= Technische Hogeschool Eindhoven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "-..-...= Technische Hogeschool Eindhoven"

Transcriptie

1 = Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Eteklromechanica en Vermogenselektronica rapport nr. EMV AFSTUDEERVERSLAG TECHNSCHE HOGESCHOOL EiNDHOVEN,.'." ',l<j; STUDTE6!BLlOTHEEK.. ELEKTHOTECHNEK... f Onderzoek naar de mogelijkheden om in een autonoom wind-dieselsysteem een accubatterij als energiebuffer op te nemen. EMV W.G. Traa. Hooglera(a)r(en): Prof. ir. J.A. Schot Mentor(en): r. W.J. de Zeeuw, ir. J.A.N. de Bonte Eindhoven, februari De van de Technische Hogeschool Eindhoven aanvaardt geen verantwoordelijkheid voor de inhoud van stage- en afstudeerverslagen.

2 Afdeling rapport Technische Hogeschool Eindhoven der Elektrotechniek Vakgroep Elektrome::hanica en Vermogenselektronica nr. EMV nhoud. Samenvatting Summary Voorwoord V De belangrijkste gebruikte symbolen V 1. Beschrijving van een autonome windenergiecentrale 1 2. Modelopstelling van een autonoom wind/dieselsysteem 2.1 Beschrijving van een autonome windenergiecentrale 2.2 Systeemkeuze 2.3 De laboratoriumopstelling waarmee een autonoom wind/dieselsysteem met een accubatterij als energiebuffer gesimuleerd wordt De accubatterij als energiebuffer 3.1 Enkele belangrijke aspekten met betrekking tot toepassing van een accubatterij als energiebuffer in een autonoom wind/dieselsysteem 3.2 Keuze van het type accu 3.3 Vereenvoudigde bepaling van de capaciteit van de accubatterij en het aantal accu's 3.4 Gevolgen voor de bedrijfstoestand van de generator van de windturbine De wissel richter 4.1 De werking en de sturing van de wisselrichter 4.2 Het ontstaan en de gevolgen van de 47 47

3 -. = Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronica rapport nr.emv commutati everstor i ngen Toegepaste filters voor de mutatorsturing 4.4 nvloed van de commutatieverstoringen op de ontsteekhoek De chopper 5.1 De werking en de sturing van de chopper 5.2 Wijzigingen aan de chopper 5.3 Dimensionering van de chopper 5.4 De chopper als elektronische stroombeveiliging 5.5 Wijzigingen aan de choppersturing De frekwentiemeting en de vermogensregeling 6.1 nleiding 6.2 De frekwentiemeetschakeling 6.3 De F'D-regelaar 6.4 Het. proces 6.5 Het instellen van de F'D-regelaar Metingen en meetresultaten De invloed van de chopper op de gelijkspanning UB en de gelijkstroom B De invloed van de commutatiezelfinduktie en de chopperwerking op de netspanning en de fasestroom De invloed van het in- en uitschakelen van een ohmse netbelasting op de netfrekwentie De invloed van variaties van het door de windturbine geleverde vermogen op de netfrekwentie Conclusies en aanbevelingen 8.1 Conclusies 8.2 Aanbevelingen

4 -. = Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronlca rapport nremv Liter-atuur- 152 Bijlage 1. De wer-king en de elektr-ische eigenschappen van de lood-accl Bijlage 2. Het laadgedr-ag van lood-accu's Bijlaqe 3. Enkele gegevens van de toegepaste accu~s Bijlage 4. Ber-ekening van de gr-ondhar-monische component van het stoor-signaal ten gevolge van de commutatie Bi.j 1. age 5. Enkele ber-ekeningen voor- een windtur-bine Bijlage 6. Beschr-ijving van de invloed van enkele filter-s op de mutator-stur-ing Bijlage 7. De complete stuur-schakeling voor- de toegepaste chopper- Bijlage 8. De snelschakelaar- als elektr-onische beveiliging Bijlage 9. Beschr-ijving van de wer-king van een chopper- met een ter-ug aadt.ak

5 -.--.ow= Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronica biz. 1 rapport nremv Samenvatting. n het afstudeerverslag wordt een autonome windenergiecentrale beschreven. Hierbij wordt via een omzetter een autonoom draaistroomnet gevoed door een synchrone machine die door een windturbine wordt aangedreven. n de omzetter wordt een driefasendiodenbrug, een chopper, een driefasenbrugmutator en een tweede synchrone machine gebruikt. Deze laatste synchrone machine levert het blindvermogen voor het draaistroomnet en de als wisselrichter werkende mutator. Tevens bestaat de mogelijkheid om deze machine met behulp van een diesel motor aan te drijven in het geval er onvoldoende wind is. Het door de windturbine geleverde vermogen zal in het algemeen niet in overeenstemming zijn met het door het autonome net gevraagde vermogen. Het verschil dient gecompenseerd te kunnen worden. Daarom zijn de mogelijkheden onderzocht om een energiebuffer toe te passen. Een tweede reden om een energiebuffer toe te passen is de mogelijkheid om brandstof te besparen en de slijtage aan de dieselmotor te beperken, omdat de dieselmotor gedurende langere tijd losgekoppeld en uitgeschakeld kan worden dan zonder de energiebuffer. De autonome windenergiecentrale is nagebootst met een proefopstelling waarin als energiebuffer een accubatterij opgenomen is. Met behulp van een chopper kan het te transporteren vermogen ingesteld worden. De accubatterij neemt het overschot op of vult het tekort aan. ndien het getransporteerde vermogen afwijkt van het gevraaqde vermogen, zal een ongewenste frekwentieafwijking van de netspanning ontstaan. Met behulp van een frekwentiemeetschakeling en een PD-regelaar wordt de choppersturing zodanig beinvloed, dat de frekwentieafwijking zo gering mogelijk is. Door middel van metingen, waarbij het door de windturbine geleverde vermogen gevarieerd werd en een bepaalde netbelasting in- en uitgeschakeld werd, is aangetoond dat de frekwentieafwijking gering en slechts ~an korte duur is. Ook is aangetoond dat

6 -..- Afdeling = der Elektrotechniek biz. Technische Hogeschool Etndhoven Vakgroep Elektromechanlca en Vermogenselektronica rapport nremv het in de praktijk mogelijk zal zijn om de accubatterij als energiebuffer te gebruiken.

7 = Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Eleklromechanlca en Vermogenseleklronica biz rapport nr EMV Summary n this report an autonomous wind energy power system is described. By means of a converter an autonomous three phase grid is supplied by a synchronous machine~ driven by a wind turbine. The converter consists of a three phase diode bridge, a chopper~ a three phase machine commutated current fed bridge inverter and a second synchronous machine. The latter machine supplies the reactive power needed by the load of the autonomous grid and the inverter. t is also possible to drive this machine by a diesel engine in case of shortage of wind power. Mostly the power supplied by the wind turbine does not match the power needed by the autonomous grid. The difference has to be compensated. For that reason the possibilities are e>:amined to apply an energy buffer. A second reason to apply an energy buffer is the possibility of fuel saving and limitation of engine wear~ because in this situation the diesel engine can be disconnected and switched off for a longer time than without an energy buffer. The autonomous wind energy power plant is simulated in an experimental set-up in which a battery bank is used as an energy buffer. By means of a chopper the power that has to be transported can be controlled. The battery bank takes the surplus or supplies the shortage. f the power that has to be transported~ differs from the power demand an undesirable grid frequency deviation will appear. By means of a frequency measurement circuit and a PD-controller the chopper is influenced in such a way that the frequency deviation is as small as possible. During the measurements the power of the wind turbine was varied and a certain load was switched off and on. Hereby the frequency deviations were small and of short duration. The results of this research prove that it is possible to apply a battery bank as an energy buffer in a wind energy plant.

8 \-.= Technische Hogeschool Eindhoven i. - Vakgroep Eleklromechanica en Vermogenseleklronica biz V rapport nremv Voorwoord. Bij mijn afstudeerwerkzaamheden heb ik me verdiept in verschillende facetten van de elektrotechniek. Het afstudeeronderwerp maakte dat ook mogelijk. Het was hierbij zelfs gewenst. Oat dit zo is, moge blijken uit de diverse onderwerpen die in dit verslag aan de orde komen. n de inleidende hoofdstukken wordt een beschrijving gegeven van een autonoom windenergiesysteem en waarom het wenselijk is om hierin een energiebuffer op te nemen. Vervolgens wordt, uitgaande van de praktijksituatie op het testveld te Petten, een geschikte spanning en capaciteit voor deze buffer bepaald. Oak de konsekwenties hiervan voor het werkgebied van de windturbine en de generator komen aan de orde. Daarna worden twee typen omzetters (de chopper en de wisselrichter) en de sturing hiervoor beschreven. Omdat het door de windturbine(s) geleverde vermogen en het door de verbruikers gevraagde vermogen in het algemeen niet aan elkaar gelijk zijn en ook niet constant zijn, wordt een vermogensregeling toegepast. Oeze wordt gerealiseerd met behulp van een frekwentiemeetschakeling en een PD-regelaar. De invloed van de vermogensvariaties op het systeem en de werking van de PO-regelaar komen in hoofdstuk 5 en 6 aan de orde. n de afsluitende hoofdstukken worden de meetresultaten en de belangrijkste conclusies en aanbevelingen vermeld. Verder zijn nog een aantal bijlagen toegevoegd waarin op de diverse onderwerpen nog nader ingegaan wordt. k heb het onderzoek als zeer boeiend ervaren. Mede dankzij de hulp van mijn afstudeerhoogleraar prof. ira J.A. Schot en mijn begeleiders ira W.J. de Zeeuw en ira J.A.N. de Bonte zijn vele moeilijkheden overwonnen en was het mogelijk een goed funktionerende proefopstelling te realiseren. Ook bij het schrijven van dit verslag kwamen hun adviezen en kritiek geed van pas. Een woord van dank is hier zeker op zijn plaats. Verder wil ik ook nog mijn dank betuigen aan mej. dr. W. Visscher van de afdeling Technologie en dhr. ing B. Breman

9 .- 1= hnische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronica biz. V rapport nremv die met behulp van vele raadgevingen het onderzoek ook in de goede richting stuurden. Tevens bedank ik ook nog ale andere medewerkers van de vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronica voor hun medewerking. Tot slot wil ik nog benadrukken dat ik kan terugblikken op een leerzame en plezierige tijd. w. G. Traa. Eindhoven~ feb

10 -..- Afdeling = der Elektrotechniek biz V Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechantca en Vermogenselektronlca rapport nr. EMV De belangrijkste gebruikte svmbolen. symbool omsc:hrijving 21. AM b c c co D D y ES f FF J GM i i i begin eind f G gem 1< ~.. 5 constante asynchrone machine constante constante capaciteit constante comparator diode vrijloopdiode elektronische schakelaar frekwentie f 1 i p-f 1op massatraagheidsmoment gelijkstroommachine stroom gemiddelde waarde van de stroom amplitude van de stroom uitgangsstroom van de chopper ingangsstroom van de chopper ingangsstroom van de wisselrichter gemiddelde waarde van de stroom ankerstroom effektieve waarde van de fasestroom van de generator van de windturbine stroom aan het begin van de ontlading stroom aan het einde van de ontlading bekrachtigingsstroom gemiddelde waarde van de stroom in de gelijk~trooomverbinding gemiddelde waarde van de ontlaadstroom c:onstante capaciteit van een accu bij een 5-urige

11 -. = Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronica biz. V rapport nr E MV L w MMV n OA P F' F'V F' aggr F'. accu F'bat F'bel F'cu p E F'extra P i j P mech F' net F' over F'tekort F'Th F' veri F' wind F' wind q ontlading zelfinduktie zelfinduktie in de gelijkstroomtussentrap zelfinduktie, van belang zijnde voor de commutatie zelfinduktie in de gelijkstroomtussentrap monostabiele multi vibrator toerental operationele versterker poolpaartal gemiddelde vermogen potentiometer triggerpuls pulsversterker door de diesel motor geleverde vermogen door de accubatterij geleverde vermogen door de accubatterij geleverde vermogen door de verbruikers gevraagde vermogen koperverliezen door de generator van de windturbine afgegeven vermogen vermogen dat toegevoerd wordt aan de extra regelbare belasting ijzerverl iezen mechanische vermogen door het openbare net geleverde vermogen aan het autonome net geleverde vermogen overschot aan vermogen tekort aan vermogen ontsteekpuls voor een thyristor verliesvermogen door de omzetter geleverde vermogen gemiddelde waarde van het door de om:zetter geleverde vermogen ontladingsgraad met q = G!/K s ' <zie bijlage 1) maximale ontladingsgraad veilige ontladingsgraad

12 = biz Afdeling Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanlca en Vermogenselektronica rapport nr. EMV der Elektrotechniek V Q aggr Q bel Qwind R R s s 5 t T aan T at T İn T rnax bl i ndvermo(~en hoeveelheid lading door het dieselaggregaat geleverde blindvermogen door de verbruikers gevraagde blindvermogen door het openbare net geleverde blindvermogen door het autonome net opgenomen blindvermogen door de omzetter geleverde blindvermogen weerstand schijnbare weerstand schakelaar variabele (in Laplace-domein) synchrone machine die door de windturbine aangedreven wordt synchrone machine die aan het autonome net gekoppeld is en meedraait tijd vrijwaartijd hersteltijd van de thyristor transistor periodetijd tijdconstante aantijd van een schakelaar uitschakeltijd van een schakelaar intijd van de chopper tijd die benodigd is om bij een bepaalde constante ontlaadstroom de bijbehorende maximale ontladingsgraad te bereiken T om T uit T vw Th TR u omslingertijd uittijd van de chopper vrijwaartijd thyristor transformator spanning genormeerde spanning (u = U/2V)

13 .-.=- echnische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronica biz. X rapport nr. E MV L' U AK LB U B u begin L ch u u: G U ch Ubegln u e U eind U G U ' G U gem l ref Ue( v V "schone" machinespanning amplitude van de spanning anode-kathodespanning spanning over de vrijloopdiode D y gemi ddel de van u _ B genormeerde beginspanning uitgangsspaning van de chopper gemiddelde waarde van de uitgangsspaning van de chopper spanning aan de gelijkspanningszijde van de wisselrichter (tussen spoel en wisselrichter) gemiddelde spanning aan de gelijkspanningszijde van de wisselrichter gemiddelde waarde van de spanning gelijkspanning effektieve waarde van een wisselspanning spanning van de accubatterij effektieve waarde van de fasespanning van de generator van de windturbine celspanning aan het begin van de ontlading spanning over een condensator celspanning op het eind van de ontlading gemiddelde spanning aan de.9~ijkspanningszijde van de wissel richter spanning van de gelijkspanningsbron in het vervangingsschema van de wisselrichter gemiddelde celspanning tijdens het ontladen referentiespanning regelspanning voor de instelling van de ontsteekhoe~( (X spanning windsnelheid gel i j kspanni nl~ uitgangsspanning van de frekwentiemeetschakeling uitgangsspanning van de spanningsbron waarmee de gewenste frekwentie ingesteld wordt spanning die een maat is voor de stroom G

14 -..- Afdeling = der Elektrotechniek biz. Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep EJektromechanica en Vermogenselektronica rapport nr.emv X V reg (J( J.. Q ingangsspanning voor de PD-regelaar is uitgangsspanning van de frekwentievergelijker regelbare spanning (voor sturing) uitg~ngsspanning van de PD-regelaar stoorsi gnaal impedantie van spoel La parallel aan weerstand R a ontsteekhoek van de wisselrichter verschil commutatiehoek statische afwijking tijdconstante fasehoek rendement cirkelfrekwentie van de netspanning hoeksnelheid van de rotor van de meedraaiende synchrone machine

15 -. =- Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanlca en Vermogenselektronica biz. X rapport nr.emv 85~Ot Veel gebruikte indices. index a A bel c d i is mech max min nom p R S t T Th n L ver wens omschrijving de accubatterij betreffend de generator van de windturbine betreffend betreffende de belasting commutatie betreffende de D-regelaar ingang betreffende de -regelaar werkeijke waarde mechanisch ma>:imaal minimaal nominaal betreffende het proces betreffende de regelaar de R-fase betreffend de S-fase betreffend totaal de T-fase betreffend betreffende thyristor Th n (n = 1. 6) uitgang Lli terste waarde betr~ffende het verlies de gewenste waarde

16 Afdeling der Elektrotechniek biz. 1 Technlsche Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogensefektronica rapport nr EMV Hoofdstuk 1. Beschrijving van een autono_e windenergiecentrale. Afgelegen plaatsen kunnen meestal om economische en/of technische redenen niet aangesloten worden op een openbaar elektriciteitsnet. ndien men op deze plaatsen toch over elektrische energie wil beschikken moet deze over het algemeen ter plaatse met behulp van bijvoorbeeld een dieselaggregaat opgewekt worden. De prijs van de hiervoor benodigde brandstof is de laatse jaren sterk gestegen en zal soms voor deze afgelegen gebieden nog extra verhoogd worden door de (eveneens sterk gestegen) transportkosten. Voor verbruikers in windrijke gebieden die niet op het openbare elektriciteitsnet aangesloten kunnen worden, zou het daarom rendabel kunnen zijn om de elektrische energie zo veel mogelijk met behulp van windenergie op te wekken. De met behulp van een windturbine uit de bewegende lucht onttrokken kinetische energie kan (eventueel via een tandwielkast) met behulp van een elektrische mathine omgezet worden in elektrische energie. Deze energie kan vervolgens aan het (autonome) elektriciteitsnet geleverd worden. ndien een windturbine met een omzetter aan het openbare elektriciteitsnet gekoppeld is (zie fig )

17 -. = Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanlca en Vermogensetektronica biz. 2 rapport nr E MV OMZETTER QWind VERBRUlKERS WND TURBNE OPENBAAR NET Fig Een voorbeeld van een windturbinesysteem dat gekoppeld is aan het openbare elektriciteitsnet. zullen de vermogensfluktuaties ten gevolge van de varierende windsnelheid door het openbare net "opgevangen" worden. De vermogensbalans ziet er dan als vogt uit: arbeidsvermogen: + ~ t ne = fbe'. (1.1> bl indvermogen: Q.,.,jnd + Q net = Qbel <1.2) Al s P Wind ). P ' bel dan zal P net < 0, dus het net neemt het overschot aan vermogen op. Al s P wind < P ' bel dan zal ~et > 0, dus het net levert het tekort aan vermogen. Bij veel omzetters zal QWind negatief zijn. Bij toepassi ng van een asynct'irone machi ne zal Qwlnd mi nder varieren dan bij toepassing van een synchro~e machine. Een Een wisselrichter die gevoed wordt uit een synchrone machine via een gelijkrichter, heeft (bij ~en vaste ontsteekhoek) een constante arbeidsfaktor. Bestaat de omzetter uit een rechtstreeks met het net gekoppelde synchrone machine, dan is de omzetter in staat om zowel blindvermogen op te nemen

18 -4- = biz. 3 Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Eleklromechanica en Vermogenseleklronica rapport nr EMV als te leveren. Als de windturbines via een sterke verbinding met het openbare net gekoppeld zijn, dan zullen de netfrekwentie en de netspanning nauwelijks varieren ten gevolge van de fluktuaties van het door de windturbines geleverde vermogen. ndien men met behulp van een windturbine elektrische energie wil opwekken zonder de hulp van het openbare elektriciteitsnet, dus bij de zogenaamde autonome windenergiesystemen, dan zal met andere middelen de vermogensbalans in evenwicht gehouden moeten worden en de frekwentie en netspanning op de gewpnste waarden gehouden moeten worden. Het autonome windenergiesysteem wordt als vogt gedefinieerd: autonome windenergiesystemen zijn systemen die tot doel hebben de voeding van een onafhankelijk (autonoom) driefasennet te verzorgen met behulp van een of meer windturbines die elektrische generatoren aandrijven, al dan niet in combinatie met een of meer brandstofunits en/of opslagunits. De spanning en de frekwentie dienen nagenoeg constant te zijn. Omdat het door de verbruikers gevraagde vermogen en het door de windturbine(s) geleverde vermogen zullen fluktueren, dienen er voorzieningen getroffen te zijn zodat het tekort aan vermogen aangevuld kan worden en een overschot aan vermogen opgenomen kan worden. Een autonoom windenergiesysteem bestaande uit een of meer windturbines, een of meer dieselaggregaten en een of meer opslagunits wordt een autonoom wind/dieselsysteem (A.W.D.S.) genoemd. n tegenstelling tot de situatie waarbij de omzetter aan het openbare net gekoppeld is, kunnen in geval van koppeling aan een autonoom net de spanning en frekwentie we varieren als gevolg van fluktuaties in het door de windturbines geleverde vermogen en/of het belastingsvermogen. De invloed van fluktuaties van het blindvermogen op de spanning (indien een spanningsregelaar is toegepast) en frekwentie is gering en wordt hier buiten beschouwing gelaten. Omdat er door andere energiebronnen niet aan het autonome net gevoed wordt (zoals

19 -. = Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronica biz. 4 rapport nr EMY bij het openbare elektriciteitsnet) kan er via dit net geen energieoverschot opgenomen of een energietekort geleverd worden. n fig is het principe afgebeeld van een autonoom wind/dieselsysteem (zander opslagunits), waarbij voor de brandstofunit een dieselaggregaat genomen is. OMZETTER AUTONOOM NET WND TURBNE SPANNNGS REGELNG t---il~~ YERBRUKERS DESEL MOTOR Fig Het principe van een autonoom wind/dieselsysteem. Omdat verandering van de kinetische energie van de roterende delen van het dieselaggregaat oak een aandeel heeft in de energiehuishouding, ziet de vermogensbalans er nu als vogt uit: arbeidsvermogen: ~ind Jc.J n1 d~'dt + ~ggr + Pyer' + <1.3) bl indvermogen: QWind + Glaggr <1.4) Hierbij is de term J~.d~/dt de verandering per tijdseenheid van de kinetische energie van de rotor van de meedraaiende synchrone machine en ale hiermee mechanisch verbonden roterende delen (de koppeling bepaald het aantal roterende

20 -_-.=..!!!! Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanlca en Vermogenselektronica biz 5 rapport nr. E MV del en) met traaghei dsmoment J en Pverl het verliesvermogen van de synchrone machine. ~el bevat tevens de verandering per tijdseenheid van de kinetische energie van de roterende delen van de machines die tot de verbruikersbelasting behoren voor zover deze van invloed zijn op fbel Uit (1. 3) vol gt al s P wind + ~ = e + p 899r bel veri dat de term J"ln- dc.tj'dt ;l!: 0, met andere woorden het toerental en dus ook de netfrekwentie is dan niet constant. Deze situatie treedt in de praktijk aleen op als ~ind )- F{,el + ~erl Hi erbi j gaat men ervanui t dat de di esel motor geen energie gedurende lange tijd mag mechanische problemen kunnen ontstaan. Om opnemen omdat er dan de frekwentie constant te houden dient de term J~.d~dt gelijk te zijn aan O. Men kan de vermogensbalans in evenwicht brengen zonder dat de frekwentie verandert door: 1. fbej F';"ind 2. F';"ind Py"jnd Enkele zodani 9 te vergroten dat ~erl 0i; 99r - = 0 = JWmdc.l m ' dt ) zodanig te verkleinen dat P Veri + fbel = (~ggr = () = Jc.J nr dc.j.,( d t) methoden om fbe' te vergroten zijn: la. door middel van een extra belasting, waarmee het overschot aan vermogen vernietigd kan worden, door dissipatie in weerstanden = bijvoorbeeld lb. door middel van een extra regelbare belasting, waarmee "verbruikers" gevoed kunnen" worden die geen behoefte hebben aan continue energie, maar die we energie kunnen opnemen zoals voor verwarming, oppompen van drinkwater, ontzilten etc. te allen tijde koeling, lc. door middel van opslag van energie in bijvoorbeeld een vliegwiel of accu's, zodat het op momenten van een tekort weer teruggewonnen kan worden. De tweede methode van regeling van de vermogensbalans (aanpassen van F,;,ind ) is ni et zo el egant omdat dan de windturbine niet optimaal benut zal worden. mogelijkheden zijn: Enkele 2a. door middel van aanpassing van de belasting van de

21 -.=i! Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenseleklronica biz. 6 rapport nr.emv windturbine met behulp van de regeling van de omzetter, zodat de windturbine niet meer bedrijfspunten werkt in de optimale 2b. door middel van regeling van de windturbine bijvoorbeeld met behulp van bladhoekverstelling, remkleppen of uit de wind draaien van de windturbine. Als de windturbine te weinig vermogen levert zal dit tekort door het dieselaggregaat aangevuld worden. toerentalregeling van de dieselmotor ervoor dat het toe~ental De (regulateur) zorgt nagenoeg onafhankelijk is (vaak wordt een bepaalde statiek toelaatbaar geacht) van het afgegeven vermogen P wind Ook (1.4) moet gelden. Als de omzetter en/of de belasting blindvermogen vragen moet dat door het dieselaggregaat geleverd worden. Als de omzetter een synchrone machine is kan deze ook blindvermogen leveren ten bate van de belasting. Ook is het mogelijk een extra blindvermogensbron condensatorbatterij of een synchrone condensator) driefasennet op te nemen. (bijvoorbeeeid een in het De spanning van het autonome net kan geregeld worden met behulp van de spanningsregeling van de synchrone machine van het dieselaggregaat of met behulp van de spanningsregeling van de synchrone machine van het windturbinesysteem (indien deze toegepast wordt en direkt met het autonome net gekoppeld is).

22 -. = Technische Hogeschool Endhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronica biz 7 rapport nr. EMV Hoofdstuk 2. Modelopstelling van een autonoom wind/dieselsysteem. 2.1 Beschrijving van een autonome windenergjecentrale n [L3J is een aantal mogelijkheden beschreven hoe de energieomzetting tussen de windturbine-as en het (eventueel autonome> net kan plaatsvinden. Ook de voor- en nadelen van de diverse systemen worden hierin vermeld. Hierin wordt ook melding gemaakt van het aan de T.H.E. ontwikkelde windenergiesysteem. Bij dit systeem wordt gebruik gemaakt van een synchrone machine die via een gelijkrichter en een wisselrichter aan het autonome net gekoppeld is. Aan dit omzettingssysteem zi3n verder nog een dieselaggregaat en een extra regelbare belasting toegevoegd die het verschil tussen WND TURBNE DESEL MOTOR GELlJKRCHTER 1 : n L R Pextra EXTRA Fig Het autonome wind/dieselsysteem van de T.H.E. het door de windturbine<s> geleverde vermogen en het door de

23 -. = Technlsche Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanlca en Vermogenselektronica biz. 8 rapport nr.emv verbruikers gevraagde vermogen (incl. het verliesvermogen) kunnen compenseren. Dit aan de T.H.E. ontwikkelde systeem is afgebeeld in fig De rotor van de windturbine drijft via een tandwielkast de synchrone machine SM 1 aan. De elektrische omzetter is opgebouwd Llit een gelijkrichter en een wisselrichter die met elkaar gekoppeld zijn via een smoorspoel. Ais gelijkrichter wordt een driefasendiodenbrug gebrllikt. Ais wisselrichter wordt een driefasenthyristorbrug gebruikt. Deze wordt verderop nader besproken. Een combinatie van een driefasenthyristorbrug met een ohms(indllktteve) belasting dient als extra regelbare belasting. De regeling van deze extra regelbare belasting geschiedt door middel van variatie van de ontsteekhoek ~. Het dieselaggregaat bestaat Llit een dieselmotor die via een Llitschakelbare koppeling de synchrone machine 8M 2 aandrijft. Dit systeem wordt momenteel op het testveld van het E.C.N. te Petten beproefd. Hierbij worden echter 2 windturbines toegepast. Bij het hierboven vermelde systeem is een extra regelbare belasting aangesloten op het autonome net. Deze extra regelbare belasting dient om een eventueel vermogensoverschot op te nemen. ndien er een vermogenstekort is, wordt dit door het dieselaggregaat aangevllld. n [Lll, [L21 en [L41 worden enkele methoden beschreven hoe met een extra regelbare belasting bij constante frekwentie en netspanning de vermogensbalans in evenwicht gehouden kan worden. Het doel van het in dit verslag beschreven onderzoek is om na te gaan of accll's als energiebllffer gebruikt kllnnen worden zoals bij lcin hoofdstllk 1 wordt aangedllid. Een belangrijk voordeel van dit systeem is dat als er een overschot aan vermogen is, dan de dieselmotor in principe losgekoppeld en uitgeschakeld kan worden. Dit is echter pas zinvol als de motor voor lange tijd uitgeschakeld kan worden. Ais het minimaal door de windturbine(s) geleverde vermogen kleiner is dan het gevraagde vermogen, zal bij voldoende opslagcapaciteit van de buffer de dieselmotor langdllrig losgekoppeld en Llitgeschakeld kllnnen blijven (zolang de bllffer het tekort kan aanvullen). Dit zal dan een

24 -. = Technische Hogeschool Eindhoven Vakgroep Elektromechanica en Vermogenselektronica biz. 9 rapport nr. EMV extra brandstofbesparing opleveren t.o.v. de andere mogelijkheden waarbij slechts een extra regelbare belasting toegepast wordt en de dieselmotor pas uitgeschakeld kan worden als het minimale door de windturbine(s) geleverde vermogen groter is dan het gevraagde vermogen. Aangezien het door de windturbine(s) geleverde vermogen een grillig verloop heeft, zal de dieselmotor in de praktijk pas gestopt kunnen worden als het qemiddelde van het door de windturbine(s) geleverde vermogen veel groter is dan het gevraagde vermogen. Door het grillige verloop van het door de windturbine(s) geleverde vermogen is het niet eenvoudig het moment van starten en stoppen van de diesel motor op een verantwoorde wijze te bepalen. ndien men echter een energiebuffer (bijvoorbeeld een vliegwiel of een accubatterij) met een geschikte opslagcapacitiet in het systeem opneemt, dan kan een eventueel overschot aan energie hierin opgeslagen worden en een tekort hieruit onttrokken worden. Zolang als deze buffer nog voldoende energie bevat kan de diesel motor in principe uitgeschakeld zijn. De capaciteit moet dan zodanig gekozen zijn dat uitschakelen van de dieselmotor mogelijk en zinvol is en dat de besparing aan brandstof dan duidelijk groter is dan de extra Kosten. n plaats van de extra regelbare belasting zal in het systeem van fig een accubatterij als energiebuffer opgenomen worden.

Modellering windturbines met Vision

Modellering windturbines met Vision Modellering windturbines met Vision 06-078 pmo 11 mei 2006 Phase to Phase BV Utrechtseweg 310 Postbus 100 6800 AC Arnhem T: 026 352 3700 F: 026 352 3709 www.phasetophase.nl 2 06-078 pmo Phase to Phase

Nadere informatie

vanwege het hoge rendement weinig warmte-ontwikkeling vanwege de steile schakelpulsen genereert de schakeling sterke hf-stoorsignalen

vanwege het hoge rendement weinig warmte-ontwikkeling vanwege de steile schakelpulsen genereert de schakeling sterke hf-stoorsignalen SCHAKELENDE VOEDING INLEIDING Bij de examenstof over voedingen is sinds 2007 behalve de stof in hoofdstuk 3.3. van het cursusboek ook kennis van de werking van schakelende voedingen opgenomen. De voordelen

Nadere informatie

AFSTUDEERVERSLAG EEN MODELOPSTELLING VAN EE~ HVDC-SYSTEEM, VOEDEND ZWAK AUTONOOM DRAAISTROOMNET EM 80-11. M.J. Hoeijmakers

AFSTUDEERVERSLAG EEN MODELOPSTELLING VAN EE~ HVDC-SYSTEEM, VOEDEND ZWAK AUTONOOM DRAAISTROOMNET EM 80-11. M.J. Hoeijmakers TEC}-N;E:C;";~:=: ;'-i--..:::':-'=:~:'::':i'-i00l Ei,:DhGV,:,i\) STUDf:::: ~:; :;~ ~.. lc';';- 'i~-'~[~< ~:"'" E r- \~ - ~ - ~,... " L..... " :.\... :......, ""~_."\ ~ -~---""""---- --'-- ''''''''-~'''''-''',""...,~.,,:r.~~~i

Nadere informatie

Opgaven elektrische machines ACE 2013

Opgaven elektrische machines ACE 2013 Opgaven elektrische machines ACE 2013 1a. Geef de relatie tussen koppel en stroom bij een gelijkstroommachine 1b. Geef de relatie tussen hoeksnelheid en geïnduceerde spanning van een gelijkstroommachine

Nadere informatie

WINDENERGIE : GENERATOREN

WINDENERGIE : GENERATOREN INHOUD: Inleiding Overzicht types generatoren Turbine met asynchrone generator Turbine met asynchrone generator met grote slip Turbine met dubbel gevoede inductiemachine Turbine met synchrone generator

Nadere informatie

Draaistroom en frequentie regelaars.. ZX ronde 8 september 2013

Draaistroom en frequentie regelaars.. ZX ronde 8 september 2013 Draaistroom en frequentie regelaars.. ZX ronde 8 september 2013 Drie fasen spanning zijn drie gelijktijdig opgewekte wisselspanningen die ten opzichte van elkaar 120 in fase verschoven zijn. De spanningen

Nadere informatie

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Inhoud De schakeling Een blokspanning van 15 V opwekken De wisselspanning omhoog transformeren Analyse van de maximale stroom door de primaire

Nadere informatie

AFSTUDEERVERSLAG EEN MODELOPSTELLING WINDENERGIECENTRALE

AFSTUDEERVERSLAG EEN MODELOPSTELLING WINDENERGIECENTRALE -..- Hogeschool Eindhoven...=Technische biz. van. TECHNSCHE HOGESCHOOL ENDHOVEN AFSTUDEERVERSLAG STUDlE8BLlOTHEEK ~~ ELEKTHOTECHNlcK,; :"'., ; EEN MODELOPSTELLNG VAN EEN AUTO NOME WNDENERGECENTRALE EM

Nadere informatie

U niversiteit Twente - Faculteit der Elektrotechniek. Ten tam en INLEIDING ELEKTRISCHE ENERGIETECHNIEK (191241770)

U niversiteit Twente - Faculteit der Elektrotechniek. Ten tam en INLEIDING ELEKTRISCHE ENERGIETECHNIEK (191241770) U niversiteit Twente - Faculteit der Elektrotechniek Ten tam en NLEDNG ELEKTRSCHE ENERGETECHNEK (191241770) te houden op woensdag 19 januari 2011 van 13.30 tot 17.00 uur Dit tentamen bestaat uit 6 bladzijden

Nadere informatie

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet Energieomzetting We maken veel gebruik van elektrische energie. Aan elektrische energie hebben we niet zoveel. Elektrische energie is maar een tussenvorm van energie. Bij een elektrische verwarming, willen

Nadere informatie

De condensator en energie

De condensator en energie De condensator en energie Belangrijkste onderdelen in de proeven De LEGO-condensator De condensator heeft een capaciteit van 1 Farad en is beschermd tegen een overbelasting tot 18 Volt. Wanneer de condensator

Nadere informatie

Power quality: een breed domein

Power quality: een breed domein Power quality: een breed domein Power quality: een breed domein - Inleiding - Harmonischen in stroom en spanning - Amplitude van de netspanningen - Driefasige netspanningen - De netfrequentie - Alles behandeld?

Nadere informatie

Klasse B versterkers

Klasse B versterkers Klasse B versterkers Jan Genoe KHLim Universitaire Campus, Gebouw B 359 Diepenbeek Belgium http://www.khlim.be/~jgenoe In dit hoofdstuk bespreken we de Klasse B en de klasse G versterker. Deze versterker

Nadere informatie

Gebruikers Handleiding

Gebruikers Handleiding SWITCH MODE ACCULADER Switch Mode Acculader Model No. SEC - 1245E SEC - 1260E SEC - 1280E SEC - 2425E SEC - 2440E Gebruikers Handleiding Lees deze handleiding zorgvuldig door voordat u uw acculader gaat

Nadere informatie

Alternator 1. De functie van de wisselstroomgenerator of de alternator 2. De werking/ basisprincipe van de wisselstroomgenerator

Alternator 1. De functie van de wisselstroomgenerator of de alternator 2. De werking/ basisprincipe van de wisselstroomgenerator Alternator In dit hoofdstuk zal ik het vooral hebben over de functie is van de alternator in de wagen. En hoe het basisprincipe is van deze generator. 1. De functie van de wisselstroomgenerator of de alternator

Nadere informatie

Testen en metingen op windenergie.

Testen en metingen op windenergie. Testen en metingen op windenergie. Inleiding Als we rond groene energie begonnen te denken, dan kwam windenergie als een van de meest vanzelfsprekende vormen van groene energie naar boven. De wind heeft

Nadere informatie

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U Inhoud Condensator... 2 Het laden van een condensator... 3 Het ontladen van een condensator... 5 Opgaven... 6 Opgave: Alarminstallatie... 6 Opgave: Gelijkrichtschakeling... 6 Opgave: Boormachine... 7 1/7

Nadere informatie

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld!

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! (On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! De verantwoordelijkheid voor een voldoende kwaliteit van de spanning en de stroom is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van netbeheerders, fabrikanten en

Nadere informatie

Tent. Elektriciteitsvoorziening I / ET 2105

Tent. Elektriciteitsvoorziening I / ET 2105 Tent. Elektriciteitsvoorziening I / ET 2105 Datum: 24 januari 2011 Tijd: Schrijf op elk blad uw naam en studienummer Begin elke nieuwe opgave op een nieuw blad De uitwerkingen van het tentamen worden na

Nadere informatie

Studenten van de elektronica afdeling van het VTI testen de vorig jaar gebouwde Savonius windturbine uit.

Studenten van de elektronica afdeling van het VTI testen de vorig jaar gebouwde Savonius windturbine uit. Studenten van de elektronica afdeling van het VTI testen de vorig jaar gebouwde Savonius windturbine uit. VTI Aalst: een school van techniek en toegepaste wetenschappen. De Beer Gino, http://users.telenet.be/laboee/

Nadere informatie

Energieopslag d.m.v. vliegwiel ZX ronde 17 augustus 2014

Energieopslag d.m.v. vliegwiel ZX ronde 17 augustus 2014 Energieopslag d.m.v. vliegwiel ZX ronde 17 augustus 2014 Elektriciteitopslag. De opslag van grote hoeveelheden elektriciteit is tot nu nog een groot probleem. Elektriciteit wordt nu nog steeds in batterijen

Nadere informatie

ELEKTRICITEIT GELIJKSTROOMMOTOREN - LABO

ELEKTRICITEIT GELIJKSTROOMMOTOREN - LABO ELEKTRICITEIT GELIJKSTROOMMOTOREN - LABO Technisch Instituut Sint-Jozef Wijerstraat 28, B -3740 Bilzen Cursus: I. Claesen/R.Slechten Versie:18/11/2004 1 PROEVEN OP GELIJKSTROOMMOTOREN...2 1.1 Inleiding...2

Nadere informatie

Een 13,8 volt - 30 ampere voeding

Een 13,8 volt - 30 ampere voeding Een 13,8 volt - 30 ampere voeding We gaan de opbouw van dit schema van links naar rechts beschrijven zodat een ieder het kan volgen. Als eerste de transformator, neem hiervoor een type dat secundair minstens

Nadere informatie

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie.

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie. Veel gestelde vragen Er worden ons veelvuldig vragen gesteld over de werking en toepassing van de WhisperGen in scheeps- en woning installaties. De meest voorkomende ze zullen hieronder behandeld worden.

Nadere informatie

Gestabiliseerde netvoeding

Gestabiliseerde netvoeding Gestabiliseerde netvoeding Een gestabiliseerde voeding zet de netspanning van 23 volt wisselspanning om in een stabiele gelijkspanning. Dit gebeurt door middel van een handvol relatief eenvoudige elementen

Nadere informatie

Windenergie T E B. W i n d e n e r g i e W I N D E N E R G I E A L S D E T O E K O M S T M E T E E N O P L O S S I N G V O O R D E Z E T I J D

Windenergie T E B. W i n d e n e r g i e W I N D E N E R G I E A L S D E T O E K O M S T M E T E E N O P L O S S I N G V O O R D E Z E T I J D WIPOL Windturbine W i n d e n e r g i e W I N D E N E R G I E A L S D E T O E K O M S T M E T E E N O P L O S S I N G V O O R D E Z E T I J D D U U R ZA A M Windenergie is een onuitputtelijke en schone

Nadere informatie

Deel 1 De Operationele versterker

Deel 1 De Operationele versterker Deel 1 1)Symbool Henry Torfs 6TIICT 1/11 2)Inwendige + werking 2.1)Inwendige structuur van de Op-Amp Verschilversterker Versterker Eindtrap Henry Torfs 6TIICT 2/11 3)Werking De operationele versterker

Nadere informatie

Tentamen Octrooigemachtigden

Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Opstellen van een octrooiaanvrage (deel A) elektrotechniek/werktuigkunde 6 oktober 2014 09.00 13.00 uur 1 TENTAMENOPGAVE OPSTELLEN VAN EEN OCTROOIAANVRAGE (A) E/W

Nadere informatie

Duurzame energie. Aan de slag met de energiemeter van LEGO

Duurzame energie. Aan de slag met de energiemeter van LEGO Duurzame energie Aan de slag met de energiemeter van LEGO LEGO, het LEGO logo, MINDSTORMS en het MINDSTORMS logo zijn handelsmerken van de LEGO Group. 2010 The LEGO Group. 1 Inhoudsopgave 1. Overzicht

Nadere informatie

LEGO Energiemeter. Hoe te beginnen

LEGO Energiemeter. Hoe te beginnen LEGO Energiemeter Hoe te beginnen De Energy Meter bestaat uit twee delen: het LEGO Energy Display en de LEGO Energy Storage. De Energy Storage past op de onderkant van het Energy Display. Schuif de Energy

Nadere informatie

SYNCHRONE MOTOREN I. Claesen / R. Slechten

SYNCHRONE MOTOREN I. Claesen / R. Slechten ELEKTRICITEIT THEORIE SYNCHRONE MOTOREN I. Claesen / R. Slechten versie:30/05/2005 1 SYNCHRONE MOTOREN...2 1.1 Bepaling...2 1.2 Samenstelling...2 1.3 Werkingsprincipe...2 1.4 Werkingsprincipe synchrone

Nadere informatie

Buispomp pomp T250 Handleiding

Buispomp pomp T250 Handleiding Buispomp pomp T250 Handleiding Versie November 2013 Bom Aqua B.V. Tel. 078-6150402 Oosteind 47 Email: info@bom-aqua.nl 3356 AB website: www.bom-aqua.nl Papendrecht Capaciteiten Pomp Opvoerhoogte van 0-150

Nadere informatie

Hooiland pomp, Handleiding

Hooiland pomp, Handleiding Hooiland pomp, Handleiding Versie Maart 2012 Bom Aqua B.V. tel 078 6150402/ 06 120 945 36 Oosteind 47 Email info@bom-aqua.nl 3356 AB website: www.bom-aqua.nl Papendrecht Capaciteiten Opvoerhoogte van 20-75

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: De gelijkrichting

Hoofdstuk 4: De gelijkrichting Hoofdstuk 4: De gelijkrichting 4.1. Inleiding: De gelijkrichting is een toepassing op het gebruik van de diode. Elektronische en elektrische apparatuur maken gebruik van de netspanning. Niettegenstaande

Nadere informatie

Onderzoek werking T-verter.

Onderzoek werking T-verter. Onderzoek werking T-verter. De Beer Gino Page 1 02/10/2007 Inhoudstabel: 1. Doelstellingen. 2. Benodigd materiaal. 3. Bespreking van de frequentieregelaar. 4. Instellingen en gebruik van de frequentieregelaar.

Nadere informatie

Batterijen en vliegwielen En de toepassing in UPS systemens

Batterijen en vliegwielen En de toepassing in UPS systemens Batterijen en vliegwielen En de toepassing in UPS systemens Inhoud 1 Inleiding...3 2 Het koppelen van de energie bronnen....4 2.1 UPS systemen met gelijkspanningstussenkring...4 2.2 Ander UPS installaties...5

Nadere informatie

AIRCRAFT GENERAL KNOWLEDGE (H) versie 17-02-2006

AIRCRAFT GENERAL KNOWLEDGE (H) versie 17-02-2006 AIRCRAFT GENERAL KNOWLEDGE (H) versie 17-02-2006 Vliegtuigcasco / rotoren Constructie van het vliegtuigcasco Het kunnen herkennen en beschrijven van de verschillende hoofdrotor configuraties bij helikopters.

Nadere informatie

Elektronica monteur, Technicus Elektronica

Elektronica monteur, Technicus Elektronica Elektronica monteur, Technicus Elektronica Patrick De Locht Business Developer SYNTRA Limburg vzw Versie Mei 2016 Patrick.delocht@syntra-limburg.be 1 Beschrijving traject Heb je al langer zin om je te

Nadere informatie

Cursus/Handleiding/Naslagwerk. Driefase wisselspanning

Cursus/Handleiding/Naslagwerk. Driefase wisselspanning Cursus/Handleiding/Naslagwerk Driefase wisselspanning INHOUDSTAFEL Inhoudstafel Inleiding 3 Doelstellingen 4 Driefasespanning 5. Opwekken van een driefasespanning 5.. Aanduiding van de fasen 6.. Driefasestroom

Nadere informatie

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08 AT-142 EPD Basis 1 Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 ELEKTRISCH METEN 5 SPANNING METEN 6 STROOM METEN 7 WEERSTAND METEN 9 BASISSCHAKELINGEN 10 ELEKTRISCH VERMOGEN 11

Nadere informatie

3.3 Straddle Carriers

3.3 Straddle Carriers 3.3 Straddle Carriers 3.3.1 Inleiding Straddle carriers worden aangedreven door dieselmotoren (6 of 8 cilindermotoren). Deze motoren voldoen allen aan de Tier 3 standaard, de nieuwere uitvoeringen aan

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

THE ULTIMATE POWER SOURCE LANDBOUW BOUWMACHINES GENERATOREN REDDINGSVOERTUIGEN

THE ULTIMATE POWER SOURCE LANDBOUW BOUWMACHINES GENERATOREN REDDINGSVOERTUIGEN THE ULTIMATE POWER SOURCE LANDBOUW BOUWMACHINES GENERATOREN REDDINGSVOERTUIGEN Tot drie keer sneller opladen Tot vijftien keer hogere schokvastheid DUAL-POWER BATTERIJEN VOOR PROFESSIONEEL GEBRUIK OPTIMA

Nadere informatie

PV-Systemen. Introductie. De Installatie. PV-Systemen 1/10

PV-Systemen. Introductie. De Installatie. PV-Systemen 1/10 PV-Systemen 1/10 PV-Systemen Introductie In afgelegen gebieden waar geen elektriciteit ter beschikking staat kunnen PV-installaties worden toegepast. PV is een afkorting van Photo Voltage. Door middel

Nadere informatie

Tentamen Elektriciteitsvoorziening i. (ee2611/et2105d3-t)

Tentamen Elektriciteitsvoorziening i. (ee2611/et2105d3-t) Tentamen Elektriciteitsvoorziening i (ee2611/et2105d3-t) Datum: 30 januari 2012 Tijd: 14:00-17:00 Schrijf op ell< blad uw naam en studienummer. Begin elke nieuwe opgave op een nieuw blad. De uitwerkingen

Nadere informatie

Scheidingstransformatoren. ZX ronde 27 september 2015

Scheidingstransformatoren. ZX ronde 27 september 2015 Scheidingstransformatoren. ZX ronde 27 september 2015 Wanneer er een aardfout ontstaat in een geaard net (TN stelsel ) zal er ten gevolge van deze fout direct een hoge stroom via de aardfout naar aarde

Nadere informatie

* Bereken de uitdrukking voor koppel, vermogen en energiestroom voor synchrone generator. * Bespreek in 't algemeen de invertorschakelingen met 180

* Bereken de uitdrukking voor koppel, vermogen en energiestroom voor synchrone generator. * Bespreek in 't algemeen de invertorschakelingen met 180 * Bereken de uitdrukking voor koppel, vermogen en energiestroom voor synchrone generator. * Bespreek in 't algemeen de invertorschakelingen met 180 schakelperiode (zowel voor Vbron als voor I- bron). *

Nadere informatie

Semester 6 2008-2009 Mutatoren 1. E1-mutator 2. B2-mutator 3. M3-mutator 4. B6-mutator E1-mutator Definitie Een mutator is een schakeling tussen een wisselspanning met een vaste spanning en een vaste frequentie

Nadere informatie

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter Pajottenlandse Radio Amateurs De multimeter ON3BL 05/03/2013 Wat is een multimeter of universeelmeter? Elektronisch meetinstrument waar we de grootheden van de wet van ohm kunnen mee meten Spanning (Volt)

Nadere informatie

LESMODULE OVER WINDENERGIE

LESMODULE OVER WINDENERGIE YOUNG ENERGY PROJECT - STUDENTEN LESMODULE OVER WINDENERGIE Inhoudsopgave Instructiebladen Les 1 Module windenergie, Instructieblad 1.1 4 Les 1 Ontdek, Instructieblad 1.2 5 Les 2 Onderzoek, Instructieblad

Nadere informatie

Power Factor Cos phi Harmonischen THD-... Iedereen spreekt er over maar weten we waarover we spreken? ECL 2011 LearnShop - 22 september 2011

Power Factor Cos phi Harmonischen THD-... Iedereen spreekt er over maar weten we waarover we spreken? ECL 2011 LearnShop - 22 september 2011 Power Factor Cos phi Harmonischen THD-... Iedereen spreekt er over maar weten we waarover we spreken? ECL 2011 LearnShop - 22 september 2011 Wouter Ryckaert Wouter.Ryckaert@kahosl.be 09 265 87 13 KAHO

Nadere informatie

5. HOOFDSTUK 5 SYNCHRONE MACHINES

5. HOOFDSTUK 5 SYNCHRONE MACHINES 5. HOOFDSTK 5 SYNCHRON MACHNS 5.1 quivalent schema, fasordiagram Zoals bij de inductiemachine heeft men ook hier te doen met een draaiveld. De rotor wordt gevoed met gelijkstroom. De spanningsvergelijkingen

Nadere informatie

Elektrische omzettingen

Elektrische omzettingen Elektrische omzettingen Elektrische omzettingen M.J. Hoeijmakers Technische Universiteit Delft Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica Electrical Power Processing Tekeningen: H. Paling VSSD

Nadere informatie

Aanwijzingen. Figuur 1 LDR (NORP12) Weerstand - lichtsterkte grafiek (Let op: Logaritmische schaal) Nakijkmodel

Aanwijzingen. Figuur 1 LDR (NORP12) Weerstand - lichtsterkte grafiek (Let op: Logaritmische schaal) Nakijkmodel Rotterdam Academy Tentamenvoorblad Naam: Studentnr.: Groep/klas: Tentamen voor de: Arts en Crafts Officemanagement Opleiding(en): Engineering Maintenance & Mechanic Ondernemen Pedagogisch-Educatief Mw

Nadere informatie

Tentamen Analoge- en Elektrotechniek

Tentamen Analoge- en Elektrotechniek Verantwoordelijke docent: R. Hoogendoorn, H.J. Wimmenhoven Cursus Analoge- en Elektrotechniek Code MAMAET01 Cursusjaar: 2014 Datum: 2-6-2014 Tijdsduur: 90 min. Modulehouder: R. Hoogendoorn Aantal bladen:

Nadere informatie

Fotovoltaïsche installaties Autonome systemen

Fotovoltaïsche installaties Autonome systemen Fotovoltaïsche installaties Autonome systemen Autonome PV systemen Het principe van een autonoom PV systeem baseert zich op onderstaand schema: Regelaar Junction box principe Junction box + Junction box

Nadere informatie

Duwen en trekken aan het distributienet. 15 december 2010

Duwen en trekken aan het distributienet. 15 december 2010 Duwen en trekken aan het distributienet 15 december 2010 Ontwikkelingen Verduurzaming energie: better city, better life Toename e-vraagkant: Warmtepompen in plaats van gasketels E-auto in plaats van benzineauto

Nadere informatie

Actieve filters. 1 Power Quality

Actieve filters. 1 Power Quality Actieve filters De ontwikkeling van elektronica zorgt ervoor dat compensatietechnieken steeds intelligenter worden. Sinds een aantal jaren zien we dat een actief dynamisch filter (ADF) steeds vaker wordt

Nadere informatie

Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken.

Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken. Experiment 5 5 Onderdelen van een autonome PV-installatie Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken. grondplaat 1 zonnemodule 1 halogeenlamp 1 motor

Nadere informatie

Het onmogelijke mogelijk gemaakt

Het onmogelijke mogelijk gemaakt Het onmogelijke mogelijk gemaakt Beheersing van (wal-)stroom met de Phoenix Multi/MultiPlus van Victron Energy * Victron Energy www.victronenergy.com Soms zijn nieuwe producten zo revolutionair dat velen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. - 2 - De condensator

Inhoudsopgave.  - 2 - De condensator Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Capaciteit...3 Complexe impedantie...4 De condensator in serie of parallel schakeling...4 Parallelschakeling...4 Serieschakeling...4 Aflezen van de capaciteit...5

Nadere informatie

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS Amplitude Harmonischen: een virus op het net? FOCUS In het kader van rationale energieverbruik (REG) wordt steeds gezocht om verbruikers energie efficiënter te maken. Hierdoor gaan verbruikers steeds meer

Nadere informatie

Opgaven bij hoofdstuk 20 20.1. Bepaal R 1 t/m R 3 (in het sternetwerk) als in de driehoek geldt: R 1 = 2 ks, R 2 = 3 ks, R 3 = 6 ks 20.

Opgaven bij hoofdstuk 20 20.1. Bepaal R 1 t/m R 3 (in het sternetwerk) als in de driehoek geldt: R 1 = 2 ks, R 2 = 3 ks, R 3 = 6 ks 20. Elektrische Netwerken 49 Opgaven bij hoofdstuk 20 20.1 Bepaal R 1 t/m R 3 (in het sternetwerk) als in de driehoek geldt: R 12 = 1 ks, R 23 = 3 ks, R 31 = 6 ks 20.2 Bepaal R 12 t/m R 31 (in de driehoek)

Nadere informatie

Kleine generatoren ZX ronde 24 april 2016

Kleine generatoren ZX ronde 24 april 2016 Kleine generatoren ZX ronde 24 april 2016 De tijd van velddagen en festiviteiten breekt weer aan. Voor het aansluiten van elektrische apparatuur wordt vaak een klein aggregaat gebruikt. Maar ook zijn er

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

Vermogenelektronica, propere technologie! Of toch niet zo evident?

Vermogenelektronica, propere technologie! Of toch niet zo evident? Vermogenelektronica, propere technologie! Of toch niet zo evident? Inhoudsopgave - De Frequentie Omvormer (FO) - Opbouw Frequentie Omvormer - Voordelen - Nadelen + oplossingen Inhoudsopgave - De Frequentie

Nadere informatie

Storing indicatie van LED binnen/buiten en eerste oordeel

Storing indicatie van LED binnen/buiten en eerste oordeel indicatie van binnen/buiten en eerste oordeel Bestemd voor wand model 9K en 12K Indicatie binnendeel (, 0.5s AAN, No. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Hoge druk Invries Systeem geblokkeerd of koelmiddel lekkage Hoge

Nadere informatie

Waarom zou ik kiezen voor noodstroom met een vliegwiel in plaats van batterijen? Eigen logo

Waarom zou ik kiezen voor noodstroom met een vliegwiel in plaats van batterijen? Eigen logo Waarom zou ik kiezen voor noodstroom met een vliegwiel in plaats van batterijen? . Waarom een UPS? Hoe slaan we energie op? Wat is het alternatief? Hoe ziet de Power Container eruit Vragen De uitdaging

Nadere informatie

VARTA zonne-energie accu 100

VARTA zonne-energie accu 100 G E B R U I K S A A N W I J Z I N G Bestnr.: 11 11 04 VARTA zonne-energie accu 100 Omwille van het milieu 100% recyclingpapier Impressum Alle rechten, ook vertalingen, voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Inhoudsopgave. www.ffxs.nl/diy-elektro - 2 - De thyristor, diac en triac

Inhoudsopgave. www.ffxs.nl/diy-elektro - 2 - De thyristor, diac en triac Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Thyristor... 3 Algemeen... 3 Werking... 3 Toepassing... 3 Triac... 4 Algemeen... 4 Werking... 4 Toepassing... 5 Diac... 5 Algemeen... 5 Werking... 5 Toepassing met gelijkspanning

Nadere informatie

ZX ronde van 10 april 2011

ZX ronde van 10 april 2011 ZX ronde van 10 april 2011 Transformatoren Vandaag een verhaaltje over de transformator geen speciale transformator maar gewoon een doorsnee voedingstransformator met een gelamelleerde kern. De werking

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl 2010 - I

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl 2010 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee

Nadere informatie

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur

Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur Tentamen Blijvende Energiebronnen (4P510) Datum: 11 oktober 2006 Tijd: 09.00 12.00 uur N.B. Aangezien de vraagstukken van dit tentamen door verschillende docenten worden beoordeeld, dient u elk vraagstuk

Nadere informatie

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1 Nota s: Energie voor de lamp 1. Probleemstelling 50 2. Transport van elektriciteit in een kring 50 2.1. Wat is een elektrische stroomkring? 50 2.2. Stromen van water - stromen van elektriciteit 51 2.3.

Nadere informatie

Fig. 5.1: Blokschema van de 555

Fig. 5.1: Blokschema van de 555 5 Timer IC 555 In de vorige drie hoofdstukken hebben we respectievelijk de Schmitt-trigger, de monostabiele en de astabiele multivibrator bestudeerd. Voor ieder van deze schakelingen bestaan in de verschillende

Nadere informatie

NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN TECHNISCHE BEPALING

NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN TECHNISCHE BEPALING NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN TECHNISCHE BEPALING F - 1 LEVERING VAN UITRUSTINGEN MET OMVORMERS VOOR DE VOEDING VAN KOPLICHTEN 24 V 80 W MET EEN INGEBOUWDE KNIPPERINRICHTING EN VOOR DE

Nadere informatie

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte:

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte: LABO Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen Datum van opgave:.../.../ Datum van afgifte: Verslag nr. : 7 Leerling: Assistenten: Klas: 3.1 EIT.../.../ Evaluatie :.../10

Nadere informatie

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A:

Meting zonnepaneel. Voorbeeld berekening diodefactor: ( ) Als voorbeeld wordt deze formule uitgewerkt bij een spanning van 7 V en 0,76 A: Meting zonnepaneel Om de beste overbrengingsverhouding te berekenen, moet de diodefactor van het zonnepaneel gekend zijn. Deze wordt bepaald door het zonnepaneel te schakelen aan een weerstand. Een multimeter

Nadere informatie

Harmonischen: gevolgen

Harmonischen: gevolgen Harmonischen: gevolgen Harmonischen: gevolgen - Spanning- en stroomharmonischen - Geleiders: skin en proximiteitseffect - De nulgeleider - Transformatoren - Inductiemotoren - Diversen Spanning en stroomharmonischen

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Theorie Stroomtransformatoren. Tjepco Vrieswijk Hamermolen Ugchelen, 22 november 2011

Theorie Stroomtransformatoren. Tjepco Vrieswijk Hamermolen Ugchelen, 22 november 2011 Theorie Stroomtransformatoren Tjepco Vrieswijk Hamermolen Ugchelen, 22 november 2011 Theorie Stroomtransformatoren 22 november 2011 Onderwerpen: - Theorie stroomtransformatoren - Vervangingsschema CT -

Nadere informatie

Bouwbeschrijving van de algemene voeding voor buizenversterkers

Bouwbeschrijving van de algemene voeding voor buizenversterkers Bouwbeschrijving van de algemene voeding voor buizenversterkers Mateo Mayer Elektronicaspullen Enzo B.V. November 2013 1/7 1. Inleiding Gefeliciteerd met de aanschaf van deze algemene voeding voor buizenversters!

Nadere informatie

Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit

Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit 1. Gelijkstroomkringen (DC) De verschillende elektrische grootheden bij gelijkstroom zijn: Elektrische spanning (volt) definitie: verschillend potentiaal

Nadere informatie

INSTALLATIE INSTRUCTIES Alleen geschikt als permanente installatie, onderdelen genoemd in de handleiding kunnen niet buiten gemonteerd worden.

INSTALLATIE INSTRUCTIES Alleen geschikt als permanente installatie, onderdelen genoemd in de handleiding kunnen niet buiten gemonteerd worden. NETVOEDINGEN AC-1200 1200.190813 1201EL, 1202EL, 1203EXL, 1205EXL ALGEMENE INFORMATIE Deze netvoedingen zijn alleen bedoeld voor installatie door gekwalificeerde installateurs. Er zijn geen door de gebruiker

Nadere informatie

Eén slimme box voor stroom zoals thuis

Eén slimme box voor stroom zoals thuis GPX-5 Eén slimme box voor stroom zoals thuis Revolutionaire hybride oplossing Geïntegreerde generator, lader en omvormer Extreem stabiel; stroom zoals thuis Compact formaat = minder volume & gewicht Makkelijk

Nadere informatie

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL PIR DC-SWITCH DC Passive infra-red Detector Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL Please read this manual before operating your DETECTOR PIR DC-Switch (PDS-10) De PDS-10 is een beweging

Nadere informatie

Changing winds. Windmills.

Changing winds. Windmills. Changing winds Windmills. Changing winds 10Kw Changing winds is de merknaam van windmolens gebouwd door: metaalconstructie Van Vlaenderen. Onze windmolens zijn er van superieure kwaliteit. We maken enkel

Nadere informatie

VOLT POT 1K R 220. OPEN FOR 60 Hz STAB. Spanningsregelaars R 220. Installatie en onderhoud

VOLT POT 1K R 220. OPEN FOR 60 Hz STAB. Spanningsregelaars R 220. Installatie en onderhoud VOLT POT 1K 110 0V E+ E- OPEN FOR 60 Hz STAB Deze handleiding is van toepassing op de regelaar van de alternator die u aangekocht hebt. We wensen uw aandacht te vestigen op de inhoud van deze onderhoudshandleiding.

Nadere informatie

FORMULE BLAD - VERON ZENDCURSUS

FORMULE BLAD - VERON ZENDCURSUS FORMULE BLAD - VERON ZENDCURSUS Wet van Ohm U = I R (1) U = spanning in V, I is stroom in A en r is weerstand in Ohm Eerste wet van Kirchhoff Som van alle stromen in een knooppunt is nul. Tweede wet van

Nadere informatie

Niet-symmetrisch driefasig systeem

Niet-symmetrisch driefasig systeem Niet-symmetrisch driefasig systeem Niet-symmetrisch driefasig systeem - Situering - Symmetrische componenten - Gevolgen - Conclusie Situering In het ideale geval is een driefasig net volledig symmetrisch:

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Vermogenelektronica Code 7371 Lestijden 80 Studiepunten 6 Ingeschatte totale 160 studiebelasting

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Vermogenelektronica Code 7371 Lestijden 80 Studiepunten 6 Ingeschatte totale 160 studiebelasting ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is om een uitgebreid overzicht te krijgen van de invulling en opbouw van de module. Er bestaat slechts één ECTS-fiche voor elke module. 1. Identificatie Opleiding Elektromechanica

Nadere informatie

PWM50/3. Dubbele motor sturing. DIGITAAL HANDLEIDING. Motion Control Systems

PWM50/3. Dubbele motor sturing. DIGITAAL HANDLEIDING. Motion Control Systems PWM50/3 Dubbele motor sturing. DIGITAAL HANDLEIDING Touwslagerij 19 4762AT Zevenbergen Nederland www.motion.nl info@motion.nl tel: 00 31 168 325077 fax: 00 31 168 328134 Inhoudsopgave: INHOUDSOPGAVE:...1

Nadere informatie

Toets 1 IEEE, Modules 1 en 2, Versie 1

Toets 1 IEEE, Modules 1 en 2, Versie 1 Toets 1 IEEE, Modules 1 en 2, Versie 1 Datum: 16 september 2009 Tijd: 10:45 12:45 (120 minuten) Het gebruik van een rekenmachine is niet toegestaan. Deze toets telt 8 opgaven en een bonusopgave Werk systematisch

Nadere informatie

Enkele voorbeeldbladzijden uit deel 2

Enkele voorbeeldbladzijden uit deel 2 Enkele voorbeeldbladzijden uit deel 2 Hoofdstuk 15. Inleiding generatormodel. Bladzijde 15-9 15.5. Hoofdlijn van de modelonwikkeling 15.5.1 P-model, vermogensmodelhet model van de mechanische werking wordt

Nadere informatie

Titel lezing. Energie-transfer van vliegwiel naar generator nader bekeken.

Titel lezing. Energie-transfer van vliegwiel naar generator nader bekeken. Titel lezing Energie-transfer van vliegwiel naar generator nader bekeken. Deze lezing wordt u aangeboden door: Wie is Elinex? Elinex Power Solutions is dé specialist en innovatieve partner op het gebied

Nadere informatie

De Ontwikkeling van een Electrostatische Windenergie Convertor I

De Ontwikkeling van een Electrostatische Windenergie Convertor I De Ontwikkeling van een Electrostatische Windenergie Convertor I Samengevat eindrapport van EET KIEM01001/4800000253 Periode 1 Jan 2002 31 December 2002 Gefinanceerd door: Project partners: 3 De Ontwikkeling

Nadere informatie

Actieve filters. - Inleiding. - Actieve filters. - Hybride filters. - Interne bouw en werkingsprincipes. - Stuurstrategieën

Actieve filters. - Inleiding. - Actieve filters. - Hybride filters. - Interne bouw en werkingsprincipes. - Stuurstrategieën Actieve filters Actieve filters - Inleiding - Actieve filters - Hybride filters - Interne bouw en werkingsprincipes - Stuurstrategieën Inleiding We zagen al eerder dat een passieve RLC-filter in staat

Nadere informatie

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden:

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden: Uitwerking examen Natuurkunde1 HAVO 00 (1 e tijdvak) Opgave 1 Itaipu 1. De verbruikte elektrische energie kan worden omgerekend in oules: 17 = 9,3 kwh( = 9,3 3, ) = 3,3 De centrale draait (met de gegevens)

Nadere informatie

Elektrotechniek voor Dummies

Elektrotechniek voor Dummies Elektrotechniek voor Dummies Het programma Spoedcursus Elektrotechniek voor dummies Spanning/stroom Vermogen Weerstand (Resistantie) Wet van Ohm Serie/Parallel AC-DC Multimeter Componenten Weerstand Draadweerstand

Nadere informatie

Vermogen Elektronica : Stappenmotor

Vermogen Elektronica : Stappenmotor Naam : Sven Martens / Rob Nijs Nr : 07 /09 Datum : 8/12/04 Vermogen Elektronica : Stappenmotor 1 1 De stappenmotor De stator bevat een aantal spoelen en om de rotor te laten draaien moeten deze spoelen

Nadere informatie