Inleiding opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit"

Transcriptie

1 Inleiding 1 Inleiding opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit Deze inleiding op het thema energie besparen en duurzame mobiliteit werd ontwikkeld voor personen die werken met mensen met een migratie-achtergrond waarbij men deze doelgroep wil ondersteunen in het gebruiken van duurzame vervoermiddelen. De module biedt basisinformatie aan over het doel en de voordelen van energie besparen en het gebruik van vervoermiddelen. De opleidingsmodule is handig voor docenten of trainers van inburgeringscursussen in de formele sector, maar ook voor geïnteresseerden die werkzaam zijn in de non-formele sector. Doel van de opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit Het project TOGETHER on the move wil mensen met een migratie-achtergrond ondersteunen in het leren gebruiken van diverse vervoermiddelen in hun gastland, met de nadruk op duurzame vervoermiddelen. Mobiliteit speelt een belangrijke rol in het integratieproces, het geeft hen de mogelijkheid om volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Afhankelijk van het land van herkomst van de individuele deelnemers, kunnen duurzame vervoermiddelen zoals stappen, fietsen, openbaar vervoer of Eco-driving al hot topics zijn geweest vanwege verhoogde aandacht voor het milieu of gezondheid. Maar in de meeste gevallen zullen duurzame vervoermiddelen slechts behandeld zijn als louter vervoermiddelen, misschien gerelateerd aan het beschikbare inkomen of als een weerspiegeling van sociale status. In het algemeen kunnen de volgende doelgroepen onderscheiden worden: Mensen die duurzame vervoermiddelen willen gebruiken: diegenen die een of meer duurzame vervoermiddelen willen en kunnen gebruiken maar niet vertrouwd zijn met de lokale infrastructuur, het vervoerssysteem, de verkeersregels, regels in verband met stappen of fietsen, enz.; diegenen die duurzame vervoermiddelen kunnen gebruiken maar zich onzeker voelen in hun nieuwe omgeving. Mensen die nog niet nadachten over de voordelen die duurzame mobiliteit kan hebben. Deze mensen hebben wellicht wat aanmoediging nodig. Men kan wijzen op persoonlijke voordelen die duurzame mobiliteit kan hebben (vb. financieel, tijdswinst, ). TOGETHER_Energie besparen_1_inleiding.pdf

2 Inleiding 2 Mensen die taal nodig hebben om duurzame vervoermiddelen effectief te kunnen gebruiken. Voor elk van deze doelgroepen is er les- en oefenmateriaal voorzien in deze TOGETHER on the move opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit. Leerdoelen van de opleidingsmodule Leerdoelen voor personen met een migratie-achtergrond zijn onder andere: Leren over energiegebruik voor vervoer in vergelijking met energiegebruik in het huishouden. Leren over de voordelen van energie besparen en duurzame vervoermiddelen ( Wat zit erin voor mij? ). Informatie over duurzame vervoermiddelen beschikbaar hebben. Taalvaardigheid verbeteren. Sociale inclusie door deel te nemen aan de samenleving. Interesse in het thema duurzame vervoermiddelen. Het thema duurzame mobiliteit aanpakken en barrières overwinnen. & HARDE MAATREGELEN ZACHTE MAATREGELEN Leren kennen van de lokale omgeving en het verhogen van de autonomie. Verkennen van de lokale omgeving met duurzame vervoermiddelen. Communicatie en plezier. TOGETHER_Energie besparen_1_inleiding.pdf

3 Inleiding 3 Waarom duurzame mobiliteit? Duurzame mobiliteit refereert aan elk vervoermiddel dat een lage impact heeft op het milieu en dat energie-efficiënt is, ruimte bespaart en een gezondere levensstijl promoot. Duurzame mobiliteit houdt in: Stappen en fietsen Openbaar vervoer Energie-efficiënte manieren om gemotoriseerde voertuigen te gebruiken (Eco-driving, alternatieve brandstoffen, groene voertuigen en aandrijfmechanismen, maar ook ander geïndividualiseerd openbaar vervoer zoals autodelen of carpooling) Duurzame vervoermiddelen zijn snel en flexibel Zeker in stedelijke gebieden zit je met de auto vaak vast in files. Duurzame vervoermiddelen zoals stappen en fietsen zijn individueler en flexibeler: je kan doorsteekjes gebruiken, je hoeft geen parkeerplaats te zoeken, fietsen kan je op diverse snelheden. Voor langere trajecten, of wanneer je tassen of bagage te dragen hebt, kan je het openbaar vervoer gebruiken. Met tram, metro of trein kan je files omzeilen. Dat is niet altijd mogelijk met de bus, maar in vele gevallen krijgen bussen tegenwoordig eigen busbanen. Duurzame mobiliteit bespaart geld Duurzame mobiliteit helpt je geld te besparen. Stappen, fietsen en openbaar vervoer zijn over het algemeen veel goedkoper dan een auto bezitten en gebruiken. Als je toch met de auto rijdt, kan je dankzij Eco-driving aanzienlijk besparen op brandstof- en onderhoudskosten. Duurzame mobiliteit is milieuvriendelijk Uitgaand van een gemiddelde bezettingsgraad, gebruiken auto s meer energie en stoten ze veel meer broeikasgassen en luchtvervuilende deeltjes uit dan openbaar vervoer, fietsen of stappen. Deze vervoermiddelen zijn dus meer energie-efficiënt en duurzamer dan auto s omdat ze helpen broeikasgassen zoals CO 2 of gezondheidsrisico s zoals fijn stof terug te dringen. TOGETHER_Energie besparen_1_inleiding.pdf

4 Inleiding 4 Duurzame mobiliteit is gezond Stappen en fietsen zijn ideale manieren om fysieke activiteit in je dagelijkse leven te integreren zonder er extra tijd aan te spenderen. Een half uur beweging aan een matige intensiteit halveert het risico op cardiovasculaire ziekten. 1 Duurzame mobiliteit doet sociale contacten toenemen Stappen, fietsen en het openbaar vervoer gebruiken zijn goede manieren om de buurt te leren kennen en ook effectief mensen te leren kennen. Help je studenten of deelnemers om deel te worden van hun omgeving en laat hen bijvoorbeeld interessante plaatsen zien in hun leefomgeving. Duurzame mobiliteit is leuk Vele mensen zien fietsen en stappen als hobby s of vrijetijdsactiviteiten. Het leuke eraan is dat je het kan integreren in je dagelijkse leven wanneer je bijvoorbeeld een trip naar het werk combineert met een leuke recreatieve route. 1 Transport and health. A briefing note from the BMA Board of Science. Bron: BMA British Medical Association (2009) TOGETHER_Energie besparen_1_inleiding.pdf

5 Inleiding 5 Opbouw van de opleidingsmodule Het studie- en opleidingsmateriaal van TOGETHER on the move bieden u duidelijke richtlijnen over hoe je een opleidingsmodule rond duurzame mobiliteit kan implementeren. Het materiaal is niet alleen geschikt voor taalleerkrachten, maar ook voor anderen die informele opleidingssessies willen organiseren. Daarom bestaat de module rond duurzame mobiliteit uit volgende delen: De handleiding alles over Energie besparen en duurzame mobiliteit, met volgende thema s: Energiegebruik Duurzaamheid en Groene mobiliteit Voordelen van duurzame vervoermiddelen Mobiliteit en haar invloed op het klimaat Mobiliteit en geluidsoverlast Mobiliteit en ruimte Mobiliteit en gezondheid Feiten en cijfers over auto s Algemene tips om energiegebruik meetbaar te maken Een voorbeeldsessie met concrete oefeningen: Een goede dag De Energiecompetitie Werkbladen voor de cursisten Hand-outs voor de cursisten Handige links over duurzame mobiliteit in België We hopen dat je deze opleidingsmodule tot een goed en succesvol einde kan brengen! TOGETHER_Energie besparen_1_inleiding.pdf

6 Handleiding 1 Handleiding Energie besparen en duurzame mobiliteit Doel van deze handleiding 2 Energiegebruik een inleiding 2 Energiegebruik in het algemeen 2 Wat is het aandeel van transport in het algemeen energieverbruik? 4 Vergelijking energieverbruik van een huishouden en transport 5 Duurzaamheid en Groene mobiliteit 6 Duurzaamheid en duurzame ontwikkeling 6 Groene mobiliteit 6 Voordelen van duurzame vervoermiddelen 7 Mobiliteit en haar invloed op het klimaat 9 De effecten van broeikasgassen en luchtvervuiling veroorzaakt door transport 9 Energiegebruik en CO 2 -emissies van verschillende vervoermiddelen 9 Energiegebruik van duurzame vervoermiddelen 9 Mobiliteit en geluidsoverlast 10 Vergelijking van verschillende bronnen van geluidsoverlast 11 Mobiliteit en ruimte 12 Ruimtebesparende vervoerssystemen 12 Mobiliteit en gezondheid 14 Feiten en cijfers over auto s 15 Huidige verspreiding van auto s 15 Autodichtheid (autobezit per inwoner) wereldwijd 16 Impact van de auto op de samenleving 18 De dominantie van auto s in moderne steden 19 Impact van de auto op het milieu 21 Tips om energiegebruik meetbaar te maken 23 Samenvatting 23 TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

7 Handleiding 2 Doel van deze handleiding Deze handleiding voorziet docenten van integratiecursussen, taalleerkrachten, vrijwilligers, enz. van informatie en een aantal algemene feiten over energie besparen en duurzame mobiliteit. Ze probeert de nodige achtergrond te schetsen om oefenactiviteiten te organiseren en de interesse in duurzame mobiliteit aan te wakkeren. Niet alle informatie is even belangrijk. Sommige zaken zijn een handige referentie mochten de cursisten bijkomende vragen hebben. Verder kunnen alle onderdelen van de handleiding ook als hand-out gebruikt worden voor de cursisten, maar dat is geen verplichting. Energiegebruik een inleiding Energiegebruik in het algemeen Bijna elke menselijke activiteit veroorzaakt energieconsumptie, zoals de productie van goederen, verwarming, verlichting en transport. Maar in bijna elke sector is het mogelijk om energie efficiënter te gebruiken (zuivere productielijnen, spaarlampen, efficiënte huishoudtoestellen, ). Dus ook in de sector mobiliteit. Wat is energie? Energie is een fysieke hoeveelheid (hoeveelheid werk die kan verzet worden door een kracht). Energie wordt gemeten in Joule of kwh (kilowatturen). Energieconsumptie Energieconsumptie betekent het gebruik van hernieuwbare (wind, zon, biomassa), natuurlijke (bijvoorbeeld biomassa) of fossiele (zoals olie, gas, koolsteen) bronnen en wordt gemeten in eenheden zoals kilowattuur of Tonnen Olie Equivalent. De energiefactuur van een huishouden geeft een goed beeld van hoeveel energie gemiddeld verbruikt wordt. Om een idee te krijgen en de dingen vergelijkbaar te maken, maken we hier een lijst van wat er kan gedaan worden met 1 kilowattuur energie: Je kan: (( Een kookplaat gebruiken gedurende 40 minuten (( 40 minuten een magnetron gebruiken TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

8 Handleiding 3 (( Een haardroger gebruiken voor 38 minuten (( 40 minuten lang een waterkoker gebruiken (( Een stofzuiger gebruiken gedurende 43 minuten (( Een toaster gebruiken voor 1 uur (( 25 uren lang een 40W gloeilamp laten branden (( 111 uren een spaarlamp laten branden (( Een 42 LCD televisie gebruiken voor bijna 8 uren (( 1,5 km rijden met een gemiddelde wagen (( 6 km rijden met een elektrische wagen 1 Het overlopen van een normale dag geeft een goed beeld van wanneer en waarom we welke hoeveelheid energie verbruiken. 1 How far will 1 kwh go? Bron: Swedish Energy Agency (2011) and own calculations by Austrian Energy Agency (2011) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

9 Handleiding 4 Wat is het aandeel van transport in het algemeen energieverbruik? Ongeveer een derde van alle energie die mensheid gebruikt, gaat naar transport. Bovendien komt 95 procent van die energie van fossiele brandstoffen (meestal ruwe olie, natuurlijk gas of koolsteen). Dat maakt van transport een van de grootste uitstoters van broeikasgassen, luchtvervuiling en geluidsoverlast. Dit leidt tot klimaatopwarming en milieudreigingen, maar ook tot gezondheidsrisico s voor de ganse wereldbevolking. Er zijn energie-intensieve vervoermiddelen zoals wagens of vliegtuigen, maar ook duurzamere vervoermiddelen zoals stappen, fietsen, openbaar vervoer en energievriendelijke manieren van omgaan met gemotoriseerd vervoer zoals Eco-driving, autodelen of alternatieve brandstoffen. Energieverbruik per sector in % Bron: Agoria (2005) 2 % Landbouw Private gezinnen 25 % 29 % Industrie 10 % 34 % Tertiaire sector Transport TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

10 Handleiding 5 Vergelijking energieverbruik van een huishouden en transport Waar gaat mijn geld naartoe? Energieconsumptie Bron: KELAG (2011) De figuur laat zien dat er twee grote energieverslinders zijn (tenminste in de meeste Europese gezinnen): Verwarming Transport Het aandeel transport verschilt nogal naargelang er een auto is in het gezin of niet. Dit zie je erg duidelijk in de volgende figuur: (( Een gemiddeld gezin (met normale isolatie en elektriciteitsbronnen) zonder een auto gebruikt minder energie dan een gezin dat in een lage-energie woning woont (zeer goede isolatie en hernieuwbare elektriciteitsbronnen), maar met een auto rijdt. Bovendien spendeert een gezin met een auto ongeveer 16 procent van het gezinsbudget aan transport, terwijl dat aandeel naar 5 procent zakt bij gezinnen zonder een auto. 1 1 Structure of expenditure on transport towards car availability. Bron: Austrian Institute of Economic Research (2007) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

11 Handleiding 6 Energy use of households in kilowatt hours (kwh) Bron: VCÖ (Austrian Traffic Club) (2006) and own calculations by Austrian Energy Agency (2011) Dat betekent dat energiegebruik voor transport sterk afhangt van het vervoermiddel: als een gezin auto s gebruikt, dan zullen de energievraag en dus ook de kosten veel hoger zijn dan bij een mix aan vervoermiddelen! Duurzaamheid en Groene mobiliteit Duurzaamheid en duurzame ontwikkeling Duurzame ontwikkeling is die ontwikkeling die voldoet aan actuele behoeften zonder daarbij de mogelijkheden van toekomstige generaties om aan hun behoeften te voldoen te hypothekeren. Het concept stoelt op drie pijlers: ecologie, economie en het sociale. Groene mobiliteit Duurzame mobiliteit of groene mobiliteit refereert aan elk vervoermiddel dat een lage impact heeft op het milieu en dat energie-efficiënt en ruimtebesparend is en een gezonde levensstijl promoot. Groene mobiliteit houdt in: Stappen en fietsen Openbaar vervoer Energie-efficiënte manieren om gemotoriseerde voertuigen te gebruiken (Eco-driving, alternatieve brandstoffen, groene voertuigen en aandrijfmechanismen, maar ook ander geïndividualiseerd openbaar vervoer, zoals autodelen of carpooling.) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

12 Handleiding 7 Voordelen van duurzame vervoermiddelen Duurzame mobiliteit is snel en flexibel Bijna de helft van alle autoritten in Europa is korter dan vijf kilometer, bijna tien procent is zelfs korter dan een kilometer. Dat is een ideale afstand om te fietsen of te stappen. In stedelijke gebieden is fietsen zelfs gewoon de snelste manier om van A naar B te gaan voor een afstand van maximaal vijf kilometer. 1 Je kan doorsteekjes gebruiken, je hoeft geen parkeerplaats te zoeken, fietsen kan je op verschillende snelheden. Voor langere trajecten of wanneer je tassen of bagage te dragen hebt, kan je het openbaar vervoer gebruiken. Met tram, metro of trein kan je files omzeilen. Dat is niet altijd mogelijk met de bus, maar tegenwoordig krijgen bussen in veel gevallen eigen busbanen. Duurzame mobiliteit bespaart geld In tijden van stijgende brandstofprijzen zijn openbaar vervoer, stappen, fietsen en Eco-driving een ideale manier om te besparen. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor de maatschappij (door minder negatieve externe effecten). Vergeleken met de gemiddelde kost van een auto (ook aankoopprijs en afschrijving) zijn de duurzame vervoermiddelen goedkoper. Als je toch met de auto rijdt, kan je dankzij Eco-driving aanzienlijk besparen op brandstof- en onderhoudskosten. Wat zit erin voor mij? Meer gebruik maken van duurzame vervoermiddelen heeft directe financiële voordelen. Er blijft meer geld achter in je portefeuille. Van een typische werkdag van 8 uren, werk je 1,5 uur voor je auto. Als je geen auto hebt, kan je dat geld aan iets anders spenderen of sparen! Als je een wagen bezit, spendeer je er ongeveer 15 procent van je gezinsbudget aan. Als je geen wagen bezit is dat maar 5 procent! In Vlaanderen kost een busabonnement slechts 232 euro per jaar. Dat is nog geen euro per dag! Zelfs een kleine wagen kost 15 euro per dag, da s 15 keer meer! Een liter benzine is duurder dan een liter melk. Dus geef je je auto waardevoller voedsel dan jezelf of je familie! Je kan tot 10 euro per dag besparen als je je autogebruik vermindert en vervangt door duurzame vervoermiddelen. 1 Cycling: the way ahead for towns and cities. Bron: European Commission (1999) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

13 Handleiding 8 Duurzame mobiliteit is gezond Stappen en fietsen zijn ideale manieren om fysieke activiteit in je dagelijkse leven te integreren zonder er extra tijd aan te spenderen. Een half uur bewegen aan een matige intensiteit halveert het risico op cardiovasculaire ziekten. Duurzame mobiliteit is milieuvriendelijk Uitgaand van een gemiddelde bezettingsgraad, gebruiken auto s meer energie en stoten ze veel meer broeikasgassen en luchtvervuilende deeltjes uit dan openbaar vervoer, fietsen of stappen. Deze vervoermiddelen zijn dus energie-efficiënter en duurzamer dan auto s omdat ze helpen broeikasgassen, zoals CO 2, of gezondheidsrisico s, zoals fijn stof, terug te dringen. Energiegebruik in kilowatturen (kwh) van verschillende vervoermiddelen (per passagierkilometer (pkm) Bron: Umweltbundesamt Austria (2009) 0,6 0,5 0,4 kwh 0,3 0,2 0,1 0 car train bus tram subway bicycle walking transport mode Duurzame mobiliteit doet sociale contacten toenemen Duurzame vervoermiddelen gebruiken is de beste manier om je buurt te leren kennen en effectief mensen te ontmoeten. Actieve mobiliteit, zoals stappen en fietsen, maar ook reizen via het openbaar vervoer, brengt je in contact met je omgeving en de mensen rondom je. Duurzame mobiliteit is communicatief. Duurzame mobiliteit is leuk Veel mensen zien fietsen en stappen als hobby of vrijetijdsactiviteit. Het leuke eraan is dat je het kan integreren in je dagelijkse leven wanneer je bijvoorbeeld een trip naar het werk combineert met een leuke recreatieve route. TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

14 Handleiding 9 Mobiliteit en haar invloed op het klimaat De effecten van broeikasgassen en luchtvervuiling veroorzaakt door transport Transport is een van de grootste uitstoters van broeikasgassen (waarvan koolstofdioxide of CO 2 de belangrijkste is), luchtvervuiling en geluidsoverlast. Dat leidt tot opwarming van de aarde en milieudreigingen, zoals overstromingen en droogte. Luchtvervuiling en geluidsoverlast leiden tot aanzienlijke gezondheidsrisico s, zoals ademhalingsproblemen of cardiovasculaire aandoeningen. Om deze negatieve impact te helpen verminderen, moeten minder duurzame vervoermiddelen vervangen worden door duurzamere vervoermiddelen. Energiegebruik en CO 2 -emissies van verschillende vervoermiddelen Het energieverbruik van een gemiddelde auto vergeleken met andere vervoermiddelen Bron: Austrian Energy Agency (2008) Energiegebruik van duurzame vervoermiddelen Stappen, fietsen en openbaar vervoer: Zijn veel energie-efficiënter dan individuele gemotoriseerde vervoermiddelen. Stoten minder CO 2 uit. Als je stapt of fietst heb je geen externe energiebron nodig. Je lichaam gebruikt de energie die het kreeg door te eten en te drinken. Per kilometer heeft je lichaam veel minder energie nodig dan een gemotoriseerd voertuig. Openbaar vervoer vraagt minder energie dan privé-wagens omdat het meer mensen vervoert op hetzelfde moment. TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

15 Handleiding 10 (( Dat betekent dat deze vervoermiddelen duurzamer en milieuvriendelijker zijn. Ze stoten minder broeikasgassen uit en minder luchtvervuilende deeltjes zoals fijn stof. Mobiliteit en geluidsoverlast (( Beeld je in dat het toegestane vervuilingsniveau van wagens in de laatste 30 jaar onveranderd zou zijn gebleven. Dat zou niet alleen erg schadelijk zijn voor onze gezondheid en het milieu, maar het zou ook absurd geweest zijn als we de vooruitgang van de voertuig- en brandstoftechnologie in beschouwing nemen. Toch is er zo n vergeten vorm van vervuiling waarvoor die situatie van toepassing is. Een vorm van vervuiling die de gezondheid van ons allen schaadt. Zoals bij elke vorm van vervuiling is ook hier de technologie om de vervuiling te beperken overal beschikbaar. Helaas is er in de Europese wetgeving weinig veranderd in de goede richting. Het probleem is vervuiling door geluidsoverlast. 1 Auto s maken veel lawaai. Tot km/u is vooral het motorgeluid dominant, bij hogere snelheden horen we vooral het rolgeluid van de banden. Zeker in stedelijke gebieden kan lawaai getemperd worden door andere vervoermiddelen of auto s aan lage toerentallen te gebruiken. Een wagen die rijdt aan toeren per minuut (tpm) maakt hetzelfde geluid als 32 auto s aan toeren per minuut. Lawaai van wagens Bron: ECOWILL/www.ecodrive.org 1 Transport and noise. Bron: TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

16 Handleiding 11 Vergelijking van verschillende bronnen van geluidsoverlast Als een menselijk oor gedurende langere tijd blootgesteld wordt aan een zeker geluidsniveau, dan schaadt dat niet alleen het gehoor maar treden ook negatieve psychologische en gezondheidseffecten op. Een opstijgend vliegtuig veroorzaakt ongeveer 130 tot 140 decibel (db), dat is de absolute pijngrens. Negatieve gezondheidseffecten beginnen al veel eerder, zeker bij langere blootstelling die typisch is voor bijvoorbeeld het wonen langs een weg met veel verkeer. Er zijn heel wat mensen in Europa die te lijden hebben onder geluidsoverlast. De volgende figuur toont geluidsniveaus van verschillende bronnen: Geluidsniveau Bron: Brüel & Kjaer (2011) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

17 Handleiding 12 Mobiliteit en ruimte In het algemeen neemt transportinfrastructuur veel ruimte in: bijvoorbeeld voor snelwegen, parkings, benzinestations, garages, onderhoudsinfrastructuur, spoorwegen, enz. Privé-wagens hebben meer ruimte nodig dan collectief vervoer zoals bussen en treinen. Ruimtebesparende vervoerssystemen Uitgaande van de gemiddelde bezettingsgraad van een wagen (het gemiddelde is ongeveer 1,3 personen per auto): kan een bus 50 auto s vervangen kan een trein auto s vervangen! Openbaar vervoergebruikers, fietsers en stappers hebben minder ruimte nodig dan autobestuurders. Bekijk het volgende voorbeeld: Hoeveel ruimte hebben 60 mensen nodig? Bron: anders reisen (2009) 60 personen op een brug 60 personen in een bus 60 personen in wagens in Salzburg /AT Het voorbeeld laat zien dat 60 wagens de hele brug bezetten terwijl een bus die hetzelfde aantal mensen vervoert veel minder plaats inneemt. Een bus laat toe stedelijke ruimte opnieuw aan fietsers, stappers of kinderen te geven. TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

18 Handleiding 13 Een volgend voorbeeld laat 40 plooifietsen op 1 parkeerplaats zien: Bron: Gizmodo (2009) Zelfs geparkeerd hebben auto s meer waardevolle ruimte nodig dan duurzame vervoermiddelen. 1 parkeerplaats komt overeen met een parkeerplaats voor 12 normale fietsen. Fietsen op een parkeerplaats Bron: Karma Konsum (2011) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

19 Handleiding 14 Mobiliteit en gezondheid Mobiliteit heeft directe effecten op de gezondheid, maar ook indirecte gevolgen door milieuvervuiling en klimaatverandering. De belangrijkste gezondheidseffecten zijn: Overgewicht/obesitas geassocieerd met verminderde fysieke activiteit Problemen met de luchtwegen veroorzaakt door luchtverontreiniging Verwondingen door verkeersongevallen Ongemak door lawaai Een studie van de Wereldgezondheidsorganisatie stelde vast dat acht keer meer mensen sterven door een gebrek aan fysieke activiteit dan door verkeersongevallen (en twee keer zo veel als door luchtverontreiniging)! 1 (( Met andere woorden, het is gezonder om langs een vervuilde straat te wandelen, dan helemaal niet te wandelen! Vergelijking hoeveel mensen sterven door verkeersongevallen, luchtverontreiniging en gebrek aan fysieke activiteit in Frankrijk, Zwitserland en Oostenrijk Bron: Martin Eder, BMLFUW Hoe we ons verplaatsen en welke vervoermiddelen we kiezen heeft een direct effect op onze eigen gezondheid! Vervoermiddelen die fysieke activiteit met zich mee brengen, zoals fietsen en stappen, bieden significante positieve gezondheidseffecten. Dit soort feiten wordt vaak over het hoofd gezien door beleidsmakers en planners. 1 Transport and health. Facts and figures. Physical activity. Bron: WHO World Health Organization (2009) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

20 Handleiding 15 Meer dan 30 procent van de autoritten in Europa is korter dan drie kilometer, 50 procent is zelfs korter dan vijf kilometer. Deze afstanden kunnen in 15 tot 20 minuten afgelegd worden met de fiets of in 30 tot 50 minuten stevig stappen. In Europa worden deze ritten vooral met de auto gemaakt. Dat zorgt er o.a. voor dat 30 procent van de volwassenen onvoldoende fysiek actief is gedurende een doorsnee week. Bovendien draagt het bij aan toenemend overgewicht (obesitas nam toe met 10 tot 40 procent tussen de jaren 80 en de late jaren 90). 1 (( Een half uur matige fysieke activiteit zoals stappen of fietsen vermindert het risico op een hartaanval met 50 procent! 2 Stappen en fietsen kunnen dus jouw persoonlijke fitnessstudio worden. Feiten en cijfers over auto s Huidige verspreiding van auto s In 2010 bedroeg het totale aantal voertuigen (auto s, vrachtwagens en bussen) op s werelds wegen 1,015 miljard. 3 Voor de eerste keer, steeg het aantal voertuigen boven de 1 miljard. Er zijn nu ongeveer 850 miljoen auto s (inclusief bestelwagens) op de wereld. 4 Dat betekent dat er meer dan 1 voertuig per 10 mensen op de aarde is. Er zijn echter gigantische verschillen. In de Europese Unie zijn er 470 auto s per inwoners. In de Verenigde Staten zijn er 444 auto s per inwoners. In tegenstelling, in China zijn er slechts 19 auto s per inwoners en in India slechts 8 auto s per inwoners. 5 Als China ooit evenveel auto s per inwoner heeft als Europa, dan zal die vloot alleen al kort bij de 1 miljard komen. Het wereldwijde aantal voertuigen wordt verwacht te stijgen tot 2,5 miljard in Transport and health. Facts and figures. Physical activity. Bron: WHO World Health Organization (2009) 2 Transport and health. A briefing note from the BMA Board of Science. Bron: BMA British Medical Association (2009) 3 World Vehicle Population Tops 1 Billion Units. Bron: WardsAuto (2011) 4 Transport Outlook Meeting the Needs of 9 Billion People. Bron: International Transport Forum (2011) 5 The Automobile Industry Pocket Guide. Bron: ACEA European Automobile Manufacturers Association (2011) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

21 Handleiding 16 Die grote groei zal vooral plaatsvinden in de ontwikkelingslanden. 1 58,3 miljoen auto s werden in 2010 geproduceerd. 2 Autodichtheid (autobezit per inwoner) wereldwijd De volgende cijfers tonen het aantal voertuigen per inwoners in verschillende delen van de wereld. 3 Land/regio Auto s per inwoners Wereldwijd 132 Europese Unie 470 VS 444 België 484 China 20 India 9 1 Bron: International Transport Forum (2011) 2 Bron: ACEA (2011) 3 World-wide Passenger Cars (per 1,000 people). Bron: ChartsBin/The World Bank Group (2011) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

22 Handleiding 17 Het verschil in autodichtheid in verschillende delen van de wereld kan nog duidelijker aangetoond worden met behulp van de volgende figuren. De echte wereldkaart op de bovenste figuur wordt vergeleken met een fictieve wereldkaart op de onderste figuur, waarbij de grootte van de landen overeenkomt met het aantal wagens. De wereld Worldmapper. Bron: SASI Group, University of Sheffield (2006) De wereld volgens autodichtheid Worldmapper. Bron: SASI Group, University of Sheffield (2006) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

23 Handleiding 18 De volgende figuur toont het aantal wagens per 100 inwoners wereldwijd: Worldmapper. Bron: SASI Group, University of Sheffield (2006) Voorbeelden van beperkte toegang tot auto s In Madagaskar heeft ongeveer 30 procent van de bevolking geen toegang tot betrouwbare wegen. 1 In China zijn er 184 steden en dorpen die geen mogelijkheid hebben tot autogebruik (of zelfs geen wegen). 2 Impact van de auto op de samenleving Het succesverhaal van de automobiel begon 90 jaar gelden met de introductie van de Ford T., die relatief goedkoop was voor de toenmalige middenklasse. In slechts een paar tientallen jaren heeft de snelle ontwikkeling van de wagen geleid tot grote veranderingen in het landschap, in stadsplanning, winkelgewoontes, sociale interactie, Een en ander wordt aangetoond door de volgende foto s. Straat in een voorstad in de VS Ancaster, VS. Bron: Jakebelder (2010) 1 Madagascar: The Development of a National Rural Transport Program. Bron: The World Bank (2010) 2 China Through a Lens: Rural Road Construction Speeded Up. Bron: TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

24 Handleiding 19 Voetgangerszone in Argentinië Stadscentrum Buenos Aires, Argentinië. Bron: Galio (2007) Voetgangerszone in Brazilië Curitiba, Brasil. Bron: Mathieu Bertrand Struck (2005) De dominantie van auto s in moderne steden Onze steden leggen zich meer toe op de noden van auto s dan op de noden van voetgangers. In straten waar auto s domineren, verdwijnen lokale buurtwinkels en cafés omdat voetgangers er niet graag meer wandelen. Kleine winkels worden vervangen door grote autovriendelijke shoppingcenters aan de rand van de stad omdat gezinnen met een auto grotere afstanden kunnen afleggen. Het sluiten van lokale winkels draagt ook bij tot de uitsluiting van mensen zonder auto. Het verlies van voetgangersvriendelijke steden en dorpen zorgt ook voor ontwrichte buurten en gemeenschappen. Veel mensen in de ontwikkelde wereld wandelen zelden, maar rijden rechtstreeks van huis naar het werk of andere bestemmingen. Op die manier hebben ze aanzienlijk minder sociaal contact met hun buren. 1 1 From Highway to Superhighway: The Sustainability, Symbolism and Situated Practices of Car Culture. Bron: Graves-Brown, Paul (1997) TOGETHER_Energie besparen_2_handleiding.pdf

Inleiding opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit

Inleiding opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit 1 opleidingsmodule Energie besparen en duurzame mobiliteit Deze inleiding op het thema energie besparen en duurzame mobiliteit werd ontwikkeld voor personen die werken met mensen met een migratie-achtergrond

Nadere informatie

Handleiding Energie besparen en duurzame mobiliteit

Handleiding Energie besparen en duurzame mobiliteit 1 Energie besparen en duurzame mobiliteit Doel van deze handleiding 2 Energiegebruik een inleiding 2 Energiegebruik in het algemeen 2 Wat is het aandeel van transport in het algemeen energieverbruik? 4

Nadere informatie

Inleiding opleidingsmodule Eco-driving

Inleiding opleidingsmodule Eco-driving 1 opleidingsmodule Eco-driving De opleidingsmodule werd ontwikkeld voor mensen die samenwerken met personen van allochtone afkomst en hen willen ondersteunen om duurzame vervoerswijzen te gebruiken. Het

Nadere informatie

Trainingssessie 3 Fietsen in de stad

Trainingssessie 3 Fietsen in de stad 1 Fietsen in de stad Introductie 2 Oefeningen 6 Deel 1: Intake Oefening 1: Voordelen van fietsen 5 Oefening 2: Fietservaringen 7 Oefening 3: De onderdelen van de fiets 8 Oefening 4: Voorbereiding tot fietsen

Nadere informatie

Trainingssessie Het wegverkeer observeren

Trainingssessie Het wegverkeer observeren 1 Het wegverkeer observeren Introductie 3 Oefeningen 7 Deel 1: Intake Oefening 1: Inleiding Rijervaring 7 Oefening 2: Basisinformatie over auto s en rijden I Verschillende autotypes 8 Oefening 3: Basisinformatie

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig flexibiliteit genoeg geraken gezondheid goed goede goedkoop grote BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT Grafische voorstelling open antwoorden andere belangrijke zaken bij verplaatsingen aankomen aansluiting

Nadere informatie

REISGEWOONTEN TOEN EN NU

REISGEWOONTEN TOEN EN NU REISGEWOONTEN TOEN EN NU Zoekschema Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer

Nadere informatie

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030 TRANSPORT & MOBILITY LEUVEN VITAL DECOSTERSTRAAT 67A BUS 1 3 LEUVEN BELGIË http://www.tmleuven.be TEL +32 (16) 31.77.3 FAX +32 (16) 31.77.39 Transport & Mobility Leuven is een gezamenlijke onderneming

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen Tekst lezen en vragen stellen 1. Om een tekst goed te begrijpen is het erg belangrijk om een tekst actief te lezen. In de uitleg lees je hoe je dat moet doen. Als je actief leest, dan: - controleer je

Nadere informatie

Trainingssessie 1 Fietslessen voor beginners (in een beschermde omgeving)

Trainingssessie 1 Fietslessen voor beginners (in een beschermde omgeving) 1 Fietslessen voor beginners (in een beschermde omgeving) Introductie 2 Oefeningen 6 Deel 1: Intake Oefening 1: Fietservaringen 6 Deel 2: Theorie Oefening 2: De onderdelen van de fiets 7 Oefening 3: Belangrijke

Nadere informatie

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB Vergelijking van de CO 2 -uitstoot per vervoermiddel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB 100% Gerecycleerd papier Januari

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Vragenlijst over uw visie op mobiliteit

Vragenlijst over uw visie op mobiliteit Vragenlijst over uw visie op mobiliteit U kunt de vragenlijst ook online invullen op www.mobiliteitsplanvlaanderen.be Waarvoor dient deze vragenlijst? Met deze vragenlijst wordt gepeild naar uw visie op

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof kost de Vlaming tot 3 gezonde levensjaren. Vlaanderen zal ook in de toekomst moeite hebben om aan de Europese fijn

Nadere informatie

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer ELEKTRICITEIT TELT! Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting Elektrische

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Trainingssessie Reizen met het openbaar vervoer

Trainingssessie Reizen met het openbaar vervoer 1 Reizen met het openbaar vervoer Introductie 3 Oefeningen 7 Deel 1: Intake Oefening 1 A: De inleiding (op verplaatsing) 8 Oefening 1 B: Inleiding in de klas 9 Oefening 2: Voor- en nadelen van het OV 10

Nadere informatie

Samenvatting ... Het gebruik van de trein nam sinds 1985 eveneens fors toe met meer dan een verdubbeling van het aantal treinkilometers.

Samenvatting ... Het gebruik van de trein nam sinds 1985 eveneens fors toe met meer dan een verdubbeling van het aantal treinkilometers. Samenvatting... De mobiliteit van Nederlanders groeit nog steeds, maar niet meer zo sterk als in de jaren tachtig en negentig. Tussen 2000 en 2008 steeg het aantal reizigerskilometers over de weg met vijf

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

CO2-voetafdruk onderweg van huis naar school

CO2-voetafdruk onderweg van huis naar school CO 2 voetafdruk hulpmiddel 3 CO2-voetafdruk onderweg van huis naar school Zoekschema Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht transporttechniek-ecostad

Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht transporttechniek-ecostad Inspiratie- en referentieprojecten ontwerpopdracht transporttechniek-ecostad Verplaatsingen in Vlaanderen vandaag (2007) Dagelijks gebruik transportmiddel of enkele keren per week 89% de auto 48% de fiets

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Kan het wat vlotter?

Kan het wat vlotter? Kan het wat vlotter? 5.2 Milieu en mobiliteit 55 60 5 50 20 10 45 15 40 35 30 25 CONTEXT Het steeds toenemende verkeer maakt het niet eenvoudiger leerlingen te vormen tot bewuste verkeersdeelnemers. Het

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Figuur 2: Overzicht van het energieverbruik per dag. kcal/per dag. kcal/per dag. Minder zitten, gezonder leven 19

Figuur 2: Overzicht van het energieverbruik per dag. kcal/per dag. kcal/per dag. Minder zitten, gezonder leven 19 Energieverbruik bevat veel meer dan alleen recreatief trainen. Onderzoekers in de VS hebben ongeveer 10.000 mensen ondervraagd wat zij gedurende de hele dag (24 uur) doen. De gebruikte onderwerpen vermelden

Nadere informatie

Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s

Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s Informatie Spreekbeurt Elektrische Auto s Hier vind je de volgende informatie: 1. Ontstaan van de auto 2. Brandstof auto s en de toekomst 3. Elektriciteit 4. Elektrische auto s 5. Kosten elektrische auto

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Inleiding opleidingsmodule Veilig stappen

Inleiding opleidingsmodule Veilig stappen Inleiding 1 Inleiding opleidingsmodule Veilig stappen Deze inleiding op het thema stappen als manier om je te verplaatsen, werd ontwikkeld voor personen die werken met mensen met een migratie-achtergrond

Nadere informatie

GreenPlan. Boek groen resultaat

GreenPlan. Boek groen resultaat GreenPlan Boek groen resultaat Waarom groen ondernemen? Groen ondernemen krijgt in het bedrijfsleven steeds meer aandacht. En terecht. We zijn getuige van een opwarming van de aarde. Een toenemende CO

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Ketenanalyse 1 Inleiding Eis: Aantoonbaar inzicht in de meest materiele emissies uit scope 3 middels 2 ketenanalyses. Voor het in kaart brengen van scope III

Nadere informatie

Verkeersveiligheid Verkeersvaardigheid

Verkeersveiligheid Verkeersvaardigheid Verkeersveiligheid Verkeersvaardigheid Gevolgen van onze Automobiliteit? Milieu en mobiliteit Welke belangrijkste gevolgen van het groeiende autogebruik ken je? Luchtverontreiniging door de uitlaatgassen

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

Duurzame dienstmobiliteit. Geert Biesemans directeur voertuigencentrum

Duurzame dienstmobiliteit. Geert Biesemans directeur voertuigencentrum Duurzame dienstmobiliteit Geert Biesemans directeur voertuigencentrum Nood aan verduurzaming externe factoren opwarming van de aarde stijgende prijs en eindigheid brandstoffen binnen koolstofeconomie fiscaliteit

Nadere informatie

Een milieuvriendelijker vlootbeheer a.h.v. Ecoscore

Een milieuvriendelijker vlootbeheer a.h.v. Ecoscore Een milieuvriendelijker vlootbeheer a.h.v. Ecoscore Infoseminarie Leefmilieu Brussel 14 januari 2014 Departement parkeren en verplaatsingen Agenda Milieuvriendelijker vlootbeheer a.h.v. Ecoscore 9.00-9.40:

Nadere informatie

De SLIMME KEUZE voor

De SLIMME KEUZE voor Aardgas voor voertuigen De SLIMME KEUZE voor uw onderneming DATS 24, meer dan brandstof alleen DATS 24 maakt deel uit van Colruyt Group en zet ook resoluut in op duurzaamheid. DATS 24 draagt dus graag

Nadere informatie

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer

Ketenanalyse Woon- Werkverkeer 2014 Ketenanalyse Woon- Werkverkeer Rapportage: KAWWV 2014 Datum: 12 Augustus 2014 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.1 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.1.1 Zakelijke

Nadere informatie

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Indicatie van het potentieel van Mobility Mixx wanneer toegepast op het gehele Nederlandse bedrijfsleven Notitie Delft, november 2010 Opgesteld door: A.

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor energie en vermogen

Een beginners handleiding voor energie en vermogen Een beginners handleiding voor energie en vermogen Waarom moet je leren over energie en vermogen. Het antwoord is omdat we allemaal energie verbruiken in ons dagelijks leven om te verwarmen, te koelen,

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

BIJLAGE 3: Kruistabellen meest/minst belangrijk

BIJLAGE 3: Kruistabellen meest/minst belangrijk BIJLAGE 3: Kruistabellen meest/minst belangrijk UW VERPLAATSINGEN 3. Van de 11 bovenstaande zaken, welke vindt u het meest belangrijk als u zich verplaatst? Alle verschillen zijn significant voor p 0,001.

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

Figuur 1B: Kans op blijvende gehoorschade in functie van het gemiddeld geluidsniveau (uitgedrukt in dba) en de blootstellingsduur.

Figuur 1B: Kans op blijvende gehoorschade in functie van het gemiddeld geluidsniveau (uitgedrukt in dba) en de blootstellingsduur. Figuur 1A: De A-weging om de geluidsterkte te corrigeren voor het menselijk oor. Bij 1000 Hz wordt geen correctie uitgevoerd: de weging is daar 0 db. Bij 100 Hz bedraagt de weging -20 db. Een mens hoort

Nadere informatie

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III

Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Jade Beheer B.V. 4.A1 Ketenanalyse scope III Ketenanalyse 1 Inleiding Eis: Aantoonbaar inzicht in de meest materiele emissies uit scope 3 middels 2 ketenanalyses. Voor het in kaart brengen van scope III

Nadere informatie

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Mc Car Hulpmiddel 1 en 2 INSPECTEUR MC CAR Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

10 SAMENVATTING 23. 10.1 Schets van de steekproef. 10.2 Kencijfers huishoudens. 10.3 Kencijfers personen

10 SAMENVATTING 23. 10.1 Schets van de steekproef. 10.2 Kencijfers huishoudens. 10.3 Kencijfers personen 10 SAMENVATTING 23 10.1 Schets van de steekproef Van december 2000 tot december 2001 werd er in Vlaams-Brabant een onderzoek naar het verplaatsingsgedrag uitgevoerd. Het onderzoeksgebied Vlaams-Brabant

Nadere informatie

PERSBERICHT. Annemie Turtelboom. Vlaams Viceminister-president Annemie Turtelboom Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie

PERSBERICHT. Annemie Turtelboom. Vlaams Viceminister-president Annemie Turtelboom Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie PERSBERICHT Annemie Turtelboom Vlaams Viceminister-president Annemie Turtelboom Vlaams minister van Financiën, Begroting en Energie Joke Schauvliege Vlaams minister van Omgeving, Natuur & Landbouw Brussel,

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer WEGGESPOELD GELD Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting Elektrische

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 Niets uit dit bestek/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. drukwerk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

17 AUGUSTUS 2015 DUURZAAMHEIDSVRAAGSTUK MILIEUVERVUILING EN ALLERGIEËN. Actuele Topics in Aardrijkskunde 2014-2015 GULIZAR HEYECAN 3SA2

17 AUGUSTUS 2015 DUURZAAMHEIDSVRAAGSTUK MILIEUVERVUILING EN ALLERGIEËN. Actuele Topics in Aardrijkskunde 2014-2015 GULIZAR HEYECAN 3SA2 17 AUGUSTUS 2015 DUURZAAMHEIDSVRAAGSTUK MILIEUVERVUILING EN ALLERGIEËN Actuele Topics in Aardrijkskunde 2014-2015 GULIZAR HEYECAN 3SA2 Inhoud 1. Allergieën (Bevolking)... 2 2. Oorzaken van allergieën (Biosfeer,

Nadere informatie

Bezoek onze website www.fietsberaad.nl

Bezoek onze website www.fietsberaad.nl De waarde van fietsen Hans Voerknecht Bezoek onze website www.fietsberaad.nl Waarom Fietsberaad Internationaal Wereldwijd is fietsen hot,, overal werkt men er aan om het fietsen te stimuleren Zodra men

Nadere informatie

Eerste kaart roetconcentraties Nederland Roet aanvullende maat voor gezondheidseffecten luchtvervuiling

Eerste kaart roetconcentraties Nederland Roet aanvullende maat voor gezondheidseffecten luchtvervuiling Eerste kaart roetconcentraties Nederland Roet aanvullende maat voor gezondheidseffecten luchtvervuiling RIVM/DCMR, december 2013 Roet is een aanvullende maat om de gezondheidseffecten weer te geven van

Nadere informatie

Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Vlaanderen. Samenvatting. Griet De Ceuster. Transport & Mobility Leuven

Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Vlaanderen. Samenvatting. Griet De Ceuster. Transport & Mobility Leuven Internalisering van externe kosten van wegverkeer in Samenvatting Griet De Ceuster Transport & Mobility Leuven Studie uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij, MIRA september 2004 Samenvatting

Nadere informatie

Duurzame energie in Japan

Duurzame energie in Japan Duurzame energie in Japan Rob Stroeks (Project Officer, TWA Tokio) - 8-3-2004 Samenvatting Japan heeft van oudsher weinig natuurlijke energiebronnen. De daarmee samenhangende afhankelijkheid van buitenlandse

Nadere informatie

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing:

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Deze lessenserie is niet helemaal door ons gemaakt maar gedeeltelijk afkomstig van www.webquests.nl Lesdoelen: kerndoelen leerdoelen 4,34,39 Leerlingen

Nadere informatie

Gezondheid & verkeer: de rol van lokale besturen. Stefanie Vanhoutte Medisch milieukundige Logo Midden-West-Vlaanderen 2 december 2013

Gezondheid & verkeer: de rol van lokale besturen. Stefanie Vanhoutte Medisch milieukundige Logo Midden-West-Vlaanderen 2 december 2013 Gezondheid & verkeer: de rol van lokale besturen Stefanie Vanhoutte Medisch milieukundige Logo Midden-West-Vlaanderen 2 december 2013 Inhoud Uitgangspunt & feiten Waarom lokaal? Hoe? Wat kan je concreet

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

ENERGIELABELS ONDER DE LOEP

ENERGIELABELS ONDER DE LOEP ENERGIELABELS ONDER DE LOEP Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

HOE KRIJGEN WE MET ONZE MOBILITEITSBEHOEFTE ONZE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK NAAR BENEDEN? thema: MOBILITEIT

HOE KRIJGEN WE MET ONZE MOBILITEITSBEHOEFTE ONZE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK NAAR BENEDEN? thema: MOBILITEIT HOE KRIJGEN WE MET ONZE MOBILITEITSBEHOEFTE ONZE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK NAAR BENEDEN? thema: MOBILITEIT MOBILITEIT TRANSITIE/ OPLOSSINGEN Bron: nederlandfietsland PRINCIPE: S.T.O.P. Stappen: korte afstanden

Nadere informatie

SESSIE #9/13 Flexwerken, werkt het ook voor mobiliteit? 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link

SESSIE #9/13 Flexwerken, werkt het ook voor mobiliteit? 18/11/2014 Inspiratiedag Leg de Link SESSIE #9/13 Flexwerken, werkt het ook voor mobiliteit? Even kort 1. Het Nieuwe Werken en te verwachten mobiliteitsimpact? (Jan Christiaens) 2. Plaats-en tijdsonafhankelijk werken binnen de Vlaamse Overheid

Nadere informatie

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast):

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast): Jij bent een ECOBOY/-GIRL. Je bent al een tijdje vegetariër, en je woont in een oud rijhuis (slecht geïsoleerd aangezien je niet veel geld hebt om aan verbouwingen te doen). Je koopt je kleren in de kringloopwinkel,

Nadere informatie

Fietsklimaattest. Benchmarken. www.trendy-travel.eu. supported by

Fietsklimaattest. Benchmarken. www.trendy-travel.eu. supported by Benchmarken Fietsklimaattest supported by www.trendy-travel.eu De verantwoordelijkheid voor de inhoud van deze publicatie ligt volledig bij de auteurs. Het vertegenwoordigt niet noodzakelijk de mening

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

INBEGREPEN WAT KOST HET JOU? CAMBIO AUTODELEN, VOOR WIE? CAMBIO AUTODELEN, WANNEER? Je bent de parkeerproblemen in je buurt beu.

INBEGREPEN WAT KOST HET JOU? CAMBIO AUTODELEN, VOOR WIE? CAMBIO AUTODELEN, WANNEER? Je bent de parkeerproblemen in je buurt beu. www.cambio.be CAMBIO AUTODELEN, VOOR WIE? WAT KOST HET JOU? Met cambio reserveer je je auto naar keuze, op het moment dat je hem nodig hebt. Het comfort van een eigen wagen, zonder de bijhorende kopzorgen

Nadere informatie

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Satish K. Beella, René van Someren september 2008 Inhoudsopgave Introductie 3 Schematisch overzicht transportpreventie (goederen)

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Mindmappen over mobiliteit

Mindmappen over mobiliteit Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie SECUNDAIR ONDERWIJS Mindmappen over mobiliteit Doelgroep Leerlingen van de derde graad secundair onderwijs VOETen Gemeenschappelijke stam: 1, 3, 11, 12, 27 Context

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Haaltert

ASPIRAVI. Windpark Haaltert ASPIRAVI Windpark Haaltert SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK HAALTERT Windpark Haaltert: Projectlocatie Projectkenmerken Timing van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop van groene

Nadere informatie

Duurzaam vervoer goed voor klimaat, gezondheid en portemonnee

Duurzaam vervoer goed voor klimaat, gezondheid en portemonnee KLIMAATWIJZER Bij een gemiddeld Nederlands huishouden gaat 20 procent van het totale energieverbruik op aan vervoer. De auto neemt hiervan het leeuwendeel. Duurzaam vervoer goed voor klimaat, gezondheid

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Openbare verlichting in Avelgem

Openbare verlichting in Avelgem Openbare verlichting in Avelgem Lut Deseyn Schepen van Milieu Lut.deseyn@avelgem.be 1. Inleiding 2. Duiding 2. Het project 3. Kosten en Besparing 5. Opvolging en evaluatie 6. Conclusie 7. Vragen Agenda

Nadere informatie

Mijn reis met STIMI MAATSCHAPPIJ VOOR HET INTERCOMMUNAAL VERVOER TE BRUSSEL

Mijn reis met STIMI MAATSCHAPPIJ VOOR HET INTERCOMMUNAAL VERVOER TE BRUSSEL Mijn reis met STIMI MAATSCHAPPIJ VOOR HET INTERCOMMUNAAL VERVOER TE BRUSSEL Openbaar vervoer is de verzamelnaam voor alle bussen, trams en metro s. Mijn naam is STIMI Ik ben 7 jaar en een grote fan van

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen Praktische s voor klimaat en portemonnee Klimaatsparen CO 2 en geld besparen De gemiddelde Nederlander stoot per jaar 12.000 kg CO 2 uit (28.000 kg CO 2 per huishouden). De meeste kilo s gaan op aan verwarming,

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

De invloed van de residentiële mismatch op het verplaatsingsgedrag in Vlaanderen

De invloed van de residentiële mismatch op het verplaatsingsgedrag in Vlaanderen De invloed van de residentiële mismatch op het verplaatsingsgedrag in Vlaanderen De laatste decennia is het autogebruik sterk toegenomen. Het toenemende gebruik van de wagen brengt echter negatieve gevolgen

Nadere informatie

Exemplarité en gestion de la flotte dans le cadre du plan de déplacements d entreprise PART 2. Voorbeeldgedrag vlootbeheer in het bedrijfsvervoerplan

Exemplarité en gestion de la flotte dans le cadre du plan de déplacements d entreprise PART 2. Voorbeeldgedrag vlootbeheer in het bedrijfsvervoerplan Exemplarité en gestion de la flotte dans le cadre du plan de déplacements d entreprise PART 2 Voorbeeldgedrag vlootbeheer in het bedrijfsvervoerplan 1 Verplichte bedrijfsvervoerplannen VERPLICHTING VOOR

Nadere informatie

Welkom Elektrische voertuigen 6 juli 2011

Welkom Elektrische voertuigen 6 juli 2011 Welkom Elektrische voertuigen 6 juli 2011 Agenda Project elektrische voertuigen Eandis Impact op netwerk elektriciteit Deelname proeftuin EVA 2 6 juli 2011 Technische gegevens voertuigen ( 1 ) 4 FIAT FIORINO

Nadere informatie

Mobiliteit & flexibiliteit Medewerkers en hun vervoerskeuze. www.alphabet.com

Mobiliteit & flexibiliteit Medewerkers en hun vervoerskeuze. www.alphabet.com Mobiliteit & flexibiliteit Medewerkers en hun vervoerskeuze www.alphabet.com Onderzoek Behoefte van zakelijke rijders aan variatie in vervoersmiddelen Flexibele mobiliteit Keuzevrijheid vooral voor jongeren

Nadere informatie

Ons milieu, een kostbaar goed

Ons milieu, een kostbaar goed 1 Ons milieu, een kostbaar goed Datum Blz. 1. Inleiding 4 2. Soorten vervuiling 5 2.1. Luchtverontreiniging 5 2.2. Bodemvervuiling 6 2.3. Lichtvervuiling 7 2.4. Geluidsoverlast 7 2.5. Watervervuiling 8

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie