Het Leren van Anderstalige Woorden in een Multimodale Digitale Omgeving

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Leren van Anderstalige Woorden in een Multimodale Digitale Omgeving"

Transcriptie

1 Het Leren van Anderstalige Woorden in een Multimodale Digitale Omgeving Sicco Stortelder Student aan de Univeristeit Twente Faculteit EWI SAMENVATTING In dit artikel wordt een experiment beschreven waarin op een mulitmodale manier woordjes aan proefpersonen werden geleerd. Eerder onderzoek heeft aangetoond dat mnemonics zeer goed kunnen helpen bij het leren van woorden. Echter, deze techniek blijkt niet in alle gevallen geschikt. Doel van dit onderzoek is om er achter te komen of multimodale ondersteuning tot betere resultaten kan leiden bij de rote-rehearsal methode bij het leren van woordjes in een vreemde taal. Een 17-tal mensen hebben woordjes geleerd in 4 verschillende testen met multimodale ondersteuning in geluid en beeld. De resultaten tonen geen aanwijzingen voor betere resultaten voor het leren van woordjes waarin afbeeldingen en geluidsopnames van het te leren woord werden getoond. Wel blijkt uit de enquêtes dat de geluidsfragmenten helpen de concentratie vast te houden. Trefwoorden Multimodale feedback, HCI, vreemde taal, leermethodes. 1. ACHTERGROND In de literatuur is er veel onderzoek gedaan naar de beste manier om woordjes te leren. Veel onderzoek is gebaseerd op mnemonics, Atkinson (1972, 1975). Hierbij wordt meestal gebruik gemaakt van extra referenties bij het leren van woordjes, zoals een in te beelden plaatje, een rijmpje, of een akoestischlijkend woord uit de eigen taal. Zo kan het Engelse woord vulture (gier) worden onthouden door te denken aan vulkaan (een woord dat op vulture lijkt), en dat te associëren met een gier, bijvoorbeeld een gier die boven een vulkaan vliegt. De mnemonics-strategie is in veel gevallen erg geschikt bevonden om woordjes te leren. Echter, het blijkt vooral effect te hebben bij mensen die minder ervaring hebben in leren. Willerman & Melvin (1979) konden bijvoorbeeld geen prestatieverschil vinden tussen de rote-rehearsal (standaard manier van woordjes leren gebaseerd op herhaling: simpele mentale representatie van de twee woorden) en leren m.b.v. mnemonics. Dit kwam vooral doordat de studenten waarmee zij het experiment hebben uitgevoerd vaak al effectieve leer- strategieën hebben ontwikkeld. Permission to make digital or hard copies of all or part of this work for personal or classroom use is granted without fee provided that copies are not made or distributed for profit or commercial advantage and that copies bear this notice and the full citation on the first page. To copy otherwise, or republish, to post on servers or to redistribute to lists, requires prior specific permission. 1st Twente Student Conference on IT, Enschede 14 June 2004 Copyright 2004, University of Twente, Faculty of Electrical Engineering, Mathematics and Computer Science Daarnaast waren de studenten ook erg gemotiveerd. Johnson Adams and Bruning (1985) toonden in hun onderzoek aan dat kinderen wel beter leerden met mnemonics-technieken, maar dat voor de herinnering op de lange termijn en meer abstracte woorden het geen resultaat opleverde. Wang & Thomas (1999) gaven in reactie op Gruneberg (1998) aan dat mnemonickeyword-learning voor herinnering van woorden op de lange termijn niet effectief is. De methode is te weinig betrouwbaar; verkeerde alternatieve representaties kunnen worden opgevraagd bij woorden. Campos et al. (2003) gaan zelfs zo ver in hun bewering dat dit ook bij de korte termijn het geval is. De discussie woedt nog voort. In elk geval heeft de mnemonics-strategie wel zeker enkele nadelen. Uit ander onderzoek is gebleken dat het schrijven van te leren woordjes ook erg goed helpt bij het leren van de woorden, Thomas & Dieter (1987). In datzelfde onderzoek komt naar voren dat het uitspreken van woorden niet significant helpt bij het onthouden van woorden. Dit in tegenstelling tot Seibert (1927), die concludeert dat in alle gevallen het hard-op-spreken van woorden helpt bij latere herinnering. In dit onderzoek wordt onderzocht of multimodaliteit een toegevoegde waarde aan het word-learning-methods debat kan leveren. Door gebruik te maken van multimodale presentatie bij het leren van woordjes (m.b.v. de computer), is het mogelijk om combinaties van zintuigen aan te spreken, waardoor woordjes mogelijk beter worden opgeslagen. Als uitbreiding op de discussie of het hardop spreken van woorden beter is voor herinnering, wordt gekeken of het zinvol is om de uitspraak van woorden te horen, zonder ze zelf uit te spreken (een geluidsfragment). Het leren van woorden is een redelijk simpele taak, maar om die reden soms nog niet eenvoudig. Tegenwoordig leren al veel scholieren woordjes in een vreemde taal (2e taal (SL), of andere taal (FL)) m.b.v. de computer. In een gewoon leerboek is het niet mogelijk om extra modaliteiten toe te voegen om het leerproces sneller te laten verlopen. Met de computer kan dit wel. In praktisch alle software wordt daarbij gebruik gemaakt van de rote-rehearsal -techniek. Verder wordt er geoefend doormiddel van tekstuele representatie van woorden, waarbij in sommige gevallen de mogelijkheid bestaat om te horen hoe het woord moet worden uitgesproken. De mogelijkheden die de computer verder biedt (grafische weergave en geluidsfragmenten) worden hierbij dus vaak niet benut. In dit onderzoek heb ik getest welke manier bij het leren van woordjes het beste resultaat oplevert. Globale onderzoeksvraag is hierbij:

2 Welke (combinatie van) multimodaliteiten geven het beste resultaat voor het leren van woordjes in een vreemde taal m.b.v. een personal computer? De geteste combinaties zijn weergegeven in hoofdstuk 2. test, wordt de test uitgevoerd met 40 woorden (zie 2.4 Vooronderzoek). Zie figuur 1a voor de gebruikte woordlijst. 2. EXPERIMENT 2.1 Introductie In dit experiment hebben 17 vrijwilligers een 40-tal woorden geleerd, op verschillende manieren: 1. Conventioneel: tekstueel 2. Auditief: tekstueel en uitspraak 3. Visueel: tekstueel en afbeelding 4. Visueel i.c.m. Auditief: tekstueel en afbeelding en uitspraak Elk persoon heeft op één van deze manieren de woorden geleerd. De groepen bestaan uit drie keer 4 en één keer 5 personen. Door elk persoon op slechts één manier te laten leren, worden mogelijke psychologische effecten als vermoeidheid, gewenning etc. gelijkgesteld per groep. De groepen vrijwilligers zullen qua verdeling in opleidingsniveau en leeftijd zoveel mogelijk op elkaar lijken, zodat er zo min mogelijk verschillen bestaan in de groepsamenstelling. 2.2 Taalkeuze Voor een zo betrouwbaar mogelijke test dienden de vrijwilligers de woordjes die worden geleerd niet te kennen. Algemene bekende talen als Engels, Duits, Frans en Spaans (en aanverwante talen) vielen hiermee af. Talen als Grieks, Chinees, Herbreeuws of Arabisch hebben het nadeel andere lettertekens te gebruiken bij de representatie van taal in tekstuele vorm, wat het onmogelijk maakt om dit te lezen zonder voorkennis. Om deze redenen is gekozen om voor dit onderzoek de Tsjechisch taal te gebruiken. Woorden uit deze Slavische taal hebben vaak geen enkele overeenkomst met bij Nederlanders algemeen bekende talen, en ze zijn daarom uitermate geschikt voor dit experiment. Daarnaast ken ik een persoon die de Tsjechische taal goed machtig is; deze heeft de woorden ingesproken. Bij de keuze van de woorden heb ik erop gelet in hoeverre het woord eenvoudige associaties oproept met bestaande taalkennis. Zulke woorden zijn over het algemeen uit de test gelaten, maar ook een aantal expres er in gestopt, om de proefpersonen ook een aantal wat makkelijkere woorden te geven zodat ze niet te gestresst raken van alleen maar moeilijke woorden. 2.3 De woordlijst De meeste woorden die ik heb getest waren algemene, en vaak relatief simpele woorden waarvan de meeste goed te representeren zijn door een afbeelding (aangezien dat de bedoeling is bij het experiment). Simpele zelfstandige naamwoorden, dagelijkse gebruiksvoorwerpen als vork, printer, fles etc, maar daarnaast ook, werkwoorden en enkele bijvoeglijke naamwoorden. De woordlijst is 40 woorden groot. Crothers and Suppes (1967) kwamen in hun onderzoek tot de conclusie dat bij simpele woorden, langere woordenlijsten (meer dan 100 per keer ) kunnen worden geleerd. De taal voor de vrijwilligers is geheel onbekend; om de concentratie niet te laten verslappen door de duur van de Figuur 1a. De woordlijst (#40). De onderstreepte woorden zijn de woorden die zijn overhoord (#21). 2.4 Voor-onderzoek Gebaseerd op mijn onderzoeksvoorstel heb ik vier verschillende testfilmpjes opgezet. Tijdens het opzetten van de filmpjes kwam ik er achter dat er behoorlijk wat variatie is in het presenteren van de woorden, die mogelijk van invloed zijn op het leren en kennen van de woorden. Zo was het oorspronkelijk de bedoeling om eerst het Tsjechische woorden te laten zien, en vervolgens het Nederlandse. Groot nadeel hierbij is, zeker bij de modaliteiten waarin een afbeelding het woord extra representeert, proefpersonen proberen te bedenken wat het woord betekent, uitgaande van het plaatje. Dit was niet de bedoeling van dit experiment, en dus kwam ik uit op het tonen van de woorden in de volgorde Nederlands-Tsjechisch. In een eerste versie van de filmpjes verscheen eerst het Nederlandse woord, en vervolgens het Tsjechische woord. De 2 woorden werden niet simultaan getoond. Ik merkte bij mijzelf dat ik woorden prettiger vond leren als ze ook voor een tijd tegelijk op het beeldscherm verschenen. Om dit te testen, heb ik een klein voor-onderzoek gehouden. In dit voor-onderzoek heb ik tevens bekeken op welke manier ik de proefpersonen het best kon testen op de opgedane woordkennis. In het vooronderzoek heb ik 2 manieren onderzocht: multiple-choice (TsjNL) en multiplechoice (NLTsj). De multiple-choice opties bestonden uit woorden uit de woordenlijst.

3 In het vooronderzoek zijn een tweetal proefpersonen onderzocht. Hieruit kwam naar voren dat de meerkeuzevragen erg makkelijk waren (zowel NLTsj als TsjNL). De proefpersonen hadden gemiddeld 2,5 fout op 20 vragen. De vragen waarbij het juiste Nederlandse woord moest worden gevonden bij een gegeven Tsjechisch woord (CZ-NL) werden wel lastiger gevonden. In de test zaten alle modaliteiten (door elkaar heen). De proefpersonen gaven aan dat de meerkeuzevragen makkelijk waren, omdat je een heel beperkte keuze hebt (4 opties), en je van een aantal de betekenis ook onthouden hebt. Die zijn dus direct weg te strepen. Het aantal woorden leek voor de (meerkeuze) test dus geen bezwaar, de proefpersonen gaven echter wel aan het aantal woorden te groot te vinden. Daarnaast werd het simultaan tonen van de woorden als prettig ervaren, in tegenstelling tot het achter elkaar vertonen van het te leren woord en de vertaling. Niet alleen omdat het koppelen van de twee woorden makkelijker werd ervaren, maar ook omdat het lastiger is te zien wanneer er weer een nieuw woord wordt vertoond. Naar aanleiding van dit vooronderzoek heb ik de test aangepast. De pauze tussen de woorden is verlengd, en ook worden de woordjes bij het tonen van de Nederlandse vertaling simultaan getoond (zie figuur 1b). Verder is het aantal woorden verkleind van 50 naar 40 woorden. Na het tonen van de 40 woorden, met een pauze van 0,8 secondes tussen de woorden, kregen de proefpersonen nogmaals een filmpje te zien met dezelfde woorden in een andere volgorde, maar wel op dezelfde manier. Er is voor een andere volgorde gekozen om te voorkomen dat woorden die bijvoorbeeld als eerst werden getoond beter in het geheugen zijn blijven hangen en beter worden onthouden. Dit heet het primacy-effect (Jahnke, 1963). Er kan ook sprake zijn van een recency-effect. Dit treed op als het laatstgenoemde woord beter wordt onthouden. Uiteraard kunnen beide effecten niet geheel worden weggenomen, omdat er altijd één woord eerst moet verschijnen, en één woord het laatst. Na de tests hebben de vrijwilligers een korte enquête ingevuld. Hier zal ik in hoofdstuk 3.3 op terugkomen. Ook konden mensen hier algemene opmerkingen over het onderzoek kwijt. Om de vrijwilligers extra te motiveren voor het onthouden van de woordjes heb ik een cadeaubon van 10 Euro uitgereikt aan de vrijwilliger die het beste de woordjes heeft onthouden. Dit naar aanleiding van het al eerder genoemde onderzoek van Johnson Adams and Bruning (1985). Studenten waren hierbij extra gemotiveerd omdat de woordjes later getoetst werden bij een officieel examen. 3. RESULTATEN 3.1 Algemene resultaten In figuur 1c zijn de resultaten weergegeven van de proefpersonen. Het gemiddeld aantal goede woorden is 9,47. Omdat de meerkeuzevragen erg gemakkelijk werden bevonden, is besloten om de woordkennis te testen met open vragen. Het overhoren is uitgevoerd door het Nederlandse woord te vragen voor een Tsjechisch woord, andersom (NLTsj) is veel te moeilijk (ook i.v.m. spelling). In totaal werden 21 woorden getest op kennis, en dit is ook het aantal woorden dat gevraagd werd bij de echte tests. 2.5 De representatie Het leren van de woorden is als volgt gegaan: de vrijwilligers kregen voor de werkelijke test begon, een Engels woord te leren, om kennis te maken met leermethode. Hierna startte de werkgelijk test: op het beeldscherm verscheen het te leren Nederlandse woord gedurende 2 seconden. Vervolgens werd het Tsjechische woord eronder vertoond (zie figuur 1b) (gedurende 2,5 seconden). Afhankelijk van de soort test (modaliteit) is er een geluid te horen waarin het Tsjechische woord wordt uitgesproken. Een eventuele afbeelding van het woord zal zowel bij het tonen van het Nederlandse als het Nederlandse en Tsjechische woord te zien zijn (zie figuur 1b).

4 De resultaatverschillen tussen mannen en vrouwen zijn niet groot, zie tabel 2b. Resultaten per leeftijdsgroep verschillen meer, gemiddeld scoorden mensen van 24 t/m 29 jaar het best (10,57). Jongere mensen (14 t/m 20 jaar), en oudere mensen (42-53) scoorden het slechtst. De verspreiding van de leeftijd en sekse over de type testen staan in tabel 2a. 3.2 Resultaten per woord In figuur 1e is te zien dat korte woorden over het algemeen vaker correct werden vertaald dan langere woorden. Grote uitzondering daarop is het woord kruhový objezd, wat rotonde betekent (punt rechtsboven in grafiek). Met weglating van dit extreme resultaat is er een statistisch verband tussen lengte van het woord en hoe vaak dit woord goed is vertaald bij de toets (R 2 = 0,4259). Laten we de 2 meest extreme waarden daarbuiten (16 goed en 5 goed), dan komt het gemiddelde op 9,76. De gemiddelde waardes liggen vrij dicht bij elkaar. Personen die test type 4 deden scoren gemiddeld het best (10,75). Met weglating van de extreme waardes scoorden type 2 het best (10,5). Gekeken naar modaliteit scoort met geluid het best (10,63). Met weglating van de extremen kruipen de gemiddeldes snel naar elkaar toe. De SD van de gemiddeldes is 0,72. Zonder extremen is dit 0, Enquête resultaten In een enquête direct na de test hebben alle proefpersonen antwoord gegeven op de volgende vragen: De test was makkelijk De test bevatte teveel woorden. Het tempo waarin de woorden verschenen was te hoog voor mij. De manier hoe de woorden mij werden aangeleerd was prettig. Met een cijfer (1-5) kon men aangeven in hoeverre hij/zij het met de stelling eens of oneens was.

5 De resultaten per test zijn te zien in figuur 1f. onthouden. Een stem die de woordjes uitspreekt kan helpen langer geconcentreerd te blijven. Dit geldt uiteraard ook voor afbeeldingen, maar deze modaliteit verloopt via dezelfde visuele zintuigen en kan heeft mogelijk minder sterk concentratie-effect. Dat mensen in de leeftijdscategorie en het best scoren is waarschijnlijk geen toeval. Deze groep mensen zijn voornamelijk studenten die veel ervaring hebben met leren. Zij hebben door studie ook een betere leerstrategie ontwikkeld. Jongere mensen moeten dit nog beter ontwikkelen, oudere mensen hebben een minder goed werkend geheugen. Een duidelijke trend is waarneembaar bij de vraag of het tempo te hoog is. Hoe meer modaliteiten, hoe sneller de proefpersonen het hiermee eens zijn. Verder vinden de proefpersonen die de woorden met geluid hoorden de test makkelijker (Type 2 en 4). Dit komt overigens ook overeen met hoe goed men de test heeft gemaakt (zie figuur 1d). Daarnaast vinden mensen de test met alleen geluid prettiger dan anderen, en heeft men ook minder moeite met de hoeveelheid woorden. 4. DISCUSSIE De resultaten per modaliteit tonen geen grote verschillen. Hoewel het doel van dit onderzoek is om mogelijke aanwijzingen en trends te ontdekken, en dus niet om een verband aan te tonen (daarvoor is de groep te klein), kan worden geconcludeerd dat geen enkele extra modaliteit (of combinatie daarvan) betere of slechtere resultaten oplevert dan zonder extra modaliteiten. Uit de enquêtes met de proefpersonen blijkt dat mensen de tests met plaatjes niet veel prettiger vinden dan anderen. Op de tests met plaatjes werden ook niet beter gescoord. Een mogelijke verklaring is dat mensen teveel afgeleid worden door plaatjes (één persoon gaf dit expliciet aan). Men kijkt vooral naar de plaatjes, en niet naar de woordjes die geleerd moeten worden. Ook als men plaatjes wel prettig vindt, leidt dit onbewust toch tot afleiding. Dit blijkt ook uit de figuur 1f; het tempo blijkt voor personen sneller te hoog te liggen naarmate er meer modaliteiten zijn. De grote hoeveelheid informatie zorgt voor een grotere geestelijke load (stress). Plaatjes lijken hier meer invloed op te hebben dan geluid (figuur 1f). Dat de afbeelding-modaliteit (Type 3 en 4) niet lager scoorde dan de andere modaliteiten kan te maken hebben met het feit dat als mensen een min of vaag idee hebben wat een woord precies kan betekenen, dit vaak ook makkelijk kan worden opgeroepen, omdat de plaatjes nog wel in het korte-termijn-geheugen zitten. Zo vulde één van de proefpersonen die een test zonder afbeeldingmodaliteit heeft gedaan bij de vertaling van het woord klíč (sleutel) slot in (wat uiteraard fout gerekend werd). Zulke licht afwijkende fouten zijn bij personen bij wie wel een afbeelding is getoond niet voorgekomen. Een verklaring voor het feit dat vooral de geluidsmodaliteit beter scoorde in de enquête alsmede in de test (zie figuur 1d en 1f), kan gelegen zitten in de concentratie. Het is lastig om 4 minuten lang geconcentreerd te blijven op woordjes die voorbij schieten, zonder zelf iets anders te moeten doen dan proberen ze te 5. CONCLUSIE Dit onderzoek heeft niet aangetoond dat het leren van anderstalige woorden beter of slechter gaat met extra geluidsmodaliteiten of afbeeldingen die het woord representeren. De resultaten van de verschillende tests liggen zeer dicht bij elkaar; de verschillen in uitkomsten kunnen worden verklaard door toeval. In de enquête scoren de mensen met de geluidsmodaliteit op alle fronten licht beter. Personen kunnen waarschijnlijk beter geconcentreerd blijven door het geluid, waardoor de test als makkelijker en minder zwaar wordt ervaren; de resultaten zijn ook iets beter dan gemiddeld. Bij het tonen van een extra afbeelding bij het woordjes leren lijkt, naast het voordeel dat plaatjes beter in het geheugen blijven, het nadeel op te treden dat men wordt afgeleid door de afbeeldingen. Mensen richten hun concentratie meer op het bestuderen van plaatjes dan het onthouden van het woord. Door het aanbieden van twee soorten informatie via één zintuiglijk kanaal moet de aandacht verspreid worden. De totale geestelijke load wordt hoger. Een duidelijk verband is wel te zien in de lengte van het de leren woord en de mate waarin het woord wordt onthouden. Korte woorden worden veel beter onthouden dan langere woorden. Algemeen kan worden gezegd dat extra modaliteiten bij woordjes leren geen aanwinst lijkt, hoewel van een negatief effect ook geen sprake is. Eenzijdige passieve multimodaliteit (alleen feedback, geen invoer) heeft bij het leren van woordjes geen extra nut. Mogelijke verbeteringen in het leren van woordjes met behulp van de computer kan worden gezocht in hulp bij het juist uitspreken van woorden. Seibert (1927) gaf aan dat dit helpt bij het onthouden. Met behulp van spraakherkenning kan multimodale in- en uitvoer helpen bij het juist leren uitspreken van woorden. 6. DANKWOORD Ik wil graag alle mensen bedanken voor het meewerken aan dit onderzoek. In het bijzonder wil ik Peter bedanken voor het inspreken van de Tsjechische woordjes. Verder waren de commentaren van Anca, Marijke en Peter die aan het vooronderzoek hebben meegewerkt erg nuttig. Tot slot feliciteer ik Jonathan met het beste resultaat op de test (5 fout), en wens ik hem veel plezier met zijn cadeaubon! REFERENTIES Atkinson, R.C. (1975). Mnemotechnics in second-language learning. American Psychologist, 30,

6 Willerman, B., & Melvin, B. (1979). Reservations about the keyword method. Canadian Modern Language Review, 35, Johnson, C.W, Adams, M.A., Bruning, R.: Keywords and Vocabulary Acquisition: Some Words of Caution about Words of Assistance. Educational Communication and Technology Journal, 1985, 33(2), Wang, A.Y. & Thomas, M.H In defence of keyword experiments: a reply to Gruneberg's commentary, Applied Cognitive Psychology, 13, Gruneberg, M.M A commentary on criticism of the keyword method of learning foreign languages. Applied Cognitive Psychology, 12, Campos, A., Gonzalez,M.A., Amor, A., 2003, Limitations of the Mnemonic-Keyword Method. Journal of General Psychology, Vol 130(4), Oct pp Thomas, M. H., Dieter, J.N., The Positive Effects of Writing Practice on Integration of Foreign Words in Memory. Source: Journal of Educational Psychology. Vol. 79 (3) September 1987, pp Seibert, L. C. (1927). An experiment in learning French vocabulary. Journal of Educational Psychology, 18, Crothers, E., & Suppes, P. (1967). Experiments in secondlanguage learning. New York: Academic Press. Jahnke, J.C. (1963), Serial position effects in immediate serial recall. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 2, Myake, A., & Shah, P. (Eds.). (1999). Models of working memory: Mechanisms of active maintenance and executive control. Cambridge: Cambridge University Press.

Samenvatting Impliciet leren van kunstmatige grammatica s: Effecten van de complexiteit en het nut van de structuur

Samenvatting Impliciet leren van kunstmatige grammatica s: Effecten van de complexiteit en het nut van de structuur Samenvatting Impliciet leren van kunstmatige grammatica s: Effecten van de complexiteit en het nut van de structuur Hoewel kinderen die leren praten geen moeite lijken te doen om de regels van hun moedertaal

Nadere informatie

Hoe leer je Pools? Goede technieken = goed geheugen. Hoe leer je Pools? E-book

Hoe leer je Pools? Goede technieken = goed geheugen. Hoe leer je Pools? E-book Hoe leer je Pools? Goede technieken = goed geheugen Hoe leer je Pools? E-book 1 Voordat je met een cursus Pools begint, ontwikkel je eigen methode om Pools te leren. Wat is jouw doel? Op welke wijze wil

Nadere informatie

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Samenvatting van het artikel van Henry L. Roediger III, Mary A. Pyc (2012), Inexpensive techniques to improve education: Applying cognitive pgychology

Nadere informatie

Multiple sclerose Zwanikken, Cornelis Petrus

Multiple sclerose Zwanikken, Cornelis Petrus Multiple sclerose Zwanikken, Cornelis Petrus IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document

Nadere informatie

Zorgen rondom IVF Boekaar, J.; Riemersma, M.

Zorgen rondom IVF Boekaar, J.; Riemersma, M. Zorgen rondom IVF Boekaar, J.; Riemersma, M. IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document

Nadere informatie

Aanvullende informatie ter voorbereiding op de TGN A1. Inleiding. Hoe maakt u de TGN?

Aanvullende informatie ter voorbereiding op de TGN A1. Inleiding. Hoe maakt u de TGN? Aanvullende informatie ter voorbereiding op de TGN A1 Inleiding Dit is informatie over de Toets Gesproken Nederlands (of TGN) 1. De TGN maakt deel uit van het inburgeringsexamen buitenland. Moet u de TGN

Nadere informatie

a p p e n d i x Nederlandstalige samenvatting

a p p e n d i x Nederlandstalige samenvatting a p p e n d i x B Nederlandstalige samenvatting 110 De hippocampus en de aangrenzende parahippocampale hersenschors zijn hersengebieden die intensief worden onderzocht, met name voor hun rol bij het geheugen.

Nadere informatie

VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN DOCENT

VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN DOCENT VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN VRAGENLIJST FORMATIEF TOETSEN DOCENT EEN FEEDBACK INSTRUMENT VOOR DOCENTEN EEN FEEDBACK INSTRUMENT VOOR DOCENTEN CHRISTEL WOLTERINCK C.H.D.WOLTERINCK@UTWENTE.NL CHRISTEL C.H.D.WOLTERINCK@UTWENTE.NL

Nadere informatie

Informatie over het werkgeheugen

Informatie over het werkgeheugen Informatie over het werkgeheugen Wat is het Werkgeheugen? De mogelijkheid om informatie van verschillende aard vast te houden en deze informatie te gebruiken in een denkproces waarbij nieuwe en reeds aanwezige

Nadere informatie

Gebruikte technieken in Engelse slogans Onderzoekspresentatie

Gebruikte technieken in Engelse slogans Onderzoekspresentatie Gebruikte technieken in Engelse slogans Onderzoekspresentatie 2.1 Kernboodschap De kernboodschap is dat Engelstalige advertenties slechter worden gewaardeerd, maar beter worden onthouden dan hun Nederlandstalige

Nadere informatie

Studievaardigheden van A tot Z

Studievaardigheden van A tot Z Geschreven door Patricia Hendrikx Studievaardigheden van A tot Z Actief leren Actief leren is het tegenovergestelde van passief leren. Bij actief leren doe je meer dan alleen de leerstof doorlezen. Je

Nadere informatie

Hoe te leren voor de UNIT toetsen

Hoe te leren voor de UNIT toetsen Hoe te leren voor de UNIT toetsen Hoe moet je nu beginnen met leren? We merken dat vooral leerlingen die net op school zitten moeite hebben met hoe ze nu een toets over New Inspiration (de units) moeten

Nadere informatie

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN Deze vragenlijst sluit aan op de vragenlijst die je eerder hebt ingevuld over wetenschap en techniek in het basisonderwijs. Door de eerste en de tweede vragenlijst van een groep leerkrachten te vergelijken

Nadere informatie

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 7 Persoonlijke ontwikkeling Studievaardigheden

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 7 Persoonlijke ontwikkeling Studievaardigheden BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 7 Inleiding en leerdoelen Leren en studeren is een belangrijk onderdeel in je opleiding tot verpleegkundige. Om beter te leren studeren is het belangrijk niet

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/42365

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. LESMATERIAAL

1. INLEIDING 2. LESMATERIAAL DOCENTENHANDLEIDING 1. INLEIDING Nederlands in Beeld (NIB) is bedoeld om zoveel mogelijk via beeldmateriaal de betekenis van woorden en zinnen duidelijk te maken. Cursisten met weinig schoolervaring hebben

Nadere informatie

Wrts.nl. Woordenschat leer je zo!

Wrts.nl. Woordenschat leer je zo! Wrts.nl Woordenschat leer je zo! Vroeger toen ik studeerde aan het secundaire onderwijs gaf ons leerkracht van Frans overhoringen op vrijdagen. Ik vond het heel lastig om 500 Franse woordjes te blokken

Nadere informatie

Professionalisering van de personeelsfunctie: Een empirisch onderzoek b twintig organisaties Biemans, P.J.

Professionalisering van de personeelsfunctie: Een empirisch onderzoek b twintig organisaties Biemans, P.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Professionalisering van de personeelsfunctie: Een empirisch onderzoek b twintig organisaties Biemans, P.J. Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Dat zoeken we op! NIOC 2011. Paul.Jansen@tiobe.com

Dat zoeken we op! NIOC 2011. Paul.Jansen@tiobe.com Dat zoeken we op! NIOC 2011 Paul.Jansen@tiobe.com Wat komen gaat... Wie ben ik? Wat doe ik? Wat is het probleem? Basisschool - Geschiedenis, Nederlands en Aardrijkskunde Middelbare school - Informatica

Nadere informatie

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren Katrien Struyven Ervaringen Wie heeft pogingen ondernomen of reeds een artikel geschreven? Hoe heb je dit ervaren? Wie heeft er reeds deelgenomen

Nadere informatie

Multiple sclerose Zwanikken, Cornelis Petrus

Multiple sclerose Zwanikken, Cornelis Petrus Multiple sclerose Zwanikken, Cornelis Petrus IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document

Nadere informatie

LEREN LEZEN MET DE DAVIS LEERSTRATEGIE.

LEREN LEZEN MET DE DAVIS LEERSTRATEGIE. LEREN LEZEN MET DE DAVIS LEERSTRATEGIE. Leren lezen is een ingewikkeld proces, waarbij heel wat vaardigheden moeten worden ontwikkeld. OBS Dijkerhoek heeft daarom heel bewust gekozen voor de Davis leerstrategie

Nadere informatie

Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd?.

Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd?. Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd?. Kwaliteit van feedback Auteur: Pepijn Dousi Digitale leermiddelen hebben een grote toegevoegde waarde in het basisonderwijs. Kinderen vinden

Nadere informatie

Begeleiden bij het huiswerk maken

Begeleiden bij het huiswerk maken Begeleiden bij het huiswerk maken Als ouder wil je graag dat je kind het goed doet op school. Daar wil je hem/haar graag bij helpen. Maar hoe doe je dat op een goede manier? 1. Bespreek dagelijks wat je

Nadere informatie

VERENIGINGSWIJZER.NL FINAL DOCUMENT

VERENIGINGSWIJZER.NL FINAL DOCUMENT Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Exacte Wetenschappen Project Multimedia Peter van Ulden Studentnr. 1494759 VERENIGINGSWIJZER.NL FINAL DOCUMENT INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding...3 2 Aanpak & Techniek...4

Nadere informatie

LEER STUDEREN MET Spaced Practice SPREID JE STUDEERMOMENTEN IN DE TIJD

LEER STUDEREN MET Spaced Practice SPREID JE STUDEERMOMENTEN IN DE TIJD Spaced Practice SPREID JE STUDEERMOMENTEN IN DE TIJD Start je planning voor je toetsen vroeg genoeg en maak hiervoor dagelijks een beetje tijd vrij. 5 uren verspreid over 2 weken is beter dan 5 uur aan

Nadere informatie

Wat is leren? Het opnemen van nieuwe informatie Concentratievermogen

Wat is leren? Het opnemen van nieuwe informatie Concentratievermogen Alleen ik kan leren Dat stomme huiswerk! Ik zit nu al uren te werken en ik kan het maar niet onthouden. Ik leer dit NOOIT!, roept Pieter wanhopig uit, terwijl hij tv kijkt en aan het whatsappen is met

Nadere informatie

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Universiteit Leiden Afdeling ICT&O, Cleveringa Instituut,

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Go 100. Leer 100 Chinese karakters. Handleiding Go 100

Go 100. Leer 100 Chinese karakters. Handleiding Go 100 Go 100 Leer 100 Chinese karakters Handleiding Go 100 Go 100 is samen met de website www.go-malmberg.nl een volledig geïntegreerde Chinese taalmethode die een eenvoudige, aanstekelijke en effectieve leerervaring

Nadere informatie

Product Informatie Blad Toets Engels

Product Informatie Blad Toets Engels Product Informatie Blad Toets Engels PIB-2014-Engels Context Beheersing van de Engelse taal is een belangrijk onderdeel in het Nederlandse onderwijs. In het VO is Engels één van de doorstroomrelevante

Nadere informatie

Vier in Balans-tool. Individuele Rapportage

Vier in Balans-tool. Individuele Rapportage Vier in Balans-tool Individuele Rapportage 1 Inleiding Deze tool is gebaseerd op het Vier in Balans-model en is aangevuld met elementen uit Didactiek en Leiderschap in Balans. Dit model vat samen wat er

Nadere informatie

Leren leren : geschiedenis

Leren leren : geschiedenis Leren leren : geschiedenis A. In klas 1) actief meewerken Als je actief meewerkt in de klas, spaar je thuis heel wat tijd uit! = nadenken over vragen, proberen te antwoorden, vragen stellen over onderdelen

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Een Artikel Schrijven. Prof. dr. Paul A. Kirschner Coördinator Onderzoek

Een Artikel Schrijven. Prof. dr. Paul A. Kirschner Coördinator Onderzoek Een Artikel Schrijven Prof. dr. Paul A. Kirschner Coördinator Onderzoek Met dank aan 1. Writing Scientific Manuscripts (Journal of Young Investigators) 2. S. Downes: How to publish a scientific paper 3.

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst bij de strategieën uit Praten doe je met z n tweeën voor ouders

Verklarende woordenlijst bij de strategieën uit Praten doe je met z n tweeën voor ouders Pagina 1 van 10 Verklarende woordenlijst bij de strategieën uit Praten doe je met z n tweeën voor Strategieën ter bevordering van interactie communicatiestijl van het kind Rol van de ouder 1: Laat je kind

Nadere informatie

Taalbarrières Opleidingscommisie IO/IB 05 06

Taalbarrières Opleidingscommisie IO/IB 05 06 Taalbarrières Opleidingscommisie IO/IB 05 06 Inleiding Naar aanleiding van vaakgehoorde opmerkingen over de kwaliteit en het aanbod van de moderne vreemde taal binnen IO/IB, voelde de studentengeleding

Nadere informatie

Onderzoek naar het hulpwerkwoord OP

Onderzoek naar het hulpwerkwoord OP Onderzoek naar het hulpwerkwoord OP Inleiding In 2010 is het Nederlandse Gebarencentrum een onderzoek gestart naar hulpwerkwoorden (auxilaries) binnen de Nederlandse Gebarentaal (NGT). In de Nederlandse

Nadere informatie

Laat zien en vertel, dat is het motto van

Laat zien en vertel, dat is het motto van Geef een presentatie en doe dat vooral met tekeningen Dan Roam, Visueel presenteren - Het ontwerpen van presentaties die overtuigen, Vakmedianet, 260 blz., ISBN 978 94 6276 016 5. Het doel van de presentator

Nadere informatie

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van

Het belangrijkste doel van de studie in hoofdstuk 3 was om onafhankelijke effecten van visuele preview en spellinguitspraak op het leren spellen van Samenvatting Het is niet eenvoudig om te leren spellen. Om een woord te kunnen spellen moet een ingewikkeld proces worden doorlopen. Als een kind een bepaald woord nooit eerder gelezen of gespeld heeft,

Nadere informatie

Verslag Participatiecommissie FBO - Aalst (BEST)

Verslag Participatiecommissie FBO - Aalst (BEST) Verslag Participatiecommissie FBO - Aalst (BEST) 2 December 2014 Opvolging vorige vergaderingen 1. Toegang campus Aalst Vorig jaar werd er melding gemaakt dat de achterliggende school vaak op de campus

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

Multiple sclerose Zwanikken, Cornelis Petrus

Multiple sclerose Zwanikken, Cornelis Petrus Multiple sclerose Zwanikken, Cornelis Petrus IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document

Nadere informatie

Invoering WIK een goede zet!

Invoering WIK een goede zet! Invoering WIK een goede zet! Korte peiling over een actueel onderwerp op het gebied van credit management juni 2013 Korte peiling: WIK B15893 / juni 2013 Pag. 1 Copyright 2013 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

Van 'gastarbeider' tot 'Nederlander' Prins, Karin Simone

Van 'gastarbeider' tot 'Nederlander' Prins, Karin Simone Van 'gastarbeider' tot 'Nederlander' Prins, Karin Simone IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version

Nadere informatie

Uitkomsten Enquête mei 2015

Uitkomsten Enquête mei 2015 Uitkomsten Enquête mei 2015 Inhoud Conclusies 1 Inleiding 2 Antwoorden op de vragen 3 Wat is je geslacht? 3 Wat is je leeftijd? 3 Wat beschrijft jouw (werk) situatie het beste? 4 Hoe vaak lees je de nieuwsbrief?

Nadere informatie

Opzet en uitvoering. Inhoudsopgave. 1 Wat is Kiezen voor je leven? 3. 2 Hoe maak je een Digi-tale? 4. 3 Stap voor Stap...5. 4 Technische kant...

Opzet en uitvoering. Inhoudsopgave. 1 Wat is Kiezen voor je leven? 3. 2 Hoe maak je een Digi-tale? 4. 3 Stap voor Stap...5. 4 Technische kant... Inhoudsopgave 1 Wat is Kiezen voor je leven? 3 2 Hoe maak je een Digi-tale? 4 3 Stap voor Stap...5 4 Technische kant....7 5 Werkblad Mijn Digi-tale...9 6 Werkblad Mijn storyboard 10 Digi-Tales Opzet en

Nadere informatie

B1 Woordkennis: Spelling

B1 Woordkennis: Spelling B1 Woordkennis: Spelling Bestuderen Inleiding Op B1 niveau gaan we wat meer aandacht schenken aan spelling. Je mag niet meer zoveel fouten maken als op A1 en A2 niveau. We bespreken een aantal belangrijke

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

Het niveauverschil in Engels van de Reguliere en de Cambridge Leerlingen op het Stedelijk Gymnasium Breda.

Het niveauverschil in Engels van de Reguliere en de Cambridge Leerlingen op het Stedelijk Gymnasium Breda. Het niveauverschil in Engels van de Reguliere en de Cambridge Leerlingen op het Stedelijk Gymnasium Breda. PGO IVLOS lerarenopleiding Utrecht Lilian Beijnsberger, 0142166 Begeleidster: Margriet Groothuis

Nadere informatie

Programma. - Construct-> dimensies -> indicatoren -> items vragenlijst. - Pilot met de vragenlijst. - Plannen van het onderzoek.

Programma. - Construct-> dimensies -> indicatoren -> items vragenlijst. - Pilot met de vragenlijst. - Plannen van het onderzoek. Bijeenkomst 3 1 Programma Mini-presentaties Vragenlijst maken Kwaliteit van de vragenlijst: betrouwbaarheid en validiteit Vooruitblik: analyse van je resultaten Aan de slag: - Construct-> dimensies ->

Nadere informatie

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool 1 Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool Milou de Smet, Saskia Brand-Gruwel & Paul Kirschner Open Universiteit Goed schrijven is een belangrijke, maar complexe vaardigheid. De schrijver

Nadere informatie

Blauwe stenen leer je zo

Blauwe stenen leer je zo Handleiding groep 3-8 Blauwe stenen leer je zo Wijzers Jeelo heeft gele wijzers om samen met leerlingen te verkennen hoe je een steen van Jeelo leert. Voor groep 3-4 wijzer 2009 Zo leer je blauwe stenen

Nadere informatie

Golden Best Practice 2014

Golden Best Practice 2014 Bedrijf Titel : 29. IVM B.V. : Online VCA-Examentrainer Zie bijlage. INSTITUUT VOOR VEILIGHEID & MILIEU B.V. Online VCA-Examentrainer INSTITUUT VOOR VEILIGHEID & MILIEU Onderwerp: Online Leren VCA Kennis

Nadere informatie

Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal?

Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal? Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal? Marco Rozendaal & Arnold Vermeeren Technische Universiteit Delft / Faculteit Industrieel Ontwerpen De perfecte totaalbeleving. Dat is waar industrieel

Nadere informatie

Checklijst voor Cognitieve en Emotionele problemen na een Beroerte (CLCE-24)

Checklijst voor Cognitieve en Emotionele problemen na een Beroerte (CLCE-24) Checklijst voor Cognitieve en Emotionele problemen na een Beroerte (CLCE-24) Voor de domeinen cognitie, communicatie en psycho-emotioneel kan de checklijst voor Cognitie en Emotionele problemen na een

Nadere informatie

De taaltoets voorbij. Oefenmateriaal bij het boek

De taaltoets voorbij. Oefenmateriaal bij het boek De taaltoets voorbij Oefenmateriaal bij het boek Oefenstrategie In de inleiding bij het boek schreven wij onder andere: Recent wetenschappelijk onderzoek onderbouwt dat je voornamelijk vanuit je onbewuste

Nadere informatie

Pre-screening Stercollecties door het CLU-Leermiddelen Adviescentrum

Pre-screening Stercollecties door het CLU-Leermiddelen Adviescentrum Pre-screening Stercollecties door het CLU-Leermiddelen Adviescentrum Verslag december 2015 INLEIDING Op verzoek van VO-content heeft het CLU-Leermiddelen Adviescentrum een pre-screening (verkennend onderzoek)

Nadere informatie

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Nooit Meer Afgeleid 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Delen uit dit E-BOOK zijn afkomstig van de site van www.mtcompany.nl en het boek Haal meer uit je hersenen. MTcompany 2012 Auteur: Mark Tigchelaar

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Vragen gesteld in het evaluatieformulier + Antwoorden

Vragen gesteld in het evaluatieformulier + Antwoorden Verslag Studenten Evaluatie Videoproject Door Tonny Mulder, a.b.mulder@uva.nl, 26 sept 213 De studenten van de opleidingen Biologie, Biomedische Wetenschappen en Psychobiologie krijgen in het 1 ste jaar

Nadere informatie

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D RESEARCH CONTENT Loïs Vehof GAR1D INHOUD Inleiding ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ blz. 2 Methode -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

STAGEVERSLAG. Jidde Jacobi

STAGEVERSLAG. Jidde Jacobi STAGEVERSLAG Jidde Jacobi VOORWOORD Tijdens mijn stage heb ik veel nieuwe kennis opgedaan en reeds verworven kennis toe kunnen passen. Ik zie dit dan ook als een goede aanvulling van mijn studie. Bij deze

Nadere informatie

Product Informatie Blad Toets Engels

Product Informatie Blad Toets Engels Product Informatie Blad Toets Engels PIB-2014-Engels Context Beheersing van de Engelse taal is een belangrijk onderdeel in het Nederlandse onderwijs. In het VO is Engels één van de doorstroomrelevante

Nadere informatie

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Fellow onderzoeker Adviseur en coördinator 2 Opzet onderzoekspresentatie 1.

Nadere informatie

Dure woorden in het hoger onderwijs: wie betaalt de prijs?

Dure woorden in het hoger onderwijs: wie betaalt de prijs? Dure woorden in het hoger onderwijs: wie betaalt de prijs? Een kwantitatief sociolexicologisch onderzoek naar kennis van academische woordenschat bij starters in het Vlaamse hoger onderwijs Laura Rosseel,

Nadere informatie

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID Maak een mindmap of schema van een tekst ga je dan doen? Naar aanleiding van een titel, ondertitel, plaatjes en of de bron van de tekst ga je eerst individueel (en

Nadere informatie

Capaciteitentest HBO. Denkvermogen en denkstijl

Capaciteitentest HBO. Denkvermogen en denkstijl Denkvermogen en denkstijl Naam: Ruben Smit Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. De uitslag... 4 3. Bijlage: Het lezen van de uitslag... 5 Pagina 2 van 7 1. Inleiding Op 5 april 2016 heeft Ruben Smit een

Nadere informatie

Werkgeheugen - Onderzoek - Praktijk

Werkgeheugen - Onderzoek - Praktijk Het trainen van het werkgeheugen bij ontwikkelingsstoornissen: waarom zou je? Drs. B.J.L.Gerrits, psycholoog-psychotherapeut Presentatie Werkgeheugen wetenswaardigheden Onderzoek naar werkgeheugentrainingen

Nadere informatie

Persoonlijkheidstesten

Persoonlijkheidstesten Persoonlijkheidstesten De gratis korte persoonlijkheid test De eerste test die ik heb gemaakt is een gratis test. Deze test bestaat uit één vraag waar wordt gevraagd een van de negen figuren te kiezen.

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma.

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. University of Groningen Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. Verbakel, N. J. IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Internet is niet meer weg te denken uit het huidige onderwijs en biedt bovendien een bijna onuitputtelijke bron aan informatie en hulpmiddelen. Dit document

Nadere informatie

Gedurende de gehele schoolperiode wordt door de docenten zoveel mogelijk aandacht gegeven aan de volgende punten:

Gedurende de gehele schoolperiode wordt door de docenten zoveel mogelijk aandacht gegeven aan de volgende punten: Pakket van maatregelen bij Dyslexie en Dyscalculie Dyslexie Algemeen: Gedurende de gehele schoolperiode wordt door de docenten zoveel mogelijk aandacht gegeven aan de volgende punten: Stimuleren Schriftelijk

Nadere informatie

Workshop Oriëntatie op Nederlands voor taalvrijwilligers

Workshop Oriëntatie op Nederlands voor taalvrijwilligers Workshop Oriëntatie op Nederlands voor taalvrijwilligers 12 januari 2016 Lidy Zijlmans Senior medewerker Nederlands voor anderstaligen https://www.doneereenlesboek.nl/ Programma workshop 1. Inventarisatie

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Jaarlijks onderzoek onder vrijwilligers 2016

Jaarlijks onderzoek onder vrijwilligers 2016 Jaarlijks onderzoek onder vrijwilligers 2016 Sinds 2012 voert Resto VanHarte een jaarlijks onderzoek uit onder haar vrijwilligers. Dit jaar is er een aparte versie gemaakt voor incidentele vrijwilligers

Nadere informatie

Wat weten we over product placement?

Wat weten we over product placement? Naam: Annika van Berkel Studentnummer: 5738814 Vak: Bachelorseminar Mediaplanning Docente: Drs. Sheila van Pelt Datum: 29 mei 2009 Wat weten we over product placement? De televisie als reclamemedium is

Nadere informatie

Tilburg University. Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988. Link to publication

Tilburg University. Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988. Link to publication Tilburg University Psychologisch marktonderzoek Verhallen, T.M.M. Publication date: 1988 Link to publication Citation for published version (APA): Verhallen, T. M. M. (1988). Psychologisch marktonderzoek.

Nadere informatie

Neuroanatomical changes in patients with loss of visual function Prins, Doety

Neuroanatomical changes in patients with loss of visual function Prins, Doety Neuroanatomical changes in patients with loss of visual function Prins, Doety IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check

Nadere informatie

Voorbeeld 1. Kan je langer (aantal keer) touwtje springen als het touw precies op een metronoom gedraaid wordt?

Voorbeeld 1. Kan je langer (aantal keer) touwtje springen als het touw precies op een metronoom gedraaid wordt? Voorbeeld onderzoeksvragen en uitwerkingen Voorbeeld 1 Zintuigelijke informatie Kan je langer (aantal keer) touwtje springen als het touw precies op een metronoom gedraaid wordt? Als je meer informatie

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Deze steekkaart maakt deel uit van het boek "Steekkaarten doceerpraktijk" van Mieke Clement en Lies Laga (Eds.), uitgegeven door Garant.

Deze steekkaart maakt deel uit van het boek Steekkaarten doceerpraktijk van Mieke Clement en Lies Laga (Eds.), uitgegeven door Garant. Feedback Omschrijving Een didactisch team (zie steekkaart Didactisch team ) kan via feedback na een evaluatieactiviteit (zie steekkaart Evalueren ) studenten informeren over hun eigen kennen en kunnen.

Nadere informatie

DE NETWERKTHERMOMETER LEERLINGEN INSTRUCTIE

DE NETWERKTHERMOMETER LEERLINGEN INSTRUCTIE Netwerkthermometer DE NETWERKTHERMOMETER LEERLINGEN INSTRUCTIE Wat is De Netwerkthermometer De Netwerkthermometer is een test. Een test om een gedegen beeld te krijgen van hoe je zelf aan kijkt tegen je

Nadere informatie

Invoering WIK een goede zet!

Invoering WIK een goede zet! Invoering WIK een goede zet! Korte peiling over een actueel onderwerp op het gebied van credit management juni 2013 Korte peiling: WIK B15893 / juni 2013 Pag. 1 Copyright 2013 Blauw Research bv Alle rechten

Nadere informatie

Jaarlijks onderzoek onder vrijwilligers 2015

Jaarlijks onderzoek onder vrijwilligers 2015 Jaarlijks onderzoek onder vrijwilligers 2015 Sinds 2012 voert Resto VanHarte een jaarlijks onderzoek uit onder haar vrijwilligers. Dit jaar is er een aparte versie gemaakt voor incidentele vrijwilligers

Nadere informatie

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h Rick Heldoorn & Matthijs de Gier H1630

Nadere informatie

Capaciteiten scan. Mw A. Demo. Naam. Datum assessment

Capaciteiten scan. Mw A. Demo. Naam. Datum assessment Capaciteiten scan Naam Datum assessment Mw A. Demo 4-4 - 2014 Gegevens kandidaat Naam E-mail Mw A. Demo ademo@abc.nl Geboortedatum 23-2 - 1986 Organisatie ABC BV Datum assessment 4-4 - 2014 Doel en reikwijdte

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv 2 Noordhoff Uitgevers bv 2 Noordhoff Uitgevers bv Noordhoff Uitgevers bv 3 Standaardspelling. Spellingwet.2 Vereenvoudiging?.3 Woordenlijst en woordenboek.4 Regels leren noodzaak? In dit hoofdstuk leer

Nadere informatie

Vroeg vreemd (buur)taalonderwijs

Vroeg vreemd (buur)taalonderwijs Vroeg vreemd (buur)taalonderwijs in het basisonderwijs met ELENA Ellen Rusman & Stefaan Ternier Welten instituut, Open Universiteit 7 november 2014 Evoluon, Eindhoven http://www.elena learning.eu/ Programma

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit 17 vragen. Het invullen daarvan duurt ongeveer twintig minuten.

Deze vragenlijst bestaat uit 17 vragen. Het invullen daarvan duurt ongeveer twintig minuten. Bedankt dat je mee wilt doen aan dit onderzoek! Deze vragenlijst bestaat uit 17 vragen. Het invullen daarvan duurt ongeveer twintig minuten. Het zou mij erg helpen als je zo veel mogelijk van de open vragen

Nadere informatie

Animatie. Middenbouw

Animatie. Middenbouw Animatie Middenbouw Schrijver: Meia Wippoo Doelgroep: middenbouw basisonderwijs Datum: 2 maart 2012 1 Les Stopmotion animaties maken: rekensommen Inhoudelijke omschrijving Het wordt steeds eenvoudiger

Nadere informatie

Handleiding bij begeleiding van studenten die beginnen met het leren van Nederlands (A1). (ontworpen voor het basisexamen inburgering A1)

Handleiding bij begeleiding van studenten die beginnen met het leren van Nederlands (A1). (ontworpen voor het basisexamen inburgering A1) Handleiding bij begeleiding van studenten die beginnen met het leren van Nederlands (A1). (ontworpen voor het basisexamen inburgering A1) Instructieboek voor begeleiders en docenten. Ad Appel Uitgave:

Nadere informatie

Mijn Eigen Woordenboek

Mijn Eigen Woordenboek Mijn Eigen Woordenboek Handleiding Annie van der Beek John Bronkhorst Maart 2010 Inhoud 1. Mijn Eigen Woordenboek inleiding 2. Technische handleiding leerkrachten 3. Technische handleiding leerlingen 4.

Nadere informatie

Naast de leerkrachten van groep 5/6, was ook de groepsleerkracht van groep 7/8 erg enthousiast over het ontwikkelde materiaal. De groepsleerkracht

Naast de leerkrachten van groep 5/6, was ook de groepsleerkracht van groep 7/8 erg enthousiast over het ontwikkelde materiaal. De groepsleerkracht Interviews. Zoals vermeld bij de onderzoeksvorm zijn er diverse interviews afgenomen voor dit onderzoek. Al deze interviews zijn voorbereid op een voorbereidingsformulier voor een interview. Hieronder

Nadere informatie

Zelfstandig naamwoord HV12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Zelfstandig naamwoord HV12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 30 September 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52550 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Een dynamische driehoek. Gezinsvoogd, ouder en kind een jaar lang gevolgd Schuytvlot, A.H.

Een dynamische driehoek. Gezinsvoogd, ouder en kind een jaar lang gevolgd Schuytvlot, A.H. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Een dynamische driehoek. Gezinsvoogd, ouder en kind een jaar lang gevolgd Schuytvlot, A.H. Link to publication Citation for published version (APA): Schuytvlot, A.

Nadere informatie

Memo. Datum: 19 oktober 2015 Onderwerp: Enquête Studieadvies

Memo. Datum: 19 oktober 2015 Onderwerp: Enquête Studieadvies Memo Datum: 19 oktober 2015 Onderwerp: Enquête Studieadvies Inhoud Hoofdstuk 1: Introductie... 1 Hoofdstuk 2: Algemene uitkomsten... 1 2.1 De weg naar de studieadviseur... 1 2.2 Hulpvraag... 2 2.3 Waardering

Nadere informatie