Wereld van Wiskunde. Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wereld van Wiskunde. Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO"

Transcriptie

1 Wereld van Wiskunde Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok VX Amsterdam Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

2 Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod waarmee u uw bezoek aan NEMO kunt verdiepen. Al het aanbod sluit aan op de kerndoelen uit het curriculum van het primair onderwijs. Lesmateriaal Wereld van Vormen Voor u ligt het lesmateriaal bij de tentoonstelling Wereld van Vormen in Science Center NEMO. Dit lesmateriaal is geschikt voor groep 5 en 6. Na het uitvoeren van dit materiaal hebben uw leerlingen kennisgemaakt met verschillende onderwerpen uit de wiskunde. De leerlingen ervaren dat wiskunde meer is dan alleen rekenen en zien dat wiskunde op veel plekken terugkomt. Leerkrachtenhandleiding In deze leerkrachtenhandleiding zijn instructies opgenomen die u helpen bij de voorbereiding op het bezoek aan de tentoonstelling Wereld van Vormen. Op de laatste pagina s vindt u aanvullende informatie met onder andere praktische informatie bij het bezoek aan NEMO. Wij wensen u en uw leerlingen veel plezier in NEMO. Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

3 Inhoud In NEMO Werken met het NEMO lesmateriaal - Het materiaal in één oogopslag 4 Tentoonstelling Wereld van Vormen bezoeken 5 Een bezoek aan de interactieve tentoonstelling Wereld van Vormen in NEMO, waarbij de leerlingen gebruikmaken van de werkbladen in NEMO met het thema Wereld van Vormen. Deze werkbladen kunt u als apart document van de website downloaden. De tentoonstelling gaat over vormen: vormen die je kunt beschrijven en waarmee je kunt spelen. Meer informatie - Praktische informatie voor uw bezoek aan NEMO 11 Meer informatie - Plattegrond NEMO 14 Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

4 Werken met het NEMO lesmateriaal Het materiaal in één oogopslag In de leerkrachtenhandleiding vindt u waar nodig verwijzingen naar de leerlingwerkbladen. In de klas Inleidende les Onderzoek aan magneten Leerkrachtenhandleiding Voorbeeld Het leerlingmateriaal bestaat uit twee documenten: één met werkbladen voor in de klas en één met werkbladen voor in NEMO. Het cijfer geeft aan over welke exhibit (onderdeel van de tentoonstelling) de vragen op het werkblad gaan. Dit cijfer vindt u terug op de plattegrond van NEMO. Lesbeschrijving Opdracht 1 Opdracht 2 Uw leerlingen maken in deze les kennis met onderzoek doen en volgen net als wetenschappers verschillende stappen om hun ideeën te testen. In onderstaande opdracht worden deze stappen doorlopen aan de hand van een onderzoek met magneten. Op het werkblad worden de stappen met pictogrammen aangegeven. Verkennen Op verkenning In opdracht 1 doen de leerlingen de eerste stap uit de onderzoekscyclus: verkennen. De leerlingen komen er in deze stap achter dat een magneet alleen metalen voorwerpen aantrekt en geen voorwerpen die gemaakt zijn van een ander materiaal. In de rest van het onderzoek gaan ze kijken naar magneten en metalen. In deze stap wordt de voorkennis van de leerlingen geactiveerd en komt u erachter wat de leerlingen al weten. Hier kunt u op inspelen. Introduceer het onderwerp magneten door een brainstorm. De centrale vragen: Welke magneten ken je? De leerlingen kennen vaak wel de koelkastmagneet, magneten voor op het bord en magneten in bordspelletjes voor onderweg. Waar worden ze voor gebruikt? Wat doet een magneet? De leerlingen weten meestal wel dat een magneet voorwerpen aan kan trekken. Trekt een magneet alle materialen aan? Dit kunt u op twee manieren aanpakken. Bij beide manieren vullen de leerlingen opdracht 1 op het werkblad Magneten in. De volgende materialen zijn nodig: kurk, kunststof dopje van een pen, potlood, stukje stof, haar elastiekje, spijker, paperclip. 1 Laat het de leerlingen zelf uitproberen. De leerlingen werken in groepjes. Geef elk groepje een magneet en de voorwerpen. 2 Doe dit klassikaal. Conclusie: Een magneet trekt metalen voorwerpen aan, en geen voorwerpen van een ander materiaal. In de klas > werkblad magneten > opdracht 1 Voorbeeld Onderzoeksvraag Wat ga je onderzoeken? In deze stap bepaalt u samen met de leerlingen de onderzoeksvraag. Meestal begint een onderzoek met een vraag om de wereld om ons heen beter te begrijpen. Soms alleen om meer kennis te hebben of te begrijpen hoe iets werkt, soms om een probleem op te lossen. Onderzoeksvragen mogen niet te breed zijn en hebben bij voorkeur een gesloten vorm. De onderzoeksvraag: Trekt een magneet alle metalen voorwerpen aan? De leerlingen schrijven de vraag op het werkblad bij opdracht 2. In de klas > werkblad magneten > opdracht 2 Hypothese Wat denk jij? In deze stap bepaalt u samen met de leerlingen wat jullie denken dat het antwoord op de onderzoeksvraag is. Het is niet goed of fout, het is wat je denkt. Leerlingmateriaal werkbladen in NEMO Werkblad Werkblad Magneten 1 Fluisteren op afstand Vraag Kun je een zacht geluid over een lange afstand nog horen? Wat denk jij? Je kunt elkaar wel verstaan als jij in de schotel praat en een klasgenoot aan de andere schotel luistert. Je kunt elkaar niet verstaan als jij in de schotel praat en een klasgenoot aan de andere schotel luistert. Voorbeeld Aan de slag! Doe deze opdracht met een z n tweeën. Ga ieder bij een schotel staan. De een fluistert kun je mij verstaan? in de ring van een schotel. Kan de persoon bij de Opdracht 1 Verkennen andere schotel jou verstaan? Nee, het geluid is te zacht. Welke voorwerpen trekt een magneet aan? Ja, ik ben nu duidelijk te verstaan zelfs als ik zachtjes praat. Ja, maar ik moet nog steeds hard praten. Aangetrokken door de magneet Voorwerp Wel Niet Wat doen de schotels? kurk plastic dopje van een pen potlood Onderzoeken Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie stukje stof haar elastiekje spijker paperclip Wat gebeurt er als er iemand tussendoor loopt? Trekt een magneet alle voorwerpen aan? Deze pictogrammen geven aan bij welke stap van onderderzoekscyclus de leerling is. Opdracht 2 Wat ga je onderzoeken? Ga verder op de volgende pagina Onderzoeken Groep 5-6 Leerlingen In NEMO versie Wat denk jij? Ga verder op de volgende pagina Onderzoeken Groep 5-6 Leerlingen In de klas versie Leerlingmateriaal werkbladen in de klas Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

5 In NEMO Tentoonstelling Wereld van Vormen bezoeken U gaat met de klas naar NEMO om de tentoonstelling Wereld van Vormen te bezoeken. Leerlingen kunnen bij verschillende exhibits (tentoonstellingsonderdelen) een aantal vragen beantwoorden en opdrachten doen. Dit doen ze aan de hand van het werkblad Wereld van vormen. Onderwerpen die aan bod komen, zijn vormen, ruimtelijk inzicht, volumes schatten en meten. Tijdsduur Lesdoelen Kerndoelen Voorbereiding Materialen 45 minuten De leerlingen maken kennis met verschillende wiskundige onderwerpen. De doelen per exhibit vindt u bij het kopje Antwoorden op de werkbladen. Kerndoel 23, 28 en 33, leergebied Rekenen/wiskunde Kopieer voor alle leerlingen Werkbladen in NEMO Wereld van Vormen. Deel de leerlingen in tweetallen in. Laat de leerlingen potloden meenemen (liever geen pennen in NEMO). Regel voldoende begeleiders: minimaal één begeleider per tien leerlingen. Kopieer voor elke begeleider de informatie voor begeleiders uit deze handleiding, te vinden onder het kopje Informatie voor de begeleider. Voor elke leerling: Werkbladen in NEMO - Wereld van Vormen. Deze zijn gratis te downloaden van Potlood Voor elke begeleider: de informatie voor de begeleiders; de plattegrond van de tentoonstelling Wereld van Vormen. (achter in deze handleiding bij Meer informatie). Organisatie van de les Aan de hand van vragen en opdrachten worden uw leerlingen door de tentoonstelling geleid. De leerlingen voeren bij verschillende exhibits een opdracht uit aan de hand van de werkbladen. Kijk bij Meer informatie voor praktische tips over uw bezoek aan NEMO met de klas. Laat ieder groepje bij een andere exhibit beginnen. Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

6 In NEMO Tentoonstelling Wereld van Vormen bezoeken Informatie voor de begeleider In NEMO gaat het om onderzoeken en experimenteren. Het gaat niet om goed of fout. De antwoorden op de volgende pagina s zijn daarom vooral bedoeld als ondersteuning. In NEMO spelen leerlingen met exhibits (tentoonstellingsonderdelen) en daarbij doen ze kennis op. Niet iedereen leert daarbij hetzelfde. Als begeleider kunt u dit spel extra verdiepen. Dit kan bijvoorbeeld door de leerlingen vragen te stellen terwijl ze bezig zijn met een exhibit. Door te verwoorden wat ze doen, verwerken ze de informatie makkelijker. De werkbladen in NEMO - Wereld van Vormen zijn zo vormgegeven dat de leerlingen ze aan elkaar kunnen leggen en zo hun eigen wereld kunnen creëren. De laatste pagina met alleen het raster kan gebruikt worden om een extra stukje wereld te tekenen. Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

7 In NEMO Tentoonstelling Wereld van Vormen bezoeken Antwoorden op de werkbladen in NEMO Werkblad 1 Past precies Doel: leerlingen ervaren wat schatten is. De antwoorden op deze vragen zijn afhankelijk van wat de leerlingen schatten. Het gaat hierbij niet zozeer om goed of fout, het gaat erom dat de leerlingen van tevoren hebben nagedacht over de vraag. Het blauwe water uit de grote kubus past precies in de twee grote kubussen. Het blauwe water uit het melkpak past precies in de kleine bol. Voorbeelden waarbij schatten handig is: Bij het inschenken van een vloeistof. (Inschatten of het past.) Bij het mengen van havermout of pap. (De dikte van de pap inschatten.) Bij het opscheppen van je bord. (Inschatten hoeveel honger je hebt.) Bij reizen. (Inschatten hoelang je erover doet om ergens te komen.) Bij sport. (Inschatten hoe hard en in welke hoek je de bal moet schieten bij voetbal.) Bij grote aantallen. (Inschatten hoeveel sterren er in het heelal zijn.) Werkblad 2 Bouw een polyhedron Doel: leerlingen vergroten hun ruimtelijk inzicht en leggen het verband tussen een ruimtelijk figuur en bouwplaten. Wat denk jij; van welke bouwplaat kun je een piramide maken? - Hier vullen de leerlingen in wat zij denken. Werkblad 3 De goede bouwplaat is bouwplaat B. Meten is weten Doel: leerlingen ervaren dat maten op basis van lichaamslengte niet constant zijn. Naar welk deel van je lichaam verwijst de ellemaat? - De ellemaat verwijst naar de afstand tussen je elleboog en de top van je middelvinger. Op de vloer bij de vitrine zie je een sticker. Meet hoeveel duimen de afstand op de sticker is. Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

8 In NEMO Tentoonstelling Wereld van Vormen bezoeken Werkblad 4 Antwoord afhankelijk van de maat van de duim van de leerling. Hebben jullie hetzelfde gemeten? Ja / Nee - Waarschijnlijk is het antwoord op deze vraag nee. Hoe komt dat denk je? - Niet ieders duim heeft dezelfde maat. Iemand met een smalle duim zal meer duimen nodig hebben om de afstand op te meten, dan iemand met een brede duim. Afstanden meten in standaardmaten, zoals de meter en de centimeter, is daarom veel betrouwbaarder. Jij bent data Doel: leerlingen ervaren dat in een grafiek gegevens overzichtelijk gemaakt worden. En dat je in een grafiek snel kunt zien of er tussen de gegevens een verband bestaat, en zo ja, welk verband dit is. Kijk goed naar jouw stip in de grafiek. Wat kun je over jouw stip zeggen? - Hier vullen de leerlingen in wat zij denken. Klopt de volgende zin? - Hoe kleiner je bent, hoe kleiner je schoenmaat. - Het antwoord is afhankelijk van wat de bezoekers op deze dag hebben ingevoerd. Er zijn dan ook meerdere antwoorden goed. Uit het antwoord van de leerling moet blijken dat ze de grafiek hebben afgelezen en dat ze een verband zien. Klik aan de rechterkant op Lengte Leeftijd. Bekijk de grafiek. Klopt de volgende zin?* - Meisjes zijn gemiddeld groter dan jongens. Het antwoord is afhankelijk van wat de bezoekers op deze dag hebben ingevoerd. Er zijn dan ook meerdere antwoorden goed. Uit het antwoord van de leerling moet blijken dat ze de grafiek hebben afgelezen en dat ze een verband zien. Werkblad 5 Fop je hersens Doel: leerlingen ervaren perspectief en leren dat vorm invloed kan hebben op hoe je iets ervaart. Hoe komt het dat je groter/kleiner lijkt? - Er zijn meerdere antwoorden goed. Het heeft te maken met gezichtsbedrog, perspectief en de vorm van de kamer. Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

9 In NEMO Tentoonstelling Wereld van Vormen bezoeken Extra Doel: leerlingen ervaren perspectief en leren dat vorm invloed kan hebben op hoe je iets ervaart. Dit is een Ames-kamer. Dat is een kamer met een optische illusie waardoor dingen groter/kleiner lijken dan ze in werkelijkheid zijn. De kamer heeft de vorm van een trapezium. De muren zijn ietwat schuin. De vloer en het plafond buigen naar elkaar toe. De achterwand loopt schuin. Als je de kamer in kijkt, maken je hersens er een vierkante kamer van. Maar in werkelijkheid staan de persoon A en B niet op een lijn. Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

10 Meer informatie N Praktische informatie voor uw bezoek aan NEMO 11 Plattegrond van NEMO 14 Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

11 Praktische informatie voor uw bezoek aan NEMO Speciaal schooltarief Voor het onderwijs heeft NEMO speciale, gereduceerde tarieven. Zie voor de actuele tarieven. Begeleiders zijn gratis. Voorwaarden onderwijstarief Scholen worden verzocht vooraf te boeken Groepen hebben voldoende begeleiding (1 begeleider op 10 leerlingen) Scholen bezoeken NEMO buiten de officiële korte schoolvakanties Een schoolbezoek duurt ongeveer 2-3 uur Gratis begeleiders mee NEMO vindt het heel belangrijk dat er voldoende begeleiders meegaan met de leerlingen. Begeleiders mogen daarom gratis naar binnen. We hanteren de stelregel: minimaal één begeleider op tien leerlingen, maar liever één begeleider op zes leerlingen. Boek uw bezoek Wilt u een bezoek boeken of meer weten? Kijk dan op en vul het boekingsformulier in of neem contact op met het boekingsbureau van NEMO via of Jassen en tassen Rugzakken, tassen en jassen worden opgehangen in de garderobe. Er zijn ook kluisjes aanwezig voor waardevolle bezittingen. Hier zijn geen kosten aan verbonden, de munt komt retour bij het openen van het kluisje. Voor scholen zijn enkele garderobekisten beschikbaar. Deze zijn geschikt voor 30 tot 60 jassen en/of tassen. Gebruik is gratis, er geldt wel een borg van 10,-. Meer informatie bij de kassa. Werkbladen en workshops Bij veel tentoonstellingen zijn werkbladen beschikbaar. U kunt het materiaal voorafgaand aan uw bezoek gratis downloaden. Het is ook mogelijk om een gratis workshop of demonstratie bij te wonen, onder begeleiding van een NEMO medewerker. Workshops en demonstraties vinden iedere dag op dezelfde tijd plaats, zijn gratis en kunt u vooraf (minimaal drie weken van tevoren) reserveren. Elke dag vindt twee keer een voorstelling Kettingreactie plaats (duur 15 minuten), onder voorbehoud om 12:15 en 15:15 uur. De kettingreactie is voor iedereen zonder reserveren toegankelijk. Tip: vraag naar de tijden bij binnenkomst. Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

12 Praktische informatie voor uw bezoek aan NEMO Openingstijden NEMO is van dinsdag t/m zondag geopend van uur. Voor afwijkende openingstijden zie onze website; Eten en drinken Eten en drinken kan op verdieping 2 en verdieping 5. Eigen meegebrachte consumpties kunnen genuttigd worden in de daarvoor geschikte ruimtes of op ons dak. Het is ook mogelijk om vooraf kant-en-klare lunchpakketjes te bestellen bij het boekingsbureau. Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

13 Praktische informatie voor uw bezoek aan NEMO Bereikbaarheid CS Het IJ IJ-tunnel Zeedijk Prins Hendrikkade De Waag Waterlooplein Muziek theater Valkenburgerstraat Artis Openbaar vervoer NEMO is het eenvoudigst te bereiken per openbaar vervoer en ligt op nog geen kwartier lopen van Amsterdam CS. Of neem vanaf het station bus 22 of 48 en stap uit bij Halte Kadijksplein. Vanaf hier is het nog een paar minuten lopen. Parkeren NEMO heeft geen eigen parkeerplaatsen. Er zijn verschillende parkeergarages in de buurt. Zie ook: Boekingsbureau Science Center NEMO Oosterdok VX Amsterdam e-nemo.nl Touringcars Touringcars kunnen parkeren op de speciale parkeerplaats voor bussen: P6 bij Passengers Terminal Amsterdam. Leerlingen afzetten kan tot 11:00 uur op de westkade van NEMO, dit mag echter niet bij reguliere bushaltes of ergens anders langs de Prins Hendrikkade. Na 11:00 uur raden we u aan de op- en afstaphalte H11 te gebruiken ter hoogte van het Scheepvaartmuseum. Zie ook: Amsterdamse scholen Amsterdamse basisscholen kunnen gebruik maken van de Cultuurbus. Voor meer informatie: Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

14 NEMO Theater NEMO Theater Vermakelijke Wetenschap Vermakelijke Wetenschap TechnoLab TechnoLab Lumière Filmzaal Columbus Foyer (beperkt open) Columbus Foyer (beperkt open) Plattegrond van NEMO Op deze plattegrond zien de leerlingen waar ze moeten zijn om een werkblad te kunnen invullen. De nummers op de plattegrond staan voor de exhibits waarover vragen worden gesteld. Deze nummers staan ook op de bijbehorende werkbladen van de leerlingen. Waterrijk Waterrijk De exhibits die bij de werkbladen horen zijn te vinden op de 2e verdieping. Krachtpatserpatsers kracht Water Kracht- 5 Zoeken naar 2 leven 4 Zoeken 1 naar leven 3 Ballenfabriek Kaartcontrole Wereld van Vormen Ballenfabriek Water kracht Smart Technology Reis door de Geest Restaurant DAK Foyer (beperkt open) Dakplein 5 Teen Facts Laboratorium 4 1 Past precies 2 Bouw een polyhedron verdieping 3 Meten is weten 2 4 Jij bent data 5 Fop je hersens verdieping 2 naar CS Omloop Vide West Vide 0ost Boardroom Science Live Grote theater Werkplaats Onderzoeksruimte 1 Ontvangsthal Onderzoeksruimte 2 W2 Grote zaal Kleine theater Kleine theater Energierijk Kettingreactie Waterklok Waterrijk Wonderlijke Wetenschap Wetenschap in alle tijden Kluisjes Zoeken naar leven Ballenfabriek Krachtpatsers Waterkracht Wereld van vormen Shop Kassa W = Workshopruimte W1 BG 1 2 Trap naar het dak 50 meter 3 In september 2015 werkt NEMO aan nieuwe tentoonstellingen op verdieping 1 en een nieuw restaurant op het dak. Deze verdiepingen zijn daarom beperkt toegankelijk. Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

15 Colofon Science Center NEMO Het is toegestaan om zonder winstoogmerk het materiaal of delen van het materiaal te kopiëren en te distribueren, zolang vermelding van de herkomst van het materiaal goed is aangegeven. Auteurs en redactie Science Learning Center, Science Center NEMO Design management Starkx, Groningen Ontwerp en Grafische vormgeving Bloemvis, Groningen Vormgeving en realisatie Sander Visser, Ligaturen grafisch ontwerp Fotografie tenzij anders vermeld, Daan van Eijndhoven Illustraties Henk Stolker Science Center NEMO Oosterdok VX Amsterdam Wereld van Wiskunde Groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding versie

Maak > test > verbeter

Maak > test > verbeter Maak > test > verbeter Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Maak > test > verbeter

Maak > test > verbeter Maak > test > verbeter Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Algemene informatie. In NEMO. Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.

Algemene informatie. In NEMO. Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo. Algemene informatie In NEMO 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl Algemene informatie versie 11-2014 1 Praktische informatie voor uw bezoek aan NEMO Speciaal schooltarief Leerlingen primair

Nadere informatie

Wereld van Wiskunde. Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Wereld van Wiskunde. Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Wereld van Wiskunde Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Lesmateriaal, groep 7-8 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Zoeken naar leven. Lesmateriaal, groep 7-8 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Zoeken naar leven Lesmateriaal, groep 7-8 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is bedoeld voor gebruik bij het bezoek aan NEMO

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is bedoeld voor gebruik bij het bezoek aan NEMO Energie Lesmateriaal, onderbouw havo/vwo Docentenhandleiding Dit lesmateriaal is bedoeld voor gebruik bij het bezoek aan NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl

Nadere informatie

Wereld van Wiskunde. Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO

Wereld van Wiskunde. Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Wereld van Wiskunde Lesmateriaal, groep 5-6 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl

Nadere informatie

Kettingreacties. Lesmateriaal, 1-3 VMBO Docentenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO

Kettingreacties. Lesmateriaal, 1-3 VMBO Docentenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Kettingreacties Lesmateriaal, 1-3 VMBO Docentenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Spiegels. Lesmateriaal, groep 3-4 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Spiegels. Lesmateriaal, groep 3-4 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Spiegels Lesmateriaal, groep 3-4 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Krachtpatsers. Lesmateriaal, onderbouw VO Docentenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Krachtpatsers. Lesmateriaal, onderbouw VO Docentenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Krachtpatsers Lesmateriaal, onderbouw VO Docentenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam:

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Zoeken naar leven Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Zoeken naar leven Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 11-2014 1 Zoeken naar leven Wat

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1

Energie. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In NEMO versie 12-2013 1 Energie Energie is overal. Denk aan de zon, aan beweging

Nadere informatie

Teen Facts. Lesmateriaal, groep 7-8 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Teen Facts. Lesmateriaal, groep 7-8 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Teen Facts Lesmateriaal, groep 7-8 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Ruimteschip Aarde. Lesmateriaal, groep 5-7 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO

Ruimteschip Aarde. Lesmateriaal, groep 5-7 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Ruimteschip Aarde Lesmateriaal, groep 5-7 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Teen Facts. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw VO. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Teen Facts. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw VO. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Teen Facts Lesmateriaal, onderbouw VO Docentenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Fenomena. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1

Fenomena. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1 Fenomena Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1 Fenomena Welkom bij Fenomena! Deze hele

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam:

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Zoeken naar leven Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Zoeken naar leven Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 10-2013 1 Zoeken naar leven Wat

Nadere informatie

You, Me, Electricity

You, Me, Electricity You, Me, Electricity Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! You, Me, Electricity Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 10-2013 1 You, Me, Electricity

Nadere informatie

Teen Facts. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek de wetenschap achter de puberteit. Mijn naam: Teen Facts Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 11-2014 1

Teen Facts. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek de wetenschap achter de puberteit. Mijn naam: Teen Facts Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 11-2014 1 Teen Facts Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek de wetenschap achter de puberteit Teen Facts Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 11-2014 1 Teen Facts De puberteit, misschien

Nadere informatie

Teen Facts. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw VO. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Teen Facts. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw VO. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Teen Facts Lesmateriaal, onderbouw VO Docentenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Kettingreacties. Lesmateriaal, 2-3 VMBO Docentenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO

Kettingreacties. Lesmateriaal, 2-3 VMBO Docentenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Kettingreacties Lesmateriaal, 2-3 VMBO Docentenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Lesmateriaal, groep 7-8 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO

Zoeken naar leven. Lesmateriaal, groep 7-8 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Zoeken naar leven Lesmateriaal, groep 7-8 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Onderzoeken. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Onderzoeken Groep 5-6 Leerlingen In de klas versie 10-2013 1

Onderzoeken. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Onderzoeken Groep 5-6 Leerlingen In de klas versie 10-2013 1 Onderzoeken Jouw werkbladen In de klas Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Onderzoeken Groep 5-6 Leerlingen In de klas versie 10-2013 1 Wetenschap overal om ons heen

Nadere informatie

Teen Facts. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek de wetenschap achter de puberteit. Mijn naam: Teen Facts Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 10-2013 1

Teen Facts. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek de wetenschap achter de puberteit. Mijn naam: Teen Facts Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 10-2013 1 Teen Facts Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek de wetenschap achter de puberteit Teen Facts Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 10-2013 1 Teen Facts De puberteit, misschien

Nadere informatie

Teen Facts. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek de wetenschap achter de puberteit. Naam: Teen Facts Onderbouw VO Leerlingen In NEMO 01-09-2015 1

Teen Facts. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek de wetenschap achter de puberteit. Naam: Teen Facts Onderbouw VO Leerlingen In NEMO 01-09-2015 1 Teen Facts Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek de wetenschap achter de puberteit Teen Facts Onderbouw VO Leerlingen In NEMO 01-09-2015 1 Teen Facts De puberteit, misschien zit je er middenin

Nadere informatie

Het brein. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Het brein Groep 7-8 Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Het brein. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Het brein Groep 7-8 Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Het brein Jouw werkbladen In de klas Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Het brein Groep 7-8 Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Het brein Hersenen zijn ontzettend

Nadere informatie

Krachtpatsers. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Krachtpatsers Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 04-2014 1

Krachtpatsers. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Krachtpatsers Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 04-2014 1 Krachtpatsers Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Krachtpatsers Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 04-2014 1 Krachtpatsers Waarom stort een

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie Jouw werkbladen In de klas Naam: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene

Nadere informatie

Ruimteschip Aarde. Lesmateriaal, groep 5-8 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO

Ruimteschip Aarde. Lesmateriaal, groep 5-8 Leerkrachtenhandleiding. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Ruimteschip Aarde Lesmateriaal, groep 5-8 Leerkrachtenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

You, Me, Electricity

You, Me, Electricity You, Me, Electricity Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! You, Me, Electricity Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 04-2014 1 You, Me, Electricity

Nadere informatie

You, Me, Electricity. Jouw werkbladen. In NEMO. Naam:

You, Me, Electricity. Jouw werkbladen. In NEMO. Naam: You, Me, Electricity Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: k Ontde e zélf ho ld re de we t! werk You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 04-2014 1 You, Me, Electricity Hallooooo!!!!

Nadere informatie

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Energie Lesmateriaal, onderbouw havo/vwo Docentenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam:

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Zoeken naar leven Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Zoeken naar leven Bovenbouw 4-5 VWO Leerlingen In NEMO 01-09-2015 1 Zoeken naar leven Jij leeft, een plant

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R GROEP 7/8 VAN DE BASISSCHOOL van Mijn maatje is INHOUDSOPGAVE Science Center op School Pagina 3 Start in een echt science center Pagina 5 Onderwerp kiezen Pagina 17 Bouwtekening Pagina 18 Materialenlijst

Nadere informatie

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal, onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Energie Lesmateriaal, onderbouw havo/vwo Docentenhandleiding Dit lesmateriaal is voor gebruik in de klas én in NEMO Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl

Nadere informatie

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 3 Waarom biodiversiteit? Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Ecosystemen

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 3 Waarom biodiversiteit? Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Ecosystemen Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 2 ALLES WAT LEEFT LES 3 Waarom biodiversiteit? Deze les gaat over: Ecosystemen Bij dit thema horen ook: Les 1 Lunchtrommel in de ruimte Les 2 Lunchtrommel op

Nadere informatie

Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF DE ISS-KRANT. Introductieles bij het project Ruimteschip Aarde VOORTGEZET ONDERWIJS. Science Center NEMO/NSO

Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF DE ISS-KRANT. Introductieles bij het project Ruimteschip Aarde VOORTGEZET ONDERWIJS. Science Center NEMO/NSO Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF DE ISS-KRANT Introductieles bij het project Ruimteschip Aarde Science Center NEMO/NSO VOORTGEZET ONDERWIJS 1 Colofon Ruimteschip Aarde is een project van de Nederlandse

Nadere informatie

Test je kennis! De heelalquiz

Test je kennis! De heelalquiz Test je kennis! heelalquiz Introductie les 3 Planeten, sterren, manen, de oerknal. Het zijn termen die leerlingen vast wel eens voorbij hebben horen komen. Maar wat weten de leerlingen eigenlijk al van

Nadere informatie

Experimenteren in NEMO

Experimenteren in NEMO Experimenteren in NEMO PABO Inspiratie & Kennismaking Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl Experimenteren in NEMO PABO Inspiratie & Kennismaking

Nadere informatie

Teen Facts. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek de wetenschap achter de puberteit. Naam: Teen Facts Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 04-2014 1

Teen Facts. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek de wetenschap achter de puberteit. Naam: Teen Facts Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 04-2014 1 Teen Facts Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek de wetenschap achter de puberteit Teen Facts Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 04-2014 1 Teen Facts De puberteit, misschien zit je er

Nadere informatie

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Instructieblad Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Onderzoeken is leuk omdat je wat over jezelf leert: wat je kunt en hoe creatief je bent. Ook leer je over je omgeving en de wereld.

Nadere informatie

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 2 Exoten in Nederland. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Exotische dieren die in Nederland leven

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 2 Exoten in Nederland. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Exotische dieren die in Nederland leven Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 2 ALLES WAT LEEFT LES 2 Exoten in Nederland Deze les gaat over: Exotische dieren die in Nederland leven Bij dit thema horen ook: Les 1 Ecosystemen en voedselketens

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE JEZELF EEN NIEUW GEZICHT GEVEN? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van spiegels. Met de exhibit kunnen de bezoekers een nieuw

Nadere informatie

kunstlessen voor het primair onderwijs

kunstlessen voor het primair onderwijs 2013 2015 kunstlessen voor het primair onderwijs kunst gaat over nu over jou en over mij In kunst kan en mag bijna alles. Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt het maken. Met kunst kun je dromen

Nadere informatie

Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Geluid Docentenhandleiding Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor gebruik op school en is gratis

Nadere informatie

Naar het gelijknamige boek van Milja Praagman. : STT-produkties, aanbieder van jeugd- & jongerentheater Bewerking tekst : Peter van Dijk

Naar het gelijknamige boek van Milja Praagman. : STT-produkties, aanbieder van jeugd- & jongerentheater Bewerking tekst : Peter van Dijk Lesbrief Colofon Voorstelling : Nog 100 nachtjes slapen Naar het gelijknamige boek van Milja Praagman Productie : Peter van Dijk Producent : STT-produkties, aanbieder van jeugd- & jongerentheater Bewerking

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KRIJG JE EEN RECHTE STOK DOOR EEN KROMME GLEUF? Het antwoord op de vraag lijkt simpel: je steekt de stok gewoon met één van de uiteinden voorop door de kromme gleuf. Loodrecht op elkaar. Maar dat is

Nadere informatie

BOEKINGSVOORWAARDEN VOORTGEZET ONDERWIJS

BOEKINGSVOORWAARDEN VOORTGEZET ONDERWIJS BOEKINGSVOORWAARDEN VOORTGEZET ONDERWIJS Educatieve projecten Het Airborne Museum Hartenstein biedt educatieve projecten aan voor diverse schoolniveaus. Uw groep wordt door een educatie medewerker van

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

THEMA 1 MENS & AARDE. LES 3 Lekker kwartetten. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook:

THEMA 1 MENS & AARDE. LES 3 Lekker kwartetten. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 1 MENS & AARDE LES 3 Lekker kwartetten Deze les gaat over: Het verwerken van de informatie uit les 1 en 2 door een eigen kwartetspel te maken Bij dit thema

Nadere informatie

Zoom in op je lichaam

Zoom in op je lichaam Zoom in op je lichaam PABO Inspiratie & Verdieping Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl Zoom in op je lichaam PABO Inspiratie & Verdieping

Nadere informatie

- 1 - Docentenhandleiding

- 1 - Docentenhandleiding - 1 - Docentenhandleiding KORTE INFORMATIE: Onderwerp: Leven in een weeshuis Doelgroep: Groep 3-4 Vakgebieden: Oriëntatie op jezelf en de wereld Taal Omvang: Les in de klas - ca. 45 min Bezoek Amsterdam

Nadere informatie

Zintuigen. Expertgroep 5: Sterretjes zien. Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zintuigen. Expertgroep 5: Sterretjes zien. Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 5 : Sterretjes zien Naam leerling:.... Leden expertgroep:... De voorbereiding Jullie gaan onderzoeken wat je vanuit je ooghoeken kunt zien. Wat hebben jullie nodig? Vel papier Potlood In de

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

Magnetische velden groep 7-8

Magnetische velden groep 7-8 Magnetische velden groep 7-8 Zonder magnetisch veld zouden we niet op aarde kunnen leven. Zonnewinden zouden de atmosfeer rond de aarde laten verdwijnen en schadelijke straling zou het leven op aarde vernietigen.

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

THEMA 1 MENS & AARDE. LES 3 Kijken naar de aarde. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Foto s en herkennen van satellietbeelden van de aarde

THEMA 1 MENS & AARDE. LES 3 Kijken naar de aarde. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Foto s en herkennen van satellietbeelden van de aarde Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 1 MENS & AARDE LES 3 Kijken naar de aarde Deze les gaat over: Foto s en herkennen van satellietbeelden van de aarde Bij dit thema horen ook: Les 1 De aarde

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE EEN PINGPONGBALLETJE LATEN ZWEVEN IN DE LUCHT? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van luchtstromen en luchtdruk. Met de exhibit

Nadere informatie

LESBRIEF NR 2 OPDRACHT 1 ANDERS? VOOR GROEP 7 + 8 +

LESBRIEF NR 2 OPDRACHT 1 ANDERS? VOOR GROEP 7 + 8 + LESBRIEF NR 2 VOOR GROEP 7 + 8 + GROEP 7 + 8 DOWNLOAD DEZE LESBRIEF OOK OP SAMSAM.NET SAMSAM MIDDEN IN DE WERELD De wheelie van Robert uit Zambia ANDERS? NOU EN! Een slangenbeet veranderde Christabels

Nadere informatie

Zelf aan de slag. Lesbrief Wetenschap & Techniek-lessen voor kinderen in groep 1 t/m 3 van het basisonderwijs

Zelf aan de slag. Lesbrief Wetenschap & Techniek-lessen voor kinderen in groep 1 t/m 3 van het basisonderwijs Zelf aan de slag Lesbrief Wetenschap & Techniek-lessen voor kinderen in groep 1 t/m 3 van het basisonderwijs kennismaking met Wetenschap & Techniek. Inleiding In deze lesbrief staan suggesties voor een

Nadere informatie

1 Mag ik je hand even lezen?

1 Mag ik je hand even lezen? 1 Mag ik je hand even lezen? Opdracht Heb je al eens goed gekeken naar de preren en oneffenheden in je handpalm? Men zegt dat je uit die preren en heuvels het karakter en de toekomst van de eigenaar van

Nadere informatie

Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers ONDERZOEK Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Voor wie is onderzoek? Onderzoek is bedoeld voor jou en andere kinderen of jongeren in de leeftijd van 6 tot 23 jaar. Soms ben jij zelf degene

Nadere informatie

Natuur, Buiten Activiteit:

Natuur, Buiten Activiteit: Natuur, Buiten Activiteit: Doelgroep: middenbouw (groep 4, 5 en 6) Doel van de activiteit: - De kinderen worden bewust van de herfst en zijn veranderingen. - De kinderen leren over de onderdelen van bladeren

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

Zeggen ze Persoon A Persoon B Persoon C Persoon D Persoon E Iets over de maat? Iets over de kleur? Iets over de stof? Iets over de prijs?

Zeggen ze Persoon A Persoon B Persoon C Persoon D Persoon E Iets over de maat? Iets over de kleur? Iets over de stof? Iets over de prijs? Kleding kopen op de markt en Je gaat luisteren naar mensen op de markt (kleding). Je gaat informatie vragen en misschien een kledingstuk kopen op de markt. Leer de woordenschat KLEDING. Hoofdstuk 7 Breekijzer.

Nadere informatie

Krachtpatsers. Primair Onderwijs. Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam tel 0900 91 91 200 ( 0,10 p/min.) info www.e-nemo.nl e-mail info@e-nemo.

Krachtpatsers. Primair Onderwijs. Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam tel 0900 91 91 200 ( 0,10 p/min.) info www.e-nemo.nl e-mail info@e-nemo. Krachtpatsers Primair Onderwijs ontdekkingsreis tussen fantasie en werkelijkheid Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam tel 0900 91 91 200 ( 0,10 p/min.) info www.e-nemo.nl e-mail info@e-nemo.nl LESMATERIAAL KRACHTPATSERS

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Openbaar Vervoer Museum Doetinchem

Docentenhandleiding. Openbaar Vervoer Museum Doetinchem Docentenhandleiding Openbaar Vervoer Museum Doetinchem versie 1.0 6 februari 2007 Inhoud docentenhandleiding 1. Inleiding 2. Doelen en subdoelen 3. De rol van de docent in het museum 4. De doelgroepen

Nadere informatie

Een Meet- en Ontdekpad gemaakt door Maaike Kuijer. Pabo De Eekhorst Assen.

Een Meet- en Ontdekpad gemaakt door Maaike Kuijer. Pabo De Eekhorst Assen. METEN Een meet- en ontdekpad www.rekenhoek.nl 5 6 Een Meet- en Ontdekpad gemaakt door Maaike Kuijer. Pabo De Eekhorst Assen. Inhoudsopgave meet- en ontdekpad Samenvatting 2 Verantwoording 4 Gebruiksaanwijzing

Nadere informatie

LESBRIEF NR 1 OPDRACHT 1 FEEST! SAMSAM = 40 JAAR! VOOR GROEP 7 + 8 +

LESBRIEF NR 1 OPDRACHT 1 FEEST! SAMSAM = 40 JAAR! VOOR GROEP 7 + 8 + LESBRIEF NR 1 VOOR GROEP 7 + 8 + DOWNLOAD DEZE LESBRIEF OOK OP SAMSAM.NET Wat is Samsam? Samsam is een cross-mediale methode over wereldburgerschap en kinderrechten. Het doel van Samsam is leerlingen te

Nadere informatie

BOEKINGSVOORWAARDEN AIRBORNE MUSEUM

BOEKINGSVOORWAARDEN AIRBORNE MUSEUM BOEKINGSVOORWAARDEN AIRBORNE MUSEUM Uw reservering Dank u voor uw reservering voor een bezoek aan het Airborne Museum Hartenstein. Adres: Utrechtseweg 232, 6862 AZ Oosterbeek. Telefoon: 026 3337710. In

Nadere informatie

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 1 Lunchtrommel in de ruimte. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Voedsel in de ruimte en op aarde

THEMA 2 ALLES WAT LEEFT. LES 1 Lunchtrommel in de ruimte. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Voedsel in de ruimte en op aarde Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 2 ALLES WAT LEEFT LES 1 Lunchtrommel in de ruimte Deze les gaat over: Voedsel in de ruimte en op aarde Bij dit thema horen ook: Les 2 Lunchtrommel op aarde

Nadere informatie

Primair Onderwijs Groep 5 t/m 8. Romeinen in Brabant. docentenhandleiding

Primair Onderwijs Groep 5 t/m 8. Romeinen in Brabant. docentenhandleiding Primair Onderwijs Groep 5 t/m 8 Romeinen in Brabant docentenhandleiding Inhoud Welkom 3 Kijken, doen en tonen 4 Museumles: Romeinen in Brabant 5 Voorbereiding in de klas 6 In het museum 9 Verwerking in

Nadere informatie

Docentenhandleiding Buitenspel

Docentenhandleiding Buitenspel Docentenhandleiding Buitenspel Museumles bij de tentoonstelling De heksen van Bruegel (19 september 2015 t/m 31 januari 2016) Museum Catharijneconvent Utrecht Museum Catharijneconvent, 2015 Inleiding U

Nadere informatie

Kinderen doen en ontdekken, (leren) experimenteren en sprankelen in Naturalis

Kinderen doen en ontdekken, (leren) experimenteren en sprankelen in Naturalis Programmaboekje TalentenKracht Publieksdag 2012 Kinderen doen en ontdekken, (leren) experimenteren en sprankelen in Naturalis Zondag 21 oktober 2012 Hartelijk welkom op deze speciale dag in Naturalis.

Nadere informatie

In deze opdracht doen de leerlingen op twee of drie plekken in de Duurzaamheidsfabriek metingen naar geluid en licht.

In deze opdracht doen de leerlingen op twee of drie plekken in de Duurzaamheidsfabriek metingen naar geluid en licht. HANDLEIDING VOOR DE BEGELEIDERS Meten is weten! In deze opdracht doen de leerlingen op twee of drie plekken in de Duurzaamheidsfabriek metingen naar geluid en licht. Bij elke meter hoort een handleiding

Nadere informatie

THEMA 1 MENS & AARDE. LES 2 Omstandigheden op aarde. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook:

THEMA 1 MENS & AARDE. LES 2 Omstandigheden op aarde. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 1 MENS & AARDE LES 2 Omstandigheden op aarde Deze les gaat over: Leefbare omstandigheden op aarde Experimenteren met zwaartekracht en luchtdruk Bij dit thema

Nadere informatie

voortgezet onderwijs klas 3 t/m 6 Rondleider gezocht docentenhandleiding

voortgezet onderwijs klas 3 t/m 6 Rondleider gezocht docentenhandleiding voortgezet onderwijs klas 3 t/m 6 Rondleider gezocht docentenhandleiding Inhoud Welkom 3 Kijken, doen en tonen 4 Museumles: Rondleider gezocht 5 Voorbereiding in de klas 6 In het museum 9 Verwerking in

Nadere informatie

primair onderwijs groep 3 t/m 6 Hoe maak je echte kunst? docentenhandleiding

primair onderwijs groep 3 t/m 6 Hoe maak je echte kunst? docentenhandleiding primair onderwijs groep 3 t/m 6 Hoe maak je echte kunst? docentenhandleiding Inhoud Welkom 3 Kijken, doen en tonen 4 Museumles: Hoe maak je echte kunst? 5 Voorbereiding in de klas 6 In het museum 9 Verwerking

Nadere informatie

ONTDEK HET ZELF HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT VOOR DE HELE SCHOOL

ONTDEK HET ZELF HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT VOOR DE HELE SCHOOL ONTDEK HET ZELF HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT VOOR DE HELE SCHOOL IN DEZE HANDLEIDING VIND JE ALLE INFORMATIE OVER HET MAKEN VAN HET ONTDEK HET ZELF POP-UP MUSEUM TIJDENS DE KINDERBOEKENWEEK. DE OPDRACHTEN,

Nadere informatie

Ontwerp je eigen prefabhuis

Ontwerp je eigen prefabhuis Ontwerp je eigen prefabhuis Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Wist jij dat er in Nederland iets meer dan 7 miljoen huizen staan? Tegenwoordig worden de meeste

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4 Docentenhandleiding Nijvere Neeltje groep 3-4 1 Inhoud 1. Over deze lesbrief p. 2 2. Over het Zaans Museum p. 3 3. Praktische informatie p. 4 3.1 Verloop van het programma p. 4 3.2 Bereikbaarheid p. 4

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten. Handleiding Groep 2 Les Thema Wat klopt wel en wat klopt niet? Weet wat je ziet Om mediabeelden goed op hun betrouwbaarheid te kunnen beoordelen is het belangrijk onderscheid te maken tussen feit en fictie.

Nadere informatie

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST

VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST - LEERLING SuccesformulesVoorkant_Opmaak 1 06-10-14 10:08 Pagina 1 VERSCHILLENDE TARIEVEN VOOR MEER WINST 1 anigap 80:01 41-01-60 1 kaampo_tnakroovselumrofseccus

Nadere informatie

Magneten : Een bootje

Magneten : Een bootje Magneten : Een bootje Aantal kinderen: 2-4 Niveau: 3 Benodigdheden: kurk punaise bakje waar water in kan tandenstokers vlagje plastic eendjes of visjes met een schroef in de bek handdoek of dweil magneten

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Sinterklaas en Kerstmis. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Sinterklaas en Kerstmis. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Sinterklaas en Kerstmis wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Welk materiaal kun je het best gebruiken? Welk

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

gewicht, tijdsduur en hoekgrootte nagegaan wordt hoeveel keer de maateenheid in de te meten grootheid gaat

gewicht, tijdsduur en hoekgrootte nagegaan wordt hoeveel keer de maateenheid in de te meten grootheid gaat Les 50 : meten met natuurlijke maateenheden meten van inhouden Doelstellingen - - - MR1 Twee dingen kwalitatief vergelijken volgens kleurschakering, geluidssterkte, levensduur, hardheid, lengte, gewicht,

Nadere informatie

THEMA 3 WEER & KLIMAAT. LES 2 Golfstromen. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Golfstromen in de oceanen Verschil landijs zee-ijs

THEMA 3 WEER & KLIMAAT. LES 2 Golfstromen. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Golfstromen in de oceanen Verschil landijs zee-ijs Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 3 WEER & KLIMAAT LES 2 Golfstromen Deze les gaat over: Golfstromen in de oceanen Verschil landijs zee-ijs Bij dit thema horen ook: Les 1 In het ISS Les 3 Weer

Nadere informatie

Over Mad Science TV WWW.MADSCIENCE.ORG/NEDERLAND. Lesbrief Materie :

Over Mad Science TV WWW.MADSCIENCE.ORG/NEDERLAND. Lesbrief Materie : Lesbrief Materie : Voor u ligt een begeleidende lesbrief van Mad Science die u in uw eigen klas kunt gebruiken. De les bevat enkele experimenten die de kinderen zelf in de klas uit kunnen proberen. Bij

Nadere informatie

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken Grafieken Rekenles over het maken van grafieken 10-13 jaar Rekenen Weerstation, data, grafieken 60 minuten Op het digitale schoolbord bekijkt de leerkracht met de klas verschillende grafieken over het

Nadere informatie

ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS

ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS Naam Leden projectgroep INHOUDSOPGAVE Science Center op School Pagina 3 Introductie door NEMO op school Pagina 6 Onderwerp kiezen Pagina 9 Bezoek aan NEMO Pagina 15 Werkplan

Nadere informatie

VRAGEN THEMA PARKEREN

VRAGEN THEMA PARKEREN VRAGEN THEMA PARKEREN 1. Waar kan ik zo goedkoop mogelijk parkeren in s-hertogenbosch? A. Alle parkeergarages en transferia in en om de stad hebben dezelfde tarieven. B. Aan de rand van de stad zijn er

Nadere informatie

Les 1 Probleem verkennen, ideeën verzinnen en kiezen

Les 1 Probleem verkennen, ideeën verzinnen en kiezen en Casus Tafels leren in samenwerking met OBS Het Galjoen, Den Hoorn Wetenschapsknooppunt Zuid-Holland TU Delft en ontwerpbureau Meeple In deze casus ontwerpen leerlingen een leuke manier om tafels te

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie