AgroAgenda Noord Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "AgroAgenda Noord Nederland"

Transcriptie

1 AgroAgenda Noord Nederland 1. AANLEIDING De uitdaging Nederland is de één na grootste exporteur van landbouwproducten ter wereld. Noord- Nederland levert daar een forse bijdrage aan. De hele noordelijke agro & foodketen - de boeren voorop - leveren dag in dag uit kwaliteitsproducten. De sector is sterk geworteld in deze regio. De Noord-Nederlandse agro & foodsector weet zich ook in de huidige economische crisis goed staande te houden: het is een van de weinige sectoren waarin nog sprake is van groei, zowel binnen de landbouw zelf als in de toelevering en verwerking. Daarmee staat de sector symbool voor innovatiekracht en ondernemerschap. Daar zijn we trots op en dat koesteren we. De agro- en foodsector in Noord-Nederland staat de komende jaren wel voor een uitdaging. Er is een toenemende maatschappelijke druk en interne motivatie om de sector verder te verduurzamen en er staat een ingrijpende hervorming van het Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voor de deur met vermindering van bedrijfstoeslagen en marktondersteuning. Dat betekent dat de primaire landbouw én de betrokken ketenpartijen in Noord-Nederland: marktgerichter moeten gaan produceren; vergroenen invulling geven aan maatschappelijke wensen (dierwelzijn, volksgezondheid, biodiversiteit, landschap, klimaat, energie en de relatie boer-burger). Richting biobased economy Als noordelijke agro- en foodsector (agrarische ondernemers, bedrijven in de toelevering en verwerking, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen) zijn wij er met de drie noordelijke provincies van overtuigd, dat met een gezamenlijke noordelijke aanpak een krachtige impuls kan maar ook moet worden gegeven aan de ontwikkeling in de richting van een biobased economy. Dit sluit naadloos aan bij de doelstellingen van het Europees beleid (Europa 2020), het nationale topsectorenbeleid voor Agro & Food, Chemie en Energie en de regionale innovatiestrategie voor slimme specialisatie (RIS3) van Noord-Nederland. Ook zijn we ervan overtuigd dat we daarmee nú aan de slag moeten, gelet op de invoering van de voorstellen van het GLB ! Met als uitgangspunt dat de sector zelf hierbij het initiatief heeft en houdt en de provincies het samenwerkingsproces faciliteren.. AgroAgenda als start voor sterk netwerk Deze AgroAgenda Noord-Nederland vormt de start voor onze gezamenlijke aanpak, waarmee wij ons, als een sterk noordelijk netwerk, op basis van hierna te noemen ambitie en programmalijnen de komende jaren gaan richten op de realisering van vernieuwende en aansprekende projecten. De AgroAgenda zien wij als een ontwikkelagenda, dat wil zeggen dat gaandeweg andere partijen zich kunnen aansluiten en nieuwe projecten op de agenda worden geplaatst..

2 2. DE NOORDELIJKE AGRO- EN FOODSECTOR 2013 Sterke punten De agro- en foodsector in Noord-Nederland is een belangrijke pijler onder de noordelijke economie en heeft anno 2013 een prima uitgangspositie voor de toekomst. De drijvende krachten achter deze sector zijn: Moderne, marktgeoriënteerde en hoogopgeleide boeren, die gemotiveerd zijn kennis te ontwikkelen, te delen en toe te passen; Goede landbouwkundige structuur: grote kavels met vruchtbare bodems, een goede zoetwatervoorziening en een gunstig teeltklimaat; Sterke grondgebonden agroproductieketens: Zuivel als dominante keten in Noord-Nederland; Groot aandeel in de Nederlandse pootgoedproductie, bestemd voor wereldwijde export; Aardappelzetmeel, van groot belang voor de Veenkoloniën; Belangrijk aandeel in suikerproductie en verwerking; Innovatieve mkb-bedrijvigheid in de food (vanouds gebaseerd op de aanwezige agrosector). Een mooi, gevarieerd en schoon landelijk gebied met een rijke cultuurhistorie, waar de druk van het stedelijk gebied beperkt is; Kansen voor verbetering van de biodiversiteit, kwaliteit van water, bodem en lucht en invulling van groenblauwe diensten door de landbouw; Sterk kennisnetwerk op agro & foodgebied en aanpalende terreinen (water, sensortechnologie, energie, healthy ageing), die unieke kansen biedt voor cross-overs. 3. AMBITIE Met deze AgroAgenda willen wij bereiken dat de noordelijke agrosector in 2020: modern en renderend is, schoon en efficiënt produceert en: in balans is met mens en omgeving. Wij zijn er van overtuigd dat op deze manier de sterke concurrentiepositie van de noordelijke agrosector behouden en verder versterkt kan worden. Op basis van de aanwezige dynamiek en vernieuwingskracht willen wij de noordelijke regio op weg naar 2020 gezamenlijk verder ontwikkelen tot een biobased economy. Daardoor zullen duurzaamheidsaspecten als inkomen, leefbaarheid en milieu goed in balans zijn. Met deze inzet willen we nadrukkelijk ook een bijdrage leveren aan maatschappelijke uitdagingen in Nederland en Europa als klimaat & energie en behoud en versterking van de werkgelegenheid in de agrofood en aanverwante sectoren.. 4. PROGRAMMALIJNEN Onze ambitie is hierna beknopt uitgewerkt aan de hand van een 5-tal programmalijnen. Deze uitwerking is bedoeld als inhoudelijke aanjager voor projecten. Bij wijze van startprogramma voor 2013/2014 wil de noordelijke agro- en foodsector zich presenteren met een 8-tal icoonprojecten (zie hierna onder 6). Nu eerst de 5 programmalijnen:

3 4.1.Duurzame primaire productie De ondernemers in de land- en tuinbouw in Noord- Nederland staan bekend om hun hoge productiviteit en efficiënte wijze van benutten van hulpbronnen. Met relatief weinig input wordt een hoge opbrengst van een goede kwaliteit geleverd. Een duurzaam bodembeheer is hier van cruciaal belang. Het kan en moet nog beter, niet alleen voor de koplopers maar voor het hele peloton. Voor de primaire sector ligt hier de opgave om, in nauwe samenwerking met de agro- en foodindustrie en de kennisinstellingen, de productiewijze zowel economisch als ecologisch verder te verduurzamen. Noord-Nederland koploper in verduurzaming en daarmee tot voorbeeld voor Europa en de wereld, daar willen we naar toe! 4.2.Meer toegevoegde waarde in de keten De agro- en foodsector in Noord-Nederland zet al jaren in op het bevorderen van de biobased economy. Dat doen we door het werken aan gezond voedsel, waarmee je ook gezond oud kunt worden en ook door de verwerking van groene grondstoffen en reststromen tot hoogwaardige producten. Noord-Nederland heeft in dit opzicht bepaald het nodige te bieden: - een hoogproductieve landbouwsector, die een breed scala aan groene grondstoffen kan produceren van hoogwaardige kwaliteit; - een aantal krachtige economische sectoren de agro & foodindustrie, de chemische industrie, de energiesector met bijbehorende infrastructuur- en een netwerk van gerenommeerde onderwijs- en kennisinstellingen. Inmiddels hebben we gezamenlijk kennisnetwerken opgezet tussen agro&food en chemie, watertechnologie, energie en healthy ageing. Hierop voortbouwend zien wij nieuwe kansen voor onder andere nog efficiënter gebruik van biomassa. Wij willen een leidende en toonaangevende positie in Europa vervullen als het gaat om duurzaam gebruik van groene grondstoffen in de hele keten. 4.3.Landbouw en omgeving Ongeveer driekwart van het noordelijke grondoppervlak heeft een agrarische functie. Daarnaast wordt het landelijk gebied gebruikt voor wonen, werken, recreatie, water en natuur. De landbouw is dus veruit de grootste ruimtegebruiker en geeft voor een belangrijk deel vorm aan onze cultuurlandschappen. We willen de landbouw ontwikkelruimte blijven bieden, in balans met de andere functies in het landelijk gebied. En we streven er naar dat de landbouw met agrarisch natuur- en landschapsbeheer en andere vormen van blauwgroene diensten bijdraagt aan een verbetering van de kwaliteit van het landelijk gebied. Ook hierbij willen we meer met minder bereiken: minder administratieve lasten en meer rendement van de beheersactiviteiten. Voor deze opgave is een proactieve samenwerking van de agrarische sector, natuur- en bewonersorganisaties met kennisinstellingen, overheden en andere belanghebbenden in het landelijk gebied nodig.

4 4.4.Infrastructuur De overwegend grondgebonden landbouw in Noord-Nederland heeft zijn sterke positie onder meer te danken aan de goede externe productie-omstandigheden: de verkaveling en de waterhuishouding. Dat betekent niet dat er niets meer hoeft te gebeuren. Ontwikkelingen gaan door, zoals de voortgaande schaalvergroting in de landbouw, klimaatverandering met grotere tekorten en overschotten aan water en toenemende verzilting langs de noordelijke kuststrook, bodemdaling door delfstoffenwinning en veenoxidatie. Hierop gaan we met kavelruil en optimalisatie van de waterhuishouding inspelen, Met integrale projecten worden naast landbouwdoelen ook doelen van andere belangen gediend, zoals die van de Kaderrichtlijn Water, natuur, recreatie en leefbaarheid en de verkeersveiligheid op het platteland. 4.5.Kennisnetwerk. Een sterke agrosector vraagt een sterk kennisnetwerk. Kennis ondersteunt, jaagt aan en biedt inzichten. Noord- Nederland kent al meer dan een eeuw kennisnetwerken voor de agroketen, die zich net als de sector blijft vernieuwen. Belangrijk is dat nieuwe kennis meer en sneller in de praktijk gaat landen. Duurzaam en vernieuwend produceren vraagt om ambitieuze, ondernemende mensen. Modern werkgeverschap met ruimte voor mensen om zich te ontwikkelen en bij te dragen aan verbetering en vernieuwing in het werk maakt de sector interessant voor excellente mensen. Daarnaast zal onderzoek en onderwijs steeds meer vraaggestuurd worden. Voor ons de uitdaging is om dat te realiseren. Kennis ontwikkelen en leren gebeurt in veel gevallen door samen te werken aan vragen van bedrijven en maatschappelijke organisaties. Praktijkkennis, onderzoek en onderwijs zorgen samen voor duurzame productie en nieuwe toepassingen van agrarische producten. Een manier om dit te bereiken is het samen opzetten en gebruiken van (applicatie)centra zoals Dairy Campus en KANON. Daarbij wordt kennis, die ontwikkeld is in andere sectoren, sneller en beter toepasbaar gemaakt voor de agrosector. 5. AFSPRAKEN Het bovenstaande overwegende, en met als doel de ontwikkeling en uitvoering van de AgroAgenda Noord-Nederland, komen de hieronder genoemde partijen het volgende overeen: 1.De partijen verbinden zich aan de hiervoor geschetste ambities en spreken de bereidheid uit om in de periode , op basis van coöperatieve samenwerking en met inzet van ons ten dienste staande middelen, tot realisering daarvan te komen; 2.De partijen stellen een Stuurgroep in die de uitvoering van de AgroAgenda coördineert, daarbij ondersteund door een (klein) projectteam. 3.Partijen evalueren halfjaarlijks de stand van zaken en voortgang van de AgroAgenda; het Noordelijk Landbouwberaad (NLB) fungeert hierbij als klankbord.

5 Aldus ondertekend, Namens LTO Noord, [naam, handtekening, plaats, datum] Vanuit de agro-industrie, [naam, naam organisatie, handtekening, plaats, datum] Vanuit de maatschappelijke organisaties, [naam, naam organisatie, handtekening, plaats, datum] Vanuit de onderwijs- en kennisinstellingen, [naam, naam organisatie, handtekening, plaats, datum] Namens Gedeputeerde Staten van de Provincie Drenthe, [naam, handtekening, plaats, datum] Namens Gedeputeerde Staten van de Provincie Fryslân, [naam, handtekening, plaats, datum] Namens Gedeputeerde Staten van de Provincie Groningen, [naam, handtekening, plaats, datum]. Namens het Rijk, de Staatssecretaris van Economische Zaken, mevrouw Sharon Dijksma, [naam, handtekening, plaats, datum] De bovengenoemde partijen nodigen partijen vanuit bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden van harte uit om de AgroAgenda Noord-Nederland mede te ondertekenen.

6 6. ICOONPROJECTEN 1. Structurele bodemverbetering De bodem is een van de belangrijkste productiefactoren voor de agrarische ondernemer. De kwaliteit is de laatste jaren onder druk gekomen. Daarvoor zijn diverse oorzaken aan te wijzen. Zo kan de structuur zijn aangetast door zware machines, kunnen er verdichte lagen zijn ontstaan, kan het organische stofgehalte te laag zijn, of ontbreekt het aan een gezond bodemleven. De afgelopen jaren zijn allerlei projecten uitgevoerd, die deelaspecten in beeld brachten. Er is dringend behoefte aan samenhang en maatregelen, waarmee de ondernemers daadwerkelijk, en over de hele breedte vooruitgang kunnen boeken. Dat is niet alleen van belang voor de boer zelf, ook de waterbeheerder heeft belang bij een goede buffering van water in de bodem en bij een reductie van emissies naar het oppervlaktewater. Het sluiten van kringlopen, bijvoorbeeld in het gebruik van organische stof en nutriënten/mineralen, is een belangrijk uitgangspunt bij de invulling van maatregelen. Bij maatregelen gaat het zowel om de akkerbouw als om de melkveehouderij. Samenwerking is in dit verband cruciaal. In Noordelijk verband is hier al veel ervaring mee opgedaan, bijvoorbeeld in het project Duurzaam Boer Blijven. Noord Nederland wil hier op voortbouwen. Door in te zetten op een structurele bodemverbetering en het sluiten van kringlopen wil Noord Nederland de veelheid van initiatieven die de afgelopen jaren zijn ontwikkeld, met elkaar verbinden en de beschikbare kennis omzetten in een uitvoeringsstrategie voor Noord- Nederland. Belangrijke onderdelen hiervan zullen zijn: - Onderzoek door kennisinstellingen om antwoord te geven op lacunes in kennis; - In beeld brengen van belemmerende regels en deze bespreken met het bevoegd gezag; - Verwerken door onderwijsinstellingen (op alle niveau s) van de kennis in adequate lesprogramma s; - Afstemming van activiteiten met studiegroepen en demonstratievelden door partijen uit de agribusiness. Waar mestverwerking en -bewerking een toegevoegde waarde heeft, zal dit ook binnen het project een plek krijgen. 2. Amazing grazing De koe in de wei is een Nederlands icoon. Zij is beeldbepalend voor de beleving van de melkveehouderij en daardoor bepalend voor de zuivelmarkt. De toenemende aandacht voor milieu, dierenwelzijn en landschappelijke inpassing vraagt om inzicht in de combinatie van meer bewegingsruimte voor koeien door weidegang versus minder emissies. Daarom willen we een weidegangbeweging op gang brengen als tegenhanger van de trend van op stal houden. Amazing Grazing kan worden gezien als kansrijke ontwikkeling in het verlengde van Smart Dairy Farming, een baanbrekend Noord Nederlands initiatief.

7 3. Bio-LNG voor transport van melk en suiker De zuivelsector verwacht een toename van de melkproductie met 20% per Om CO2 neutraal te produceren moet ze grote stappen zetten om CO2 reductie te realiseren. Kleinschalige maatregelen, zoals lichtere voertuigen, leveren onvoldoende op. De melk transporteren in tankauto's, oftewel Rijdende Melk Ontvangst (RMO s), die op bio-lng (groen gas) rijden, levert wel een grote bijdrage aan CO2 reductie. Het Bio-LNG kan geproduceerd worden uit uit eigen co-vergisters, in samenwerking met afvalverwerkers. De mineralen worden tegelijkertijd omgezet in nieuwe en gemakkelijk toepasbare kunstmestvervangers en groene grondstoffen. De Suiker Unie gaat ook bio-lng, uit eigen vergisters van bietresten, gebruiken in haar eigen vrachtwagens om haar CO2-voetdruk te verkleinen. 4. Carbohydrate Competence Center (CCC) Carbohydrate Competence Center (CCC) is een samenwerkingsverband van bedrijven en kennisinstellingen, dat zich richt op het optimaal benutten van de agrarische grondstoffen binnen de voedingsmiddelen en chemische industrie via het cascadeprincipe. De in Nederland beschikbare koolhydraatkennis wordt in het kader van het CCC gebundeld, en nieuwe kennis over koolhydraten door vraaggestuurd onderzoek gegenereerd, om deze in te zettten waar zich kansen voor economische meerwaarde voordoen. Koolhydraten zijn groene grondstoffen, evenals eiwitten en vetten, en zijn voor de mens vooral belangrijk als voedingsstoffen en energieleverancier. Het CCC is een Noord- Nederlands initiatief. CCC is in 2009 van start gegaan en is een omvangrijke bundeling van bedrijven(19) en kennisinstellingen: Avebe, Friesland Foods, Cosun, HZPC Holland BV, Averis, Huhtmaki,Van Drie Group, Syral, Mars, VION, Danone en de kennisinstellingen Universiteit van Utrecht, RUG, UMCG, Hanzehogeschool, Van Hall Larenstein, TNO Kwaliteit en Leven en de WUR. 5. Innovatie Landbouw Veenkoloniën Het Innovatieprogramma Landbouw Veenkoloniën is het eerste resultaat van samenwerking tussen AVEBE, ANOG (Agrarische Natuurvereniging Oost-Groningen), LTO Noord en de Agenda voor de Veenkoloniën om te bereiken dat de landbouw in de Veenkoloniën in 2020 een vitale sector is en blijft. De belangrijkste doelen per 2020 van het Innovatieprogramma zijn: Rendement: naar 15 ton zetmeel, 15 ton suiker en 10 ton graan per hectare. Inkomen: een kwart van het ondernemersinkomen uit biobased products Energie: 20% lokaal en groen geproduceerd e energie Mineralenkringlopen: sluiten van mineralenkringlopen op gebiedsniveau Vergroening: 5% van het landbouwareaal inzetten voor vergroening Kennis & Innovatie: ontwikkeling professioneel en innovatief "Kennisnetwerk Veenkoloniën". Zoals blijkt uit bovenstaande doelen is de strategie vooral Meer met Minder : door efficiënter gebruik van meststoffen en bestrijdingsmiddelen wordt een duurzame

8 opbrengstverhoging gerealiseerd. Hierdoor zal er ook ruimte ontstaan voor andere functies die bijdragen aan de leefbaarheid van het gebied. Eén van de majeure projecten die hieraan invulling geeft is het KANON-project Duurzame opbrengstverhoging Veenkoloniën. Dit project is gestart in 2013 en heeft een looptijd van 4 jaar. Het streven is vernieuwingen en oplossingen te realiseren op het gebied van: bodemkwaliteit om structurele verhoging van de opbrengsten mogelijk maken; variatie in de bodem op het gebied van bemesting, gewasbescherming en irrigatie; teeltproblemen (ziekten, plagen, etc.), die doorgroei van de gewasopbrengsten in de weg staan. Veel aandacht zal uitgaan naar de vertaling van nieuwe kennis naar het boerenerf door demonstraties op primaire bedrijven. Een ander project die van groot belang is voor het bereiken van de doelen is het project Investeren in duurzame aardappelrassen. Hierbij zijn Averis Seeds en HZPC bezig met het versneld ontwikkelen van nieuwe aardappelrassen met een hogere productiviteit en minder ziektegevoeligheid. Voor de teelt van zetmeelaardappelen zal dit op termijn gaan betekenen dat de opbrengst met een factor 2 omhoog gaat, terwijl het gebruik van fungiciden met 80 procent wordt verlaagd. 6. Gebiedscollectieven Ruim een derde van alle noordelijke agrarische bedrijven is betrokken bij het agrarisch natuur- en landschapsbeheer. In akkerbouwgebieden is met name veel aandacht voor botanisch beheer aan de akkerranden. Verspreid over Noord-Nederland vinden allerlei vormen van landschapsonderhoud plaats met daarbij een belangrijke rol voor agrarische bedrijven. Agrarische natuurverenigingen (ANV's) spelen een grote rol in de organisatie van het agrarisch natuurbeheer. Deze rol zal de komende jaren alleen maar groter worden. De ANV s zoeken daarbij naar meer resultaat voor de natuur tegen lagere uitvoeringslasten voor agrariërs. Dit doen zij door een effectiever en efficiënter organisatie van het agrarisch natuurbeheer op gebiedsniveau dichtbij de agrarische ondernemer. Inmiddels zijn op dit terrein in het Noorden al diverse activiteiten gaande: - De Agrarische Natuurvereniging Noardlike Fryske Wâlden en Agrarische Natuurvereniging Oost Groningen) doen pilots om te oefenen met de nieuwe GLBsystematiek. - In Friesland doet BoerenNatuur een project om Friese ANV s voor te bereiden op hun rol als gebiedscollectief. - In Drenthe gaan ANV s met andere gebiedsorganisaties samen in één provinciale organisatie. 7. Dairy Chain Friesland De Dairy Chain Friesland is het gezamenlijk initiatief van MBO, HBO en WO, Dairy Campus en bedrijfsleven om via een doorlopende leerlijn in te spelen op de snel groeiende vraag naar goed opgeleid personeel en ondernemers in de keten van Feed to Food, Grass to Glass.

9 Met de komst van de zuivelverwerkende bedrijven A Ware, Fonterra en Ausnutria naar Heerenveen en de uitbreidingsplannen van FrieslandCampina in Leeuwarden wordt er de komende twee jaar voor meer dan 500 miljoen geïnvesteerd in de zuivelsector. De bedrijven spelen hiermee in op de snel groeiende mondiale vraag naar zuivelproducten. Met het verdwijnen van het melkquotum in 2015 wordt een productiestijging verwacht van 20 tot 30 procent in In verschillende scenario s wordt gerekend met vele honderden nieuwe arbeidsplaatsen in de zuivelketen. Naast de primaire melkveehouderij, gaat het hier om arbeidsplaatsen in de toeleverende, verwerkende en dienstverlenende sfeer. De verwachting is dat deze arbeidsmarkt richting 2020 flink onder druk komt te staan. Van Hall Larenstein/NHL, Nordwin College, Frieslandcollege en Dairy Campus hebben daarom de handen ineen geslagen en werken in overleg met de Dairy- en Foodbedrijven in Noord-Nederland aan het plan Dairy Chain Friesland. Het plan maakt de match van vraag en aanbod naar goedopgeleide ondernemers en personeel. De uitvoering van het plan wordt gefaciliteerd door onderzoek en projecten, gericht op kennisontwikkeling en kennisverspreiding door de keten. Hiermee wordt voortgebouwd op het fundament dat met Dairy Campus is gelegd. Naast de Foodbedrijven in Noord-Nederland zijn de provincie Fryslân en de gemeenten Leeuwarden en Heerenveen betrokken bij de Dairy Chain. 8. Regioleren Regioleren is een nieuw onderwijsconcept. Het gaat hierbij om een vorm van projectonderwijs, waarbij leerlingen, gestuurd door opdrachten uit de omgeving van de school, werken aan realistische vraagstukken, zoals ze dat ook doen als ze klaar zijn met hun opleiding. Bij AOC Terra in Meppel en Emmen en Hogeschool Van Hall Larenstein leren studenten via deze benadering. Vanaf september zullen het Nordwin College en de andere locaties va AOC Terra hiermee aan de slag gaan. Ook studenten van Wageningen UR zijn betrokken. Regioleren gaat uit van de vragen, opdrachten of projecten die in een regio spelen. Van eenvoudig tot complex. Het is de kunst die vraag te verbinden met de competentieontwikkeling van de leerling. Hoe complexer de vraag uit de regio, hoe meer dit vraagt van de begeleiding en organisatie door de school. Als het lukt, snijdt het mes aan twee kanten. De leerling leert in een praktijksituatie en ziet wat er speelt in de regio. En tegelijkertijd levert de school een bijdrage aan de ontwikkeling van de regio. Uiteindelijk moet het leiden tot een naadloze aansluiting van de afgestudeerde leerlingen op de arbeidsmarkt en een grote aantrekkingskracht van de arbeidsmarkt op potentiële leerlingen. Belangrijk aspect van regioleren is dat bij de praktische aanpak en uitvoering een sterk appèl wordt gedaan op zelfstandigheid en ondernemerschapscompetenties van leerlingen. 9. Gebiedsontwikkeling Frankeradeel-Harlingen De voornaamste aanleiding voor de gebiedsontwikkeling Franeker/Harlingen is de bodemdaling door de gas- en zoutwinning in dit gebied. De drooglegging neemt hierdoor af en wateroverlast en verzilting van grond- en oppervlaktewater nemen toe. Klimaatverandering versterkt deze problemen.

10 Met een integrale gebiedsbenadering worden deze problemen aangepakt. Daarbij gaat men functiewijzigingen niet uit de weg: akkerbouw verhuist van de laagste plekken naar hogere, met weidebouw gebeurt het omgekeerde. Ont- en afwatering worden verbeterd en met verbreding van watergangen wordt meer waterberging gerealiseerd. Natuurvriendelijke oevers dragen met vispassages en maatregelen voor verbetering van de visintrek van de boezem naar de polders bij aan ecologische waterdoelstellingen. Kavelruil, bedrijfsverplaatsing en verruiming van bouwblokken spelen in op de voortgaande schaalvergroting van de landbouw. Met aanleg van bruggen en wegconstructies blijft de leefbaarheid en verkeersveiligheid van de dorpen op peil. Deze integrale aanpak komt voort uit landbouwbelangen maar dient uiteindelijk alle belangen van het gebied. Het project is een goed voorbeeld van de manier waarop in het kader van gebiedsontwikkeling, met instemming van de direct belanghebbenden, keuzes worden gemaakt over grondgebruik in relatie tot de fysieke kwaliteit. 10. PhytoGlasshouse Applications & Innovations Zuidoost Drenthe kenmerkt zich door een combinatie van een gespecialiseerd cluster (vezel)chemie en de directe nabijheid van een (glas)tuinbouwcluster en het agrarisch cluster. Er zijn banden met Twente (zowel met de Universiteit Twente als het bedrijfsleven), de WUR, de RUG én met het Duitse achterland. Een van de voorbeelden is het programma PhytoGlasshouse Applications & Innovations. Het doel van het programma is om een duurzame economische bedrijvigheid in Noord-Nederland te realiseren van hoogwaardige en marktgestuurde productieketens voor de tuinbouwsector met de verwerkende industrie. Binnen het programma worden door de bedrijven businesscases uitgevoerd met o.a. met farma, fijnchemie, food en cosmetica. Vanuit PGA&I worden ook projecten geïnitieerd, zoals het netwerk Nieuwe Teelten - Plantaardige grondstoffen, nieuwe innovatieve technieken voor de glastuinbouwsector en themagerichte ondernemersnetwerken, bijvoorbeeld gericht op sensortechnologie. Een ander voorbeeld is het ontwikkelen van 100% biobased touw voor o.a. de tomatenteelt, samen met het Applied Polymer Innovations Institute in Emmen en de WUR. En in het project D werken de bedrijven en een duitse kennisinstelling samen om er een medicijn tegen hartfalen uit te halen. PGA&I wordt ondersteund door LTO Noord Glaskracht, gemeente Emmen, provincie Drenthe, DLVplant, Hilbrands Laboratorium, Offichem, RUG, Rabobank, Beuker productie, Healthy Ageing Network Noord-Nederland, NOM, Groene Welle en CropEye..

provincie renthe o duurzame primaire productie (meer rendement met minder verbruik en verliezen

provincie renthe o duurzame primaire productie (meer rendement met minder verbruik en verliezen Proaincie huis Vesterbrink r, Assen Ìostad,res Postbus rzz, 94oo ec Assen n'ww.drenthe.nl r (o592) 36 tt tt r (o592) j6 t7 77 provincie renthe Aan: de voorzitter en leden van provinciale staten van Drenthe

Nadere informatie

a o p[f DniCD /^ groningen 3 1 OKT. 2013 2013-46.607/44/A.9, ECP 486530 A. van Bolhuis, P. Abbink (050)316 4199 a.van.bolhuis@provinciegroningen.

a o p[f DniCD /^ groningen 3 1 OKT. 2013 2013-46.607/44/A.9, ECP 486530 A. van Bolhuis, P. Abbink (050)316 4199 a.van.bolhuis@provinciegroningen. p[f DniCD /^ groningen Martinikerkhof 12 Aan Provinciale Staten 050 316 49 II 050 316 49 33 Datum Briefnummer Zaaknummer Behandeld door Telefoonnummer E-mail Antwoord op Bijlage Onderwerp 3 1 OKT. 2013

Nadere informatie

Toespraak van commissaris van de koningin en SNNvoorzitter Max van den Berg, feestelijke start CCC2- programma, Groningen, 25 maart 2011

Toespraak van commissaris van de koningin en SNNvoorzitter Max van den Berg, feestelijke start CCC2- programma, Groningen, 25 maart 2011 Toespraak van commissaris van de koningin en SNNvoorzitter Max van den Berg, feestelijke start CCC2- programma, Groningen, 25 maart 2011 Dames en heren, Degenen, die hier te lande na 1820 verbetering van

Nadere informatie

Innovatieprogramma Landbouw Veenkoloniën

Innovatieprogramma Landbouw Veenkoloniën 1 Innovatieprogramma Landbouw Veenkoloniën 2012-2020 november 2012 Opgesteld door de Commissie Landbouw Veenkoloniën en vastgesteld door de Stuurgroep Agenda voor de Veenkoloniën op 26 november 2012 2

Nadere informatie

Vergroening en verduurzamen landbouw

Vergroening en verduurzamen landbouw Duurzame landbouw Gezond voedsel - Vitaal platteland Vergroening en verduurzamen landbouw Wim Dijkman Dronten, 2-12 2014 1 Agenda Groen Ondernemen Gemeenschappelijk Landbouwbeleid Maatregelen POP en water

Nadere informatie

Versnellingsagenda COLOFON

Versnellingsagenda COLOFON De Versnellingsagenda is een initiatief van: FrieslandCampina LTO Noord BoerenNatuur Natuur- en Milieufederaties Drenthe, Groningen, Friesland Provincies Fryslan, Groningen, Drenthe Contactadres: Agroagenda

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem Linda van der Weijden Opzet Inhoud: Hoe ontwikkel je met het natuurlijk systeem? Proces: Hoe pakken we dat aan? 2 Wat is kringlooplandbouw?

Nadere informatie

OOGST KENNISWERKPLAATS VEENKOLONIëN

OOGST KENNISWERKPLAATS VEENKOLONIëN OOGST KENNISWERKPLAATS VEENKOLONIëN 2012-2013 Contact: Raadhuisplein 1 9501 SZ Stadskanaal Contactpersoon: Rosalie Rooze 058-2846206 Wat is de kenniswerkplaats De kenniswerkplaats is een schakel tussen

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

6 MAART /10/A.7, EZP Bouman H. (050)

6 MAART /10/A.7, EZP Bouman H. (050) groningen Aan Provinciale Staten Datum Briefnummer Zaaknummer Behandeld door Telefoonnummer E-mail Antwoord op Bijlagen Onderwerp 6 MAART 2012 2012-10.001/10/A.7, EZP 384008 Bouman H. (050)316 4452 h.bouman@provinciegroningen.nl

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Boeren hebben. oplossing! een. Meerjarenplan 2020 van ZLTO

Boeren hebben. oplossing! een. Meerjarenplan 2020 van ZLTO Boeren hebben een oplossing! Meerjarenplan 2020 van ZLTO Boerenkracht & financiering KLIMAAT VOEDSELZEKERHEID & GEZONDHEID VITAAL PLATTELAND Innovatie, data & kennis ZLTO (Zuidelijke Land- en Tuinbouw

Nadere informatie

09.30 uur LTO Noord Ledendag (besloten) Ruimbaan voor de Drentse boer Kansen voor bedrijfsontwikkeling

09.30 uur LTO Noord Ledendag (besloten) Ruimbaan voor de Drentse boer Kansen voor bedrijfsontwikkeling Programma Dinsdag 16 december Tijd Bedrijf Spreker Onderwerp 12.00 uur TCE GoFour Dhr. Van der Klok Bio Product Processor (BPP) Boerderij van de toekomst 13.00 uur LandRent Mevr. Leeuwerik Pacht en verhuur

Nadere informatie

Het perspectief van de agrarische sector in Nederland

Het perspectief van de agrarische sector in Nederland Het perspectief van de agrarische sector in Nederland Agroconnect-symposium 19 november 2009 Dr.ir. Huib Silvis Hoofdpunten Toekomst agrarische sector Betekenis technologie Strategie LEI Wageningen UR

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Manifest. Organische stof: leven in de Nederlandse bodem

Manifest. Organische stof: leven in de Nederlandse bodem Manifest Organische stof: leven in de Nederlandse bodem Benut het 6 de Actieprogramma Nitraatrichtlijn om de positie van organische stof in de Nederlandse meststoffenregelgeving te verbeteren! Wij roepen

Nadere informatie

Voorsprong met mineralen

Voorsprong met mineralen Voorsprong met mineralen Samen staan de sectoren sterker Deze bijeenkomst werd mogelijk gemaakt door LTO Gelderland, Overijssel en de Rabobank. Circulaire Economie Nieuwe toverwoord of kansrijke uitdaging

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Biobased Agenda Noord-Nederland. Eisse Luitjens. Workshop bio economie Lingen, 19 juni 2014

Biobased Agenda Noord-Nederland. Eisse Luitjens. Workshop bio economie Lingen, 19 juni 2014 Biobased Agenda Noord-Nederland Eisse Luitjens Workshop bio economie Lingen, 19 juni 2014 Biobased Economy Een economie die niet meer afhankelijk is van fossiele grondstoffen, maar haar energie en materialen

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4 Samenvatting Verkenning economische samenwerking F4 1 Samenvatting Aanleiding voor de verkenning De vier grootste gemeenten van Fryslân - Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Smallingerland en Heerenveen, kortweg

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Aan de slag. In deze versnellingsagenda hebben we gezamenlijk benoemd wat we willen bereiken. Deze doelen zijn ambitieus maar haalbaar.

Aan de slag. In deze versnellingsagenda hebben we gezamenlijk benoemd wat we willen bereiken. Deze doelen zijn ambitieus maar haalbaar. Versnellingsagenda Aan de slag Noord Nederland is verbonden met de melkveehouderij niet alleen in het verleden maar ook in de toekomst. Er zijn in Noord Nederland volop kansen om te ontwikkelen en te laten

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

C-153 Green Deal Groen Bouwen

C-153 Green Deal Groen Bouwen C-153 Green Deal Groen Bouwen Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J Kamp, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mevrouw W.J. Mansveld, ieder handelende in haar of

Nadere informatie

Slim Samenwerken - bijeenkomst VNG

Slim Samenwerken - bijeenkomst VNG Slim Samenwerken - bijeenkomst VNG Jacques C. Dekker 14 november 2012 Friesland, Groningen, Drenthe, Duitsland, Scandinavië Titel van deze slide Agribusiness NHN Productie: 3 miljard Werk: 15.000 arbeidsplaatsen

Nadere informatie

5 -minuten versie voor Provinciale Staten

5 -minuten versie voor Provinciale Staten 5 -minuten versie voor Provinciale Staten Directie DLB Afdeling Water en Groen Registratienummer PZH-2016-553033657 (DOS-2016-0003510) Datum vergadering Gedeputeerde Staten Verzenddatum Geheim 24 mei 2016

Nadere informatie

Westflank Haarlemmermeer

Westflank Haarlemmermeer Nota Ruimte budget 48 miljoen euro Planoppervlak 1500 hectare Trekker Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Westflank Haarlemmermeer Westflank Haarlemmermeer is een Randstad Urgent - project.

Nadere informatie

Natuurinclusieve landbouw

Natuurinclusieve landbouw Natuurinclusieve landbouw bezien vanuit de Rijksoverheid Bas Volkers (Ministerie van EZ) 19 januari 2017 Inhoud presentatie Waar komt het vandaan? Waarom natuurinclusieve landbouw? Wat is het? Wat doet

Nadere informatie

Meer biologische en duurzame landbouw in Noord-Holland

Meer biologische en duurzame landbouw in Noord-Holland Meer biologische en duurzame landbouw in Noord-Holland PvdA Noord-Holland Werkplan voor 2019 PvdA Noord-Holland Werkplan biologische landbouwgrond 2019 Manifest voor meer biologische en duurzame landbouw

Nadere informatie

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Twentse landbouw in nieuw krachtenveld Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Programma Voorstellen Stellingen Presentatie trends en ontwikkelingen Discussie Conclusies en afronding Pratensis Adviesbureau voor

Nadere informatie

Europa wil slim, duurzaam en inclusief

Europa wil slim, duurzaam en inclusief Europa wil slim, duurzaam en inclusief Noord-Nederland bereidt zich intensief voor op de Europese programma s in de periode 2014 2020. Het SNN biedt u met dit bericht inzicht in voortgang en verwachtingen.

Nadere informatie

Opleiden: samen ervoor staan (en gaan)

Opleiden: samen ervoor staan (en gaan) Ontwikkelingen Food in het Noorden Opleiden: samen ervoor staan (en gaan) Peet Ferwerda 4 november 2014 Friesland College en Nordwin College Food MBO Food HBO In Leeuwarden 2x groen en grijs Friesland

Nadere informatie

Ondernemend onderwijs voor een groene toekomst. Groen is overal en voor iedereen

Ondernemend onderwijs voor een groene toekomst. Groen is overal en voor iedereen Ondernemend onderwijs voor een groene toekomst Groen is overal en voor iedereen AOC s geven een breed scala aan opleidingen op het gebied van voedsel, natuur en leefomgeving. Zij verzorgen vmbo, mbo en

Nadere informatie

Perspectieven door Kracht. Advies Commissie Landbouw Veenkoloniën

Perspectieven door Kracht. Advies Commissie Landbouw Veenkoloniën Perspectieven door Kracht Advies Commissie Landbouw Veenkoloniën Colofon Dit document is opgesteld in opdracht van de Stuurgroep Agenda voor de Veenkoloniën. Schrijfteam D.J. Immenga, K. Munneke en M.

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020.

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. Gebiedsprogramma 2016-2020 Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. 1 Integrale gebiedsopgaven Initiëren, faciliteren en uitvoeren van integrale gebiedsopgaven

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN

JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN Foto: Pixabay, Creative Commons MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF: BANENMOTOR VAN DE SAMENLEVING Het midden- en kleinbedrijf (MKB) is dé banenmotor

Nadere informatie

Alles van waarde is weerloos over landschap, herijking EHS groen blauwe diensten

Alles van waarde is weerloos over landschap, herijking EHS groen blauwe diensten Alles van waarde is weerloos over landschap, herijking EHS groen blauwe diensten Gerbrand van t Klooster LTO Nederland Coördinator ruimtelijke ordening Waarden van het landschap, RLG (1996): ruimte en

Nadere informatie

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW Waarom wel het land, maar niet de sloot benutten in de veenweiden? Dat is de vraag waar het om draait in het icoon Aquatische landbouw

Nadere informatie

Verslag jubileum congres Groene Kennispoort Twente. Leer mij Twente kennen..

Verslag jubileum congres Groene Kennispoort Twente. Leer mij Twente kennen.. Verslag jubileum congres Groene Kennispoort Twente Leer mij Twente kennen.. The Gallery, Enschede, 19-februari-2014 Verslag congres De voorzitter van de stuurgroep van de Groene Kennispoort Twente, Herman

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Op weg naar een kringloopcertificaat

Op weg naar een kringloopcertificaat Op weg naar een kringloopcertificaat Extra impuls voor duurzame melkveehouderij in Midden-Delfland Er is een kringloopcertificaat in de maak voor duurzame melkveehouderij. Deze proeve van duurzaamheid

Nadere informatie

Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012

Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012 Speeches Johannes Kramer t.b.v. de opening streekhûs Noardeast Fryslân op 5 november 2012 Johannes Kramer welkom en opening bijeenkomst Als gebiedsgedeputeerde van Noordoost Fryslân wil ik u, mede namens

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Projectpartijen. Initiatiefnemers LTO-Noord ForFarmers Hendrix Waterschap Rijn en IJssel

Projectpartijen. Initiatiefnemers LTO-Noord ForFarmers Hendrix Waterschap Rijn en IJssel Carel de Vries Aanleiding Toekomstvisie LTO Noord-Gelderland Sectorvisie mestbeleid: Koersvast richting 2020 Deltaplan Agrarisch Waterbeheer Watervisie 2030, Water schap Rijn en IJsselAgenda Achterhoek

Nadere informatie

gesprekken te voeren van ondernemer tot ondernemer en verbindingen te leggen.

gesprekken te voeren van ondernemer tot ondernemer en verbindingen te leggen. Toespraak commissaris van de koningin Max van den Berg t.g.v. bezoek Duitse handelsdelegatie onder leiding van Minister Bode op 31 oktober 2011, Gasunie Groningen. Dames en heren, Vandaag en morgen wijzen

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst

Samenwerkingsovereenkomst Samenwerkingsovereenkomst Operatie Steenbreek Leeuwarden 2016-2018 Van verstening naar vergroening 1 Leeuwarden, 13 juni 2016 Ondergetekenden: 1. Gemeente Leeuwarden, hier vertegenwoordigd door wethouder

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête. September 2013

Resultaten landbouwenquête. September 2013 Resultaten landbouwenquête September 2013 1 Landbouwenquête 2013 Inleiding In juni 2013 hebben de noordelijke Natuur en Milieufederaties en LTO Noord in samenwerking met het Dagblad van het Noorden en

Nadere informatie

De kracht van Groningen Een aandeel in elkaar.

De kracht van Groningen Een aandeel in elkaar. Presentatie toekomstvisie Perspectief Groningen 2025 De kracht van Groningen Een aandeel in elkaar. Colofon Datum januari 2016 Namens Onderzoek Auteurs Tekstschrijver de vier Groningse Rabobanken: Rabobank

Nadere informatie

TOPSECTOR Wereldoplossingen voor werelduitdagingen

TOPSECTOR Wereldoplossingen voor werelduitdagingen TOPSECTOR TUINBOUW & UITGANGSMATERIALEN Wereldoplossingen voor werelduitdagingen Topsector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen Topsector met topcijfers De Nederlandse sector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen behoort

Nadere informatie

POP-3. Plattelands Ontwikkelings Programma 2014-2020. Informatiebijeenkomst Europese Fondsen november 2014 POP3

POP-3. Plattelands Ontwikkelings Programma 2014-2020. Informatiebijeenkomst Europese Fondsen november 2014 POP3 Informatiebijeenkomst Europese Fondsen november 2014 POP3 POP-3 Plattelands Ontwikkelings Programma 2014-2020 1 Provincie Zeeland Uitvoering POP-3: Johan Wandel Boy Saija Arjon Copper Programma Zeeuws

Nadere informatie

NZV LUSTRUM - De Veeteler in de Wereld

NZV LUSTRUM - De Veeteler in de Wereld NZV LUSTRUM - De Veeteler in de Wereld Frans Keurentjes Raad van Commissarissen / Bestuurslid FrieslandCampina 5 november 2015 Wereldwijd Europa Nederland Duitsland België Griekenland Hongarije Roemenië

Nadere informatie

Datum 18 december 2014 Betreft Aansluiting vergroening GLB en agrarisch natuur- en landschapsbeheer

Datum 18 december 2014 Betreft Aansluiting vergroening GLB en agrarisch natuur- en landschapsbeheer > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Economische Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Ondergetekenden: 1. De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, mevrouw G. Verburg, handelend als bestuursorgaan, hierna

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 576 Natuurbeleid Nr. 17 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Agro Agenda Noord Nederland

Agro Agenda Noord Nederland Agro Agenda Noord Nederland NIEUWSBRIEF OKTOBER 2014 Eind januari 2014 troffen ruim honderd vertegenwoordigers van bedrijven, kennisinstellingen, provincies en maatschappelijke organisaties elkaar in Bakkeveen

Nadere informatie

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES DE BOSATLAS VAN HET VOEDSEL VRAGENSET ANTWOORDMODEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES I. Voeding en welvaart 1. De Human Development Index (HDI) geeft aan hoe welvarend een land is. Vergelijk de HDI met de andere

Nadere informatie

Dairy Campus waar staan we nu? 20 mei 2010 Kees de Koning, Barend Spliethoff

Dairy Campus waar staan we nu? 20 mei 2010 Kees de Koning, Barend Spliethoff Dairy Campus waar staan we nu? 20 mei 2010 Kees de Koning, Barend Spliethoff Dairy Campus Initiatief Wageningen UR Livestock Research (LR), Van Hall Larenstein (VHL), AERES/ PTC+, Prov. Friesland, Gemeente

Nadere informatie

Intentieverklaring Autonoom Vervoer

Intentieverklaring Autonoom Vervoer Intentieverklaring Autonoom Vervoer Bereikbaarheid en leefbaarheid Noord-Nederland Foto: NASA Gezamenlijke doelstelling Autonoom vervoer (autonome voertuigen, platooning, e.d.) gaat de komende jaren een

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Grondgebonden landbouw in Zuid-Holland; Structuur en economische betekenis

Grondgebonden landbouw in Zuid-Holland; Structuur en economische betekenis Grondgebonden landbouw in Zuid-Holland; Structuur en economische betekenis Masterclass Provinciale Statenleden ZH Marc Ruijs, 8 oktober 2014 Inleiding Grondgebonden landbouw Structuuraspecten Economische

Nadere informatie

Subsidies in de regio

Subsidies in de regio Subsidies in de regio Noord Nederland Subsidies in de regio -- Noord-Nederland Om bepaalde regio s binnen Nederland direct of indirect te versterken zijn er verschillende regionale, nationale en Europese

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

Lessen en Uitdagingen uit Duurzaam Bodembeheer Utrecht West.

Lessen en Uitdagingen uit Duurzaam Bodembeheer Utrecht West. Lessen en Uitdagingen uit Duurzaam Bodembeheer Utrecht West. Wim Honkoop Begeleiding 35 individuele melkveehouders. Al ruim 3 jaar actief in het opstellen en optimaliseren van Kringloopwijzer resultaten.

Nadere informatie

EU subsidies voor KRW opgaven

EU subsidies voor KRW opgaven EU subsidies voor KRW opgaven Themabijeenkomst op 26 november 2015 Govert Kamperman en Wimjan van der Heijden Waar staan we bij stil Kerndoelstellingen Europa Europa 2020-strategie EU subsidies, waar begint

Nadere informatie

Maak samen meer van je land

Maak samen meer van je land Team 12 06 januari 2012 Eo Wijersprijsvraag 2011-2012 Maak samen meer van je land Inleiding Binnen de landbouw in de Veenkoloniën zijn suikerbieten en (zetmeel)aardappelen de meest voorkomende akkerbouwgewassen.

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Economie. Gekwalificeerd personeel voor het bedrijfsleven

Economie. Gekwalificeerd personeel voor het bedrijfsleven Economie Versterking van de onderscheidende duurzame economische positie van met name de agrarische, toeristische en maritieme sector. Hoofddoel thema Bekendheid van de regio AV op internationaal, nationaal

Nadere informatie

Onderwerp: Beschikbaar stellen middelen SIOF t.b.v. het vormen van een innovatie en kennisplatform Emmen

Onderwerp: Beschikbaar stellen middelen SIOF t.b.v. het vormen van een innovatie en kennisplatform Emmen svoorstel Onderwerp: Beschikbaar stellen middelen SIOF t.b.v. het vormen van een innovatie en kennisplatform Emmen Portefeuillehouder: T. Houwing-Haisma Programma Centrumvernieuwing Emmen Roel Kwant, telefoon

Nadere informatie

Visie op de ontwikkeling van de zuivelmarkt Thom Albers Landelijke Onderwijsdag 19 november 2013

Visie op de ontwikkeling van de zuivelmarkt Thom Albers Landelijke Onderwijsdag 19 november 2013 Visie op de ontwikkeling van de zuivelmarkt Thom Albers Landelijke Onderwijsdag 19 november 2013 Groeiende vraag Stabiele vraag Dalende vraag Positief effect op garantieprijs Negatief effect op garantieprijs

Nadere informatie

Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020. 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC

Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020. 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC Ronde Tafel Kringlooplandbouw Noord Nederland Kansen in GLB 2014-2020 17 okt 2013 De Tike Henk Kieft, ETC Gemeenschappelijk landbouwbeleid 2014-2020 Kansen voor Kringloop aanpak Prioriteiten 2 e pijler

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Schuivende panelen. Petra Berkhout

Schuivende panelen. Petra Berkhout Schuivende panelen Petra Berkhout Kerncijfers agrocomplex Nederland, 2012 2 Aandeel (%) van deelcomplexen in TW en werkgelegenheid, 2012 Deelcomplex Toegevoegde waarde Werkgelegenh eid 2012 2012 Akkerbouw

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen TOPSURFLAND Hieronder wordt beschreven wat de toegevoegde waarde is van Topsurf voor de samenleving en wat de effecten zijn van het gebruik van Topsurfland voor alle belanghebbenden. 1. Waterschappen De

Nadere informatie

B-140 Green Deal: Groene Gevangenis Veenhuizen: naar een gevangenis voorzien van duurzame energie uit de regio

B-140 Green Deal: Groene Gevangenis Veenhuizen: naar een gevangenis voorzien van duurzame energie uit de regio B-140 Green Deal: Groene Gevangenis Veenhuizen: naar een gevangenis voorzien van duurzame energie uit de regio Partijen: De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen,

Nadere informatie

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020

Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 Verder verduurzamen melkveehouderij; Pro-actieve aanpak Route2020 0 Experts verwachten een volumegroei van ~20% tot 2020 door het afschaffen van de quota... Nederlandse melkproductie (mln kg/jaar) 14,000

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Landbouwkundig belang van een goede waterhuishouding Everhard van Essen Jan van Berkum

Landbouwkundig belang van een goede waterhuishouding Everhard van Essen Jan van Berkum Landbouwkundig belang van een goede waterhuishouding Everhard van Essen Jan van Berkum Aequator Groen & Ruimte bv Opzet presentatie Wat is het belang van een goede waterhuishouding? Wat is een optimale

Nadere informatie

voor partners en betrokkenen www.civ-food-noord.nl 10 september 2014, Peet Ferwerda

voor partners en betrokkenen www.civ-food-noord.nl 10 september 2014, Peet Ferwerda Centrum voor innovatief vakmanschap Food Noord Update voor partners en betrokkenen www.civ-food-noord.nl 10 september 2014, Peet Ferwerda Dit is de eerste Update van het CIV Food Noord, waarmee we partners

Nadere informatie

Nitraatrichtlijn. op weg naar het laatste. 28 November 2012 Mark Heijmans

Nitraatrichtlijn. op weg naar het laatste. 28 November 2012 Mark Heijmans Nitraatrichtlijn op weg naar het laatste actieprogramma? 28 November 2012 Mark Heijmans 1 Opzet Van mondiaal naar mineraal en van mineraal naar lokaal Beleid: ruimte en kaders Uitvoering: instrumenten,

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Campus Zeeland. Regiobijeenkomst Zeeuws Vlaanderen. 22 juni 2017

Campus Zeeland. Regiobijeenkomst Zeeuws Vlaanderen. 22 juni 2017 Campus Zeeland Regiobijeenkomst Zeeuws Vlaanderen 22 juni 2017 1 Agenda 1. Campus Zeeland 2. Bèta College 3. Kennis & Innovatie Netwerken 4. Versterken hele onderwijskolom 5. Financiering 6. Conclusies

Nadere informatie

Meerwaarde(n) Voorwaarde(n) De visie van ZLTO op de ontwikkeling van de groene sector tot 2020

Meerwaarde(n) Voorwaarde(n) De visie van ZLTO op de ontwikkeling van de groene sector tot 2020 Meerwaarde(n) Voorwaarde(n) De visie van ZLTO op de ontwikkeling van de groene sector tot 2020 Onze ambitie ZLTO wil toonaangevend zijn in het creëren én realiseren van het perspectief van ondernemers

Nadere informatie

Agrifood en Biobased Economy Noord-Nederland Strategieplan 2012-2016

Agrifood en Biobased Economy Noord-Nederland Strategieplan 2012-2016 Agrifood en Biobased Economy Noord-Nederland Strategieplan 2012-2016 NV NOM Postbus 424 9700 AK Groningen Groningen, 5 juni, 2012 Inhoudsopgave Blz. Management samenvatting 3 1 Context 9 2 Programma Agrifood

Nadere informatie

De melkveehouder van de toekomst

De melkveehouder van de toekomst De melkveehouder van de toekomst Dirk Siert Schoonman Lid vakgroep Melkveehouderij LTO Nederland 23 november 2010 Mondiale ontwikkelingen 1. Groei wereldbevolking van 6 naar 9 mld in 2050 2. Mensen gaan

Nadere informatie

Resultaten landbouwenquête

Resultaten landbouwenquête Resultaten landbouwenquête September 2013 Een initiatief van: Friese Milieufederatie Natuur en Milieufederatie Drenthe Natuur en Milieufederatie Groningen LTO-Noord In samenwerking met het Dagblad van

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Bio-based Economy Den Haag, 17 april 2013 VAVI VAVI is een belangenvereniging die de belangen behartigt van 7 Nederlandse ondernemingen binnen de aardappelverwerkende

Nadere informatie