Rentevisie januari 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rentevisie 2010-1. 28 januari 2010"

Transcriptie

1 Rentevisie januari 2010 Goede voornemens moeten ook geloofwaardig zijn Goede voornemens zijn belangrijker dan ooit. En dan hebben we het niet over de voornemens die met Nieuwjaar gemaakt zijn; die zijn even belangrijk als altijd. En wellicht heeft u ze al weer verbroken. Nee, dan gaat het vooral over de goede voornemens van overheden om hun begrotingen weer op orde te krijgen. We hebben de afgelopen tijd kunnen zien wat er gebeurt als een regering niets of, in de ogen van kredietbeoordelaars (rating agencies) als Fitch en Standard & Poors, te weinig doet om de overheidsfinanciën weer in het gareel te krijgen. Dan wordt de beoordeling (rating) neerwaarts bijgesteld, met als gevolg dat de rente die overheden betalen op hun staatsschuld oploopt. Nu al betaalt de Griekse overheid bijvoorbeeld 3% meer dan de Duitse overheid om voor tien jaar een lening af te sluiten. Ook de rentes die de Italiaanse en de Ierse overheden betalen (laat staan de IJslandse overheid) zijn de afgelopen tijd behoorlijk opgelopen. In het geval van Griekenland bleken goede voornemens alleen niet genoeg. De beloften over het terugbrengen van de schuld, maar ook de gerapporteerde cijfers bleken keer op keer niet te kloppen. Zo was het begrotingstekort geen 6%, zoals eerst gerapporteerd, maar het dubbele. Natuurlijk gaat een vergelijking met de Griekse overheid voor Nederland niet op. Nederland is in Europa een braaf jongetje: de overheidsschuld is hoog, maar niet hoger dan in andere landen. Het tekort op de rijksbegroting is, met dit jaar naar verwachting meer dan 6 procent, wel zeer groot, maar ook niet groter dan elders. Daarom wordt door kredietbeoordelaars ook niet moeilijk gedaan over het overheidstekort in Nederland. In vergelijking met andere landen doen we het niet slechter. Nagenoeg iedereen is het er echter ook over eens dat helemaal niets doen aan de houdbaarheid van de overheidsfinanciën geen optie is. Immers, wat kredietbeoordelaars er ook over zeggen, de schuld zal linksom of rechtsom door huidige of toekomstige generaties moeten worden terugbetaald. Dus alleen goede voornemens zijn op langere termijn niet genoeg. En hoe langer we wachten met goede voornemens om te zetten in daadwerkelijk beleid, hoe groter de schuld wordt die we naar komende generaties doorschuiven. Niet voor niets zijn er vorig jaar met Prinsjesdag negentien ambtelijke werkgroepen ingesteld die nadenken over bezuinigingsmogelijkheden, waarbij alles bespreekbaar is. Maar zoals iedereen weet kosten structurele hervormingen in Nederland tijd. Veel tijd. Natuurlijk geldt het voorgaande ook in meer of mindere mate voor andere landen, maar Nederland heeft, meer dan elders, last van een grote financiële sector. Blad 1

2 Daar is nu relatief veel geld in gestopt, waarbij het maar de vraag is wanneer en of het terugkomt in de staatskas. Daarnaast is het vergrijzingsprobleem groter dan in andere landen. Daar staan weliswaar ook relatief grote pensioenbesparingen tegenover, maar de vergrijzing blijft als een donkere wolk boven de overheidsfinanciën hangen. Goede, geloofwaardige voornemens voor het beleid op lange termijn kunnen op korte termijn al geld opleveren. Goede voornemens om het tekort te reduceren zorgen er in ieder geval al voor dat de beoordeling van rating agencies niet verslechtert. Dit zorgt er weer voor dat de risicopremie niet te veel oploopt en de rentebetalingen niet fors toenemen. Goede voornemens maken houdt ook in dat de overheid niet meteen drastisch bezuinigt. Dat zou de economische opleving dit jaar direct smoren. Het gaat er vooral om dat de financiën op termijn op orde komen en daar mag je ook best één of twee jaar de tijd voor nemen. En dat is ook wel zo handig, want dan kunnen de voornemens bij het aantreden van een nieuw kabinet worden omgegoten in wetgeving. Want goede voornemens zijn de komende tijd waarschijnlijk erg lastig hardop uit te spreken in Nederland. Met de gemeenteraadsverkiezingen op komst zullen politici niet graag roepen hoe en waarop ze de komende jaren willen bezuinigen. En daarna komen nog de Tweede Kamerverkiezingen, ook niet echt een geschikt moment om het te hebben over pijnlijke hervormingsmaatregelen. Voor dit jaar kan de Nederlandse overheid volstaan met het maken van goede, geloofwaardige voornemens. Maar met goede voornemens alléén komen we er niet. Onveilige spaarbanken actief Anderhalf jaar na Icesave zijn er nog steeds banken die in Nederland spaargeld ophalen terwijl onduidelijk is hoe ze hun geld investeren of hoe het toezicht in elkaar zit. Die waarschuwing uitte Bert Heemskerk, oud-bestuursvoorzitter van Rabobank Nederland, ten overstaan van de onderzoekscommissie van de Tweede Kamer naar de kredietcrisis. Heemskerk wilde geen namen noemen van mogelijk onveilige banken. In een toelichting na afloop zei hij dat het om instellingen gaat die het hoofdkantoor in een niet-westers land hebben, al sloot hij ook Nederlandse spelers niet uit. Bekend is dat in Nederland banken gevestigd zijn met een Turkse of Russische grootaandeelhouder. Die hebben zich in het verleden vaker moeten verdedigen tegen de suggesties dat ze niet solide zijn. De kern van de verdediging is dat het om volledig Nederlandse banken gaat die onder toezicht staan van de Nederlandsche Bank, wat bij Icesave totaal anders was. Volgens Heemskerk is het probleem dat er banken zijn die geld uit de Nederlandse spaarmarkt halen omdat ze in de professionele markt veel duurder uit zijn. Er zijn nog steeds partijen die geld ophalen op de spaarmarkt tegen condities die gebaseerd zijn op het Nederlandse depositogarantiestelsel. Dan baseren ze zich dus op het risicoprofiel van Rabobank en alle andere banken die het stelsel dragen en niet op het eigen risicoprofiel. Dat hoeven niet altijd slechte banken te zijn, voegde Heemskerk eraan toe, het is alleen niet altijd duidelijk waar ze het geld in beleggen. Blad 2

