Van kaviaar tot burgerpot: De Rotterdamsche kookschool

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van kaviaar tot burgerpot: De Rotterdamsche kookschool"

Transcriptie

1 Van kaviaar tot burgerpot: De Rotterdamsche kookschool Marijke Hester Mulder en Laura Hassink Op 15 december 1890 werd op particulier initiatief het Naamloze Vennootschap De Rotterdamsche Kookschool opgericht. Het doel van deze school was kookonderwijs te geven aan dames uit de gegoede stand (Gemeentearchief Rotterdam, 2012). Vrouwen uit de hogere en middenklasse zagen het huishouden steeds meer als hun eigen domein, waarover zij de baas waren. Door deelname aan het kookonderwijs, leerden de dames belangrijke vrouwelijke kwaliteiten, die van belang waren als dame van stand. Vrouwen, die leiding hadden over het huishouden en hulp verleenden in de huishouding, dienden bewust economisch, hygiënisch en ethisch het huishouden te runnen. Kennis over het koken was daarbij van belang (Meijer, 2012). Dat de school bedoeld was voor de hogere klasse komt duidelijk naar voren in de recepten uit het kookboek. Het kookboek van de Rotterdamsche kookschool is geschreven door de oud-directrice van de school, mevrouw H.E. van Dorp-Kampers. In het boek staan veel recepten met ingrediënten die veelal te duur waren voor de lagere sociale klasse en dus alleen gebruikt werden binnen de gegoede stand. In het eerste hoofdstuk Visch wordt uitgebreid beschreven wat de beste kaviaar is en hoe men dit herkent: De beste kaviaar is de voorjaarskaviaar. Malosal-kaviaar is gewone kaviaar, die maar weinig gezouten is. Zij geldt voor zeer goed te zijn, maar bederft spoedig. Goede kaviaar moet uit droge, groote glanzige korrels bestaan. Zij mag geen tranigen reuk en smaak hebben en ook niet zout zijn. De kaviaar wordt meestal als hors-d oeuvre voorgediend op geroosterd brood en met ongezouten boter. De cursisten van de dameskookcursus van de Rotterdamsche kookschool waren bij het begin van de cursus gemiddeld twintig jaar oud. Ze waren al getrouwd of van plan om op korte termijn te gaan trouwen. Zij kwamen uit gezinnen die tot de elite van Rotterdam behoorden. Bijna de helft van de vaders was directeur van een handels- of industriële onderneming. Een aanzienlijk deel van de andere helft oefende een vrij of intellectueel beroep uit (Poelstra, 1996). Niet iedereen begroette echter de elitaire kookscholen met enthousiasme. De Arnhemsche Courant reageerde in 1885 sceptisch op de nieuwe kook- en huishoudscholen: geen burgermeisje dat de kookschool had doorlopen zou zich verhuren als keukenmeid en bovendien was koken vooral een zaak van de praktijk (Poelstra, 1996). Op de Rotterdamsche kookschool werd naast een vier maanden durende cursus ook een inmaakcursus gegeven. Tevens konden er dames worden opgeleid tot kooklerares (Gemeentearchief Rotterdam, 2012). Tot ongenoegen van het tijdschrift De Huisvrouw, waren deze cursussen alleen bestemd voor meisjes uit de hogere klassen. Het tijdschrift vond dat het kookonderwijs aan aanstaande dienstboden een zaak was van algemeen belang en bepleitte rijkssubsidie voor huishoudonderwijs aan meisjes uit de volksklasse (Poelstra, 1996). Onder de betere klassen was er bezorgdheid over de slechte woontoestanden en voedingsgewoonten van de middenstand en arbeiders. Kookscholen zouden de situatie arbeiders kunnen verbeteren, door onderwijs in voedings- en leefgewoonten. Kennis van voeding, vitaminen, mineralen en vetten was van groot belang voor de volksgezondheid. Bovendien, een ordelijk gezin houdt de man uit de kroeg en de kinderen van de straat, zo was de gedachte. De vrouw is verantwoordelijk voor de binding van man en kinderen aan het huiselijke leven (Meijer, 2012).

2 Na een tijd veranderde de primaire doelstelling van de Rotterdamsche school. Nieuwe leerlingen kwamen steeds meer uit de lagere klassen en het onderwijsprogramma werd meer aangepast aan leerlingen uit deze groep (Meijer, 2012). Naast cursussen van de fijne keuken aan de dames uit de elite, kwam er een volkscursus voor het leren bereiden van een burgerpot (Gemeentearchief Rotterdam, 2012). Deze volkscursus werd gefinancierd door de Maatschappij tot Nut van t Algemeen. Daarnaast werd de school gebruikt voor het verschaffen van diners aan particulieren, zodat er ook een afzetgebied kwam voor de toebereide gerechten (Gemeentearchief Rotterdam, 2012). De Wet op Nijverheidsonderwijs van 1919 zette de kookschool of industrieschool om in huishoudscholen. Dit onderwijs was bestemd voor de toekomstige huisvrouw, hulp in de huishouding, dienstbode of lerares (Boekholt & De Booy, 1987). Met de Nijverheidsonderwijswet werden alle huishoudscholen officieel erkend, waarmee ook officiële erkenning kwam voor de waarde van huishoudscholen voor de ontwikkeling van meisjes in Nederland (Meijer, 2012).

3 Kookboek der Rotterdamsche kookschool, voorpagina

4 Bladzijde uit het hoofdstuk Visch. Onderaan het citaat

5 Literatuur Boekholt, P.Th.F.M., & Booy, E.P. de (1987). Geschiedenis van de school in Nederland: vanaf de middeleeuwen tot aan de huidige tijd. Assen: Van Gorcum. Gemeentearchief Rotterdam. (2012). N.V. De Rotterdamsche Kookschool. Archief 127. Geraadpleegd op Los, E. (2012). De canon van het onderwijs. Amsterdam: Boom. Meijer, R. (2012). Geschiedenis van het Amersfoortse huishoudonderwijs. Hilversum: Verloren. Poelstra, J. (1996). Luiden van een andere beweging: huishoudelijke arbeid in Nederland ( ). Amsterdam: Het Spinhuis.

HILVERSUMS HISTORIE DUITSE DIENSTBODEN IN HILVERSUM

HILVERSUMS HISTORIE DUITSE DIENSTBODEN IN HILVERSUM HILVERSUMS HISTORIE DUITSE DIENSTBODEN IN HILVERSUM De immigratie van Duitse dienstboden naar Hilversum in de periode van 1 januari 1919 tot 1 januari 1925 (vervolg en slot) door Helma Ketelaar Het tweede

Nadere informatie

Tilburg Open Fungolf event 2011. Reach for the stars, and you will land on the moon. Solomon Sindano

Tilburg Open Fungolf event 2011. Reach for the stars, and you will land on the moon. Solomon Sindano Tilburg Open Fungolf event 2011 Beste heer Ad Waijers, Reach for the stars, and you will land on the moon. Solomon Sindano Na een 6 jarige studie aan de Kampala Universiteit in Uganda is Solomon Sindano

Nadere informatie

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE COMMISSIE INZAKE HUISHOUDELIJKE VOORLICHTING RESP.

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE COMMISSIE INZAKE HUISHOUDELIJKE VOORLICHTING RESP. G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M TOEGANGSNUMMER 612 INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE COMMISSIE INZAKE HUISHOUDELIJKE VOORLICHTING RESP. DE STICHTING VOOR HUISHOUDELIJKE EN GEZINSVOORLICHTING

Nadere informatie

CHRONOLOGISCHE LIJST NEDERLANDSE VROUWENTIJDSCHRIFTEN 1800-1945

CHRONOLOGISCHE LIJST NEDERLANDSE VROUWENTIJDSCHRIFTEN 1800-1945 CHRONOLOGISCHE LIJST NEDERLANDSE VROUWENTIJDSCHRIFTEN 1800-1945 Samengesteld door Claar Willems -Bierlaagh Verklaring van de tekens en afkortingen: * = datum is een schatting Afkorting vindplaats: IIAV

Nadere informatie

1. Streep de foute antwoorden door. Vroeger kwam het voedsel vooral uit de buurt / Nederland / de rest van de wereld.

1. Streep de foute antwoorden door. Vroeger kwam het voedsel vooral uit de buurt / Nederland / de rest van de wereld. Opdracht 1 Deze week ga je drie dagen bijhouden wat je allemaal eet en drinkt op een dag. Dat schrijf je op het menu, dat je van je juf of meester krijgt. Opdracht 2 Je krijgt een menu van ongeveer 100

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Themarapport. Voeding en bewegen

Themarapport. Voeding en bewegen Themarapport Voeding en bewegen Inleiding In het najaar van 2011 heeft de GGD Hollands Noorden de Kindermonitor 0-12 jaar uitgevoerd. Het doel van de Kindermonitor is om de gemeente, de GGD en andere belanghebbenden

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

Plaatsingslijst van het archief van de Rooms-Katholieke Standsorganisatie voor de Werknemende Middenstand, afdeling Schiedam

Plaatsingslijst van het archief van de Rooms-Katholieke Standsorganisatie voor de Werknemende Middenstand, afdeling Schiedam 175 Plaatsingslijst van het archief van de Rooms-Katholieke Standsorganisatie voor de Werknemende Middenstand, afdeling Schiedam Gemeentearchief Schiedam, (c) Beschrijving van het archief Naam archiefblok:

Nadere informatie

Koken met bloemen kruiden en wilde planten

Koken met bloemen kruiden en wilde planten Koken met bloemen kruiden en wilde planten Geschiedenis van de koken met wilde planten kruiden- onkruid Het gebruik van kruiden om hun geneeskracht en om er mee te koken bestond waarschijnlijk meer dan

Nadere informatie

Instructieboek Koken. Voor de Mpower-coach

Instructieboek Koken. Voor de Mpower-coach Instructieboek Koken Voor de Mpower-coach juni 2014 Mpower-coach Instructieboek Versie 1.2014 blz. 2 Inhoud: Inhoudsopgave blz. 3 Mpower-coach blz. 5 Thema koken : blz. 7 Module 0: Beginnen met koken blz.

Nadere informatie

Evaluatieverslag Old Amsterdam Food Tour Cultuurbudget 2014

Evaluatieverslag Old Amsterdam Food Tour Cultuurbudget 2014 Evaluatieverslag Old Amsterdam Food Tour Cultuurbudget 2014 Evaluatieverslag Old Amsterdam Food Tour CITIES Foundation / Cultuurbudget 2014 Achtergrond & Activiteiten In januari 2014 werd CITIES Foundation

Nadere informatie

Wat geeft u uit aan voeding?

Wat geeft u uit aan voeding? Wat geeft u uit aan voeding? Hoeveel geeft een huishouden gemiddeld uit aan eten en drinken? Hoe kunt u op dit bedrag bezuinigen? En kunt u verspilling van voedingsmiddelen voorkomen? Wat kost eten per

Nadere informatie

CULTUURRAAD NEDERLANDSE CULTUURGEMEENSCHAP

CULTUURRAAD NEDERLANDSE CULTUURGEMEENSCHAP ARCHIEF VLAAMSE RAAD TERUGBEZORGEN CULTUURRAAD VOOR DE NEDERLANDSE CULTUURGEMEENSCHAP ZITTING 1971-1972 27 APRIL 1972 VOORSTEL VAN DECREET betreffende de steunverlening voor cursussen maatschappelijk dienstbetoon

Nadere informatie

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gezonde voeding. Nu vraag je je misschien af wat dit met de horeca te maken heeft. Gasten komen toch naar een horecabedrijf om lekker te eten en toch niet

Nadere informatie

Werkboekje. Brood op de plank 2 e Klassen 2012. Dit boekje is van..klas.

Werkboekje. Brood op de plank 2 e Klassen 2012. Dit boekje is van..klas. Werkboekje Brood op de plank 2 e Klassen 2012 Dit boekje is van..klas. WERKEN IN DE BINDELMEERCATERING INLEIDING De komende week zullen jullie gaan werken in de keuken van het Bindelmeer College. Jullie

Nadere informatie

Hoekenwerk sector voedingsindustrie opdracht 1

Hoekenwerk sector voedingsindustrie opdracht 1 Hoekenwerk sector voedingsindustrie opdracht 1 Opdracht 1: kwaliteitsverantwoordelijke (voor de leerkracht) Omschrijving van het beroep Hygiëne is het codewoord voor een kwaliteitsverantwoordelijke in

Nadere informatie

De Ruijter. Doelgroep onderzoek. David Simon

De Ruijter. Doelgroep onderzoek. David Simon De Ruijter Doelgroep onderzoek Inhoudsopgave Analyse Verpakking blz. 2 Doelgroep profiel blz. 3 Intervieuw doelgroep blz. 4-5 1 Analyse Verpakking De verpakkingen van de Ruijter stralen altijd luxe uit,

Nadere informatie

Lucht- en asbestlaboratorium

Lucht- en asbestlaboratorium Lucht- en asbestlaboratorium Translab doet onderzoek naar de aanwezigheid van asbest in lucht, in water, puin, afval, pasteuze stoffen en andere. Translab is tevens gespecialiseerd in het inspecteren van

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 12 sep t/m 18 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

Horeca. Opleidingen in de keuken Opleidingen in de bediening

Horeca. Opleidingen in de keuken Opleidingen in de bediening Horeca Opleidingen in de keuken Opleidingen in de bediening Veel jongeren gaan na het stappen nog even een fastservicezaak binnen om de maag te vullen met een broodje of een stuk pizza. Als er iets te

Nadere informatie

Het gedicht Kampioen

Het gedicht Kampioen Het gedicht Kampioen Bibliografie: Robben, J. (2009). Zullen we een bos beginnen? Breda: De Geus. Thema: gekke talenten Korte inhoud: Gekke talenten zoals het maken van de lekkerste spaghettipindakaaskoffie,

Nadere informatie

Tof! kookboek. Lekker koken in 8 stappen

Tof! kookboek. Lekker koken in 8 stappen Tof! kookboek Lekker koken in 8 stappen Stichting Communicatie Samen koken Samen koken, lekker eten en elkaar ontmoeten. Het Tof! kookboek nodigt je uit dat te doen. In dit boek staan 60 recepten. Bij

Nadere informatie

RECEPTEN. Het boek Romeinse tweeling. speelt zich af in de eerste eeuw. na Christus. Ben je benieuwd. wat de mensen toen aten?

RECEPTEN. Het boek Romeinse tweeling. speelt zich af in de eerste eeuw. na Christus. Ben je benieuwd. wat de mensen toen aten? RECEPTEN Het boek Romeinse tweeling speelt zich af in de eerste eeuw na Christus. Ben je benieuwd wat de mensen toen aten? Probeer dan deze recepten uit. Ze komen van verschillende websites en zijn allemaal

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 april 2015

Nieuwsbrief 1 april 2015 Nieuwsbrief 1 april 2015 Inhoud studiedagen Zoals u weet, organiseert de Waalse school regelmatig studiedagen voor het personeel. Om de kwaliteit van het onderwijs hoog te houden, vindt de school het belangrijk

Nadere informatie

Historische smaken. Oude recepten in moderne keuken

Historische smaken. Oude recepten in moderne keuken Historische smaken Oude recepten in moderne keuken met prakeishe dnezem van Carla Browae Het bereiden van een maaltijd was van de zeventiende tot diep in de negentiende eeuw een heel wat inspamender activiteit

Nadere informatie

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA De hoeveelheden in dit menu zijn voor 1 persoon ONTBIJT Roerei (zie recept) Kop koffie of thee Voedingssupplementen (zie toelichting) SNACK 1 roze grapefruit en 1

Nadere informatie

Wie is dat? thema. Hoe heet jij? Ik weet het niet! Beatriz. Marco. Hallo, ik heet Jürgen. Dag mevrouw. Dag meneer. Hoi! Ik heet Bushra. En jij?

Wie is dat? thema. Hoe heet jij? Ik weet het niet! Beatriz. Marco. Hallo, ik heet Jürgen. Dag mevrouw. Dag meneer. Hoi! Ik heet Bushra. En jij? thema 1 Ik weet het niet! 1 Hoe heet jij? Beatriz Hoe heet jij? Ik heet Jürgen. Dag meneer. Dag mevrouw. Hallo, ik heet Jürgen. Hoi! Ik heet Bushra. En jij? Jürgen, dit is Lei San. Leuk met je kennis te

Nadere informatie

Infofiche 2. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen

Infofiche 2. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen Infofiche 2 Doelstellingen De leerlingen weten welke voedingsstoffen het lichaam nodig heeft en waarom ze zo belangrijk zijn. De leerlingen zien in dat een gezonde voeding alle essentiële voedingsstoffen

Nadere informatie

Cursussen en workshops voor jongeren met een licht verstandelijke beperking en jongeren met het syndroom van Down

Cursussen en workshops voor jongeren met een licht verstandelijke beperking en jongeren met het syndroom van Down Cursussen en workshops voor jongeren met een licht verstandelijke beperking en jongeren met het syndroom van Down Missie Brood bakken hoort als het ware bij de oerbeelden van het leven: het geeft een

Nadere informatie

De aardappel: van het veld tot op je bord

De aardappel: van het veld tot op je bord Lesinfo De aardappel: van het veld tot op je bord 1.1. Doelstelling De leerlingen inzicht geven in: de oorsprong van een aardappel en welke weg deze aflegt van het veld tot op je bord, de verschillende

Nadere informatie

Bereidingstechnologie van chocolade en cacaoprodukten

Bereidingstechnologie van chocolade en cacaoprodukten Zentralfachschule der Deutschen Süßwarenwirtschaft e.v. Bereidingstechnologie van chocolade en cacaoprodukten 04. 08.04.2011 ZDS Cursus PNO-11 - in het Nederlands - Doel: Geïnformeerd worden over de stand

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

Onderwijs in de 20 ste eeuw

Onderwijs in de 20 ste eeuw Profielwerkstuk Onderwijs in de 20 ste eeuw De relatie tussen onderwijs en maatschappij Door: Martje Bekius & Rhomé Busstra V6 Mevr. T. Marie-De Haas 18-10-2013 Bornego Lyceum Heerenveen 1 Voorwoord Het

Nadere informatie

Gezonde voeding vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62382

Gezonde voeding vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62382 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 07 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62382 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

De Schone van Boskoop Aspergerestaurant van het jaar 2009

De Schone van Boskoop Aspergerestaurant van het jaar 2009 De Schone van Boskoop Aspergerestaurant van het jaar 2009 Al vele jaren verleent Culinaire Saisonnier een voor zichzelf sprekende titel aan een restaurant, dit op basis van eigen referenties, alsook van

Nadere informatie

Korte kennismaking met de verschillende thema s binnen de economische en sociale rechten:

Korte kennismaking met de verschillende thema s binnen de economische en sociale rechten: Ontwerp eens een land (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers ontwerpen een land waar het goed is om te leven. Ze beslissen in het ontwerp: hoe het landschap eruit ziet, waar de mensen leven in

Nadere informatie

Gezondheidsmanagement 2.0 - Recepten Week 2

Gezondheidsmanagement 2.0 - Recepten Week 2 Gezondheidsmanagement 2.0 - Recepten Week 2 We beginnen weer met drie recepten voor een groene smoothie! Energiebooster Harthelende smoothie Blauwe appel smoothie 1 glas mango 1 peer 1 glas blauwe bessen

Nadere informatie

PIZZA S BAKKEN. VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN

PIZZA S BAKKEN. VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN Naam: Klas: VERWERKING van AGRARISCHE PRODUCTEN PIZZA S BAKKEN INLEIDING De Italiaanse keuken spreekt tot de verbeelding. Waar in de wereld je ook komt, overal vind je wel een Italiaans restaurant of pizzeria.

Nadere informatie

De participatiebibliotheek

De participatiebibliotheek Voor meer informatie: Marjolein Bakker adviseur Communicatie marjolein.bakker@bibliotheek-zoetermeer.nl Hoofdbibliotheek Stadhuisplein 2 2711 EC Zoetermeer T 079-34 38 200 www.bibliotheek-zoetermeer.nl

Nadere informatie

President van Benin deze week in ons land actuel o.a. bij de koningin 12

President van Benin deze week in ons land actuel o.a. bij de koningin 12 le pont actuel President van Benin deze week in ons land actuel o.a. bij de koningin 12 le pont actuel onregelmatig verschijnend mededelingenblad van Stichting Le Pont, brug tussen Nederland en Benin Redactie:

Nadere informatie

Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt.

Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt. Grote klus van : Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt. Laat de opdrachten aftekenen door een juf. Je mag natuurlijk

Nadere informatie

Vis. Toepassing. Wijting

Vis. Toepassing. Wijting Wijting Tranche (moot) Darne (middenstuk) Tronçon (staartstuk) Kabeljauw Kabeljauw is een zeevis. De kabeljauw is een rondvis met drie rugvinnen en twee buikvinnen. Zijn lichaam is groenbruin gevlekt en

Nadere informatie

D E P A U L U S C A K E of de suiker is niet méér waard dan het zout

D E P A U L U S C A K E of de suiker is niet méér waard dan het zout D E P A U L U S C A K E of de suiker is niet méér waard dan het zout Personen Verteller Huisvrouw Cake ingrediënten; o Bloem o Zout o Suiker o Eieren o Kersen o Sukade o Krenten o Boter (Bij dit toneelstuk

Nadere informatie

Voorbeelden van draaiboeken

Voorbeelden van draaiboeken Praktische tips 2 Voorbeelden van draaiboeken 3 Voorbeeld uitnodiging herdenking 4 Voorbeeld uitnodiging overdracht 5 Voorbeeld welkomstwoord 5 Voorbeeld slotwoord 6 Gedichten Voorbeelden van draaiboeken

Nadere informatie

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen Arie de Graaf en Suzanne Loozen In 25 telde Nederland 4,2 miljoen personen van 18 jaar of ouder die zonder partner woonden. Eén op de drie volwassenen woont dus niet samen met een partner. Tussen 1995

Nadere informatie

NEDERLANDSE ONDERWIJSTELEVISIE, DE EERSTE JAREN

NEDERLANDSE ONDERWIJSTELEVISIE, DE EERSTE JAREN NEDERLANDSE ONDERWIJSTELEVISIE, DE EERSTE JAREN Tot medio 1965 was het gebruik van de onderwijsfilm en de onderwijsdia de belangrijkste audiovisuele vorm van onderwijs die er te bedenken was. Vaak samengeschoold

Nadere informatie

Eet smakelijk. ( 5 januari t/m 31 januari)

Eet smakelijk. ( 5 januari t/m 31 januari) Eet smakelijk ( 5 januari t/m 31 januari) In dit thema staat eten centraal. De kinderen gaan fruit/groente proeven en ontdekken al spelenderwijs wat vies is en wat lekker is. Ook gaan we koekjes die ze

Nadere informatie

Dit is geen kookboek. Dit is wel een boekje over stamppotten en ketchup. Zeven stamppotten om precies te zijn.

Dit is geen kookboek. Dit is wel een boekje over stamppotten en ketchup. Zeven stamppotten om precies te zijn. Dit is geen kookboek Dit is wel een boekje over stamppotten en ketchup. Zeven stamppotten om precies te zijn. Een uitgave van: De Ketchupfabriek Oude Kaai 16 4569 AB Graauw www.deketchupfabriek.nl postbus@deketchupfabriek.nl

Nadere informatie

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed.

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. D S T R K C N T LS 1 Opdracht 1 Nodig: papier en lijm 1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. 2. Zoek nu een klasgenoot met een ander plaatje. 3. Zoek nu samen nog vier

Nadere informatie

Lekker zonder koemelk. Koemelk- en lactosevrije gerechten

Lekker zonder koemelk. Koemelk- en lactosevrije gerechten Lekker zonder koemelk Koemelk- en lactosevrije gerechten Lekker zonder koemelk E. Schot van den Assem Realisatie, recepten en foodstyling: E. Schot van den Assem Coverontwerp en fotografie: E. Schot van

Nadere informatie

Worklife balance & loonkloof. Facts & figures. Inez Hoeijmakers OnderwijsServiceCentrum (OSC) lid van Vrouwen Overleg Komitee

Worklife balance & loonkloof. Facts & figures. Inez Hoeijmakers OnderwijsServiceCentrum (OSC) lid van Vrouwen Overleg Komitee Worklife balance & loonkloof Facts & figures Inez Hoeijmakers OnderwijsServiceCentrum (OSC) lid van Vrouwen Overleg Komitee Traditionele mannen verdienen meer donderdag 22 januari 2009 (mdg) Mannen die

Nadere informatie

2. Inkomen uit arbeid

2. Inkomen uit arbeid Jijzelf en/of het gezin waarvan je deel uitmaakt, kunnen dus op verschillende manieren aan een inkomen geraken. Er zijn drie grote categorieën. inkomen uit arbeid inkomen uit sociale vergoedingen en toevallige

Nadere informatie

WISKUNDE 3 PERIODEN EUROPEES BACCALAUREAAT 2010. DATUM : 4 juni 2010 DUUR VAN HET EXAMEN : TOEGESTANE HULPMIDDELEN : OPMERKINGEN : Geen

WISKUNDE 3 PERIODEN EUROPEES BACCALAUREAAT 2010. DATUM : 4 juni 2010 DUUR VAN HET EXAMEN : TOEGESTANE HULPMIDDELEN : OPMERKINGEN : Geen EUROPEES BACCALAUREAAT 010 WISKUNDE 3 PERIODEN DATUM : 4 juni 010 DUUR VAN HET EXAMEN : 3 uur (180 minuten) TOEGESTANE HULPMIDDELEN : Formuleboekje voor de Europese scholen Niet-programmeerbare, niet-grafische

Nadere informatie

Moedersopgelet: vier redenen om juist deze zomer paprika's te eten

Moedersopgelet: vier redenen om juist deze zomer paprika's te eten Moedersopgelet: vier redenen om juist deze zomer paprika's te eten Driekwart van de Nederlanders eet ongezond en het eten van voldoende groente is nog niet ingeburgerd bij kinderen. Daarom lanceert de

Nadere informatie

De keuze van de achternaam

De keuze van de achternaam De keuze van de achternaam Inhoudsopgave Deze brochure 2 Naamskeuze voor kinderen door de ouders 3 Kiezen van de voornaam 3 Kiezen van de achternaam 3 Wie krijgt in Nederland met naamskeuze te maken 3

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 5 sep t/m 11 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 5 sep t/m 11 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 5 sep t/m 11 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

INFORMATIEFOLDER. BASISSCHOLING PALLIATIEVE ZORG Regio Walcheren. Voorbeeld Informatiefolder, versie 2010 IKNL locatie Rotterdam

INFORMATIEFOLDER. BASISSCHOLING PALLIATIEVE ZORG Regio Walcheren. Voorbeeld Informatiefolder, versie 2010 IKNL locatie Rotterdam INFORMATIEFOLDER BASISSCHOLING PALLIATIEVE ZORG Regio Walcheren Inleiding Het netwerk palliatieve zorg Zeeland is opgericht in 2009, met als doel de toegankelijkheid en de kwaliteit van palliatieve zorgverlening

Nadere informatie

menu kaart landhoeve waar zorg recreatie wordt

menu kaart landhoeve waar zorg recreatie wordt menu kaart landhoeve waar zorg recreatie wordt landhoeve waar zorg recreatie wordt bijzonder genieten Centraal gelegen op het erf van Landhoeve Zwieseborg, vindt u restaurant t Bakhuus: een fijne pleisterplaats

Nadere informatie

3Sociaal-Cultureel Werk

3Sociaal-Cultureel Werk DC 3Sociaal-Cultureel Werk 1 Inleiding Dit thema gaat over het Sociaal-Cultureel Werk (SCW). Je vindt informatie over de volgende onderwerpen: Inhoud thema dc3 Sociaal-Cultureel Werk: 2 De doelstelling

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF, 26 December 2013

NIEUWSBRIEF, 26 December 2013 In deze nieuwsbrief NIEUWSBRIEF, 26 December 2013 Toch nog een nieuwsbrief in 2013! Ik vond het nodig aangezien er belangrijke beslissingen genomen zijn de laatste weken. Ik wil hierbij een overzicht geven

Nadere informatie

DOEdag 2015. Hotelsch. Hotelschool Kortrijk 2015. Naam: Hotelschool Kortrijk

DOEdag 2015. Hotelsch. Hotelschool Kortrijk 2015. Naam: Hotelschool Kortrijk DOEdag 2015 Hotelsch 2015 Naam: 1 2 Studieaanbod Eerste graad Burgemeester Nolfstraat Kortrijk Bstroom Astroom 1B Voeding 1 Hotelvoeding 2 Hotelbakkerijslagerij 2 Hotelvoeding Tweede graad Rollegemknokstraat

Nadere informatie

Geachte ouder, verzorger, voogd,

Geachte ouder, verzorger, voogd, Geachte ouder, verzorger, voogd, Hartelijk dank voor uw belangstelling voor deze school van de VCPO Noord-Groningen. Hopelijk heeft u een goede indruk gekregen. Als u uw kind voor deze school wilt aanmelden,

Nadere informatie

De keuze van de achternaam. Ministerie van Justitie

De keuze van de achternaam. Ministerie van Justitie Ministerie van Justitie De keuze van de achternaam Burgerlijk Wetboek Boek 1, Personen- en familierecht Titel 2 Het recht op de naam Artikel 5 1. Indien een kind alleen in familierechtelijke betrekking

Nadere informatie

STICHTING SAMEN VOOR SRI LANKA FINANCIEEL JAARVERSLAG 1013

STICHTING SAMEN VOOR SRI LANKA FINANCIEEL JAARVERSLAG 1013 STICHTING SAMEN VOOR SRI LANKA FINANCIEEL JAARVERSLAG 1013 INHOUDSOPGAVE Blz I ALGEMENE GEGEVENS 1 a. Naam,vestingplaats en doelstelling b. Samenstelling bestuur c. Vaststelling financieel verslag boekjaar

Nadere informatie

FW Dordrecht, 9 januari 2015

FW Dordrecht, 9 januari 2015 FW Dordrecht, 9 januari 2015 JAARVERSLAG 2014 INHOUDSOPGAVE Blz I ALGEMENE GEGEVENS 1 a. Naam,vestingplaats en doelstelling b. Samenstelling bestuur c. Vaststelling financieel verslag boekjaar 2014 d.

Nadere informatie

Onderzoeksopdrachten. Brood leeft!

Onderzoeksopdrachten. Brood leeft! Onderzoeksopdrachten Brood leeft! Onderzoeksopdracht 1 Benodigdheden Kookboeken Zoek in verschillende kookboeken naar enkele recepten voor brood. Bekijk de ingrediënten die worden gebruikt. KHLeuven Tia

Nadere informatie

Infofiche 2. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen

Infofiche 2. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen Infofiche 2 Doelstellingen De leerlingen kunnen voedingsaanbevelingen interpreteren en toepassen, rekening houdend met verschillende factoren zoals leeftijd en mate van fysieke activiteit. De leerlingen

Nadere informatie

Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd, maar als u nog vragen of opmerkingen heeft laat het ons dan vooral even weten.

Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd, maar als u nog vragen of opmerkingen heeft laat het ons dan vooral even weten. www.lauwerseneemspo.nl OBS Klinkenborg Pastorieweg 6 9995 PN Kantens Tel. 0595-551788 Website: www.obsklinkenborg.nl e-mail: obsklinkenborg@lauwerseneems.nl Beste ouder, verzorger, Hartelijk dank voor

Nadere informatie

Erna een Creoolse (afro Surinaamse) opvoedster. Opvoeden doe ik alleen

Erna een Creoolse (afro Surinaamse) opvoedster. Opvoeden doe ik alleen CONGRES AFRO SURINAAMSE / CREOOLSE VROUWEN Erna een Creoolse (afro Surinaamse) opvoedster Opvoeden doe ik alleen Op het congres werd deze tekst voorgedragen door Henna Josias Dames en heren mijn lezing

Nadere informatie

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP!

Z O U T : TOP? ZOUT : STOP! ZOUT : STOP! ZOUT : TOP? Zout, wat is dat nu eigenlijk? In feite is het zout dat we in onze voeding gebruiken natriumchloride of NaCl. Het element dat in deze formule voor problemen zorgt, is het natrium.

Nadere informatie

B R O N N E N B O E K. Arm en Rijk

B R O N N E N B O E K. Arm en Rijk B R O N N E N B O E K Arm en Rijk Hoeden en Petten Den Haag wordt ook wel de stad van de HOEDEN EN PETTEN genoemd. Vergeleken met andere steden wonen hier veel rijke mensen en veel arme mensen. Dat was

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

Platform Praktijkonderwijs 12-03 -2014. Curriculum Praktijkonderwijs. Marijke Beumer Ina Berlet

Platform Praktijkonderwijs 12-03 -2014. Curriculum Praktijkonderwijs. Marijke Beumer Ina Berlet Platform Praktijkonderwijs 12-03 -2014 Curriculum Praktijkonderwijs Marijke Beumer Ina Berlet Het curriculum PrO is een raamwerk Hoe zit het in elkaar? Het curriculum Praktijkonderwijs is opgebouwd rond

Nadere informatie

Voor cliënten. Mijn AWBZ-begeleiding vervalt of wordt minder. Wat nu?

Voor cliënten. Mijn AWBZ-begeleiding vervalt of wordt minder. Wat nu? Voor cliënten Mijn AWBZ-begeleiding vervalt of wordt minder. Wat nu? Veel mensen met een beperking krijgen begeleiding. Hiermee kunnen ze hun leven zoveel mogelijk zelf vormgeven en meedoen in de maatschappij.

Nadere informatie

De keuze van de achternaam

De keuze van de achternaam De keuze van de achternaam Ieder mens heeft een voornaam en een achternaam. Die krijgen we bij de geboorte, meestal van onze ouders. Namen zijn belangrijk. In het dagelijks leven zorgt de naam voor onderscheid

Nadere informatie

De site mmmakkelijk.nl werkt net zo makkelijk als de titel doet vermoeden. Toch is het handig om nog wat uitleg te krijgen.

De site mmmakkelijk.nl werkt net zo makkelijk als de titel doet vermoeden. Toch is het handig om nog wat uitleg te krijgen. De site mmmakkelijk.nl werkt net zo makkelijk als de titel doet vermoeden. Toch is het handig om nog wat uitleg te krijgen. De volgende onderwerpen komen aan bod: mmmakkelijk.nl Basis uitgangspunten recepten

Nadere informatie

GEROOKTE ZALM WILDE ZALM. 500 gram. 1200 gram

GEROOKTE ZALM WILDE ZALM. 500 gram. 1200 gram SCHMIDT ZEEVIS ROTTERDAM MET SMAAK Schmidt-zalmen worden direct na de vangst aangeleverd op ijs. De vissen worden gefileerd en met de hand drooggezouten. Na het zouten wordt de zalm gedurende twaalf uur

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Lees blz. 5, 6, 7, 8 Wat denk je dat Aïsha wilde doen? Waarom is dat niet gelukt? Is het goed dat de deur van het dak altijd op slot

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Het is voorjaar!! Bruis je echter niet van energie, sterker nog, laat je energiepeil nog heel wat te wensen over?! Misschien heb je een voorjaarsdip. Gelukkig kan je met een voeding

Nadere informatie

Haags Gemeentearchief CURSUSSEN, LEZINGEN EN WORKSHOPS

Haags Gemeentearchief CURSUSSEN, LEZINGEN EN WORKSHOPS 19 Haags Gemeentearchief CURSUSSEN, LEZINGEN EN WORKSHOPS 2015-2016 32015 22 1843 2014 971 1840 Inhoudsopgave Algemene informatie 4 Cursussen Paleografie 5 Lezingen 8 Workshops 10 Inleiding Bent u geïnteresseerd

Nadere informatie

Hutspot. Overheerlijke recepten

Hutspot. Overheerlijke recepten Hutspot Overheerlijke recepten Hutspot Hutspot en de geschiedenis Hutspot, ook wel wortelstamppot, is een typisch wintergerecht. Het wordt gemaakt door aardappelen, wortelen (meestal winterpeen) en uien

Nadere informatie

Pure Whey Eiwit - Kennismakingsset

Pure Whey Eiwit - Kennismakingsset Zo ondersteunt Pure Whey Eiwit uw gezondheid Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen voor het lichaam. Ze zijn nodig voor groei, herstel en instandhouding van lichaamscellen en weefsels. Niet voor niets

Nadere informatie

Volwaardige POSTSECUNDAIRE DAGOPLEIDINGEN

Volwaardige POSTSECUNDAIRE DAGOPLEIDINGEN Volwaardige POSTSECUNDAIRE DAGOPLEIDINGEN Je wil een nieuwe uitdaging direct na je secundaire opleiding? Je studeert aan het hoger onderwijs en kiest resoluut voor verandering? Kies voor een voedingsberoep!

Nadere informatie

Kleinschalig wonen Het Zonnehof Bovenkerk

Kleinschalig wonen Het Zonnehof Bovenkerk zonnehuisgroep amstelland Kleinschalig wonen Mijn man voelt zich echt thuis. Hij heeft zijn eigen kamer, maar brengt veel tijd door in de gezellige huiskamer met de andere bewoners. Elke dag helpt hij

Nadere informatie

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Het ontstaan van koken... 3 De eerste ontdekking... 3 Het eerste beetje koken... 3 De ontwikkelingen... 3 Kok worden...

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Bijlage VMBO-KB 2006 tijdvak 2 dinsdag 20 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Bronnenboekje 600051-2-645b DE INDUSTRIËLE SAMENLEVING IN NEDERLAND bron 1 het dorsen van graan met

Nadere informatie

Een aantal padres de familias heeft in 1995 een stichting opgericht, met als doel middelbaar onderwijs voor de Maya bevolking in Solola te realiseren.

Een aantal padres de familias heeft in 1995 een stichting opgericht, met als doel middelbaar onderwijs voor de Maya bevolking in Solola te realiseren. Stichting Maya School Guatemala nieuwsbrief december 2007 2003 Op de voorgrond de Padres de Familias, trots en blij met de school. De twee staande mannen hebben hun opleiding aan het Centro Educativo Comuniario

Nadere informatie

SERIE LEVENSBESCHRIJVINGEN NR. 2 G.H. VEENSTRA

SERIE LEVENSBESCHRIJVINGEN NR. 2 G.H. VEENSTRA SERIE LEVENSBESCHRIJVINGEN NR. 2 G.H. VEENSTRA Wim de Kam. 15 In het tweede deel van deze serie thans een aanzet tot een levensbeschrijving van de heer G.H.Veenstra. Ik noem het een aanzet omdat er nog

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! KOOK-OOK maakt zoveel mogelijk gebruik van biologische producten. Wat is biologisch? En waarom maakt KOOK-OOK zo graag gebruik van biologische producten? De term biologisch heeft

Nadere informatie

13 VOEDING. Bij het reserveren is de titel en de plaatscode van belang.

13 VOEDING. Bij het reserveren is de titel en de plaatscode van belang. 13 VOEDING Dit is een van de onderdelen uit de catalogus van het Documentatiecentrum van de afdeling Gezondheidsbevordering van de GGD Den Haag. De materialen kunnen alleen geleend worden door intermediairen

Nadere informatie

Beleidsplan Stichting Yagana World for the poor in Gambia

Beleidsplan Stichting Yagana World for the poor in Gambia Beleidsplan Stichting Yagana World for the poor in Gambia Inleiding Voor u ligt een beleidsplan van de Stichting Yagana World. Deze stichting is 31 augustus 2004 opgericht en gevestigd te Nieuw Vennep.

Nadere informatie

Jaargang 3, eerste trimester 2002

Jaargang 3, eerste trimester 2002 Jaargang 3, eerste trimester 2002 BOEKJE VAN HET SAMENLEVINGSINITIATIEF VU : Gemeenschapscentrum Essegem, Heidi Herremans, Leopold I straat 329, 1090 Jette -2- Beste, Mijn naam is Heidi Herremans. Ik ben

Nadere informatie

uiterlijke verzorging CSPE KB 2010 minitoets bij opdracht 17

uiterlijke verzorging CSPE KB 2010 minitoets bij opdracht 17 uiterlijke verzorging SPE KB 2010 minitoets bij opdracht 17 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld

Nadere informatie

Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS

Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS Home (/plus) Correspondent 'Suiker' (http://www.standaard.be/plus/tag/suiker) INTERVIEW DAVID SANDERS PROFESSOR VOLKSGEZONDHEID IN ZUID AFRIKA Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS 07 JULI 2015 loa Professor

Nadere informatie