Focus Vermogen. De markten doen de littekens van de crisis niet vervagen. Nr. 2014 2 28 augustus 2014 ECONOMIC RESEARCH

ING Focus Vermogen. De markten doen de littekens van de crisis niet vervagen. Nr. 2014 2 28 augustus 2014 ECONOMIC RESEARCH ECONOMIC RESEARCH ING FOCUS July 21 Nr. 214 2 28 augustus 214 ING Focus Vermogen De markten doen de littekens van de crisis niet vervagen Bruto financieel vermogen 12 11 1 9 8 7 6 5 4 93 96 99 2 5 8 11

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? De Rabobank verwacht een moeizaam derde kwartaal voor de Nederlandse varkenssector. Aan het einde

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Druk op varkensvleesmarkt blijft De vooruitzichten voor de Nederlandse varkenshouderij voor het tweede kwartaal 2015 blijven mager. Ondanks de seizoensmatige

Nadere informatie

DEMOCRATISCHE REPUBLIEK CONGO

DEMOCRATISCHE REPUBLIEK CONGO Handelsbetrekkingen van België met de DEMOCRATISCHE REPUBLIEK CONGO Deze statistische nota is ook beschikbaar op de website van het Agentschap voor Buitenlandse Handel : www.abh-ace.be P a g i n a 1 INHOUDSTAFEL

Nadere informatie

IMPACTANALYSE RUSLAND

IMPACTANALYSE RUSLAND Studiedienst Stafmedewerkers Diestsevest 40 3000 Leuven T (016) 28 64 11 F (016) 28 64 09 PERSNOTA Datum 31 juli 2015 Betreft: IMPACTANALYSE RUSLAND 1 ALGEMENE CONTEXT De EU-28 exporteerde in 2013 voor

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

Vooruitzichten economie en financiële markten

Vooruitzichten economie en financiële markten Vooruitzichten economie en financiële markten Bob Homan, ING Investment Office Grip op je Vermogen Den Haag, 9 oktober 2015 Vraag 1 Hoeveel % is de wereldindex (in Euro s) van hoogtepunt (15/4) tot dieptepunt

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN Integrale versie 2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN In vergelijking met de vorig jaar gepubliceerde reeksen 2 over de kapitaalgoederenvoorraad (KGV) en de afschrijvingen zijn er drie methodologische aanpassingen

Nadere informatie

Gedetailleerde vergelijking van de stijging van de loonkosten per branche in België en de drie buurlanden

Gedetailleerde vergelijking van de stijging van de loonkosten per branche in België en de drie buurlanden Bijlage/Annexe 1 DEPARTEMENT STUDIËN Gedetailleerde vergelijking van de stijging van de loonkosten per branche in België en de drie buurlanden In deze nota wordt beoogd een vergelijking te maken tussen

Nadere informatie

ING Soft Commodities Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de prijs van landbouwgrondstoffen. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken

ING Soft Commodities Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de prijs van landbouwgrondstoffen. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

RUSLAND. Handelsbetrekkingen van België met

RUSLAND. Handelsbetrekkingen van België met Handelsbetrekkingen van België met RUSLAND Deze statistische nota is ook beschikbaar op de website van het Agentschap voor Buitenlandse Handel : www.abh-ace.be P a g i n a 1 INHOUDSTAFEL 1 Belang van België

Nadere informatie

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment?

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Bob Homan Hoofd ING Investment Office Utrecht, 25 april 2014 Agenda Hoe staan de financiële markten ervoor? Wat zijn koersbepalende factoren? Waar liggen toekomstige

Nadere informatie

ING Inflatie Protectie Note

ING Inflatie Protectie Note Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

Nederland Handelsland

Nederland Handelsland Nederland Handelsland Herziening ranglijst belangrijkste exportlanden voor Nederland 10 10% Verenigd Koninkrijk Zweden 9 Rusland Verenigde staten 10% % België % Frankrijk Duitsland 1% % Spanje ING Economisch

Nadere informatie

GRIEKENLAND. Handelsbetrekkingen van België met

GRIEKENLAND. Handelsbetrekkingen van België met Handelsbetrekkingen van België met GRIEKENLAND Deze statistische nota is ook beschikbaar op de website van het Agentschap voor Buitenlandse Handel : www.abh-ace.be P a g i n a 1 INHOUDSTAFEL 1 Belang van

Nadere informatie

ING Olie Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de olieprijs. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken

ING Olie Clicker. Profiteer van de mogelijke stijging van de olieprijs. Ieder halfjaar uw rendement vastclicken Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Rabo AEX Click Note. Van 24 januari tot 11 februari, 15.00 uur kunt u inschrijven op dit aantrekkelijke beleggingsproduct.

Rabo AEX Click Note. Van 24 januari tot 11 februari, 15.00 uur kunt u inschrijven op dit aantrekkelijke beleggingsproduct. Rabo AEX Click Note Rabo AEX Click Note De AEX-index heeft het afgelopen jaar per saldo weinig beweging laten zien. Voor de belegger die denkt dat de AEX-index de komende jaren een stijgende lijn zal laten

Nadere informatie