3 Bovendien staat het hoofdkantoor in een land waarvan ik niet weet of de toezichthouder daar goed is. Heemskerk waarschuwde in de zomer van 2008 ook al voor potentieel gevaarlijke banken. Toen was Icesave, onderdeel van Landsbanki uit IJsland, net begonnen de Nederlandse spaarmarkt te veroveren met stuntrentes van ruim 5%. In een brief aan DNB, AFM en het ministerie van Financiën wees hij destijds op de gevaren. Ze zouden de hoge rentes alleen betalen omdat ze zo'n hoog risicoprofiel hadden, was de strekking. Begin oktober laat Icesave weten niet meer aan zijn verplichtingen te kunnen voldoen. Op dat moment hadden Nederlanders 1,6 miljard bij de bank gestald. Het garantiestelsel van het kleine IJsland kon lang niet iedereen schadeloos stellen, waardoor minister Wouter Bos zich genoodzaakt voelde het bedrag voor te schieten. De ruzie met IJsland over terugbetaling loopt nog steeds. Crisis blijft nog lang voelbaar De Wereldbank acht economisch herstel niet krachtig genoeg om problemen op te lossen. Hoewel wereldwijd de recessie voorbij is, heeft de Wereldbank zorgen over de verdere economische ontwikkeling. Het moment nadert waarop de overheidsstimulering uitgewerkt raakt en het monetaire beleid minder ruim wordt. Verder zal de opbouw van de tijdens de crisis sterk gereduceerde voorraden in de tweede helft van 2010 nauwelijks nog een positieve bijdrage aan de groei leveren. Dit zegt de Wereldbank naar aanleiding van het Global Economic Prospects-rapport dat is verschenen. De belangrijkste bevinding is dat het herstel niet krachtig genoeg is om de problemen op te lossen. Normaal zou een sneller herstel te verwachten zijn, maar dit keer zal de werkloosheid nog verder toenemen, de armoede verergeren en vormen de overheidsfinanciën een probleem. Volgens hen wordt duidelijk dat ook stimuleringsbeleid zijn limiet kent. Tegen die grens lopen we aan. Er kan geen blijvende groei meer worden gerealiseerd. Met stimulering kunnen maar beperkte dingen bereikt worden. Op een gegeven moment moet de economie het op eigen kracht doen. Net als bij eerdere grote crises als de Grote Depressie en de oliecrisis, heeft deze neergang structurele veranderingen tot gevolg. De ruime financieringsmogelijkheden keren niet terug, de kapitaalkosten voor ontwikkelingslanden zijn structureel hoger en het is duidelijk hoe belangrijk de opkomende economieën zijn geworden. Een verandering is de Amerikaanse auto-industrie. Die draaide al jaren slecht, maar kwam in 2008 in een noodtoestand. Zij verwijzen naar de Nederlandse scheepsbouw die begin jaren tachtig in zwaar weer raakte, door de overheid overeind werd gehouden en vervolgens ten onder ging in de concurrentie met lagelonenlanden. Ook in de financiële sector vinden grote verschuivingen plaats. Als Azië de financiële sector en structuur weet uit te bouwen, heeft dat gevolgen voor Londen en New York. De opkomende economieën en de ontwikkelingslanden hebben de kapitaalinstroom vorig jaar zien dalen van 8% naar 3% en volgens de Wereldbank lopen die landen aan tegen blijvend hogere kredietkosten. Dat kan de potentiële economische omvang op de lange termijn met 3,4% tot 8% drukken. Blad 3

4 Niettemin heeft de hausse voorafgaand aan de crisis een nuttige les geleerd, stelt de Wereldbank. Door de lagere kapitaalkosten is duidelijk geworden dat ontwikkelingslanden in staat waren beduidend hogere groeipercentages te bereiken bij een lage inflatie. Als de landen met hervormingen en een betere financiële structuur er in slagen om jaarlijks de kapitaalkosten met 25 basispunten terug te dringen, dan kan dat volgens de Wereldbank in 2020 leiden tot een productiecijfer dat 13% hoger ligt. Daarmee zou de schade van de crisis meer dan verholpen zijn. Opkomende landen lopen volgens de Wereldbank aan tegen blijvend hogere kredietkosten ECB De Europese Centrale Bank (ECB) heeft het renteniveau in de eurozone gehandhaafd op 1%. ECB-president Jean-Claude Trichet liet in een toelichting op het rentebesluit weten dat het huidige renteniveau toepasselijk is. Het rentebesluit kwam overeen met de verwachting van analisten. Het belangrijkste rentetarief in de eurozone staat nu al sinds mei vorig jaar ongewijzigd op het laagste niveau sinds de invoering van de euro in Analisten verwachten dat pas in de tweede helft van het jaar de rente weer verhoogd gaat worden, wanneer er meer aanwijzingen zijn dat het economisch herstel doorzet. Trichet verwacht dat de inflatie in de eurozone op de korte termijn rond de 1,0% zal blijven liggen. De ECB mikt op een inflatie van net onder de 2,0%. De ECBpresident zei verder dat hij verwacht dat de economie van de eurozone dit jaar bescheiden zal groeien. Het herstel kan wel oneven verlopen en de vooruitzichten zijn onzeker. In december zei de ECB voor dit jaar een groei te verwachten van 1,1 tot 1,5%. Trichet liet daarnaast weten door te gaan met het geleidelijk uitfaseren van de maatregelen om de liquiditeit op de financiële markten te vergroten. Die zijn volgens de Fransman niet meer nodig in dezelfde omvang als in het verleden. De ECB-voorzitter wilde niet ingaan op vragen over de mogelijkheid dat Griekenland de eurozone zou moeten verlaten. Ik geef geen commentaar op absurde hypotheses, aldus Trichet. Griekenland kampt met torenhoge tekorten en overheidsschulden waardoor de kredietwaardigheid van het land in het gedrang is gekomen. Het economisch herstel in de eurozone zal vermoedelijk gematigd en onevenwichtig zijn, waarschuwt de Europese Centrale Bank (ECB) in het laatste maandrapport van de centrale bank. Verschillende factoren die een economische groei ondersteunen zijn van tijdelijke aard, stelt de ECB. Daarnaast zullen verdere balansaanpassingen in zowel de financiële als niet-financiële sector, binnen en buiten het eurogebied, vermoedelijk een wissel trekken op de economische activiteit. Vanwege deze onderzekerheden zal ECB de bijzondere liquiditeitsmaatregelen, die werden genomen om de economie en het bankensysteem door de crisis heen te helpen, slechts geleidelijk afbouwen. Het rapport van de centrale bank herhaalt grotendeels de boodschap die ECB-voorzitter Jean-Claude Trichet overbracht bij de toelichting op het laatste rentebesluit. De ECB geeft in de publicatie verder commentaar op de scherp stijgende overheidstekorten in de eurozone. Blad 4

5 De zeer grote leenbehoeftes van overheden dragen het risico het marktsentiment snel te doen veranderen, wat kan leiden tot minder gunstige renteniveaus op de lange termijn, zegt de centrale bank. Wat betreft de inflatieverwachting waarschuwt de ECB dat de verwachte toename van de inflatie in 2010, van een geschat jaarlijks percentage van 0,9% in december 20, niet mag worden geïnterpreteerd als een heropleving van de onderliggende inflatoire druk. Het ECB-rapport versterkt vermoedelijk de verwachtingen van economen dat de ECB geen haast heeft met het verhogen van de rente of het terugtrekken van liquiditeit uit de nog altijd kwetsbare financiële markten. Eurozone De economie van de eurozone heeft 20 sterk afgesloten. Dit belooft veel goeds nadat het bbp in het derde kwartaal al met 0,4% toenam. Zo zijn ook de meeste indicatoren van het producentenvertrouwen in het vierde kwartaal van 20 verder gestegen en geven de forse orderontvangsten aan dat er op de korte termijn weinig vertraging te verwachten is. Sommige analisten hebben derhalve de groeiprognose naar boven bijgesteld en gaan er niet langer van uit dat zich in de eerste helft van 2010, wanneer sommige budgettaire stimuleringsmaatregelen aflopen, een tijdelijke verzwakking zal voordoen. Ofschoon de kwartaalgroeicijfers volatiel kunnen blijven, verwachten zij dat het herstel doorzet, waarbij de consumptie en de woningbouw geleidelijk de rol van katalysator overnemen van de voorraadvorming en de export. Ondertussen treden de groeiverschillen tussen de lidstaten weer meer op de voorgrond: Duitsland en Frankrijk laten een krachtige groei zien, terwijl de productie in Spanje en Griekenland verder afnam. In de eurozone stegen de orderontvangsten in december voor de vijfde maand op rij, waarbij de buitenlandse vraag in de afgelopen twee jaar niet zo snel is toegenomen. Tegelijkertijd zijn de voorraden op een relatief laag niveau gebleven. Als de pakhuizen weer worden opgevuld, zal dit de productie een verdere stimulans kunnen geven. Het consumentenvertrouwen lijkt zich nu tijdelijk te stabiliseren, met aan de ene kant van het spectrum bezorgdheid over de werkloosheid en aan de andere kant vermogenswinsten. Toch duidt het huidige vertrouwensniveau reeds op een sterkere consumptiegroei, zoals ook blijkt uit de goede autoverkopen in december. Ook al is dit laatste voor een deel toe te schrijven aan de gesubsidieerde sloopregelingen, dan nog lijkt de onderliggende trend opwaarts gericht. Bovendien zal een stabilisatie van de arbeidsmarkt vanaf het tweede kwartaal leiden tot een hernieuwde stijging van het consumentenvertrouwen. De huidige opleving zou volgend jaar al enigszins aan vaart kunnen verliezen, terwijl de economische groei dan alleen maar dankzij positieve basiseffecten hoger zou kunnen uitkomen dan in De reden voor de mogelijke groeivertraging is de slechte toestand van de overheidsfinanciën. Dit zou op twee manieren negatief kunnen uitwerken op de economische groei. Blad 5

6 Niet alleen zullen regeringen hun begrotingsbeleid aanmerkelijk moeten aanscherpen, ook de obligatierendementen zullen mogelijk stijgen wanneer de financiële markten zich zorgen beginnen te maken over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën (de recente gebeurtenissen in Griekenland zijn in dat opzicht een waarschuwingssignaal). Het inflatiecijfer is weer positief geworden: onder invloed van de hogere olieprijzen bedroeg de inflatie eind 20 0,9% jaar-op-jaar. Toch neemt de onderliggende inflatie nog steeds af, tot 1,0% jaar-op-jaar in november 20. De kerninflatie zou nog verder kunnen dalen gezien de relatief hoge werkloosheidsgraad en de lage bezettingsgraad in de verwerkende industrie. De groei van de geldhoeveelheid (M3), de voorkeursindicator van de ECB voor de inflatie op de middellange termijn in de eurozone, is gedaald van 0,3% in oktober naar een nieuw laagtepunt van -0,2% in november, hetgeen duidt op weinig inflatiegevaar op de middellange termijn. De kredietcyclus blijft van essentieel belang voor het tijdstip van de eerste renteverhoging. Omdat de kredietverlening aan gezinnen, een voorlopende indicator voor de kredietmarkt als geheel, sinds kort weer toeneemt, voorzien analisten voor het vierde kwartaal van dit jaar een meer algemene stijging van de kredietverlening. Dit zou het begin kunnen betekenen van een verkrappingscyclus. Analisten gaan nu uit van een refirente van 1,50% aan het eind van 2010, maar doordat de ECB de liquiditeitssteun voor de financiële sector al eerder aan banden legt, zullen de geldmarkttarieven al vanaf het tweede kwartaal oplopen. Wat de obligatierendementen betreft, verwachten zij dat deze zich opwaarts zullen bewegen, al is het vrij onwaarschijnlijk dat het rendement op de Duitse 10-jaars Bund dit jaar de drempel van 4% bereikt. VS De vooruitzichten voor de Amerikaanse economie hebben zich begin 2010 gunstig ontwikkeld. De cijfers over de arbeidsmarkt verbeteren verder, hetgeen tot uitdrukking komt in een stijging van de detailhandelsverkopen en het consumentenvertrouwen. Ook over de woningmarkt is er goed nieuws te melden. De verkoop van bestaande woningen neemt scherp toe (al valt de verkoop van nieuwbouwwoningen in het duurdere segment tegen). De huizenprijzen gaan langzaam verder omhoog en geven een extra impuls aan de detailhandelsverkopen en het vertrouwen. Ook de industriële productie gaat nog steeds goed vooruit. Het resultaat van dit alles is dat het bbp over het vierde kwartaal van 20 nu dichter bij 3,0% zal liggen dan bij 2,0%, waarmee de groei in het derde kwartaal (definitieve raming 2,2%) ondanks het wegvallen van de sloopregeling voor auto s wordt overtroffen. Dit is een veel beter resultaat dan analisten een paar maanden geleden hadden voorzien en brengt de gemiddelde economische groei over de afgelopen twee kwartalen dicht bij het trendmatige cijfer (circa 2,5%). De spaarquote is het verschil tussen de consumptieve bestedingen en het beschikbaar inkomen één van de factoren die aanleiding geeft tot groter optimisme over de particuliere consumentenbestedingen. Blad 6

7 Door de verbeterende arbeidsmarktomstandigheden, de stijgende huizenprijzen, het groeiende consumentenvertrouwen en de stijging in het aantal hypotheekaanvragen zou de spaarquote van Amerikaanse gezinnen in 2010 kunnen dalen, en dus niet stijgen zoals veel analisten nog steeds verwachten. Over het derde kwartaal van 20 heeft de spaarquote al een daling laten zien ten opzichte van het in het tweede kwartaal bereikte hoogtepunt. Een verdere daling van de spaarquote kan als slecht nieuws worden opgevat, althans door diegenen die vinden dat gezinnen hun hoge schulden moeten terugbrengen. Op de korte termijn draagt een lagere spaarquote echter bij aan een hogere economische groei. Bovendien, zelfs al gaan gezinnen weer meer schulden aan, dan hoeft dat nog niet direct te betekenen dat zij niet meer aan schuldherstructurering werken. Als de schuldopbouw minder snel verloopt dan de inkomensgroei is het immers mogelijk dat de verhouding (hypotheek)schuld ten opzichte van het inkomen alsnog vermindert. Dit zou wel betekenen dat de schuldherstructurering in een veel langzamer tempo gaat dan in het geval van schuldafbouw. Desalniettemin kunnen eind 2010 tekenen van een groeivertraging in de Amerikaanse economie zichtbaar worden. Analisten verwachten dat oplopende inflatieverwachtingen de Fed ertoe kunnen bewegen vanaf het derde kwartaal van 2010 de rente vrij snel te verhogen, tot 1,75% aan het eind van het jaar. Dit ligt duidelijk boven de consensus- of marktverwachting en gaat waarschijnlijk gepaard met een rendement op 10-jaars Treasuries dat eveneens boven de verwachtingen ligt. Het is zelfs denkbaar dat de Fed al vóór het derde kwartaal de beleidsrente gaat verhogen wellicht in reactie op druk vanuit de markten. De stijging van de yieldcurve, al is die goed voor de financiële sector, zou er op kunnen wijzen dat de Fed behind the curve is, ofwel te traag reageert. Een eerste renteverhoging in juni 2010 kan dan ook niet worden uitgesloten, hoewel de Fed in dat geval het tempo van renteverhogingen zou kunnen matigen, waardoor het verwachte eindejaarsniveau hetzelfde blijft. Als de huidige groeiopleving doorzet, dan zou de bbp-groei in het derde kwartaal van % op jaarbasis kunnen bedragen, met andere woorden, ruim boven de trendmatige groei. Het is heel goed mogelijk dat de groeimatiging zich in 2011 voortzet. Ofschoon analisten verwachten dat de Fed in 2011 een pauze van een aantal kwartalen zal inlassen om te zien hoe de eerste rentestappen uitwerken op de economie, zal het hogere renteniveau ook gepaard gaan met een hogere hypotheekrente en tevens met een minder stimulerend begrotingsbeleid. Als de daling van de spaarquote in 2011 afzwakt, dan zal de groei van de consumentenbestedingen weer in de richting kunnen bewegen van de niveaus die meer in lijn zijn met de zwakke, onderliggende ontwikkeling van de werkgelegenheid en de lonen. Kortom, de mooie groeicijfers voor 2010 zullen zich in 2011 waarschijnlijk niet herhalen. Blad 7

8 Fed handhaaft rente rond 0% De Federal Reserve schetste een iets positiever beeld van de Amerikaanse economische vooruitzichten, maar handhaaft het belangrijkste rentetarief rond de 0% om het economisch herstel te ondersteunen. De stemming binnen het beleidsbepalende comité van de Fed kende een tegenstemmer. President Thomas Hoenig van de Fed in Kansas stemde tegen het handhaven van het lage tarief. Hij is bezorgd dat de stimuleringspakketten van de overheid de inflatie zullen opdrijven. Het Federal Open Markets Committee (FOMC) van de centrale bank handhaaft verder het plan om de inkoop van hypotheekgerelateerde effecten eind maart te staken en de meeste noodleningsprogramma's te laten aflopen per 1 februari. Nu het ergste van de financiële crisis achter de rug lijkt, wil de Amerikaanse centrale bank de stimuleringsmaatregelen, die werden genomen om de economie te ondersteunen, geleidelijk afbouwen voordat de inflatie wordt aangewakkerd. De FOMC wijzigde in de verklaring de zin dat de economie vermoedelijk voorlopig zwak blijft. De opmerking die sinds april 20 in de toelichting op het rentebesluit stond, werd veranderd in de snelheid van het economisch herstel blijft voorlopig vermoedelijk matig. De Federal Reserve zei verder dat de economische activiteit verder is versterkt, eveneens een iets positievere boodschap dan die na de vorige vergadering over het rentebesluit. Ondanks de verbeterde verwachtingen, herhaalde de centrale bank dat de rente voor een langere periode op een laag niveau zal blijven, vanwege de nog altijd hoge werkloosheid en lage inflatie. Tegenstemmer Hoenig is echter van mening dat de economische en financiële condities genoeg verbeterd zijn om de rentevoeten niet zo laag te houden. Nu de economie geleidelijk verbetert, zei de Fed dat het de inkoop van $ 1,25 biljoen aan hypotheekgerelateerde effecten per 31 maart wil staken. De inkoop heeft geholpen de hypotheekrentes te verlagen, waarmee de huizenmarkt en het financiële stelsel een impuls kregen. Wanneer de Fed stopt met inkopen bestaat de kans dat de rente zal oplopen. De centrale bank verklaarde echter dat de plannen gewijzigd kunnen worden wanneer de economie verslechtert. De economische cijfers die sinds het vorige rentebesluit naar buiten zijn gekomen duiden nog altijd op een herstel dat te kwetsbaar is om de inflatie op te drijven en de werkloosheid duidelijk te verlagen. De uitgaven groeien in een matig tempo, maar blijven beperkt door een zwakke arbeidsmarkt, bescheiden inkomensgroei, een lagere woningmarkt en strakke kredietverlening, zei de Fed. Japan De Japanse economie, die sterk afhankelijk is van de export, heeft het aarzelende herstel in december voortgezet. De Japanse regering en de centrale bank hebben de afgelopen maand maatregelen getroffen om de economische groei te steunen. Hierdoor is de kans op een terugval in de komende maanden afgenomen. Initiatieven van de overheid om de economie nieuw leven in te blazen zijn door de financiële markten goed opgepakt. Blad 8

9 Zoals de autoriteiten gehoopt hadden, daalde de yen in waarde ten opzichte van de Amerikaanse dollar (6% in december). De Topix-aandelenindex won 9,4%. De 3-maands interbancaire rente (TIBOR) daalde met zes basispunten naar 0,46%, terwijl het effectief rendement op 2-jaars staatsobligaties vier basispunten terugviel naar 0,159%. In reactie op beleidsmaatregelen van de Japanse centrale bank hebben de banken de rentemarge vergroot. De economische cijfers hebben de financiële markten eveneens geholpen: de groeicijfers waren sterker dan verwacht. Belangrijke indicatoren voor de economische bedrijvigheid (exportvolumes, industriële productie, voorlopende indicatoren) wijzen nog altijd op een economisch herstel. De consumentenvraag blijft echter achter bij de economische opleving. China De beleidsombuiging die de Chinese autoriteiten vanaf september 2008 hebben doorgevoerd, heeft volgens ons een belangrijke rol gespeeld bij het stoppen van de vrije val waarin de wereldeconomie na de paniek rond Lehman terechtkwam. De stimulering van de binnenlandse vraag compenseerde de ingestorte exportvraag voor een belangrijk deel. Daardoor overtrof de bbpgroei in 20 de doelstelling van de autoriteiten van 8%, iets wat aan het begin van het jaar in brede kring nog voor onmogelijk werd gehouden. Voor China belangrijke exportlanden, voornamelijk in Noord-Azië maar ook Australië, konden in navolging van China snel opveren uit de crisis. Het pakket van stimuleringsmaatregelen was enorm van omvang. Via het begrotingsbeleid leverde de centrale overheid tussen het vierde kwartaal van 2008 en het vierde kwartaal van 20 een bijdrage gelijk aan 2% van het bbp aan dit pakket. Dit resulteerde in een versnelling van de groei van infrastructurele investeringen van 20% vóór de crisis tot meer dan 50% halverwege 20. Hoewel functionarissen van de Chinese centrale bank hebben gesproken over het terugschroeven van de kredietverlening, zou een groei aan de bovenkant van de in de media genoemde bandbreedte (van CNY 6 tot 8 biljoen) een groei van 20% op jaarbasis betekenen. Vooruitblik In onderstaande tabel worden de verwachtingen ten aanzien van de 3-maands Euriborrente van enkele banken weergegeven. Uit de prognoses blijkt dat de genoemde grootbanken de eerste 3 maanden een gemiddelde daling van een halve basispunt van de korte rente verwachten. Over 12 maanden verwacht de markt een stijging met 127,5 basispunten. Uiteindelijk zal de rente over een jaar een gemiddeld niveau van 1,94% bereiken, aldus analisten. We zien dat de grootbanken een verwachte 3-maands Euriborrente over 12 maanden van minimaal 1,60% en maximaal 2,22% in hun prognose hebben opgenomen. Blad 9

10 Het actuele forwardtarief van de 3-maands Euribor over 3 maanden bedraagt 0,82%. Het actuele forwardtarief van de 3-maands Euribor over 12 maanden bedraagt 1,68%. Het forwardtarief over 3 maanden is 16 basispunten hoger dan de gemiddelde renteverwachtingen van genoemde banken. De gemiddelde verwachting over 12 maanden is 26 basispunten hoger dan het huidige forwardtarief over 12 maanden. 3-maands Euribor 28 januari december 20 Actuele rente 0,665% 0,706% Visie over 3 maanden ING 1 Fortis Bank 2 Rabobank 3 ABN AMRO 4 Gemiddelde Visie over 12 maanden ING Fortis Bank Rabobank ABN AMRO Gemiddelde 0,40% 0,60% 0,85% 0,80% 0,66% 2,05% 1,60% 2,22% 1,90% 1,94% 0,90% 0,60% 0,98% 0,90% 0,85% 1,50% 1,60% 2,20% 1,90% 1,80% NB. Bovenstaande tarieven zijn exclusief spread Kansen voor woningcorporaties Gelet op de yieldcurve, constateren we dat de verwachting dat de korte rente de komende periode licht zou stijgen opnieuw niet is uitgekomen en inmiddels is gedaald naar een niveau van 0,665%. Hoewel de hoogte van de spread een dalende tendens vertoont gaat onze voorkeur op dit moment nog steeds uit naar kortlopende financieringen. De verwachtingen van banken ten aanzien van de lange rente (10-jaars swap) laten zich als volgt samenvatten. 1 Bron: Rente- en Valutavisie (ING) 2 Bron: Fortis Bank: International Economics Daily 3 Bron: Rabobank: Dagbericht 4 Bron: ABN AMRO Bank Global be weekly research Blad 10

11 Het actuele forwardtarief van de 10-jaars swap over 3 maanden bedraagt 3,58%. Het actuele forwardtarief van de 10-jaars swap over 12 maanden bedraagt 3,85%. Beide tarieven liggen ruim onder het verwachte gemiddelde renteniveau van de grootbanken. 10-jaars swap 28 januari december 20 Actuele rente 3,45% 3,57% Visie over 3 maanden ING Fortis Bank Rabobank ABN AMRO Gemiddelde Visie over 12 maanden 4,20% 3,60% 3,40% 3,80% 3,75% 3,70% 3,60% 3,52% 3,70% 3,63% ING 4,50% Fortis Bank 4,10% Rabobank 4,00% ABN AMRO 4,50% Gemiddelde 4,28% N.B.: Bovenstaande tarieven zijn exclusief spread 4,10% 4,10% 4,00% 4,50% 4,18% Vooruitblik De in bovenstaande tabel genoemde grootbanken verwachten dat de 10-jaars swaprente over 3 maanden een niveau van circa 3,75% noteert. Dit betekent dus een verwachte stijging met 30 basispunten ten opzichte van het huidige renteniveau. De gemiddelde verwachting van 4,28% over 12 maanden ligt 83 basispunten hoger dan het actuele tarief. Kansen voor woningcorporaties Het aantrekken van fixe leningen met een langere looptijd kan nog steeds, hoewel het aantal aanbieders beperkt is en de spreads nog steeds fors zijn. Onze voorkeur gaat bij langlopende leningen uit naar een modaliteit met tussentijdse spreadherzieningsmogelijkheden, boetevrije vervroegde aflossing in combinatie met een basisrente voor de volledige looptijd van de lening. Een 20-jaars swap met contante storting bedraagt op dit moment 3,94% (excl. spread voor roll-over of andere modaliteit), terwijl het tarief voor 30-jarige swap 7 basispunten lager ligt op 3,87% (excl. spread). Het tarief voor contante storting van de 40-jaars swap bedraagt op dit moment 3,74% (excl. spread) en voor de 50-jaars swap op 3,69% (excl. spread). We zien ten opzichte van de vorige rentevisie over 12 maanden een licht gestegen renteverwachting. Blad 11

12 Bijlage: Rentegrafieken 28 januari ,50% 2,30% 2,10% 1,90% 1,70 % 1,50 % 1,30% 1,10 % 0,90% 0,70% 0,50% 28- jan feb- 27- feb mrt mrt - ONTWIKKELING 3-MAANDS EURIBOR ( ) 13 - apr- 28- apr mei- 28- mei jun- 27- jun jul- 27- jul- 11- aug- 26- aug sep- 25- sep okt- 25- okt- 9- nov- 24- nov- 9- dec- 24- dec- 8- jan jan- 10 4,40% 10-JAARS IRS ( ) 4,20% 4,00% 3,80% 3,60% 3,40% 3,20% 28- jan feb- 27- feb mrt mrt apr- 28- apr mei- 28- mei jun- 27- jun jul- 27- jul- 11- aug- 26- aug sep- 25- sep okt- 25- okt- 9- nov- 24- nov- 9- dec- 10 jaars swapcurve 200 daags gemiddelde 10 jaars swap 24- dec- 8- jan jan- 10 4,75% 4,25% 3,75% 3,25% 2,75% 2,25% 1, 75% 1, 2 5 % 0,75% 0,25% YIELDCURVE OP BASIS VAN SWAPRENTES dec-07 3,92% 4,70% 4,53% 4,50% 4,54% 4,56% 4,59% 4,62% 4,65% 4,69% 4,72% 4,79% 4,86% 4,91% 4,91% 4,89% 4,84% 4,81% 4,79% 31-dec-08 2,35% 2,64% 2,72% 2,96% 3,12% 3,25% 3,37% 3,48% 3,58% 3,67% 3,75% 3,86% 3,92% 3,88% 3,70% 3,57% 3,35% 3,31% 3,27% 31-dec- 0,41% 1,29% 1,85% 2,25% 2,56% 2,81% 3,03% 3,22% 3,37% 3,49% 3,60% 3,79% 3,97% 4,07% 4,03% 3,95% 3,80% 3,77% 3,74% 28-jan-10 0,34% 1,22% 1,68% 2,07% 2,37% 2,63% 2,86% 3,05% 3,21% 3,34% 3,45% 3,64% 3,82% 3,94% 3,93% 3,87% 3,74% 3,72% 3,69% Blad 12

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

Visie op 2010 Hoop op herstel

Visie op 2010 Hoop op herstel Visie op 21 Hoop op herstel Dr. A.E. (Annelies) Hogenbirk 15 december 29 Rabobank Economisch Onderzoek Agenda Terugblik op de recessie Mondiale economische ontwikkelingen Groene loten Waar zit de groei?

Nadere informatie

Rentevisie 2009-3. Hoe groot is het inflatiegevaar? 10 maart 2009

Rentevisie 2009-3. Hoe groot is het inflatiegevaar? 10 maart 2009 10 maart 20 Hoe groot is het inflatiegevaar? De kredietcrisis en de daaruit voortvloeiende recessie hebben geleid tot een sterke reactie van beleidsmakers. Centrale banken hebben hun officiële rente fors

Nadere informatie

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09 HAAGSE MONITOR ECONOMISCHE RECESSIE 7 Deze monitor geeft zowel prognoses als gerealiseerde cijfers weer. Het vaststellen van gerealiseerde cijfers kost tijd, maar worden, zodra deze bekend zijn, in de

Nadere informatie

Lesbrief Europa 2 e druk

Lesbrief Europa 2 e druk Hoofdstuk 1. 1.13 1.14 1.15 1.16 A A B D Waar produceren? 1.17 a. Door loonmatiging dalen de productiekosten en kunnen de prijzen dalen. Dan verbetert de internationale concurrentiepositie en zal de export

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

VVMA Congres 18 mei 2010

VVMA Congres 18 mei 2010 VVMA Congres 18 mei 2010 Jan Klaver, VNO-NCW Verwachtingen over Nederlandse economie, 2010-2015 1 Lijn van mijn verhaal 1. Impact economische crisis op Nederlandse economie en bedrijfsleven 2. Het herstel

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Onderdeel Economische groei Inflatie Producentenvertrouwen Consumptie Omzet detailhandel Consumentenvertrouwen Hypotheken Hypotheek- en kapitaalmarktrente

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Rentevisie 2009-5. 14 mei 2009

Rentevisie 2009-5. 14 mei 2009 Rentevisie 20-5 14 mei 20 Langzame verbetering? De wereldeconomie beeft nog steeds na van de schok die de conjunctuur in de laatste maanden van vorig jaar te verwerken kreeg. Vanaf september 20 daalde

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

De economische omgeving. Een cruciaal jaar voor Nederland en Europa

De economische omgeving. Een cruciaal jaar voor Nederland en Europa De economische omgeving Een cruciaal jaar voor Nederland en Europa Inhoud Wereldeconomie Traag herstel Verengde Staten Europa Nederland Ook 2017 een conjunctureel goed jaar Ons land staat er heel goed

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Vooruitzichten 6-7 Economisch Bureau Nederland december Nederlandse economie: groei houdt aan De Nederlandse economie groeide in met ongeveer % - tweemaal zoveel als in 4.

Nadere informatie

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Economie en onderneming De macro-economische vooruitzichten 2006-2012 voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Meyermans, E. & Van Brusselen, P. (2006).

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Financial Markets weekly 17 oktober 2011

Financial Markets weekly 17 oktober 2011 Financial Markets weekly 17 oktober 2011 Algemeen Het herstel in de financiële markten zette zich ook in de voorbije week verder door. Onder beleggers was sprake van een grotere bereidheid tot meer risk

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Rentevisie 2009-10. 23 oktober 2009

Rentevisie 2009-10. 23 oktober 2009 Rentevisie 20-10 23 oktober 20 Economen van ING voorspellen einde van recessie in Nederland De Nederlandse economie is in het derde kwartaal waarschijnlijk uit de recessie gekomen. Het Economisch Bureau

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr.

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Eerst suppletoire begroting Ministerie van Financiën IXA Vraag 1 Hoe hebben de spreads van de G20-landen en EU-lidstaten zich

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 BIJLAGE II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit in 1 naar verwachting met 1¼%. Voor komend jaar wordt een groei van 1¾% voorzien. De toename van

Nadere informatie

ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK

ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK ECONOMIE IN TIJDEN VAN MONETAIR EXPANSIEVE POLITIEK Geert Gielens, Ph.D. hoofdeconoom 19 mei 2015 Agenda Het verschil met vorig jaar De euro zone De VS De ECB & haar beleid Besluit 2 Het verschil met vorig

Nadere informatie

Welkom bij het webinar over de beleggingsresultaten van de Life Cycle Fondsen van Aegon PPI in het derde kwartaal van 2015

Welkom bij het webinar over de beleggingsresultaten van de Life Cycle Fondsen van Aegon PPI in het derde kwartaal van 2015 Welkom bij het webinar over de beleggingsresultaten van de Life Cycle Fondsen van Aegon PPI in het derde kwartaal van 2015 Bas Endlich Jacob Vijverberg 1 Marktontwikkelingen derde kwartaal 2015 Geen renteverhoging

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

Rentevisie 2009-4. Geen geld en de oude sok. 9 april 2009

Rentevisie 2009-4. Geen geld en de oude sok. 9 april 2009 9 april 20 Geen geld en de oude sok De laatste paar maanden zijn er vele miljarden aan vermogen verdampt. Het thema laat niemand onberoerd. Kenmerkend is dat deze crisis de bijl legt aan veel vermeende

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Waarom loopt de economie nog steeds niet echt lekker? Michiel Verbeek, 2 december 2015

Waarom loopt de economie nog steeds niet echt lekker? Michiel Verbeek, 2 december 2015 Waarom loopt de economie nog steeds niet echt lekker? Michiel Verbeek, 2 december 2015 4 Onderwerpen: 1. De financiële crisis van 2008 2. Geldschepping 3. Hoe staan de landen er economisch voor? 4. De

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER

ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKELEN SPAARRENTE FORS LAGER, INFLATIE STIJGT VERDER ARTIKEL 1 Ook in juli 2013 worden de spaarrente's verder verlaagd Bron: financieel Dagblad d.d. 7 augustus 2013 De rentestijging op de kapitaalmarkt

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en.

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en. Edelmetalen Watch Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research Van pessimist naar optimist 18 februari 2016 Georgette Boele Co-ordinator FX & Precious Metals Strategy Tel: +31 20 629 7789 georgette.boele@nl.abnamro.com

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank. Statistisch Bulletin maart 2009

De Nederlandsche Bank. Statistisch Bulletin maart 2009 9 De Nederlandsche Bank Statistisch Bulletin maart 29 Financiering via kapitaalmarkt moeilijker en duurder geworden Nederlandse ingezetenen hadden eind 28 voor het eerst meer dan eur 1. miljard aan schuldpapier

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Licht op energie (2014 - januari)

Licht op energie (2014 - januari) Licht op energie (2014 - januari) Macro-economische ontwikkelingen De AEX heeft op de laatste handelsdag van 2013 evenals veel andere handelsbeurzen de hoogste stand in 5 jaar bereikt. Het optimisme onder

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei

De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei De Wereldeconomie van Morgen: Op Zoek naar Groei Jan Van Hove Chief Economist, KBC Group NV Bolero Tips & Trends 2016 10 september 2016 Globalization presumes sustained economic growth. Otherwise, the

Nadere informatie

Agenda. De Rit van Rutte II. De kool en de geit

Agenda. De Rit van Rutte II. De kool en de geit Prinsjesdaglezing Agenda De Rit van Rutte II De kool en de geit 2 Nederlandse economie is tijdens Rutte II weer gaan groeien 5 4 3 2 1 0-1 -2-3 -4-5 % % 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 5 4 3 2 1 0-1

Nadere informatie

Persbericht ABP, vierde kwartaal 2008

Persbericht ABP, vierde kwartaal 2008 Persbericht ABP, vierde kwartaal 2008 Hoofdpunten Dekkingsgraad ultimo 2008 90% Dalende rente belangrijkste oorzaak gedaalde dekkingsgraad ABP werkt aan herstelplan Heerlen, 29 januari 2009 Sinds het einde

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Het 1 e kwartaal van 2015.

Het 1 e kwartaal van 2015. 1 Het 1 e kwartaal van 2015. Achteraf bezien was het eerste kwartaal van 2015, vooral in Europa, uiterst vriendelijk voor beleggers. Hoewel door Invest4You, ondanks de jubelverhalen in de pers een zekere

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Rentevisie 2009-2. Kredietcrisis veroorzaakt vrees voor zowel deflatie als inflatie. 9 februari 2009

Rentevisie 2009-2. Kredietcrisis veroorzaakt vrees voor zowel deflatie als inflatie. 9 februari 2009 9 februari 2009 Kredietcrisis veroorzaakt vrees voor zowel deflatie als inflatie Waar moeten we het meest voor vrezen, voor deflatie of inflatie? Die op het oog nogal vreemde vraag leeft steeds sterker.

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012 7 januari 2013 NVM Data & Research Niveau (t.o.v.) 2012-3 (t.o.v.) 2011-4 Opmerking Aantal transacties 25.031 + 31,8% +13,9% Gemiddelde verandering t.o.v. 3 e kwartaal: +3,1%. Totale markt naar schatting

Nadere informatie

Update april 2014 Beleggen

Update april 2014 Beleggen Update april 2014 Beleggen Is China het nieuwe Japan? De Chinese economie groeit al tientallen jaren heel erg hard. De grote vraag is of dat zo door kan gaan. De groei lijkt op dit moment namelijk serieus

Nadere informatie

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Directeur Particulieren en Private Banking 5 februari 15 Welkom Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Voorstellen Tim Legierse Hoofd Nationaal Onderzoek 3 Visie

Nadere informatie

april MARKTCOMMENTAAR

april MARKTCOMMENTAAR april 2015 MARKTCOMMENTAAR INHOUDSOPGAVE Inleiding 2 In het kort 3 INLEIDING Zelfs al is de situatie ongewoon, het is uiteindelijk niet verwonderlijk dat er bepaalde onvoorziene bewegingen worden waargenomen.

Nadere informatie

Woningmarktcijfers 1e kwartaal 2013

Woningmarktcijfers 1e kwartaal 2013 8 april 2013 NVM Data & Research Niveau (t.o.v.) 2012-4 (t.o.v.) Opmerking Aantal transacties 17.577-30,3% - 6,4% Gemiddelde verandering t.o.v. 4 e kwartaal: -8,5%. Totale markt naar schatting 23.750 woningen.

Nadere informatie

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur mai 3 mei 2013 Wat moet men onthouden? 1. Belgische economie sinds begin 2011 amper nog gegroeid 2. Uitvoer en investeringen

Nadere informatie

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009.

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Sheet 1: Opening Het CBS publiceert vandaag het eerste cijfer van de economische groei over het vierde kwartaal en de voorlopige

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Persbericht. Hoop op een einde aan de crisis. Bevindingen van het GfK-onderzoek naar het consumentenklimaat in Europa in het derde kwartaal van 2013

Persbericht. Hoop op een einde aan de crisis. Bevindingen van het GfK-onderzoek naar het consumentenklimaat in Europa in het derde kwartaal van 2013 Persbericht 21 oktober 2013, 0:00 Hoop op een einde aan de crisis 21 oktober 2013 Rolf Bürkl T +49 911 395-3056 konsumklima@gfk.com Ursula Fleischmann Corporate Communications T +49 911 395-2745 F +49

Nadere informatie

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse gezinnen bereikten vlak voor de crisis een naoorlogs dieptepunt. Na de crisis moeten huishoudens fors

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 16 november 2016, 12.00 uur Oktober November Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika Europa

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Samenvatting Hoofdpunten In het derde kwartaal zorgden twijfels over de houdbaarheid van de economische groei in China voor onrust op de financiële

Nadere informatie

De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten

De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten De Ezel en de Spiegel: over disjunctie van de reële economie en financiële markten 1. Toen Ben Bernanke op 19 juni in een optimistische noot over de vooruitzichten van de VS economie de mogelijkheid opperde

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Onderzoek

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Onderzoek Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Onderzoek Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Rabobank: winststijging door economisch herstel. Solide financiële positie gehandhaafd, klantentevredenheid omhoog

Rabobank: winststijging door economisch herstel. Solide financiële positie gehandhaafd, klantentevredenheid omhoog Persbericht 20 augustus 2015 Rabobank: winststijging door economisch herstel Solide financiële positie gehandhaafd, klantentevredenheid omhoog De stijging van de winst in het eerste halfjaar is vooral

Nadere informatie

IG&H Hypotheekupdate jaaroverzicht 2011

IG&H Hypotheekupdate jaaroverzicht 2011 IG&H Consulting & Interim Make strategy work! Maart 2012 IG&H Hypotheekupdate jaaroverzicht 2011 Geachte relatie, Hierbij ontvangt u de IG&H Hypotheekmarktupdate over het jaar 2011. Wij wensen u veel leesplezier

Nadere informatie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Kennis en Economisch Onderzoek Focus: Turkse economie onder druk In december 2013 heeft de Turkse lira een duikvlucht

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Groei boven 2% Economisch Bureau Nederland 2 juni 2015 Groei versnelt tot meer dan 2% in 2015 en 2016 De Nederlandse economie heeft de laatste twee kwartalen een behoorlijke

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q1 Woningmarkt Pagina 1 van 9 regio Den Haag april Regio Den Haag

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q1 Woningmarkt Pagina 1 van 9 regio Den Haag april Regio Den Haag Sprekende Cijfers 2014-1 Woningmarkt regio Den Haag Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Woningmarkt Pagina 1 van 9 regio Den Haag april 2014 Regio Den Haag Inleiding Robert Kuiper Rudi van Wechem Voor u

Nadere informatie

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009

Persbijeenkomst jaarverslag ABP 2008. Amsterdam, 11 mei 2009 Persbijeenkomst jaarverslag ABP 20 Amsterdam, 11 mei 2009 20: een bijzonder jaar Sterke positie begin 20 met dgr van 140% Volledige indexatie en volledige na-indexatie Halfjaarcijfers al minder rooskleurig

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen 25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4 Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen Het is alweer ruim twee jaar geleden, dat Mario Draghi een verdere verdieping van de crisis in Europa afwendde. Hij deed dat

Nadere informatie

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF VKW Metena stelt voor: Outlook 2010 Met dank aan Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF 2009 2010 VS Eurozone

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Visie op 2010. Frans de Jong, directievoorzitter. Rabobank West Betuwe

Visie op 2010. Frans de Jong, directievoorzitter. Rabobank West Betuwe Visie op 21 Frans de Jong, directievoorzitter 1 Rabobank West Betuwe Programma Welkomstwoord: directievoorzitter Frans de Jong Visie op 21: Allard Bruinshoofd Gelegenheid tot vragen en afsluitende borrel

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Valutamarkt

Hoofdstuk 24 Valutamarkt Hoofdstuk 24 Valutamarkt Open vragen 24.1 Een valutahandelaar van een bank die in dollars handelt, krijgt op een gegeven moment de volgende gegevens op zijn beeldscherm (we gaan ervan uit dat het verschil

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN 2003

ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN 2003 Brussel, 10 maart 2003 Federaal Planbureau /03/HJB/bd/2027_n ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN 2003 Veelbelovend herstel wereldeconomie in eerste helft van 2002 werd niet bevestigd in het tweede halfjaar In het

Nadere informatie

Examen VWO. economie. Voorbeeldopgaven Phillipscurve. voorbeeldopgaven Phillipscurve

Examen VWO. economie. Voorbeeldopgaven Phillipscurve. voorbeeldopgaven Phillipscurve Examen VWO 2017 Voorbeeldopgaven Phillipscurve economie voorbeeldopgaven Phillipscurve Opgave 1 Langs de glijbaan omhoog? Met het uitbreken van de kredietcrisis in 2008 ondervonden veel banken wereldwijd

Nadere informatie

KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015

KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015 KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015 Terugblik De aandelenmarkten presteerden het afgelopen kwartaal boven verwachting. De behaalde koerswinsten waren ongekend. Hiermee is het eerste kwartaal van 2015

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

KWARTAALRAPPORTAGE KWARTAALRAPPORTAGE

KWARTAALRAPPORTAGE KWARTAALRAPPORTAGE 4E KWARTAAL 2014 TELEFOON 020 34 17 347 INFO@EFFECTENHUIS.NL Eén blik op een grafiek zegt meer dan duizend woorden We zien het als een jaar van consolidatie na eerdere jaren, waarin het gemiddelde rendement

Nadere informatie

Arbeidsmarktbarometer Onderwijs

Arbeidsmarktbarometer Onderwijs Arbeidsmarktbarometer Onderwijs Basisonderwijs en secundair onderwijs December 29 VLAAMS MINISTERIE VAN ONDERWIJS EN VORMING AGENTSCHAP VOOR ONDERWIJSDIENSTEN (AgODi) Arbeidsmarktbarometer Onderwijs december

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie