Persoonlijke Responsiviteit Door Georges Wollants. 1. Taalkundig opstapje

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Persoonlijke Responsiviteit Door Georges Wollants. 1. Taalkundig opstapje"

Transcriptie

1 Persoonlijke Responsiviteit Door Georges Wollants 1. Taalkundig opstapje Bemerken-Beseffen-Betekenen-Beantwoorden Bemerken Beseffen Beantwoorden Antwoordbekwaam omgaan met anderen in werkverband Bedoelde en minder bedoelde effecten op anderen Inhoud en betrekking: dubbel en dwars Bevestigen van de zelfomschrijving Het niveau van de context Deelprocessen...9 Beslissen...10 Uitdrukken Toepassingen Confrontatie van mezelf met de ander Taalkundig opstapje I quite agree with you, said the Duchess, and the moral of that is Be what you would seem to be -or if you d like it put more simply Never imagine yourself not to be otherwise than what it might appear to others that what you were or might have been was not otherwise than what you had been would have appeared to them to be otherwise. Lewis Carroll (Alice s Adventures in Wonderland) Responsiviteit is een (nog) niet in het Nederlands bestaand woord. Het verwijst naar het Engelse responsive, responsiveness en deze verwijzen dan weer naar to respond : antwoorden, beantwoorden, reactie geven, gehoor geven, repliek geven, ingaan op. We kennen allen de uitdrukking in het Engels to be responsible aansprakelijk, aanspreekbaar zijn. Minder bekend is de gelijkaardige uitdrukking: to be answerable, letterlijk: aangesproken kunnen worden op het geven van antwoorden. In het Duits kennen we de term antwortlich : in antwoord op. In het Nederlands omgezet zou being answerable zoiets kunnen geven als (be)antwoordelijk zijn. Iemand is aanspreekbaar in de mate dat hij antwoord geven kan. Aanspreekbaar zijn houdt in antwoord-beschikbaar zijn.

2 Iemand spreekt mij aan, omdat ik ook in de materie aanspreekbaar ben, en doordat hij me aanspreekt word ik aansprakelijk gesteld, d.w.z. verwacht hij een gepast antwoord. Ik word aansprakelijk in de mate ik ook van antwoord kan dienen Het zijn twee aspecten van eenzelfde gebeuren. Responsiviteit betreft mijn persoonlijke bekwaamheid om in elke tussenmenselijke situatie te kunnen reageren op wat hier-en-nu op mij afkomt. Antwoordbekwaam omgaan met anderen in alle situaties, daar gaat het om. We noemen dit responsiviteit, naar analogie van assertief assertiviteit: responsief-responsiviteit. Persoonlijke responsiviteit = antwoordbekwaamheid 2. Bemerken-Beseffen-Betekenen-Beantwoorden Deze antwoordbekwaamheid verenigt in zich enkele eenvoudige, en dus erg moeilijke basisvaardigheden. Ze zijn moeilijk omdat ze met de persoon verbonden zijn en niet gekoppeld zijn aan te verwerven techniekjes of toe te passen regeltjes Ze zijn samen te vatten in vier werkwoorden, die alle vier beginnen met het voorvoegsel be, dat de gerichtheid beklemtoont op datgene wat bemerkt, beseft, betekend, beantwoord wordt Bemerken Sensing It make sense zeggen de Engelsen, als ze bedoelen dat het verantwoord is om iets te doen. Iets verantwoord vinden is to consider something sensible en it s sensible is zoveel als het is verstandig. Je zou het anders verwachten: verstandig zijn is toch per definitie je kop er bij houden.

3 Loose your head and come to your senses Deze gekende uitspraak van Fritz Perls, wijst erop dat, - om responsief te kunnen zijn-, ik mijn constructies, voorstructureringen, vooroordelen in eerste instantie naast me neer moet kunnen leggen, en me moet laten leiden door hetgeen ik waarneem en gewaarword,. Het is niet toevallig dat zintuigen gekoppeld worden aan responsiviteit. Ook in het Nederlands is het duidelijk dat zintuiglijk waarnemen en gewaarworden voorwaarde is zijn voor antwoordbekwaam handelen. Uitdrukkingen als - hij is niet bij zijn zinnen - hij heeft ze niet alle vijf ter beschikking (de vijf zintuigen), - uitzinnig zijn, bijvoorbeeld van woede of van verdriet, zijn zovele aanduidingen dat de personen waarvan we dit zeggen, niet in staat zijn hun situatie te beantwoorden op een gepaste manier. Eerst moeten ze terug bij hun zinnen komen. Antwoordbewaam reageren begint met waarnemen en gewaarworden. Sensing is niet een passief ontvangen, sensing is duidelijk een actieve, structurerende activiteit. Het waarnemen van onze situatie is een actieve zingevende bezigheid. Niet voor niks noemen wij onze senses : zintuigen. Het zijn inderdaad tuigen, basisgereedschap om onze situatie aan te grijpen, aan te pakken, beet te krijgen, te begrijpen. To sense in het Engels taalgebruik = waarnemen, gewaarworden, beseffen, aanvoelen, bemerken, bespeuren, bezinnen, bewust-zijn. Van aanvoelen naar volle bewust-zijn Beseffen Sens heeft in het Frans twee bij elkaar aansluitende betekenissen: a. zintuig, zin, betekenis, mening, ondervinden (merken) b. richting, verwijzing, signaleren, markering, richting nemen naar (markeren). Waarnemen-gewaarworden is een continu proces dat overgaat in een proces van betekenis ontwikkelen, en gericht zijn op iets Dit continu proces resulteert in een in beseffen dat, een zich bewust worden van iets dat zich laat voorvoelen.

4 In het Engels to be aware en in het West-Vlaams gewaere zijn : bespeuren, weethebben-van zonder meteen concreet de vinger te kunnen leggen op Responsiviteit vertrekt vanuit gewaarworden en waarnemen (sensing) naar besef Beseffen (etymologisch: proeven smaken ondervinden, bemerken, vatten): van vaag besef naar expliciete betekenis (signification, betekenis geving) Beantwoorden Responsiviteit eindigt in het uitdrukking geven aan wat ik besef, gebaseerd op wat ik heb waargenomen en gewaar word. Dit beantwoorden is een handen en voeten geven aan wat ik in dit proces tot mij heb laten doordringen. Uitdrukken is een interactief gebeuren tussen mensen. Het persoonlijk antwoordbekwaam zijn spits zich toe op een interpersoonlijke bedrevenheid in het omzetten van wat men meemaakt in congruente, heldere, en waarachtige mededelingen. 3. Antwoordbekwaam omgaan met anderen in werkverband Gedrag kan niet los gezien worden van de context waarin het zich voordoet. De betekenis van dit gedrag kan slechts begrepen worden vanuit de context waarin dit gedrag gesteld wordt. Om de betekenis te vatten is het goed om te kijken naar welke functie dit gedrag vervult in het geheel, hoe het een reactie is op andere elementen in de situatie en hoe het tegelijk de beweging van de andere elementen mee bepaalt. Mensen beïnvloeden elkaar voortdurend. Er is een onophoudelijk circulair proces van wederzijdse beïnvloeding gaande in elke situatie waar mensen samenzijn, samenwerken, omgaan met elkaar. Circulair wil zeggen dat wat ik doe of laat (mijn gedrag) zowel resultante is van het gedrag van anderen, als resulteert in wat de anderen doen of laten (hun gedrag). Responsiviteit is niet iets dat binnen in een persoon onstaat, maar speelt zich af tussen mensen in een situatie, en wordt hierdoor bepaald, begrensd en mogelijk.

5 4. Bedoelde en minder bedoelde effecten op anderen De kern van het cirkelproces is een wisselwerking tussen gissen en uitdrukken. Het gissen van wat een ander ervaart in interactie met mij, afgaand op wat hij mij daarvan laat zien en horen, wat hij te kennen geeft, uitdrukt (analoog en digitaal). Daarvoor hebben we alleen onze waarneming ter beschikking en wat we daarbij gewaarworden. We moeten de tekst van de ander leren lezen maar ook de mededelingen van zijn lichaam opmerken. In dit proces van gissen worden veel vertaalfouten gemaakt, want we gissen al vanaf het eerste contact. Nog voor iemand zijn mond opendoet hebben we al een beeld gemaakt van hem. Vroegere ervaringen met anderen kunnen helpend of storend zijn. Het helder uitdrukken van mijn persoon is een manier om de ander zo weinig mogelijk giswerk te geven en dit giswerk zo renderend mogelijk te maken. In situaties van interpersoonlijk verkeer moet ik voor mezelf uitmaken wat ik van het eigen proces wil delen met de ander en wat niet. Onze respons moet helder en duidelijk zijn voor wat betreft datgene wat we wel willen uitsturen, en datgene wat we niet willen uitsturen mag niet meeliften in onze expressie (hetzij verbaal of non-verbaal). We kunnen dat als volgt schematisch weergeven: Op de respons die ik wil geven doen zich afwijkingen voor incongruent niet transparant A IK wat ik eigenlijk wil zeggen ANDER maakt het zijne er van, vult in B

6 afwijking A (vanuit mezelf): ik druk niet helemaal uit wat ik wil afwijking B (vanuit de ander): de ander maakt er het zijne van Afwijking A en B werken op elkaar in Hoe meer ik mij in mist omhul, hoe vager ik ben, hoe meer ik ontkracht wat ik zeg (diskwalificeer), (A)hoe meer ruimte de ander heeft om in te vullen, hoe meer hij er het zijne van maakt (B) maar tegelijk ook hoe meer onderliggende aspecten die ik niet wou mee-geven, en wou achterhouden, in mijn expressie ongewild mee liften (A); deze worden opgepikt door de ander (beseft dit niet eens) en dit heeft tot effect dat hij verstevigd wordt in wat hij ervan gemaakt heeft (B) Elke interactie heeft altijd een effect: Het is niet mogelijk geen effect te hebben. Wanneer de mensen zeggen dat heeft geen effect dan bedoelen ze eigenlijk te zeggen het heeft niet het gewenste effect. Oog hebben voor het effect van mijn handelen (spreken is handelen, zwijgen ook), is een fundamentele vaardigheid in het verhogen van mijn anwoordbekwaamheid. Bijvoorbeeld: Wanneer ik begin te telefoneren terwijl mijn medewerker zijn ongenoegen aankaart, of wanneer ik met één oog een rapport zit te lezen, wanneer iemand zijn loopbaanontwikkeling met mij bespreekt. Ik communiceer evenzeer een boodschap door te zwijgen, niets te zeggen of niets te doen. Zelfs als ik het veld van interactie verlaat, - door letterlijk uit de situatie te stappen bijvoorbeeld: ik verlaat de vergadering, of ik stop met een gesprek en ga buiten - of door figuurlijk de situatie te verlaten bijvoorbeeld: wegdromen, wegkijken, met andere dingen bezig zijn heeft dit gedrag toch onvermijdelijk een bepaald effect. De vraag is telkens of dit het gewenste effect is, of mijn handelen het effect heeft dat ik ook voor ogen had., zelfs indien ik bewust een bepaald effect wil neutraliseren Bijvoorbeeld: om niet te laten merken dat ik mijn vrouwelijke collega aantrekkelijk vind kijk ik haar nooit rechtstreeks aan tijdens de vergadering. Mijn collega ziet iets aan mij, kan dit niet plaatsen en interpreteert dat ik haar participatie in deze niet belangrijk acht.

7 Om de afwijking (A) zo klein mogelijk te houden is het ontzettende belangrijk dat wat ik uitdruk helder, duidelijk, congruent en transparant is (zie:deelprocessen); dat wat ik in feite uitdruk samenvalt met wat ik wil uitdrukken, en dat alle uitdrukkingskanalen (woord, lichaam, motoriek, niet-verbale en paralinguïstische aspecten, ) in éénklank zijn (zie:diskwalificaties) congruent helder A IK wat ik eigenlijk wil zeggen ANDER minder ruimte om in te vullen B A (vanuit mezelf): ik druk congruent en helemaal helder uit wat ik wil B (vanuit de ander) zodat de ander er moeilijk het zijne van kan maken Wanneer ikzelf aan de kant van de ontvanger zit (de ander), verminder ik de kans tot afwijkingen door empathisch te gissen wat hij zou willen zeggen, en telkens te toetsen of mijn invullingen kloppen, bijv. door te parafraseren, de essentie samen te vatten Communicatie wordt ook efficiënter wanneer de betrokkenen inhoud en betrekking niet door elkaar haspelen. 5. Inhoud en betrekking: dubbel en dwars Terwijl mensen met elkaar inhouden uitwisselen, geven ze onuitgesproken ook aan elkaar te kennen hoe ze de ander en zich zelf, dus hun relatie situeren. Daarom maken we een onderscheid tussen waar het over gaat op inhoudelijk niveau en waar het over gaat op betrekkingsniveau.

8 Het betrekkingsniveau heeft het over hoe we onze relatie met elkaar telkens definiëren. Het communicatieproces is dus dubbel en ook dwars want het ene niveau fietst soms dwars doorheen het andere. Wat we communiceren op niveau van de inhoud is meestal iets totaal anders dan wat we communiceren op niveau van de definitie van de relatie (betrekkingsniveau). Elke communicatie zegt iets over hoe de beide betrokkenen de relatie definiëren Bijvoorbeeld: De directeur van een rust- en verzorgingstehuis voor bejaarden zegt tegen een ergotherapeute die toevallig langs komt, "Kan je die rolstoelen even uit de weg zetten, want er moet een boenmachine passeren. De ergotherapeute doet wat hij vraagt Maar als diezelfde directeur 's avonds in het buurthuis tegen diezelfde ergotherapeute zegt : "Kunt u even de stoelen aan kant zetten, want we gaan dansen.." dan zegt de ergotherapeute: "Neen, ik zorg voor de dranken, doe het zelf maar, ik heb mijn handen vol...". In de buurtwerking gaat de vorige definitie van de relatie niet op. Wel in het bejaardenhuis. Het zou gek klinken als de ergotherapeute in het bejaardentehuis op de vraag van de directeur ( Kan je de rolstoelen even uit de weg zetten? ) zou antwoorden: Ja, dat kan ik (niveau van de letterlijke inhoud) en gewoon doorlopen. Dit zou een herdefiniëring zijn van de betrekking. Het zou betekenen : Ik hoor uw vraag, u bent weliswaar mijn meerdere, maar ik ben ergotherapeute, geen meid. In mijn functie van ergotherapeute mag u meopdrachten geven, maar het verplaatsen van stoelen is mijn functie niet. De directeur kan deze herdefinitie van de betrekking niet of wel accepteren. Een manager zegt tegen zijn secretaresse, Als je naar het postkantoor gaat breng dan even bloemen mee, ik ga vanavond op visite met mijn vrouw en heb nog geen bloemen gekocht. Misverstanden en vastlopende communicaties hebben dikwijls te maken met het uitwerken van betrekkingsproblemen op inhoudelijk vlak, of anders gezegd door inhouden ter sprake te brengen waar waar de betrokkenen eerder moeilijkheden op betrekkingsniveau ondervinden Voorbeelden Collega 1: ik heb voor de volgende vergadering Mevrouw Janssen van de boekhouding ook uitgenodigd Collega 2: Is dat nodig? Collega 1: Ja, i.v.m.het laatse punt van de agenda had ik haar er graag bij, dus heb ik haar gevraagd Collega 2: Dat begrijp ik maar de agenda staat al; kunnen we de agendapunten die met boekhouding te maken hebben, niet uit de agenda lichten en deze apart met haar bespreken? Collega 1: Dus je bent er niet voor dat ze nu deelneemt? Collega 2: Jawel, jawel ik vind het een goeie zaak Mevr. Jansen te vragen voor boekhoudkundige zaken, maar dan liever in een vergadering ad hoc.

9 Beide collega s hebben het niet waarover ze het eigenlijk hebben: wie nodigt uit voor de vergadering, en wie bepaalt de agendapunten. Collega 2 heeft het moeilijk dat hij in deze niet erkend is, met hem niet overlegd werd vooraleer Mevr. Janssen gevraagd werd.dit wordt subtiel en impliciet uitgevochten op inhoudsniveau. Daardoor blijft het conflict zelf onder tafel Tijdens een meeting met klanten beantwoordt een medewerker een specifieke vraag van een klant (Is dit metaal bestand tegen hitte van x graden), omdat hij vindt dat het appeleert aan zijn deskundigheid. Het hoofd van het familiebedrijf onderbreekt op korte toon: Dat is informatie die u in onze brochure vindt, klant en medewerker zwijgen, ze accepteren de definitie van de baas: ik bepaal hier wat gezegd en niet gezegd wordt. In bedrijven, organisaties, teams, alsook in gezinnen en onder partners worden betrekkingskwesties zelden expliciet boven tafel gebracht en tot thema van de uitwisseling gemaakt. Feed-back over betrekkingskwestie is meestal subtiel, niet expliciet, en onder de noemer van inhoudelijke gespreksstof behandeld. Conflicten op betrekkingsniveau uitvechten op een of ander inhoudelijk niveau is kenmerkend voor problematische betrekkingen, en verzieken de relatie op den duur compleet. Analoge taal (de stem, de vele non-verbale uitingen, gebaren, bewegingen en handelingen) geeft informatie over het betrekkingsniveau onder de inhoudelijke kwesties. 6. Bevestigen van de zelfomschrijving We zagen hierboven dat elke communicatie dubbel en dwars is. Elk spreken is tegelijk relatiespreken: is iets zeggen over hoe ik de relatie definieer en dit komt neer op een omschrijving geven van we hoe onszelf en de ander in deze relatie zien. Hoe congruenter ik me op dit betrekkingsniveau situeer (zelfomschrijving), des te gemakkelijker is het voor de ander om op deze zelfomschrijving duidelijk te reageren. Dikwijls is de zelfomschrijving op betrekkingsniveau erg onuitgesproken, impliciet. Er zijn drie mogelijke manieren om te reageren: bevestigen, verwerpen, negeren. Bevestigen is de meest constructieve manier van reageren. De meeste medewerkers hebben een grote behoefte om gezien te worden in hoe ze naar zichzelf kijken en hoe zij een en ander ervaren. Bevestigen bestaat er vooral in de persoon te laten weten dat ik zie dat hij zo naar zichzelf kijkt, en dat hij wil dat ik ook zo naar hem kijk.

10 Verwerpen is de persoon duidelijk maken dat hij niet moet verwachten dat ik hem zal zien zoals hij zichzelf ziet en zoals hij gezien wil worden Verwerpen van de zelfomschrijving is niet zo constructief maar getuigt minsten van het feit dat ik hem gezien heb, ook al deel ik deze kijk niet. Ik erken hem in zijn behoefte om door mij gezien te worden zoals hij zichzelf wil zien, maar dat ik hem anders zie. Het is confronterend en toch respectvol. Negeren is niet eens confronterend. We zien de ander niet, hij is lucht. Een zelfomschrijving die nooit bevestigd wordt, brengt steeds meer van hetzelfde te weeg. De aard van de communicatie blijft zich herhalen, wordt zelfs versterkt. Dit roept bij de ander ook meer van hetzelfde op (negeren en afwijzen); men krijgt een destructieve spiraal van niet efficiënte interactie. De persoon die niet in zijn zelfomschrijving wordt gezien, gaat zich opstellen op een manier dat hij meewerkt aan de verwezenlijking van eigen zijn eigen voorspellingen. 7. Het niveau van de context Naast het inhoudsniveau en het betrekkingsniveau, kan ook het niveau van de context gebruikt of misbruikt worden, om de ander iets te zeggen, zonder het uitdrukkelijk te zeggen. Moest je dat dààr nou zeggen Het effect van een boodschap hangt dus ook af van het gebruik van de context. Om vele redenen gaan we niet in op neerhalende uitspraken die in het publiek over ons gedaan worden, terwijl we dat in die context precies wel zouden moeten kunnen doen. 8. Deelprocessen Elke communicatie is een circulair proces tussen wat zich bij mij afspeelt en wat zich bij de ander voordoet, en vice versa. Communicerenis een specifiek interactie-gebeuren een uitwisselen tussen twee of meerdere actoren. Uit het Latijn communicare : aan iets laten deelhebben, iets delen met, iets gemeen-schappelijk maken. Dit is heel mooi, maar de praktijk ziet er wel eens anders uit. Wat men dan (ten onrechte) communicatie noemt, wordt nog al eens beoefend op een manier dat het belangrijkste net niet mee-gedeeld wordt, dat men anderen net niet laat deel hebben aan iets belangrijk is voor de werkrelatie, en dit dus niet tot iets gemeenschappelijks Maakt, m.a.w. men houdt belangrijke aspecten bij zich, men houdt ze achter

11 Het circulair proces kunnen we om didactische redenen onderscheiden in processen die zich bij mij afspelen en gelijkaardige processen die zich bij de ander voordoen. Bewust worden Het is primair belangrijk dat ik mij bewust ben van wat er in mij omgaat, dat ik voeling krijg en hou met wat zich bij mij ontwikkelt aan emoties, gevoelens, gewaarwordingen belevingen, fantasieën, interpretaties, verwachtingen, wensen, doelstelingen, enz., wanneer ik samen werk met anderen. Dit is vooral belangrijk als deze bewegingen storend werken in de interacties met anderen. Nota bene: ook zgn. positieve gevoelens, belevingen, etc., kunnen storend zijn: ontroering, vreugde, dankbaarheid en andere, kunnen zodanig voorgrond worden dat ze moeilijk hanteerbaar blijven ten dienste van de interactie, zeker wanneer ik ze probeer te controleren. Op wat er zich roert bij mij moet ik kunnen de vinger opleggen, te pakken krijgen, anders kan ik er ook niets mee doen in de interactie. Erger nog: als ik er nauwelijks weet van heb, gaat het mijn interactie met anderen beïnvloeden zonder dat het mijn keuze is. Hiervoor is het belangrijk om al deze signalen die ik bij mezelf (lijfelijk) gewaar wordt te leren opmerken/ waarnemen. Bijvoorbeeld In het gesprek met x stoort het mij dat x aan één stuk door praat, zonder pauzes, hij ratelt aan één stuk door, ik krijg er geen speld tussen en als ik een poging doe, dan luistert hij niet naar mij. Accepteren Een volgende stap is het accepteren, het aanvaarden dat dit mijn beleving is, dat deze is zoals ze bij mij is, niet anders. De signalen die je krijgt niet wegduwen, ze binnenlaten en vriendelijk en warm ontvangen, ook al gaat het om moeilijke gevoelens, fantasieën, verwachtingen, enz.bijvoorbeeld: kwaadheid, angst, of hulp nodig hebben van een collega, of weigeren van een opdracht, of onmacht, of verliefd zijn Beslissen Dan maak je voor jezelf uit of je er op dit moment met deze medewerker, iets mee wil doen of niet, of je het zinvol vindt om er in deze situatie, in functie van je relatie met deze medewerker uitdrukking aan te geven of niet. En zo ja, wat van alles wat er in je omgaat selecteer je om nu, hier, met deze collega te delen. Het gaat dus om een bewuste en selectieve beslissing, met inschatting van de voor- en nadelen en gedragen door de eigen verantwoordelijkheid hiervoor.

12 Uitdrukken Jij beslist wat je /en of je op dit ogenblik wel of niet (al) naar buiten brengt, wat er zich bij jou afspeelt. Mezelf uitdrukken vraagt een vormgeving die niets aan onduidelijkheid overlaat. Hoe meer ik de ander te gissen geef hoe minder antwoordbekwaam ik overkom. Enkele belangrijke vorm-tips: * Boodschap zo afgegrensd en zo kort mogelijk formuleren: eenduidig, helder, ongeremd, rechtsreeks, openlijk, begrijpbaar * Essentie eerst daarna uitleg/redenen * Boodschap formuleren in een Ik-boodschap : - Ik verwoord mijn boodschap als een mededeling over mezelf. - Ik druk uit hoe iets voor mij is, geen waarde-oordeel over of interpretatie van de werkelijkheid van de ander. - Ik toon hierdoor mijn bereidheid tot erkenning van hoe mijn boodschap aankomt bij de ander. - Ik verminder weerstand bij de ander * Betrekkingskwesties duidelijk aan de orde stellen - laten volgen door uitnoding - zich afgrenzen in betrekkingskwesties * Na elke respons aandacht hebben voor het effect ervan bij de ander. - Elke sturende zending laten volgen door volgende tussenkomsten. - Herhaal je sturende zending niet, zonder eerst erkenning te hebben voor hoe ze aankomt. Anders zal de weerstand van je cliënt aanwakkeren. 9. Toepassingen Deze deelprocessen kennen hun toepassing in alle volgende situaties: Confronteren Feed-back geven en ontvangen Kritiek geven en ontvangen, Waardering geven en ontvangen Voeren van moeilijke gesprekken Afgrenzen ( ja en neen Onderhandelen

13 10. Confrontatie van mezelf met de ander In het dagelijks leven en werken worden confrontaties gezien als de ander eens flink mijn waarheid zeggen. De andere iets zeggen dus over de andere en dan nog in wat die andere in mijn ogen fout doet. Effectief confronteren is echter iets zeggen over mijn ervaring van de ander, in het contact met de ander. Letterlijk betekent confronteren : van aangezicht tot aangezicht staan, en tegenover elkaar staande de andere laten weten wat er in mij omgaat in relatie tot deze andere. Ik moet mezelf inschakelen in de relatie, ik kan mezelf er niet buiten houden. Confrontaties waar ik buiten blijf, mezelf buiten hou, blijken in de praktijk niet het gewenste effect te hebben op de andere, integendeel. Confrontatie vereist congruentie en waarachtigheid. Congruentie: wat ik meedeel, uitdruk, klopt met wat ik wil uitdrukken en wat ik daarvan uitdruk, doe ik zo helder mogelijk en klopt met wat er in mij ten aanzien van de andere gaande is, in zoverre dat ik dat ook kenbaar wens te maken. Ik ben congruent met mezelf en transparant voor de andere. Waarachtigheid vraagt daarenboven dat ik me uitdruk op een manier dat de andere kan laten binnenkomen wat ik uitdruk. Waarachtigheid houdt dus in dat ik in mijn eerlijklijkheid en echtheid rekening hou met de ontvankelijkheid van de ander. Waarachtig is waarheidsgetrouw in twee richtingen: = trouw aan wat ik meemaak : ik deel de ander mee wat er in mij gaande is t.a.v. hem; = trouw aan de relatie met de ander: ik onthul datgene van mij in zoverre het dienstbaar is aan onze relatie, en geen schade berokkent aan onze samenwerking. Waarachtige confrontatie is authenticiteit die rekening houdt met de ontvankelijkheid van de ander. We spreken ook van selectieve authenticiteit. Ongepaste zelfonthulling die niet ten dienste staat van de werk-relatie met de ander is ineffectief, evenals afstandelijke mededelingen over het gedrag van de ander, waar bij ik mezelf buiten hou.

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? 1 Advies is vaak iets anders

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Observatie- en oefenlijst voor de 'algemene gespreksvaardigheden'

Observatie- en oefenlijst voor de 'algemene gespreksvaardigheden' Observatie- en oefenlijst voor de 'algemene gespreksvaardigheden' Instructie Je treft hier een observatie- en oefenlijst aan voor het observeren van de algemene gespreksvaardigheden. Er zijn dertien clusters

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Positieve communicatie

Positieve communicatie Positieve communicatie Annemie Pachen Inleiding. Communicatie is een doorlopend proces waarin een individu via verbale en/of non-verbale symbolen met een bepaalde bedoeling, informatie geeft aan een ander

Nadere informatie

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang)

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang) Workshop Taal, veel meer dan praten. Koolhof Coaching en Training Over de complexiteit van communicatie Onderwerp: Uitgangspunt: communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren,

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

III. Schakelen tussen communciatieniveaus

III. Schakelen tussen communciatieniveaus III. Schakelen tussen communciatieniveaus Herkent u de volgende situaties? o 'Nu heb ik al een paar keer aan mijn medewerker gevraagd of hij uit wil leggen wat er precies aan de hand is; maar hij geeft

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Kinderen helpen met Focussen

Kinderen helpen met Focussen Kinderen helpen met Focussen Enkele raadgevingen voor begeleiders Simon Kilner Vertaling Some Guidelines for Companions door Evelien Kroese En is het Ok om? Hoe zegt je kind nee? Wat is Focussen? Focussen

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

COMMUNICATIE DE AXIOMATA

COMMUNICATIE DE AXIOMATA COMMUICATIE DE AXIOMATA Mireille Jacobs Gezins en relatietherapie Bemiddeling, in familiezaken www.familiekwesties.be CAW oost Vlaanderen Vormingscentrum VCOK lid Forum voor Bemiddeling. Jozef Plateaustraat,

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Interculturele gespreksvoering

Interculturele gespreksvoering Interculturele gespreksvoering een systeemtheoretische en pluralistische benadering Edwin Hoffman Communicatie, een universeel proces Mensen geven betekenis aan hun fysieke en sociale omgeving, wisselen

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

Confrontatie: kan dat dan? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Confrontatie: kan dat dan? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Confrontatie: kan dat dan? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Bronnen: Nota s vormingsweekend met Ivo Debeer rond activerende vaardigheden, 2001 De hulpverleningstaart, werkdocument

Nadere informatie

Module TA 3 Strooks Het belang van bekrachtiging van het goede bij het werken met mensen.

Module TA 3 Strooks Het belang van bekrachtiging van het goede bij het werken met mensen. Module TA 3 Strooks Het belang van bekrachtiging van het goede bij het werken met mensen. In de TA wordt gesproken over het begrip strook. Een strook is een eenheid van erkenning. Mensen hebben een sterke

Nadere informatie

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende?

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? Module 3/9 1 Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan?

Nadere informatie

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf?

Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? 1 Assertiviteitstest: kom jij op voor jezelf? Zet een kruisje bij het antwoord dat voor jou passend is - eerder juist indien je meestal op die manier handelt - eerder onjuist indien je slechts zelden op

Nadere informatie

Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten. Pagina 1 van 6

Relaties Hanteren. Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten. Pagina 1 van 6 Relaties Hanteren Leesteksten bij het onderdeel Samenvatten Pagina 1 van 6 Responscategorieën Hulpverleners kunnen op verschillende manieren leiding geven aan een gesprek. Deze vormen van reacties van

Nadere informatie

Taghon Geert Oktober 2009

Taghon Geert Oktober 2009 Taghon Geert Oktober 2009 Agressie een nieuw fenomeen? Vroeger Zichtbaar Nu Onzichtbaar POSITIEF: 80%!! 20 % => 5% problematisch Agressie = Communicatie Kanalen Bestaande kennis en ervaring, normen vooroordelen,

Nadere informatie

Slecht nieuws goed communiceren

Slecht nieuws goed communiceren Slecht nieuws goed communiceren M A N U K E I R S E F A C U L T E I T G E N E E S K U N D E, K U L E U V E N Waarheid is een van de meest krachtige medicamenten waarover men beschikt, maar men moet nog

Nadere informatie

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult.

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult. Deel 2 Kwaliteitsbeleid Deze leidraad is gebaseerd op de digitale leermodules van Kind & Gezin. Die modules zijn bedoeld om de verschillende onderdelen van het kwaliteitshandboek uit te werken. Die modules

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

Weg met de olifant in de porseleinen kast

Weg met de olifant in de porseleinen kast Workshop Indirect leren communiceren met LMR model van Lewis - Stop talking or leave Wanneer: Symposium woensdag 16 oktober Waar: Universiteit Tilburg Door wie: Natascha Zoutewelle Weg met de olifant in

Nadere informatie

Communicatie op de werkvloer

Communicatie op de werkvloer Communicatie op de werkvloer Voor een goede communicatie op de werkvloer is het noodzakelijk dat we letterlijk dezelfde taal spreken. Een goede kennis van het vakjargon is dan ook erg belangrijk. Net zo

Nadere informatie

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken

Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Coachend Leidinggeven Waaier met informatie en tips voor gezond en efficiënt werken Relatie Coachen Communicatie Aan de slag Aandacht geven Aandacht aan iemand geven betekent jezelf open stellen voor wat

Nadere informatie

Programma. Telefonische Klachtenbehandeling. Filosofie rond klachtenbehandeling. Wat is een klacht?

Programma. Telefonische Klachtenbehandeling. Filosofie rond klachtenbehandeling. Wat is een klacht? Telefonische Klachtenbehandeling Programma 1. Klachten! 2. Telefonische communicatie. 3. Structuur voor klachtenbehandeling. 4. Voorbeelden van woorden en zinnen. Wat is een klacht? Filosofie rond klachtenbehandeling

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Als je verliefd op iemand bent is dat vaak een fijn gevoel. Als de ander dan ook verliefd op jou is, wordt dit gevoel alleen maar sterker. Het is echter niet altijd

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les twee Welkom bij les twee van deze e-cursus waarin we je willen laten zien hoe je groter kunt worden zodat je problemen

Nadere informatie

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Ayse Dogan OPZ Geel- 6 Dec. 2012 Verloop Korte inleiding Reflectie- oefening Handvatten in veerkrachtig handelen bij feedback Tot slot Reflectie-

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar!

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar! Nieuwsbrief december 2011 Speciaal voor de feestdagen een extra lange! Karin Smith (http://www.kjsmith.nl) Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? Blij ben ik om het grote nieuws

Nadere informatie

DE KRACHT VAN VERBINDENDE COMMUNICATIE

DE KRACHT VAN VERBINDENDE COMMUNICATIE DE KRACHT VAN VERBINDENDE COMMUNICATIE De ander ontmoeten zonder oordeel. Dat is de kern van Verbindende Communicatie. COMMUNICEREN MET MEERWAARDE Communicatie vervult een sleutelrol in het dagelijkse

Nadere informatie

borgruit effectief in cruciale gesprekken & onderhandelingen advies, gespreksleiding, training

borgruit effectief in cruciale gesprekken & onderhandelingen advies, gespreksleiding, training Ons brein en ons gedrag Het mensenbrein is voor een groot deel geautomatiseerd maar is ook voor een nog groter deel door onszelf (opnieuw) te programmeren. Op ieder moment kunnen mensen als het ware vanaf

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Pedagogisch contact. Verbondenheid door aanraken. De lichamelijkheid van pedagogisch contact. Simone Mark

Pedagogisch contact. Verbondenheid door aanraken. De lichamelijkheid van pedagogisch contact. Simone Mark Pedagogisch contact Verbondenheid door aanraken Simone Mark Mag je een kleuter nog op schoot nemen? Hoe haal je vechtende kinderen uit elkaar? Mag je een verdrietige puber een troostende arm bieden? De

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Hoe kunnen kinderen, hulpverleners en de context samen de verantwoordelijkheid dragen in het hulpverleningsproces?

Hoe kunnen kinderen, hulpverleners en de context samen de verantwoordelijkheid dragen in het hulpverleningsproces? Hoe kunnen kinderen, hulpverleners en de context samen de verantwoordelijkheid dragen in het hulpverleningsproces? Anik Serneels Klinisch psychologe, relatie- en gezinstherapeute, specialisatie narratieve

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl3 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Opleiding AO BE 20 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 11 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 15

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Horse Sense Redefined

Horse Sense Redefined Horse Sense Redefined (Herdefiniëring van gezond paardengevoel en verstand) 2-daagse EAPD Introductie Cursus In de EAPD - persoonlijke ontwikkeling met behulp van het paard laat Chris zijn studenten zien

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck Overtuigend (om)praten Jan De Boeck Jan De Boeck Overtuigend en constructief gesprekken voeren. De carrière van een doorsnee jeugddienstmedewerker is doorspekt met professionele gesprekken. Met je secretaris,

Nadere informatie

Communicatie en overleg

Communicatie en overleg Communicatie en overleg Doelstellingen Kerncompetenties K1 K2 K3 K4 K5 K6 K7 Zich op de hoogte stellen van en discreet omgaan met gegevens over de leerling. Aan ouders/verzorgers informatie en advies verschaffen

Nadere informatie

Omgaan met Borderline

Omgaan met Borderline PAOG 26 maart 2013 Maastricht Borderline 50 jaar geleden: de cliënt: reddeloos de hulpverlener: radeloos de situatie: hopeloos Borderline nu: De best behandelbare persoonlijkheidsstoornis Persoonlijkheidsstoornissen

Nadere informatie

Feedback volgens de Transactionele Analyse

Feedback volgens de Transactionele Analyse Feedback volgens de Transactionele Analyse Inleiding Het geven van feedback is een effectief en veelzijdig interventie-instrument in de communicatie. Feedback kan de communicatie weer helder maken, het

Nadere informatie

Natuurmanagement Sociaal Communicatieve Vaardigheden. Welkom

Natuurmanagement Sociaal Communicatieve Vaardigheden. Welkom Natuurmanagement Sociaal Communicatieve Vaardigheden Welkom Opbouw opleiding Opleiding in 3 dagen 1 dag rond mondelinge communicatie en overleg 1 dag rond klantgerichtheid 1 dag rond assertiviteit en conflicthantering

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

MEDIATION & GEWELDLOZE COMMUNICATIE. Specialisatietraining

MEDIATION & GEWELDLOZE COMMUNICATIE. Specialisatietraining MEDIATION & GEWELDLOZE COMMUNICATIE Specialisatietraining Mediation & geweldloze communicatie Introductie De mediator streeft ernaar om partijen als gelijkwaardige partners te laten communiceren en onderhandelen.

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

Zintuigen en communicatie 3 Wat maakt deze kennis mogelijk? 9. Stel vast wat je meer bent. Auditief, visueel, kinesthetisch of niet duidelijk 11

Zintuigen en communicatie 3 Wat maakt deze kennis mogelijk? 9. Stel vast wat je meer bent. Auditief, visueel, kinesthetisch of niet duidelijk 11 Inhoudsopgave Zintuigen en communicatie 3 Wat maakt deze kennis mogelijk? 9 Stel vast wat je meer bent. Auditief, visueel, kinesthetisch of niet duidelijk 11 Omgaan met anderen die meer auditief zijn 13

Nadere informatie

1. Taal: hoe begrijp jij mij en ik jou? (verbaal & non-verbaal)

1. Taal: hoe begrijp jij mij en ik jou? (verbaal & non-verbaal) Het TOPOI-model Communicatie is niet altijd even makkelijk en er kunnen misverstanden ontstaan omdat men elkaar niet goed begrijpt. De communicatie met iemand van een andere etnische achtergrond verschilt

Nadere informatie

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand.

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Theoretische achtergrond: - Miller en Rollnick De motivering van cliënten en het verminderen van weerstand zijn centrale thema's.

Nadere informatie

Ouders gebruiken voor het temperament van hun kind(eren) spontaan woorden als

Ouders gebruiken voor het temperament van hun kind(eren) spontaan woorden als 1 Temperament van het kind en (adoptie)ouderschap Sara Casalin Ouders gebruiken voor het temperament van hun kind(eren) spontaan woorden als verlegen, blij, impulsief, zenuwachtig, druk, moeilijk, koppig,

Nadere informatie

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert Minicursus Verbindend Communiceren Geschreven door: Jan van Koert Geweldloze communicatie is een wijze van communiceren die leidt tot gehoord en verstaan worden. Met helderheid, zonder beschuldigen en

Nadere informatie

Workshop Communicatie & Mediation

Workshop Communicatie & Mediation Workshop Communicatie & Mediation Virginie de Zanger & Niels Kooijman Kooijman Mediation & Management 1 Workshop onder leiding van: Virginie de Zanger en Niels Kooijman Gediplomeerd en geregistreerd NMI

Nadere informatie

De betrekkelijkheid van communicatie

De betrekkelijkheid van communicatie Deel 4 Non-verbale communicatie De betrekkelijkheid van communicatie Over non-verbale interacties in uw team Frank van Marwijk* Inleiding Paul Watzlavick schreef in zijn boek de pragmatische aspecten van

Nadere informatie

Het lichaam reageert eerst

Het lichaam reageert eerst Het lichaam reageert eerst 1. De reden dat ik dit heb gemodelleerd Er zijn in NLP technieken voor moeizame interacties en relaties, bijvoorbeeld het uitzuiveren van waarnemingsposities. Ik had de behoefte

Nadere informatie

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager

Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager Gesprekstechniek voor de manager met o.a. The one minute manager 1 Executive Leadership Foundation - ELF 2005-2011 Dit materiaal mag vrij gebruikt worden, mits netjes de bron wordt vermeld Lastige dingen

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

Omgaan met ongewenst gedrag van een medewerker

Omgaan met ongewenst gedrag van een medewerker Omgaan met ongewenst gedrag van een medewerker Praktijkgerichte ebooks voor Leidinggevenden Een beproefde methodiek om ongewenst gedrag van een medewerker te doen ophouden zonder zijn/haar reptielenbrein

Nadere informatie

Emotionele Intelligentie

Emotionele Intelligentie Emotionele Intelligentie ubeon Academy Programma Emotionele intelligentie (EQ) staat voor het vermogen om eigen en andermans gevoelens te herkennen en er op effectieve wijze mee om te gaan. 70 % van communicatie

Nadere informatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie 1. De meeste mensen zijn primair: A. visueel ingesteld. B. kinesthetisch ingesteld. C. socialistisch ingesteld. D. auditief ingesteld. 2. Wat is het belangrijkste

Nadere informatie

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator

OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator OBSERVATIEFOCUS Oordeel observator. Structuur gesprek 6. Specifieke modellen. Non-verbale. Informeren. Emoties hanteren. Verbale Geef een globaal oordeel over elke dimensie op een -puntenschaal waarbij

Nadere informatie

HOE LAAT IK MEDEWERKERS

HOE LAAT IK MEDEWERKERS MANAGEMENT Een zelfstandige medewerker is een tevreden medewerker HOE LAAT IK MEDEWERKERS ZELFSTANDIG FUNCTIONEREN? De ene mens is de andere niet. Sommigen zijn blij met een chef die aan hen geducht leiding

Nadere informatie

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Verwachtingen? Leervragen? Doelen De deelnemers reflecteren op de rol van mensen en cultuur bij schoolontwikkeling hebben meer inzicht in weerstand en krijgen

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

COACHINGSVAARDIGHEDEN. Maarten Van de Broek

COACHINGSVAARDIGHEDEN. Maarten Van de Broek COACHINGSVAARDIGHEDEN Maarten Van de Broek Effect op gecoachte bevestiging groei Ondersteuning status quo Effect bedreiging uitdaging Ondersteuning door actief luisteren Met je lichaam Open houding, oogcontact,

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven 1 Voorwoord Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven Sessie 2 Het lichaam als ankerpunt; rusten in jezelf Sessie 3

Nadere informatie

Sekscoaching Sekscoaching voor verbetering van je seksleven Wat betekent seks voor jou? Seks betekent nog meer.

Sekscoaching Sekscoaching voor verbetering van je seksleven Wat betekent seks voor jou? Seks betekent nog meer. Sekscoaching Sekscoaching voor verbetering van je seksleven Wat betekent seks voor jou? Bij het stellen van deze vraag aan de vele mensen die ik de afgelopen jaren heb gecoacht, kreeg ik in eerste instantie

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 13

Inhoudsopgave. Inleiding 13 Inhoudsopgave Inleiding 13 1 School en ouders 21 1.1 Twee opvoedingsmilieus 21 1.2 Pedagogische opdracht van de school 22 1.3 Rollen van ouders 23 1.4 Ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie 24 1.5 Actieve

Nadere informatie

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com Module 1 Profileren van de emotionele intelligentie: Team Effectiviteit (). De Team Effectiviteit wordt vastgesteld door het identificeren, vaststellen en beheersen van de emotionele intelligentie van

Nadere informatie

Goed Communiceren kun je leren

Goed Communiceren kun je leren Goed Communiceren kun je leren Als manager communiceer je geregeld met medewerkers.eel problemen die zich voortdoen tussen mensen, vinden hun oorsprong in gebrek aan effectieve communicatie. m je als manager

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Luisteren, doorvragen en feedback geven

Luisteren, doorvragen en feedback geven Luisteren, doorvragen en feedback geven Rogier Guns P-GIS 23 April 2007 Doelstelling presentatie LSD methode Actief Luisteren Doorvragen Feedback geven Let op: Sommige technieken lijken (theoretisch) heel

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie