Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen"

Transcriptie

1 Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Deze brochure kan ook ondersteunend zijn voor iedereen die met het gezin in contact komt: maatschappelijk werkers, onderwijzend personeel, vrijwilligers,

2 Als ouder wil je het beste voor je kinderen. Maar in sommige situaties is het niet gemakkelijk om uit te maken wat het beste is voor je kinderen. Deze brochure kan je helpen je kinderen zo goed mogelijk voor te bereiden op de terugkeer naar je land. Het eerste deel gaat over de gevoelens van je kinderen bij de terugkeer. In het tweede deel vind je tips voor de praktische voorbereiding van de terugkeer.

3 Emotionele aspecten van terugkeer met kinderen Terugkeren naar je land is niet alleen voor jou een grote stap. Ook voor je kinderen. Hoe je kinderen zullen reageren en wat ze aankunnen, hangt in grote mate af van hun leeftijd en ontwikkeling. Hieronder volgen een paar tips die je kunnen helpen om je kinderen goed voor te bereiden op jullie terugkeer. Die tips komen uit wetenschappelijk onderzoek naar gevoelens van kinderen. Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent 3

4 Vertel je kinderen dat jullie zullen terugkeren. Wees eerlijk tegen je kinderen. Ook als ze nog jong zijn. Kinderen willen niet dat hun ouders liegen. Zeg niet dat jullie op reis gaan om daarna naar België terug te keren als dat niet zo is. Geef je kinderen niet het gevoel dat ze mee verantwoordelijk zijn voor de beslissing om terug te keren Zelfs al willen je kinderen graag terug naar hun land, is het niet goed je kinderen het gevoel te geven dat zij (mee) de beslissing hebben genomen. Dit legt een (te) grote druk op de schouders van je kinderen. Als de re-integratie in je thuisland moeilijk verloopt, kan het bijvoorbeeld gebeuren dat je kinderen zich schuldig gaan voelen. Praat over je land van herkomst met je kinderen Spreek met je kinderen over je land. Je kan ze vragen wat ze zelf nog weten. Of misschien waren je kinderen te klein en herinneren ze zich niks van je land? Of zijn ze in België geboren? Vertel ze hoe het dagelijks leven verloopt in je land. Vertel ze over de familie, de vrienden en de kennissen die ze er zullen ontmoeten. Bij jonge kinderen kan je foto s of tekeningen gebruiken. Op een wereldkaart kan je tonen waar België is en waar je thuisland is. Je kan op het internet foto s opzoeken van je land, je stad of dorp. 4 Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent

5 Praat vooral over de leuke dingen in je land van herkomst Zeker jonge kinderen nemen de reacties van hun ouders over. Ook al ben je zelf niet blij, of ben je bang, probeer toch vooral over de goede kanten van de terugkeer te praten met je kinderen. Bijvoorbeeld over het weerzien met de familie, vrienden, buren. Het is niet goed je kinderen te belasten met te veel slechte verhalen. Dat kan je kinderen bang en onzeker maken. Stel de situatie ook niet mooier voor dan ze is. Vertel neutrale dingen over je land. Vertel bijvoorbeeld over het eten, het dagelijks leven, de school waar je kinderen naartoe zullen gaan enzovoort. Spreek verschillende keren met je kinderen over de terugkeer Kinderen (en ook volwassenen) nemen niet altijd alle informatie tegelijk op. Het is belangrijk om verschillende keren de tijd te nemen om over de terugkeer te praten. In een volgend gesprek kan je vragen wat je kind nog weet van het vorige gesprek. Je kan bijvoorbeeld vragen: Weet je nog waar we naartoe gaan? Weet je nog waar we zullen slapen? enzovoort. Herhaling is belangrijk. Maak de terugkeer zo concreet mogelijk Kinderen hebben nood aan duidelijke en voor hen begrijpbare informatie. Vertel hoe laat jullie zullen vertrekken en hoe jullie zullen reizen (bus, trein, vliegtuig, ). Vertel waar jullie zullen eten en slapen. Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent 5

6 Je hoeft de band met België niet helemaal door te knippen Het is goed voor je kinderen om de band met België een stukje te behouden. Het is niet zo dat je kinderen minder verdriet zullen hebben als je niet meer over België spreekt of als je alle contact met vrienden en kennissen in België verbreekt. Vraag je kinderen wat ze graag zouden meenemen uit België. Een paar tastbare herinneringen aan België, zoals bijvoorbeeld tekeningen van vriendjes, een knuffel, foto s, kunnen je kinderen helpen bij de verwerking van het vertrek. Als je kinderen graag in contact blijven met klasgenoten en vrienden, neem dan zeker contactgegevens mee. Laat oudere kinderen in contact blijven met vrienden via bijvoorbeeld Facebook of ander sociale netwerken. 6 Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent

7 Het is heel belangrijk dat je kinderen afscheid kunnen nemen Het is goed voor je kinderen dat ze met een positief gevoel kunnen terugkijken op de periode in België. Afscheid nemen helpt daarbij. Het is daarom nodig en belangrijk dat je kinderen op een rustige manier afscheid kunnen nemen van hun vrienden en klasgenoten. Breng de school indien mogelijk vroeg genoeg op de hoogte van je vertrek, zodat er nog tijd is voor een afscheidsmoment. Als je kinderen lid zijn van een sportclub of andere hobby s hebben, kan je ook daar vragen een afscheid te organiseren. Dat is niet alleen belangrijk voor jouw kinderen, maar ook voor hun vrienden die achterblijven. Door afscheid te nemen ervaren kinderen ook dat ze iets betekenen voor andere mensen, andere kinderen. Behoud zowel voor, tijdens als na de terugkeer zoveel mogelijk structuur in het leven van je kinderen Je kinderen voelen zich veiliger in een vaste dagindeling. Emoties kunnen je kinderen heel moe maken. Zorg er dus ook voor dat je kinderen voldoende kunnen slapen. Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent 7

8 Probeer er zoveel mogelijk te zijn voor je kinderen De terugkeer zal ook in het leven van je kinderen grote veranderingen teweegbrengen. Geef aandacht aan je kinderen als je kinderen het nodig hebben. Maak je kinderen duidelijk dat ze bij je terecht kunnen met hun vragen en gevoelens. Vraag je kinderen geregeld hoe het met hen gaat als ze je zelf niets vertellen. Bied ze de ruimte om boos, verdrietig, bang en blij te zijn. Vertel ze dat heftige emoties bij het leven horen en weer over zullen gaan. Stel ze gerust. Je kan je kinderen ook vertellen dat je zelf zowel verdrietig als blij bent met de beslissing terug te keren. En dat dat ook mag. Je kinderen hoeven zich dan niet flinker voor te doen dan ze zijn. En ze weten dat ze ook met gevoelens van verdriet bij je terecht kunnen. Het is wel zo dat het kinderen soms heel angstig maakt als hun ouders erg overstuur of erg verdrietig zijn. Hou daar ook rekening mee. 8 Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent

9 Praktische aspecten van terugkeer met kinderen Kinderen die terugkeren, hebben in het thuisland soms problemen die je kan vermijden door een betere voorbereiding in België. Om je te helpen niets te vergeten, vind je hieronder enkele tips en een checklist. Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent 9

10 Praat zeker over je kinderen met de terugkeerconsulent Als je recht hebt op re-integratiesteun is het belangrijk dat de eventuele specifieke noden van je kinderen ook aan bod komen tijdens de gesprekken met de terugkeerconsulent. Je gezin kan (een deel van) de re-integratiesteun hiervoor gebruiken. Heb je geen recht op re-integratiesteun, maar bevinden je kinderen zich in een zeer kwetsbare situatie (bijvoorbeeld omdat ze de taal niet spreken, ernstige medische problemen hebben enzovoort), kan je dit met je terugkeerconsulent bespreken. In sommige gevallen kan je gezin uitzonderlijk toch een minimale ondersteuning krijgen. 10 Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent

11 Overloop met je begeleider(s) zeker ook de volgende zaken voor je vertrekt: Spreken je kinderen de taal van je thuisland (nog)? Spreken (en schrijven, als het oudere kinderen zijn) ze de onderwijstaal in je thuisland? Als je kinderen bijscholing nodig hebben, kan je die al in België proberen te regelen. Je kan ze bijvoorbeeld nog voor het vertrek lessen laten volgen in België, of je kan uitzoeken waar ze in je land bijscholing kunnen krijgen en dit al vastleggen. Je kan een deel van de re-integratiesteun voor taallessen gebruiken. Zijn je kinderen naar school geweest in je thuisland? Heb je daar nog documenten van? Misschien kunnen die documenten een nieuwe inschrijving vergemakkelijken. Zijn je kinderen naar school geweest in België? Verzamel vóór je terugkeert de nodige documenten zoals rapporten, certificaten en attesten van de school. Laat die indien nodig al in België vertalen naar je thuistaal. Vraag je begeleider waar je dit kan laten doen. In je thuisland zijn vertalingen vanuit het Nederlands meestal moeilijker te bekomen en duur. Neem de contactgegevens van de school in België mee naar je thuisland. Zo kan je indien nodig bijkomende documenten opvragen. Er bestaan geen lijsten per land van alles wat nodig is voor een vlotte re-integratie in het onderwijs, maar je kunt hier wel informatie over vragen bij IOM of Caritas International. Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent 11

12 Hebben je kinderen hobby s in België? Volgen ze bijvoorbeeld muziekles of zijn ze lid van een sportclub? Kunnen ze deze vrijetijdsactiviteiten eventueel verderzetten in je land? Wat is daarvoor nodig? Of kunnen ze hobby s die ze in je thuisland beoefenden opnieuw opnemen? Wat is daar eventueel voor nodig? Misschien kan je dat al uitzoeken vanuit België. Hebben je kinderen medische problemen die ook in je land van herkomst verder opgevolgd moeten worden? Heb je daar medische attesten van? Anders kan je die nog vragen aan de dokter. Het is makkelijker die attesten al in België te laten vertalen naar de taal van je herkomstland. Bij ernstige medische problemen kan je gezin eventueel bijkomende re-integratiesteun genieten. Het is ook nuttig het boekje van Kind & Gezin, eventuele vaccinatie-attesten en andere belangrijke medische documenten (zoals resultaten van medische onderzoeken) mee te nemen. Vraag je begeleider of het nodig is dat je die documenten laat vertalen. Identiteitsdocumenten Uiteraard verzamel je het best ook alle identiteitsdocumenten van de kinderen: geboortecertificaten, identiteitskaarten, paspoorten enzovoort. Neem ook kopieën van de eventuele laissez passers (ook dat zijn identiteitsdocumenten, en het origineel wordt vaak ingehouden door je autoriteiten). 12 Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent

13 Vraag informatie aan IOM en Caritas Heb je meer vragen over de onderwijsmogelijkheden voor je kinderen, de mogelijkheden om bepaalde hobby s te beoefenen, de medische voorzieningen in het land van herkomst, enzovoort? Dan kan je hiervoor al in België bij IOM en Caritas International en hun lokale partners terecht. Liefdadigheidstraat Brusel Tel Rue Montoyer 1000 Brussel Tel Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent 13

14 Checklist taalkennis gesproken geschreven school in het land van herkomst in België: attesten en diploma s + vertaling hobby s mogelijkheden in je land gezondheid medische attesten + vertaling boekje Kind en Gezin vaccinatie-attesten andere belangrijke medische documenten zoals resultaten van onderzoeken identiteit geboortecertificaat identiteitskaart paspoort kopie van laissez passer lijst met contactgegevens van vrienden en kennissen in België, eventueel foto s en andere materiële herinneringen 14 Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent

15 Notities Project Vrijwillige Terugkeer Stad Gent 15

16 Verantwoordelijke uitgever Redactie Concept Foto s Layout en drukwerk Paul Teerlinck, Stadssecretaris, Stadhuis, Botermarkt 1, 9000 Gent Katrien Van Gelder Katrien Van Gelder en Jo Cools Dienst Asiel- en Vluchtelingenbeleid Stad Gent Abcuré Datum van uitgifte december 2014 Met medewerking van Fedasil, Caritas International en IOM In dezelfde reeks verscheen ook een brochure Tips voor begeleiders van gezinnen die vrijwillig terugkeren. Beide brochures kan je bestellen bij de Dienst Asiel- en Vluchtelingenbeleid van de Stad Gent, tel Met de steun van Europees Terugkeerfonds Vooruitgaan door terugkeer

Kinderen en vrijwillige terugkeer

Kinderen en vrijwillige terugkeer Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor ouders die vrijwillig terugkeren met minderjarige kinderen Woord vooraf Als ouder wilt u het beste voor uw kinderen. Maar in sommige situaties is het niet gemakkelijk

Nadere informatie

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor begeleiders van gezinnen die vrijwillig terugkeren

Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor begeleiders van gezinnen die vrijwillig terugkeren Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor begeleiders van gezinnen die vrijwillig terugkeren Deze brochure is bedoeld voor terugkeerconsulenten en begeleiders van gezinnen met minderjarige kinderen die

Nadere informatie

Kinderen en vrijwillige terugkeer

Kinderen en vrijwillige terugkeer Kinderen en vrijwillige terugkeer Tips voor begeleiders van gezinnen die vrijwillig terugkeren naar hun land van herkomst INHOUD Waarom deze brochure? 3 Psychosociale aspecten van terugkeer 4 met kinderen

Nadere informatie

Je spreekt thuis verschillende talen? Dat is goed voor je kind!

Je spreekt thuis verschillende talen? Dat is goed voor je kind! Je spreekt thuis verschillende talen? Dat is goed voor je kind! Tips om je kind op te voeden in verschillende talen Heb je vragen over hoe je je kind kan opvoeden in verschillende talen? In deze folder

Nadere informatie

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door:

Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s. Foto Britt Straatemeier. Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Hoe kunt u voor uw bijzondere kleinkind zorgen? Tips voor opa s en oma s Foto Britt Straatemeier Deze brochure werd mogelijk gemaakt door: Tips voor grootouders Foto Susanne Reuling Als in het gezin van

Nadere informatie

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Alle ouders hebben het beste voor met hun kinderen. Ouders vragen

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang

Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang Handleiding Kind in Beeld Kinderopvang Waarom is kinderopvang goed voor mijn kindje. Foto Je bent zwanger. Het is goed om dan al na te denken over kinderopvang van je kindje.. Foto In de kinderopvang zorgt

Nadere informatie

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren'

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren' De tovenaar tovert De verhalenvertelster vertelt Wat zou een tovenaar allemaal kunnen toveren? Hoe zouden de kinderen zich voelen? Waar zie je dat aan? Is de tovenaar blij/ boos/ verdrietig of bang? Hoe

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Kinderen op bezoek op de intensive care

Kinderen op bezoek op de intensive care Kinderen op bezoek op de intensive care Handreiking voor ouders mca.nl Inhoudsopgave Hoe vertel ik mijn kind(eren) dat zijn/hun vader, moeder of ander familielid ernstig ziek op de IC ligt? 1 Hoe bereid

Nadere informatie

EXTRA TIPS TOEKOMSTBEGELEIDING

EXTRA TIPS TOEKOMSTBEGELEIDING EXTRA TIPS TOEKOMSTBEGELEIDING 5 INHOUD Toekomst 2 Thuisland 3 Gezin 4 Weerstand en emoties 7 Medische situatie 9 vier basishoudingen 11 INLEIDING Deze publicatie is een aanvulling op het methodiekboekje

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder

Terrorisme en dan verder Terrorisme en dan verder Hoe kunt u omgaan met de gevolgen van een aanslag? - Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie.

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

crisissituatie? hoe bereid je je voor?

crisissituatie? hoe bereid je je voor? crisissituatie? hoe bereid je je voor? crisissituatie? hoe bereid je je voor? crisishandboek 1 inleiding Als zelfstandige onthaalouder maak je elke dag werk van een veilige opvang. Toch kan ook jij geconfronteerd

Nadere informatie

Kinderen op bezoek op de Intensive Care

Kinderen op bezoek op de Intensive Care Kinderen op bezoek op de Intensive Care Informatie voor ouders/verzorgers Als een ouder of een familielid op de Intensive Care is opgenomen, kan dit voor kinderen veel vragen oproepen. Kinderen hebben

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit Pubers opvoeden Pubers opvoeden De puberteit is de ontwikkelingsfase tussen 10 en 18 jaar. Maar die puberteit is er natuurlijk niet opeens. Vanaf ongeveer 9 jaar kan je al merken dat kinderen beginnen

Nadere informatie

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN Inhoud: - Zorgeloos op uitje -Wat is autisme? - Wat houd een uitje precies in? - 15 TIPS om uw uitje tot een succes te maken Marinka

Nadere informatie

1. 与 荷 兰 语 之 家 (Huis van het Nederlands) 一 起 为 您 找 一 个 最 适 合

1. 与 荷 兰 语 之 家 (Huis van het Nederlands) 一 起 为 您 找 一 个 最 适 合 Onthaalbureau Inburgering Antwerpen 安 特 卫 普 市 社 会 融 入 接 待 处 Bent u nieuw in Vlaanderen en wilt u Nederlands leren? wilt u meer weten over het leven in Vlaanderen? zoekt u werk? hebt u andere vragen? Onthaalbureau

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Leer uw kind De Ondergoedregel.

Leer uw kind De Ondergoedregel. 1. Leer uw kind De Ondergoedregel. Ongeveer één op de vijf kinderen is slachtoffer van seksueel geweld, waaronder seksueel misbruik. U kunt helpen voorkomen dat het uw kind overkomt. Leer uw kind De Ondergoedregel.

Nadere informatie

Uw kind tijdens/na het ziekenhuisbezoek

Uw kind tijdens/na het ziekenhuisbezoek Uw kind tijdens/na het ziekenhuisbezoek Reacties tijdens een ziekenhuisopname Kinderen kunnen op verschillende manieren reageren op hun ziekenhuisopname. Een opname is altijd een ingrijpende gebeurtenis.

Nadere informatie

LIEGEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om meer te leren over liegen en hoe je het kan stoppen.

LIEGEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om meer te leren over liegen en hoe je het kan stoppen. LIEGEN Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om meer te leren over liegen en hoe je het kan stoppen. WAT IS LIEGEN? Liegen is als je er bewust voor kiest om niet de waarheid te zeggen of de

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Omgaan met mensen met een beperking

Omgaan met mensen met een beperking Omgaan met mensen met een beperking makkelijker dan u denkt! Gebruik de juiste woorden! Het is belangrijk dat we iedereen respectvol benaderen en mensen niet reduceren tot hun beperking. Vandaar de termen

Nadere informatie

Slaapwel baby. Hoeveel slaapt een baby?

Slaapwel baby. Hoeveel slaapt een baby? Slaapwel Slaapwel baby Net zoals volwassenen slapen ook niet alle kinderen even gemakkelijk of regelmatig. In deze brochure vind je meer informatie over goede slaapgewoontes en krijg je tips voor een gezonde

Nadere informatie

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Echtscheiding en kinderen Kinderen zien het gezin waarin zij zijn grootgebracht vaak als een eenheid die er altijd was

Nadere informatie

3 HELPENDE TIPS OM BIJ JEZELF TE BLIJVEN ALS ER ANGST OF DWANG IN JE GEZIN VOORKOMT

3 HELPENDE TIPS OM BIJ JEZELF TE BLIJVEN ALS ER ANGST OF DWANG IN JE GEZIN VOORKOMT 3 HELPENDE TIPS OM BIJ JEZELF TE BLIJVEN ALS ER ANGST OF DWANG IN JE GEZIN VOORKOMT Thea van Bodegraven-Boonstra Maart 2016 Voorwoord Wat kun je verwachten in dit e-book? Als er iemand in jouw gezin last

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent

Inhoudsopgave. Inleiding. Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent. Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Kind-In-Zicht Inhoudsopgave Inleiding Als je een peuter en tussen 3 en 5 jaar bent Als je een kleuter en tussen 6 en 8 jaar bent Als je een tiener en tussen 9 en 12 jaar bent Als je een puber en tussen

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Breek vrij uit je Gedachten-Gevangenis

Breek vrij uit je Gedachten-Gevangenis Bedankt voor het downloaden van dit E-book. Mijn naam is Erna Zuidhoek. Ik zie het als mij missie om jou te helpen het beste uit je leven te halen en vrij te breken uit oordelen, beperkende gedachten,

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Gewoon zo! WONEN: HOE ONTMOET JE BUURTBEWONERS?

Gewoon zo! WONEN: HOE ONTMOET JE BUURTBEWONERS? Gewoon zo! WONEN: HOE ONTMOET JE BUURTBEWONERS? Inhoud WELKE INFORMATIE VIND JE IN DIT BOEKJE? Bladzijde 3 - Waarom een boekje over je buurt? Bladzijde 4 - Ontdek je buurt Bladzijde 6 - Een buurtkaart

Nadere informatie

Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu?

Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu? Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu? Proficiat & bedankt! Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. Fantastisch dat je je zo wil engageren om samen met ons kwetsbare

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie doorgeven per E-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Het verpleegkundig spreekuur Borstkliniek

Het verpleegkundig spreekuur Borstkliniek Het verpleegkundig spreekuur Borstkliniek 1. De borstverpleegkundigen: wie zijn we? De borstverpleegkundigen organiseren het verpleegkundig spreekuur in de Borstkliniek. We werken nauw samen met de artsen,

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

Overzicht sessies ouders Overzicht sessie kinderen Sessie 1 Introductie Sessie 2 Het verhaal en de veiligheid Sessie 3 Veiligheid en tips

Overzicht sessies ouders Overzicht sessie kinderen Sessie 1 Introductie Sessie 2 Het verhaal en de veiligheid Sessie 3 Veiligheid en tips Overzicht sessies ouders Overzicht sessie kinderen Sessie 1 Introductie Stap 1: Welkom en introductie Stap 2: Introductie van de werkboeken Stap 3: Uitleg doel van de groep Stap 4: Waarom beginnen ouders

Nadere informatie

Kind in Beeld. Kinderopvang

Kind in Beeld. Kinderopvang Kind in Beeld Kinderopvang Inhoud Waarom is kinderopvang goed voor mijn kindje? 4 Waarom breng ik mijn kindje naar de kinderopvang? 6 Hoeveel kost kinderopvang? 8 Legende Prijs Inkomen Kindje Begeleider

Nadere informatie

Kind in Beeld. Kinderopvang

Kind in Beeld. Kinderopvang Kind in Beeld Kinderopvang Inhoud Waarom is kinderopvang goed voor mijn kindje 4 Waarom breng ik mijn kindje naar de kinderopvang 6 Hoeveel kost kinderopvang 8 Legende Prijs Inkomen Kindje Begeleider Dagen

Nadere informatie

Het verpleegkundig spreekuur Pelviene Oncologie

Het verpleegkundig spreekuur Pelviene Oncologie Het verpleegkundig spreekuur Pelviene Oncologie 1. De verpleegkundig consulenten pelviene oncologie: wie zijn we? De verpleegkundig consulenten organiseren het verpleegkundig spreekuur in de multidisciplinaire

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN Dit thema is opgesplitst in drie delen; gevoelens, ruilen en familie. De kinderen gaan eerst aan de slag met gevoelens. Ze leren omgaan met de gevoelens van anderen. Daarna

Nadere informatie

Spoorboekje. Als je het mij vraagt. Onderwijs Vanuit autisme bekeken

Spoorboekje. Als je het mij vraagt. Onderwijs Vanuit autisme bekeken Spoorboekje Als je het mij vraagt Onderwijs Vanuit autisme bekeken 1 Start Wat vinden kinderen en jongeren met autisme eigenlijk van het onderwijs? Vanuit autisme bekeken vroeg hen wat zij willen vertellen

Nadere informatie

Ambulante ondersteuning

Ambulante ondersteuning Ambulante ondersteuning Wie zijn we? Tweb biedt ambulante ondersteuning aan mensen met een beperking die zelfstandig wonen of willen gaan wonen in de regio Vlaamse Ardennen. Wij worden gesubsidieerd door

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

GDF SUEZ wordt ENGIE. Een medewerker afwezig? Regels en praktische tips

GDF SUEZ wordt ENGIE. Een medewerker afwezig? Regels en praktische tips GDF SUEZ wordt ENGIE Een medewerker afwezig? Regels en praktische tips Nagenoeg 40% van de afwezigheden wegens ziekte houdt verband met de arbeidsomstandigheden (soort werk, omgeving, sfeer, uurregeling,

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Er zijn leuke en fijne momenten in de opvoeding, maar ook moeilijke en zware momenten. Deze moeilijke momenten hebben soms te maken met een bepaalde fase

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

Zonder toestemming. Nota BOPZ eenvoudige versie

Zonder toestemming. Nota BOPZ eenvoudige versie Nota BOPZ eenvoudige versie Zonder toestemming Ben je soms boos? Ben je soms boos en ben je dan wel eens gevaarlijk voor jezelf of anderen? Of doe je wel eens dingen die niet mogen? Soms moeten begeleiders

Nadere informatie

7Fiche. tzitemzo... als je een minderjarige vreemdeling bent in België. Terugkeer naar je land van herkomst (of een derde veilig land).

7Fiche. tzitemzo... als je een minderjarige vreemdeling bent in België. Terugkeer naar je land van herkomst (of een derde veilig land). 7Fiche tzitemzo... als je een minderjarige vreemdeling bent in België Terugkeer naar je land van herkomst (of een derde veilig land). Of je nu alleen bent in België of niet, of je legaal of illegaal in

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten.

We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten. We geven informatie en advies aan je werkgever en collega s. Samen zoeken we naar oplossingen. We geven je informatie over verenigingen en diensten. We helpen je bij het verbeteren van je contacten met

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Lieve ouder, De inhoud van wat je schrijft is persoonlijk. Probeer eerlijk te zijn in wat je schrijft en je gevoelens toe te laten.

Lieve ouder, De inhoud van wat je schrijft is persoonlijk. Probeer eerlijk te zijn in wat je schrijft en je gevoelens toe te laten. Lieve ouder, Langs de één of andere weg ben je in het bezit gekomen van dit boekje, omdat je je kindje verloor door abortus en je het daar moeilijk mee hebt. Dit boekje is een soort dagboek, een leidraad

Nadere informatie

# H E T Z A N D K A S T E L E N P R O G R A M M A E n d e k i n d e r e n s c h e i d e n m e e...! Hoe vertel je het de kinderen?

# H E T Z A N D K A S T E L E N P R O G R A M M A E n d e k i n d e r e n s c h e i d e n m e e...! Hoe vertel je het de kinderen? # H E T Z A N D K A S T E L E N P R O G R A M M A E n d e k i n d e r e n s c h e i d e n m e e....! Hoe vertel je het de kinderen? TIPS VOOR OUDERS Veel scheidende ouders vinden het moeilijk om aan hun

Nadere informatie

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT

INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT INFORMATIE KINDEREN IN ROUW 0-3 JAAR STICHTING STERRENKRACHT Voorwoord Beste ouders/verzorgers, Deze informatie is bedoeld om antwoord te geven op vragen als: Hoe ga ik om met het verdriet, angst of boosheid

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE?

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE? Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Veilig Thuis, tel.: 0800 2000 Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een uitgave van JIP Den Haag en Middin.

Nadere informatie

Het koninkrijk van God vlakbij

Het koninkrijk van God vlakbij Het koninkrijk van God vlakbij Dit werkboek is van : Cellessen voor kinderen van 8-12 jaar Serie lessen voor kleine groepen; leeftijd 8-12 jaar Lessen zijn geschreven op basis van het boek Natuurlijk BOVENnatuurlijk

Nadere informatie

TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN

TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN Deze folder legt uit hoe ouders gedragsproblemen van hun kinderen kunnen veranderen. TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN Deze folder is bedoeld om ouders te helpen gedragsproblemen van

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Lees blz. 5 tot en met 8. Jim vindt Rudsel een rare naam. Jim zegt dit ook tegen Rudsel. Vind jij het ook een rare naam? Is

Nadere informatie

Gezond en veilig reizen. lyondellbasell.com

Gezond en veilig reizen. lyondellbasell.com Gezond en veilig reizen 1 Reis Gezondheid en Veiligheid De meesten van ons gaan op een gegeven moment op reis, voor werk of plezier. Als we elke reis goed voorbereiden middels een reis plan en dit plan

Nadere informatie

Kinderen helpen met Focussen

Kinderen helpen met Focussen Kinderen helpen met Focussen Enkele raadgevingen voor begeleiders Simon Kilner Vertaling Some Guidelines for Companions door Evelien Kroese En is het Ok om? Hoe zegt je kind nee? Wat is Focussen? Focussen

Nadere informatie

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG INCIDENT Toelichting Deze brochure is een vertaling van de handleiding van Gottman (www.gottman.com) voor het verwerken van ruzies uit het verleden en betreurenswaardige

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed

Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Het medicijn Gammaglobuline in je bloed Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl

Nadere informatie

Inhoud Inleiding: Het ouderschap na de scheiding Hoe kinderen de scheiding ervaren

Inhoud Inleiding: Het ouderschap na de scheiding Hoe kinderen de scheiding ervaren Inhoud Inleiding: Het ouderschap na de scheiding 11 Samen de toekomst onder ogen zien 12 Hoe kinderen de scheiding ervaren 12 Communicatie als uiting van liefde 13 Wat is het Zandkastelenprogramma? 15

Nadere informatie

Hoe vertel ik het mijn kinderen?

Hoe vertel ik het mijn kinderen? Hoe vertel ik het mijn kinderen? Máxima Oncologisch Centrum Inhoud pagina Voor wie is deze folder? 2 Moet ik het de kinderen wel vertellen? 2 Hoe vertel ik het de kinderen? 3 Hoe reageren kinderen? 3 o

Nadere informatie

Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers ONDERZOEK Introductiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Voor wie is onderzoek? Onderzoek is bedoeld voor jou en andere kinderen of jongeren in de leeftijd van 6 tot 23 jaar. Soms ben jij zelf degene

Nadere informatie

We moeten je iets vertellen Praten met kinderen over uitslagen van prenataal onderzoek

We moeten je iets vertellen Praten met kinderen over uitslagen van prenataal onderzoek We moeten je iets vertellen Praten met kinderen over uitslagen van prenataal onderzoek een handreiking voor risicodragers en hun partners Inhoudsopgave Voorwoord 3 Leeswijzer 4 Inleiding 5 1. Wat kunt

Nadere informatie

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen?

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Familie of naaste zijn van iemand die zichzelf beschadigt kan erg moeilijk zijn. Iemand van wie je houdt doet zichzelf pijn en het lijkt alsof je niks kunt

Nadere informatie

Gezinspsychiatrie in Beilen

Gezinspsychiatrie in Beilen informatie voor kinderen Gezinspsychiatrie in Beilen Dagbehandeling, kliniek en centrum voor gezinshereniging www.ggzdrenthe.nl Met het hele gezin in behandeling Jouw gezin komt misschien in behandeling

Nadere informatie

Hulp- en dienstverlening van de Vlaamse gemeenschap in de gevangenis van Antwerpen

Hulp- en dienstverlening van de Vlaamse gemeenschap in de gevangenis van Antwerpen HULP- EN DIENSTVERLENING AAN GEDETINEERDEN Foto: Gevangenis Antwerpen Hulp- en dienstverlening van de Vlaamse gemeenschap in de gevangenis van Antwerpen Wat kan je hier allemaal doen? Bij wie kan je terecht?

Nadere informatie

Inknippen van je tongriempje

Inknippen van je tongriempje Wilhelmina Kinderziekenhuis Inknippen van je tongriempje Wat staat er in deze folder Inleiding voor ouders 2 Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar 4 Inknippen van het tongriempje 6 Tips 9 Wil je meer

Nadere informatie

Actielessen. Lesbrief 1. Nederlands leren. Wat leert u in deze les? Veel succes!

Actielessen. Lesbrief 1. Nederlands leren. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl Actielessen Lesbrief 1. Nederlands leren Wat leert u in deze les? Op welke manieren je Nederlands kunt leren. Zinnen met als. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis Les 10: Hoe zeg ik nee Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten het verschil tussen prettige en onprettige situaties en kunnen deze herkennen. Kinderen weten dat ze onprettige aanrakingen mogen weigeren.

Nadere informatie

Workshop communiceren met kinderen Versterk de band met je kind

Workshop communiceren met kinderen Versterk de band met je kind Workshop communiceren met kinderen Versterk de band met je kind Welkom! Wij zijn Susanne Visser en Ineke Wulp en werkzaam voor het Centrum voor Jeugd en Gezin in Wijk Bij Duurstede. Het organiseren van

Nadere informatie

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: Wat kun je zelf doen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog Juni 2012 eerste

Nadere informatie

Informatiebrochure: kind onder narcose

Informatiebrochure: kind onder narcose Informatiebrochure: kind onder narcose Informatiebrochure: Bezoeker in het operatiekwartier (begeleidende ouders) Door deze brochure goed door te nemen, kunt u uw kind reeds thuis voorbereiden op de ziekenhuisopname,

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

crisissituatie? hoe bereid je je voor?

crisissituatie? hoe bereid je je voor? crisissituatie? hoe bereid je je voor? crisissituatie? hoe bereid je je voor? crisishandboek 1 inleiding Als dienstverantwoordelijke maak je samen met je aangesloten onthaalouders elke dag werk van een

Nadere informatie

Signaleringslijst voor leerlingen met autisme!

Signaleringslijst voor leerlingen met autisme! Signaleringslijst voor leerlingen met autisme! Wennen en je begrepen voelen op je nieuwe school. De overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs is voor iedereen even wennen. Zeker als je

Nadere informatie

Autisme in je vrije tijd

Autisme in je vrije tijd Autisme in je vrije tijd KINDEREN MET AUTISME IN EEN GEWONE JEUGDVERENIGING? HET KAN! Een informatieve brochure door Elise Burny - orthopedagoog Jannicke Hurtekant - orthopedagoog Petra Warreyn - klinisch

Nadere informatie

inschrijving gratis onderwijs Onderwijs problemen kleuterschool schoolplicht schoolagenda buitenschoolse activiteiten ouderverenigingen

inschrijving gratis onderwijs Onderwijs problemen kleuterschool schoolplicht schoolagenda buitenschoolse activiteiten ouderverenigingen problemen schoolagenda gratis onderwijs schoolplicht inschrijving kleuterschool buitenschoolse activiteiten ouderverenigingen Onderwijs In België zijn kinderen verplicht naar school te gaan van 6 tot 18

Nadere informatie

Materiële hulp voor kinderen die illegaal verblijven

Materiële hulp voor kinderen die illegaal verblijven Versie nr: 1 Laatste wijziging: 12-06-2007 1) Waartoe dient deze fiche? 2) Waartoe dient deze fiche? 3) Wat verstaan we onder materiële hulp aan kinderen die illegaal in België verblijven? 4) Wat omvat

Nadere informatie

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders Scheiden doe je samen Ieder kind reageert anders Scheiden. Ook al is het misschien beter voor iedereen, het blijft een ingrijpende gebeurtenis. Vooral voor kinderen. Het gezin dat al die tijd zo vanzelfsprekend

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Zelfstandig wonen

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Zelfstandig wonen PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Zelfstandig wonen Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Caroline van den Kommer, Mary Korten, Ruud

Nadere informatie

Mijn leven geschreven

Mijn leven geschreven Mijn leven geschreven Biedt ondersteuning bij het op papier zetten van uw eigen levensverhaal. Zo blijven uw eigen verhalen bewaard voor uw naasten. woord vooraf 1 Woord vooraf In ieder mens schuilt een

Nadere informatie

Klant bij OCMW Antwerpen

Klant bij OCMW Antwerpen Klant bij OCMW Antwerpen Wat doe jij? Wat doen wij? 1 Inhoud 1. Het ontstaan van het OCMW... 4 2. De werking van OCMW Antwerpen... 5 2.1. Waar vind je OCMW Antwerpen... 5 2.2. Hoe helpt OCMW Antwerpen?...

Nadere informatie

Wat leuk dat je gaat vliegen met Transavia!

Wat leuk dat je gaat vliegen met Transavia! Wat leuk dat je gaat vliegen met Transavia! Misschien dat je van te voren wat zenuwachtig bent voor de vlucht of dat je zelfs vliegangst hebt. Je bent zeker niet de enige. We maken dagelijks passagiers

Nadere informatie

Eerste hulp bij. dating. Dit boekje is van:

Eerste hulp bij. dating. Dit boekje is van: Eerste hulp bij dating Dit boekje is van: Colofon Dit boekje is gemaakt voor Healthy Athletes. Voor meer informatie over Healthy Athletes, ga naar www.specialolympics.nl. Het boekje is ontwikkeld door

Nadere informatie

Vragende oogjes Een mondje dat zwijgt Alleen op een bankje En het grote gevoel van eenzaamheid

Vragende oogjes Een mondje dat zwijgt Alleen op een bankje En het grote gevoel van eenzaamheid Wat doe je als grootouder wanneer je kleinkinderen een scheiding meemaken? Scheiding, Grootouders, Kleinkinderen Hilde Van Roeyen Als kleuterjuf kwam Hilde Van Roeyen van nabij in contact met kinderen

Nadere informatie