De Toepassingen van Interaction Design en Design Thinking in een Multidisciplinair Ontwerpteam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Toepassingen van Interaction Design en Design Thinking in een Multidisciplinair Ontwerpteam"

Transcriptie

1 De Toepassingen van Interaction Design en Design Thinking in een Multidisciplinair Ontwerpteam Lilian Bosch Student Interaction Design, Hogeschool voor de kunsten Utrecht, Nederland Faculteit Kunst, Media & Techniek ABSTRACT Dit schooljaar heb ik stage gelopen bij random International in Londen, een studio die bestaat uit een team van product ontwerpers, interactie ontwerpers, industrieel ontwerpers en technici. Een multidisciplinair team, dat door hun verscheidenheid grote gecompliceerde technologische projecten kan aanpakken en door hun lange samenwerking veel van elkaars kennis heeft geleerd. Na deze stage heb ik een uitwisseling gedaan op de faculteit Beeldende Kunst en Vormgeving van de Hogeschool voor de kunsten Utrecht. Daar heb ik een semester meegedraaid met deels Grafisch Ontwerp en deels Product Ontwerp en heb ik bij deze disciplines kennis gemaakt met hun eigen manieren van ontwerpen. Voor dit onderzoek heb ik mijn ervaringen geanalyseerd om een helder beeld te vormen van een aantal lessen die ik daarbinnen heb geleerd en hoe ik deze in kan zetten als interactie ontwerper. Trefwoorden Multidisciplinair design, interaction design, design thinking INTRODUCTIE Tijdens mijn stage en uitwisseling realiseerde ik me steeds opnieuw dat de interactie ontwerper zijn methodiek kan toepassen op verschillende ontwerp disciplines en in het bijzonder goed lijkt te werken in een multidisciplinair team. Ik ga op zoek naar wat de mogelijkheden van de interactie ontwerper binnen multidisciplinaire teams zijn én welke methodieken daarvoor geschikt zijn. Interaction design is een ontwerp discipline waarin de eindgebruiker altijd centraal staat. Design thinking is een methodiek waarbij het proces van innovatie wordt verrijkt met een mensgerichte visie, zowel binnen als buiten ontwerp. Ik ben op zoek gegaan naar de grenzen van de definitie van beide termen om te kijken hoe ze met elkaar in verhouding staan en wat zij aan elkaar kunnen toevoegen. Om te beginnen analyseer ik wat design of ontwerp precies inhoudt en hoe de interactie ontwerper zich daartoe verhoudt, vervolgens bespreek ik design thinking en kijk ik hoe dit binnen en buiten de ontwerp disciplines wordt toegepast. Ik verdiep me verder in de interactie ontwerper en waarom hij zo waardevol kan zijn binnen een multidisciplinair team. DESIGN/ONTWERP De context van het woord design of ontwerp betekent in dit paper: de meest vage en ingewikkelde manier van het oplossen van problemen. Wanneer een ontwerper ontwerpt, heeft hij te maken met complexe ontwerp-vragen die middels analyse en inzicht op itererende wijze worden ingevuld. Wanneer we het hebben over ontwerp, hebben we het over het denken in oplossingen, ten opzichte van het denken in problemen. (Dorst, 2006) Kees Dorst (2011) beschrijft in zijn paper The core of design thinking and its application, hoe het oplossen van problemen werkt in formele logica. Mensen lossen problemen op door verschillende eigenschappen te vergelijken van de bekende en onbekende factoren van een vergelijking. WAT + HOE leidt tot RESULTAAT (ding) (werking) (waarneming) Als voorbeeld: we weten dat het waterniveau varieert en dat het eb of vloed kan zijn (wat), als we vervolgens weten hoe de natuurwetten werken met betrekking tot het niveau van het water kunnen we het resultaat voorspellen: hoe hoog het water op een bepaald punt in de tijd zal staan. Er zijn twee verschillende soorten vragen: de gesloten- en de open vraag. Bij gesloten vragen kan de vergelijking er als volgt uitzien:??? + HOE leidt tot RESULTAAT Één van de factoren uit de vergelijking ontbreekt en dit ontbrekende stuk van de puzzel wordt opgelost met behulp van de aanwezige stukken. Het is duidelijk wat het resultaat moet zijn en het is duidelijk hoe het principe moet werken. De aanwezige factoren functioneren samen als het kader waarbinnen de ontwerper zijn oplossing kan zoeken. Bij een open vraag, waarbij er twee factoren van de vergelijking ontbreken, is het een stuk complexer om tot een oplossing te komen, hierbij is namelijk alleen het resultaat

2 van wat de oplossing moet gaan opleveren bekend.??? +??? leidt tot RESULTAAT Deze open vorm van redenering wordt meer bij (conceptueel-) ontwerp geassocieerd en vergt het zoeken naar zowel de WAT als de HOE, parallel aan elkaar, die samen tot het gewenste resultaat moeten leiden. In de ontwerp literatuur wordt er geschreven over de zogenaamde wicked problems (Dorst, 2006, p.22). Deze goddeloze problemen refereren naar het feit dat ontwerpproblemen zo ongrijpbaar zijn. Er is geen vast kader waarbinnen we kunnen ontwerpen, want door de analyse van het probleem veranderen steeds de voorwaarden waar het ontwerp aan moet voldoen en werken we onze visie van wat het eindresultaat moet zijn bij. Dit komt doordat we producten of diensten ontwerpen voor in de echte wereld, wat constante invloeden van buitenaf met zich meebrengt die het ontwerp kunnen beïnvloeden. Ook zijn er altijd aspecten van het probleem die pas tijdens het toewerken naar de oplossing boven water zullen komen. Daarnaast bekijken ontwerpers het ontwerp-probleem vanuit verschillende perspectieven, wat per perspectief een andere oplossing kan vergen. Zo is er dus niet één duidelijke oplossing, maar zijn er vele mogelijk, die allemaal hun voor- en nadelen zullen hebben. Deze steeds veranderende natuur van het probleem maakt het ontwerpproces zo ingewikkeld. Het woord ontwerp is erg ingeburgerd in onze maatschappij en wordt steeds vaker in uiteenlopende contexten gebruikt. Leraren ontwerpen lesplannen, een manager ontwerpt een marketing plan. Door de term in deze contexten te gebruiken stelt iemand eigenlijk (vaak ten onrechte) dat de problemen of vragen die hij op moet lossen net zo ingewikkeld zijn als in ontwerp. Echter, het toepassen van ontwerp kan heel nuttig zijn in allerlei vakgebieden om juist nieuwe perspectieven op te leveren. Je ziet steeds meer mensen met een ontwerp achtergrond die andere banen hebben en hun manier van denken daar op toepassen (Dorst 2006, p.176). ONTWERP DISCIPLINES Ontwerp is geen enkele discipline die gemakkelijk te defineren is, maar een benadering die toegepast kan worden op verschillende vakgebieden. Architectuur, bouwkunde, grafisch ontwerp en product ontwerp zijn verschillende categorieën binnen de toepassing van ontwerp en hebben overeenkomsten, maar zijn in hun benadering en ambachten heel verschillend. De scheiding tussen deze disciplines vervaagt, zo zijn er binnen alle branches toepassingen die lijken op die uit een ander discipline. Als voorbeeld geeft Kees Dorst (2006) in zijn veelzijdige boek Understanding Design toepassingen die lijken op die uit zijn eigen vakgebied, product ontwerp: in architectuur is het het ontwerpen van bouwsystemen, in mechanische bouwkunde het ontwerpen van kleine, massaal geproduceerde machines en in grafisch ontwerp het ontwerpen van bedrijfslogo s en huisstijlen. Door deze overeenkomsten is het niet ongebruikelijk voor ontwerpers om vanuit eigen- naar een aanliggend vakgebied te verschuiven. Tim Brown (2008) CEO en voorzitter van IDEO (een wereldwijd innovatie- en ontwerp bureau) beschrijft dat doordat de complexiteit van producten, diensten en ervaringen die worden ontworpen steeds groter worden, de mythe van de eenzame creatieve genie vervangen wordt door de enthousiaste multidisciplinaire ontwerper die samenwerkt. De beste denkers werken niet simpelweg naast andere disciplines: veel van hen hebben betekenisvolle ervaring in meer dan één vakgebied. Alan Cooper (2007), pionier op het gebied van software, stelt in zijn gerenommeerde boek About Face dat het belang van samenwerking in multidisciplinaire ontwerpteams zit in het afstemmen van de mogelijkheden van het ontwerp en de mogelijkheden uit de techniek totdat deze perfect met elkaar in harmonie zijn. Gebruikersplan Door zijn ontwerp van een product of dienst stelt de ontwerper een manier voor om het te gebruiken (Dorst 2006, p.28). Een voorbeeld hiervan is hoe Edison de eerste commercieel functionele elektrische gloeilamp creëerde en er vervolgens een hele industrie omheen heeft gevormd (Brown, 2008). Hij begreep dat alleen de gloeilamp een onderdeel van een systeem was, dus heeft hij het systeem er omheen ook ontworpen. Om een voorstel van het gebruik te kunnen maken, moet de ontwerper zich richten op de gebruiker: wie gaat het uiteindelijke product gebruiken en wat zijn zijn belangen? Bij de opdrachten tijdens mijn uitwisseling op de afdeling grafisch ontwerp, waarbij het bijvoorbeeld ging om het ontwerpen van een affiche die een reactie zou oproepen bij zijn publiek, werd er niet naar dat publiek gekeken. De docent stelde: je kunt toch nooit weten of iets zal overkomen of niet, het gaat om het onderzoek en het experiment. Binnen deze ontwerp exercitie was het misschien niet van belang om een publiek te defineren, maar in de praktijk is die er natuurlijk wel altijd. Tijdens mijn uitwisseling bij product ontwerp merkte ik bij verschillende lessen dat analyse van de doelgroep aan het begin van het ontwerpproces wel aan de orde kwam. Door het maken van een moodboard werd er een voorstelling gemaakt van wie het product zou gaan gebruiken en wat eventueel zijn belangen konden zijn, maar dit werd op geen enkele manier getoetst en gebeurde alleen vooraf aan het proces. Ook hier gaat het om een ontwerp exercitie waarbij mogelijk andere leerdoelen waren vastgesteld en is dat niet representatief voor hoe het er in de praktijk aan toe gaat, maar het is wel een voorbeeld van het gebrek aan aandacht aan de eindgebruiker. Ontwerpers maken vaak aannames gebaseerd op zichzelf

3 over de functionaliteit van een product en zien over het hoofd dat de ontwerper zelf geen typische gebruiker is. Ze worden zelf zo n expert van het eigen ontwerp dat ze niet kunnen geloven dat iemand anders iets daaraan niet zal snappen of onlogisch zal vinden. Alleen interactie en het testen met echte gebruikers tijdens het ontwerpproces kan dit voorkomen (Norman, 1998). Volgens Kees Dorst (2006, p.28) is dit zelfs de reden dat Interaction Design is opgekomen om te vechten voor de betere overweging van de gebruiker. INTERACTION DESIGN Ik had het gevoel dat er een mogelijkheid was om een nieuwe ontwerp discipline te creëren, toegewijd aan het maken van fantasierijke en aantrekkelijke oplossingen in een virtuele wereld, waarin zowel handelingen, animaties en geluid als vorm kunnen ontstaan. Dit zou gelijk zijn aan industrieel ontwerp, maar in software in plaats van ruimtelijke objecten. Net zoals bij industrieel ontwerp zou de discipline uitgaan van de behoeften en wensen van de gebruiker en streven naar het maken van ontwerpen die zowel esthetisch genoegen geven als langdurige plezier en voldoening. Dit schrijft Bill Moggridge (2007), industrieel ontwerper en oprichter van IDEO, in zijn boek Designing Interactions. Hij is de ontwerper van de eerste laptop computer: de GRiD Compass en wordt gezien als de vader van interaction design. Samen met Bill Verplank heeft hij de naam van het ontwerp discipline bedacht. Alan Cooper beschrijft interaction design als de praktijk van het ontwerpen van interactieve digitale producten, omgevingen, systemen en diensten. Zoals veel andere ontwerp disciplines heeft interaction design betrekking tot vorm. Echter, allereerst focust het zich op iets wat traditionele ontwerp disciplines vaak niet doen: het ontwerpen van gedrag. Dat gedrag is hetgeen wat Edison voorzag dat essentieel was voor de gloeilamp. Er waren al meerdere versies van de lamp door verschillende onderzoekers bedacht, maar deze hadden veel minpunten zoals vaak een extreem korte levensduur en hoge productie kosten, waardoor ze niet op grote schaal te gebruiken waren. Edison ontwikkelde de eerste gloeilamp met het inzicht dat hij op grote schaal als onderdeel van het elektrische lichtnet daaromheen kon functioneren wat de hele wereld heeft veranderd. Experiment De rol die een ontwerper speelt in het proces van creatie verschilt per bedrijf, per probleem of per opdracht. Er zijn ontwerpers die puur en alleen een concept ontwikkelen en dit overdragen aan technici of degene die het gaat maken (Dorst 2006, p.40), maar bij andere ontwerpers speelt de techniek of ambacht juist een grote rol in zijn proces en dient hij d.m.v. experiment als inspiratie die kan leiden tot vernieuwende technieken en oplossingen. Tijdens mijn uitwisseling bij product ontwerp werd ik verrast door het vermogen van de studenten om te experimenteren. Door te spelen met materiaal, er ander materiaal aan toe te voegen of door het te verwerken met technieken en ambachten die je er in eerste instantie niet mee zou associëren kwamen zij tot nieuwe materialen en technieken. Zo was er een les over materialen, waarbij de studenten in de eerste les een ambacht moesten kiezen om tijdens de volgende 8 weken mee te experimenteren. De docente stelde dat we geen gewenste dingen mochten doen, geen voorspelbare technieken gebruiken waarvan te voorzien was hoe het er uit zou komen en nooit dingen moesten doen die we zelf niet leuk vonden. Zo zouden we nooit vast komen te zitten in ons proces. In de eerste paar weken was het de bedoeling de gekozen ambacht te onderzoeken, zijn grenzen op te zoeken en daarmee te experimenteren. Daarna moesten we een andere ambacht of materiaal kiezen die we aan de eerste ambacht toevoegden om tot nieuwe onvoorspelbare mogelijkheden te komen. De kunst was om zo in de ban van het proces van het experiment te raken dat het bijna als vanzelf zou gaan. Om er zo in verstrengeld te raken dat je Afb. 1: Composities bestaande uit tyvek met verschillende kunststoffen

4 onuitputtelijk veel mogelijkheden en volgende stappen kon verzinnen, dat je er iedere dag aan verder zou kunnen werken. Het duurde voor mij vier weken voor ik er zo in verstrikt raakte, waarbij ik steeds naar de les ging met het gevoel dat ik goed op weg was, maar iedere keer kwam ik er opnieuw achter dat ik me in werkelijkheid nog erg vast hield aan wat ik verwachtte te kunnen doen met mijn gekozen ambacht. Ik had gekozen voor het naaien met de naaimachine. Dit had ik hiervoor nog nooit gedaan, dus in de eerste weken was het vooral een puzzel om uit te zoeken hoe de machine werkte en dat belemmerde eigenlijk het proces al doordat ik vooral de dingen probeerde uit te vinden waarvan ik al wist dat een naaimachine ze moest kunnen. Na een aantal weken concludeerde ik dat ik me los van de naaitechnieken wilde focussen op wat er mee te bereiken was: het plisseren en vouwen van iets wat van nature plat is zoals textiel, om dat vervolgens ruimtelijk te maken. Ik kreeg van iemand de tip om te kijken naar het materiaal tyvek, een kunststof dat qua eigenschappen een combinatie is van papier en textiel: het is zo stevig en vouwbaar als papier, maar het is niet te scheuren en zelfs waterdicht. Doordat ik in de weken daarvoor veel met textiel had gewerkt en de daar in gemaakte vouwen met een strijkijzer nastreek om plooien te maken, duurde het niet lang voor ik ook met mijn strijkijzer over het tyvek heen ging. Het materiaal is een kunststof, dus vrijwel direct begon het te vervormen zodra ik verwarmde. Dit verrassende effect, wat ik zelf van te voren niet had kunnen voorspellen omdat ik nog nooit met kunststof had gewerkt, zette een enorme stroom aan ideeën in gang waardoor ik er zo ik kwam dat het allemaal als vanzelf ging. Ik legde zo veel mogelijk verschillende plastic materialen op het tyvek onder mijn strijkijzer om het samen te doen smelten. Er ontstonden gekke kleurrijke samenstellingen die er heel bijzonder uitzagen wanneer je er licht doorliet en op die manier prachtig te fotograferen waren (Afb. 1). In de weken daarna smolt ik dikke kunststof platen samen (nog steeds met mijn strijkijzer) uit allerlei soorten plastic (linialen, vuilnis- en plastic zakken, drinkrietjes, etc.) die ik vervolgens gebruikte in een vacuümvorm-machine om uit het ontstane materiaal weer nieuwe vormen te smeden (Afb. 2 en 3). Alleen door het los laten van de mogelijkheden die ik van te voren kon voorspellen en me te laten leiden door de verrassing en het experiment kwam ik in een werkproces waarbij er dingen ontstonden die ik niet voor mogelijk had gehouden. Het los laten van bestaande ideeën is een essentiële stap voor het bereiken van innovatie. Een experimentele en innovatieve aanpak als hierboven beschreven werkt bijzonder goed samen met ambacht. Wanneer er gewerkt wordt met tastbare materialen, waarbij direct het effect van het experiment waar te nemen is. Bij digitale technieken en manieren van werken kan het een stuk lastiger zijn om zo snel te experimenteren, omdat verschillende technieken niet altijd samen kunnen werken of het veel tijd en kunde kost om zoiets te bereiken. Het Afb. 2: Plaat bestaande uit plastic vlaggetjes en sheets. Afb. 3: Vacuumvormen met zelf samengestelde kunststof platen.

5 snel kunnen ontwikkelen van schetsen en het maken van voorstellingen om dingen die nog nooit eerder zijn gezien of gedaan te kunnen onderzoeken is een belangrijke eigenschap van de interactie ontwerper (Cooper, 2007). Vaak leent een analoge manier van schetsen zich dan als uitstekende manier om voor te kunnen stellen hoe iets complex zou moeten werken en om te testen hoe het zal worden ervaren. In het boek Sketching User Experiences beschrijft Bill Buxton (2007), hoofdonderzoeker bij Microsoft Research, de metafoor van The Wizard of Oz die binnen de interaction design veel wordt gebruikt om aan te geven dat door een nep prototype van een product te testen bij echte gebruikers zij wel degelijk echte gevoelens kunnen ervaren met betrekking tot de functionaliteit van het gebruik. In het boek The Wonderful Wizard of Oz (Baum, 1900), blijkt de tovenaar, waar het in de titel over gaat, in het echt een klein mannetje te zijn die zich door trucage steeds anders manifesteert voor de verschillende hoofdpersonages. Hij doet dit zo overtuigend dat de personages in het boek het als waarheid beleven en de gevoelens en ervaringen die zij daarbij opdoen zijn daardoor dus echt. Volgens Buxton is de enige manier om iets voor de toekomst te ontwerpen door het te hebben ervaren. Door het voorbeeld van de tovenaar te volgen kunnen we systemen te voorschijn toveren die gebruikers echt laten ervaren hoe iets werkt, voordat het systeem in de echte wereld bestaat. DESIGN THINKING Edison was geen gespecialiseerde wetenschapper die eenzaam in zijn eigen gedachte leefde, maar een brede generalist met een goed gevoel voor zaken. Zijn grootste uitvinding is het moderne onderzoekslab dat hij opzette in Menlo Park, New Jersey, waarin hij zichzelf omringde met mensen met uiteenlopende talenten die samenwerkten en zo een teamgebaseerde methode voor innovatie ontwikkelden. Het was het eerste instituut dat werd opgezet met het specifieke doel van het constant produceren van technologische innovatie en vooruitgang (Anoniem, 2012). Hun uitgangspunt was niet het bewijzen van een voor bedachte hypothese, maar het leren door te experimenteren tijdens iedere iteratieve stap van het proces. Dit onderzoekslab wordt nu als het eerste voorbeeld van een modern Research & Design laboratorium gezien. Het voorbeeld van Edison en de gloeilamp is een van de eerste voorbeelden van de toepassing van design thinking. Design thinking is een methode die het volledige spectrum van innovatieve activiteiten doordrenkt met een mens gerichte ontwerp ethos (Brown, 2008). In plaats van dat er wordt gekeken naar bestaande technologie en innovatie als basis voor nieuwe producten of diensten wordt er onderzoek gedaan naar wat de uiteindelijke gebruikers ervaren tijdens het gebruik, door experimenten te doen en te testen met de echte gebruikers. Het ontwerp proces bestaat uit het steeds testen van een prototype bij de gebruikers en deze nieuw opgedane kennis direct toe te passen op de nieuwe iteratie van het prototype, waarnaar het weer kan worden getest. Dit proces duurt langer, maar is bewezen om te leiden tot veel innovatievere oplossingen. Op de lange termijn is het een strategische methodiek, waarbij nieuwe vormen van waarde worden ontdekt. Deze methodiek is niet enkel voor ontwerp, maar leent zich juist om te worden toegepast in allerlei vakgebieden. Zo wordt het vak design thinking al steeds vaker aangeboden binnen technologische en zakelijke opleidingen. Tim Brown beschrijft in zijn artikel over design thinking (2008) enkele karakteristieken van de design thinker. Zo noemt hij empathie: het vermogen van de design thinker om de wereld te bekijken vanuit verschillende rollen, om zo het probleem vanuit verschillende perspectieven te zien. Dit vermogen tot inleving is essentieel om verschillende oplossingen voor te stellen die de behoeften van de gebruiker bevredigen. Daarnaast is optimisme van groot belang: hoe moeilijk het probleem ook lijkt, de design thinker is er van overtuigd dat er minimaal één oplossing voor moet bestaan. Ook moet hij beschikken over het vermogen om te experimenteren en creatief te denken. Als laatst is hij een goede teamspeler. Brown benadrukt het belang van samenwerking, vooral bij het ontwerpen van complexe producten. Doordat mensen in het dagelijks leven van steeds meer gemakken worden voorzien door technologie, worden hun verwachtingen van deze technologie ook steeds groter. Ik herken deze stelling uit de ervaringen van mijn vader, een man die niet is opgegroeid in het computertijdperk en ook niet dagelijks met computers hoeft te werken. Hij reist al zo lang ik mij kan heugen veel voor zijn werk en ziet de ontwikkelingen van technologie overal om zich heen: in zijn auto waar hij vanaf één van de eerste auto-telefoons er nu een moderne dashboard computer in heeft zitten die draadloos samenwerkt met zijn mobiele telefoon; op vliegvelden en in vliegtuigen, waar steeds meer technologische voorzieningen bijna standaard aanwezig zijn zoals de computers en draadloze netwerken op de luchthaven en een video scherm in het vliegtuig; in hotels, waar op de kamers steeds geavanceerdere technologie aanwezig is; op beurzen die hij bezoekt waar met steeds nieuwere middelen voor demonstraties worden gewerkt. Zonder dat hij het zelf hoeft op te zoeken ziet hij overal om zich de technologie doordingen. Door deze prikkelingen heeft hij grote verwachtingen gekregen van wat er allemaal mogelijk moet zijn. Nu vraagt hij me soms of ik weet op welke manier hij iets het best voor elkaar kan krijgen, door mij de functionaliteit die hij zoekt te beschrijven in eigenschappen die hij zich daar bij voorstelt. Er is een intuïtief technologisch inzicht ontwikkeld. In de toekomst hebben we het niet meer over simpele producten met één functie, maar over producten die een heleboel dingen kunnen. Dit zijn producten met zo veel functionaliteit dat om ze goed te ontwerpen een team nodig is bestaande uit experts met verschillende achtergronden (Brown, 2008). Design Thinking is een gereedschap om deze producten te kunnen voorstellen en ze vorm te geven. In Browns opsomming van karakteristieken van

6 de design thinker zie ik opvallende overeenkomsten met de karakteristieken van een interactie ontwerper: het inleven in verschillende rollen van gebruikers om zo voor de verschillende type gebruikers hun behoeften te kunnen identificeren; het denken en ontwikkelingen door het maken van schetsen en prototypes die worden getest bij gebruikers en tot nieuwe iteraties leiden. In zowel design thinking als interactie ontwerp is innovatie een belangrijk doel. Het niet voortbouwen op wat er mist aan bestaande producten of technologie, maar het richten op de directe behoeften van de gebruiker en van daaruit een ontwerp maken. Dit vergt het kunnen voorstellen van dingen die nog niet bestaan, en juist dat is onderdeel van Alan Coopers (2007) definitie van Interaction Design: het helpen voorstellen en defineren van dingen die nooit eerder zijn gezien (door middel van het gebruik van technologie). Maar wat zijn de verschillen? Design thinking is een methodiek, een denk-model als hulpmiddel voor bestaande vakgebieden, waar interactie ontwerp een ontwerp discipline op zichzelf is. Een discipline dat zich volgens de definitie van zijn grondleggers focust op digitale producten en diensten, dingen die leven in de virtuele wereld. Is design thinking dan misschien het toepassen van interaction design in een bredere zin? De toepassing van wat een interaction designer doet voor digitale producten, op andere dingen? Deze theorie fascineert mij. Ik heb sinds het begin van mijn studie interactie ontwerp gezien als een manier van kijken naar de wereld en heb nooit ervaren of begrepen dat het de bedoeling was om dit puur en alleen toe te passen op digitale dingen. Het is waar dat veel van de gereedschappen die je tijdens een studie interaction design leert digitale gereedschappen zijn. Zo leer je programmeren, een basis van elektronica, de geschiedenis van technologie en hedendaagse technologie. Maar naast deze specifieke gereedschappen leer je een breed pakket aan tools die juist toepasbaar zijn op veel meer dan digitale toepassingen. Ik heb het over de karakteristieken: de mentaliteit om veranderingen te maken die zich richten op verbetering; het altijd ontwerpen vanuit de behoeften van de gebruiker; het verkennen van ideeën en voorstellingen die nog niet eerder zijn gezien; het ontwikkelen van ideeën d.m.v. schetsen, het bouwen van prototypes en ideeën uitdrukken in een tastbare vorm om ze te kunnen testen bij gebruikers; het in acht nemen van zowel de (1) techniek (of ambacht) als de (2) esthetiek en (3) ethiek. Bij interaction design zijn deze drie factoren in balans. Hoe noem je een interaction designer wiens focus niet persé ligt op de virtuele wereld? Deze vraag kan ik nog niet beantwoorden. Wel denk ik dat dit type ontwerper een belangrijke rol kan hebben in een ontwerpteam voor het ontwerpen van gecompliceerde producten en diensten. Jonas Lowgren (2008) beschrijft in het inleidende hoofdstuk van Encyclopedia of Human-Computer Interaction (een gratis en open encyclopedie over interaction design die via de website interaction-design.org wordt samengesteld door experts in het vakgebied van over de hele wereld) dat interactie ontwerp wanneer het niet wordt toegepast op een digitaal product, de rol van de interaction designer ideaal zou functioneren in een multidisciplinair team. Hij concludeert zelfs dat interactie ontwerp kennisintensief en multidisciplinair in hart en nieren is. Alan Cooper (2007) stipt aan dat interactie ontwerp input nodig heeft van- en gevolgen heeft voor een hele reeks aan andere disciplines of mensen. In zo n teamverband is het dus van groot belang dat de interactie ontwerper zij aan zij werkt met de andere ontwerpers om zo de gezamenlijke richtlijnen te volgen en te zorgen dat het ontwerp en de implementatie van het interactie ontwerp in alle stappen van het proces met elkaar in harmonie zijn. Alleen zo profijt je van de volledige potentie van de samenwerking. MULTIDISCIPLINARITEIT In de gezondheidszorg houdt multidisciplinariteit in dat professionals vanuit verschillende disciplines, oftewel specialisten binnen verschillende gebieden, samenwerken om gezamenlijk een goede diagnose en behandeling te kunnen bieden (Anoniem, 2012). In ontwerp is dit hetzelfde: specialisten binnen verschillende gebieden die samenwerken om een product of dienst te ontwikkelen. Al eerder noemde ik dat ontwerpers door de overeenkomsten binnen verschillende ontwerp disciplines soms naar een aanliggend vakgebied verschuiven en dat door de toenemende complexiteit van producten het steeds belangrijker wordt voor een ontwerper om in een team te werken met meerdere specialisten. De ervaring binnen andere vakgebieden kan voor ontwerpers in hun voor-, maar ook in hun nadeel werken. Kees Dorst (2006, p.141) stelt dat wanneer een team bestaat uit verschillende universele ontwerpers, het voor kan komen dat ze elkaar juist tegenwerken. Er moet een goede rolverdeling zijn om te voorkomen dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor alle aspecten van het ontwerp. Wanneer het team bestaat uit meerdere specialisten is het vervolgens weer een grote uitdaging om goed met elkaar te communiceren en tot een soepele samenwerking te komen. Het is daarom niet te voorspellen hoe een samenwerking zal verlopen en de opbouw van een ontwerpteam is dus geen exacte wetenschap. Ik denk dat binnen zo n team de aanwezigheid van een (interactie) ontwerper die altijd de gebruiker in zijn achterhoofd houdt en zijn methodiek kan toepassen op verschillende disciplines van groot belang kan zijn, juist omdat deze vaardigheden hem tot een goede teamspeler hebben gemaakt. Volgens Tim Brown (2008) is het van positieve invloed op een ontwerper om ervaringen in meerdere vakgebieden te hebben. Dit vergroot hun visie en inlevingsvermogen in het belang van de aspecten waaruit het ontwerp is opgebouwd buiten hun eigen discipline en dat helpt juist de samenwerking. Volgens hem zijn er op dit moment ook meer complexe dingen om ons heen dan ooit, die nodig getransformeerd moeten worden vanuit een mensgerichte methodiek: onbetaalbare of niet bereikbare ziekenzorg,

7 miljarden mensen die proberen te leven op maar een paar dollar per dag, energie verbruik die onze aarde uitput, educatieve systemen die studenten falen, bedrijven wiens traditionele markten worden opgeheven door nieuwe technologieën of demografische verschuivingen. Al deze problemen, in een brede diversiteit aan vakgebieden, hebben één grote overeenkomst: ze betrekken tot de mens en behoeven dus een mensgerichte creatieve, iteratieve en praktische aanpak om de beste oplossingen te vinden. Zou hier de ideale plek liggen voor de (nieuwe) interaction designer die zich niet alleen focust op de virtuele wereld, maar binnen allerlei disciplines als specialist in mensgericht ontwerp functioneert? CONCLUSIE Ontwerp is een benadering voor het oplossen van (complexe) problemen die op allerlei vragen kan worden toegepast om nieuwe perspectieven op te leveren. Het gaat daarbij om het denken in oplossingen, ten opzichte van het denken in problemen. Binnen ontwerp zijn er verschillende disciplines die allemaal hun eigen benadering en ambachten uitoefenen, maar waarbij er ook grote overeenkomsten zijn. De scheiding tussen deze disciplines vervaagt en het is niet ongebruikelijk voor ontwerpers om ervaringen op te doen in andere vakgebieden. Interaction design is een ontwerp-discipline dat zich richt op het ontwerpen van oplossingen en gedrag in de virtuele wereld. De interactie ontwerper gaat uit van de behoeften en wensen van de gebruiker. Doordat technologie een steeds grotere rol in ons leven speelt worden de verwachtingen en eisen van de gebruiker groter en is de kwaliteit van interactie ontzettend belangrijk. De technologie is er voor de mens dus bij het ontwerpen ervan moet een mensgerichte methodiek gebruikt worden. Door niet uit te gaan van vooronderstellingen en aannames en zich te laten verassen en leiden door wat hij waarneemt tijdens het testen bij de gebruiker, kan de ontwerper tot innovatieve inzichten komen. Het los laten van bestaande ideeën is een essentiële stap voor het bereiken van innovatie. Door de toenemende complexiteit van producten en diensten zullen ontwerpers steeds meer in teams moeten gaan werken. De interaction designer past daar perfect in, omdat zijn methodiek hem tot een goede teamspeler maakt, vooral wanneer hij ervaringen heeft in andere vakgebieden. Design thinking is binnen zo n samenwerking een methode die er voor zorgt dat het ontwerp zich tijdens het proces ontwikkelt door experiment en iteraties die zich richten op de mens. Nu de implementatie van geavanceerde en complexe technologie in ons dagelijks leven niet meer alleen een futuristisch toekomstbeeld is maar werkelijkheid is geworden, wordt het misschien tijd voor de herdefinitie van interaction design als ontwerp discipline. Steeds meer taken, entertainment en werk worden gedaan met behulp van digitale technologie en het mengt zich als onderdeel van steeds meer ontwerp disciplines en vakgebieden. Het is minder belangrijk geworden om te stellen dat de interactie ontwerper zich richt op de virtuele wereld, omdat deze zich met steeds meer dingen mengt. De nieuwe interaction designer kan zijn vaardigheden toepassen als aanvulling op en als specialist binnen die disciplines. Er is een nieuwe vraag ontstaan: hoe noemen we deze nieuwe interaction designer? BRONNEN Anoniem, Thomas Edison. Wikipedia, Available at: [Accessed 19 June 2012] Anoniem, Multidisciplinair. Wikipedia, Available at: [Accessed 17 June 2012] Baum, L. F., The wonderful wizard of Oz. Chicago and New York: Geo. M. Hill Co. Brown, T., Design Thinking. Harvard Business Review, june 2008, p Buxton, B., Sketching User Experiences: getting the design right and the right design. San Francisco: Morgan Kaufmann Publishers. Cooper, A., About Face 3: The Essentials of Interaction Design. Third edition. Indianapolis, Indiana: Wiley Publishing, inc. Dorst, K., Understanding Design: 175 Reflections on Being a Designer. Second edition. Amsterdam: BIS publishers. Dorst, K., The core of design thinking and its application. Design Studies, 32, p Lowgren, J., Interaction Design. In: Soegaard, Mads and Dam, Rikke Friis (eds.). Encyclopedia of Human- Computer Interaction. Aarhus, Denmark: The Interaction- Design.org Foundation. Available online at interaction-design.org/encyclopedia/interaction_design.html [Accessed 15 June 2012] Moggridge, B Designing Interactions. Cambridge: MIT press. Norman, D. A., The Design of Everyday Things. Second edition. Cambridge: MIT press.

Communication and Multimedia Design Amsterdam Informatie over het afstudeerproject februari - juni 2012

Communication and Multimedia Design Amsterdam Informatie over het afstudeerproject februari - juni 2012 Communication and Multimedia Design Amsterdam Informatie over het afstudeerproject februari - juni 2012 Inleiding Studenten van de opleiding CMD Amsterdam maken in het afstudeerjaar hun individuele afstudeerproject.

Nadere informatie

Industrieel Ontwerpen

Industrieel Ontwerpen Industrieel Ontwerpen Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen in Twente Industrieel Ont Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen houdt zich bezig met het ontwikkelen

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

1.1 DE OPDRACHT IN HET KORT

1.1 DE OPDRACHT IN HET KORT Opdracht 03: een formulier ontwerpen Versie voor studenten v5.0 2010.04.28 James M. Boekbinder Skype: jboekbinder3641 E-mail: james.boekbinder@gmail.com Blog: http://www.razormind.info/infoconstructor

Nadere informatie

Home Opleiding Onderwijsprogramma Organisatie Stages en projecten. Zoek

Home Opleiding Onderwijsprogramma Organisatie Stages en projecten. Zoek Home Opleiding Onderwijsprogramma Organisatie Stages en projecten Zoek Home Opleiding Onderwijsprogramma Organisatie Stages en projecten CMD Amsterdam Studie programma Ontwerpopleiding voor interactieve

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva. ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.nl 1 CONTENT Ontwerpen van technische innovaties Het innovatielab Cases Discussie

Nadere informatie

Vormgeving Werkgroep 04! Gebruik van een grid en interactie. Bron: smashingmagazine.com, image credit: Kristian Bjornard

Vormgeving Werkgroep 04! Gebruik van een grid en interactie. Bron: smashingmagazine.com, image credit: Kristian Bjornard Vormgeving Werkgroep 04! Gebruik van een grid en interactie Bron: smashingmagazine.com, image credit: Kristian Bjornard Programma deze week # In de werkgroep vandaag: Het visual designproces, de uitwerkingsfase

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10.

Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10. Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10.31 James M. Boekbinder Skype: jboekbinder3641 E-mail: james.boekbinder@gmail.com

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Natural Europe - Natuurlijk Europa

Natural Europe - Natuurlijk Europa Natural Europe - Natuurlijk Europa General Information Summary Natuurlijk Europa zet een aantal softwaretools in die het mogelijk maken voor leerkrachten om innovatieve online trajecten te ontwerpen via

Nadere informatie

grafisch ontwerp voor nieuwe en andere media

grafisch ontwerp voor nieuwe en andere media Opgeleid als grafisch vormgever en illustrator ontwikkelde ik me tot een veelzijdig en eigenzinnig creatief op het snijvlak van professionele communicatie en multimediaal ontwerp. SpOp is een samenwerking

Nadere informatie

het Officiële Boek Help je kinderen leren programmeren! Marina Umaschi Bers en Mitchel Resnick

het Officiële Boek Help je kinderen leren programmeren! Marina Umaschi Bers en Mitchel Resnick het Officiële Boek Help je kinderen leren programmeren! Marina Umaschi Bers en Mitchel Resnick inhoud in het kort voorwoord...xi Een inleiding tot ScratchJr... 1 Hoofdstuk 1: Aan de slag... 7 Hoofdstuk

Nadere informatie

F A B S C H O L K I D S

F A B S C H O L K I D S F A B S C O H O L K I D S Over FabSchool Kids In Fabschool Kids staat zelf dingen maken, creativiteit en samenwerken centraal. In hands-on workshops in het Fablab Amsterdam leren kinderen alles over digitale

Nadere informatie

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE 10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE Is uw website aan vernieuwing toe? Pas deze tips toe en haal meer uit je website De laatste jaren zien we grote veranderingen op het gebied van webdesign.

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

gebruikersprofiel november 2013 versie 02

gebruikersprofiel november 2013 versie 02 gebruikersprofiel november 2013 versie 02 Interaction Design Foundation Course James Boekbinder, Jantien Slob, vakgroep IAD Hogeschool Rotterdam, CMI Instituut 2 gebruikersprofiel 3 introductie 4 twee

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

Het definitieve prototype van Foliostory zal op basis van een usability test getest worden.

Het definitieve prototype van Foliostory zal op basis van een usability test getest worden. Testplan prototype Het definitieve prototype van Foliostory zal op basis van een usability test getest worden. Hierbij wordt een happy flow scenario aan de respondenten voorgelegd met daarin taken die

Nadere informatie

VAKKANJERS STRP SCHOOL RONDLEIDING

VAKKANJERS STRP SCHOOL RONDLEIDING VAKKANJERS STRP SCHOOL RONDLEIDING Deelnemers nemen een kijkje bij de finale van de VakkanjerWedstrijden. Dat zijn spannende wedstrijden voor de beste technici van het mbo. De vonken vliegen ervan af:

Nadere informatie

HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI

HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Inleiding Ontwerpen CMTONT01-1 Aantal studiepunten: 2 Modulebeheerder: Rob Zoeteweij Modulebeschrijving 3 1. Algemene omschrijving 4 1.1. Inleiding 4 1.2. Relatie met andere

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Case Development Centre

Case Development Centre Case Development Centre Toepassing van cases in het onderwijs Kenniscentrum Innovatief Ondernemerschap Hoe kan Rotterdam bestaande kennis op nieuwe wijze inzetten om de innovatiegraad van de industrie

Nadere informatie

STARTVERSLAG STUDENT - LOTTE VAN DER SCHOOT 1623303 // COÖRDINATOR - INGE SCHAREMAN // STAGEBEGELEIDING - CYNTHIA BOOM & KEVIN KARS

STARTVERSLAG STUDENT - LOTTE VAN DER SCHOOT 1623303 // COÖRDINATOR - INGE SCHAREMAN // STAGEBEGELEIDING - CYNTHIA BOOM & KEVIN KARS STARTVERSLAG STUDENT - LOTTE VAN DER SCHOOT 1623303 // COÖRDINATOR - INGE SCHAREMAN // STAGEBEGELEIDING - CYNTHIA BOOM & KEVIN KARS INHOUD // INLEIDING 4 ORIENTATIEDOCUMENT 5 FACTSHEET 6 LEERDOELEN 7 STARTVERSLAG

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries Naam: Cursus: Coördinator: Docent: Patrick Venendaal 1553805 Entrepreneurship Creative Industries Aljan de boer Mark Nutzel Inhoudsopgave Het idee... 3 De doelgroep... 3 Introductie... 3 Wat wordt er getest...

Nadere informatie

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam Reflectie Verslag 25 januari 2013 Het reflectie verslag met nabeschouwing en beoordelingen over de stage van Simon Karman bij het bedrijf Sticky Studios. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Nadere informatie

make things ETA by Boudewijn Naaijkens

make things ETA by Boudewijn Naaijkens ET S make things ETA by Boudewijn Naaijkens VISUAL IDENTITY Student Boudewijn Naaijkens 2060969 Avans Hogeschool 42CM04 (O) Vakcoördinator Brenda Renssen Avans Hogeschool Overige betrokken docent(en) Marcel

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5 Mediavormgeving Inhoudsopgave Wat doet een mediavormgever? - Waar werkt een mediavormgever - Welke taken verricht een mediavormgever? - Welke eigenschappen heeft een mediavormgever Typering beroepengroep

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

Mediavormgeving, Gaming en Webontwikkeling

Mediavormgeving, Gaming en Webontwikkeling Mediavormgeving, Gaming en Webontwikkeling Prachtige opleidingen met vele uitdagingen en mooie creatieve producten! Een uitdagende baan in de creatieve industrie is er één van creativiteit, doorzettingsvermogen,

Nadere informatie

Foundation course in interaction design : kernconcepten

Foundation course in interaction design : kernconcepten Foundation course in interaction design : kernconcepten Scenario 2013.12.13 v1.0 James M. Boekbinder Skype: jboekbinder3641 E-mail: james.boekbinder@gmail.com Blog: http://www.razormind.info/infoconstructor

Nadere informatie

Sensoren en maatschappij

Sensoren en maatschappij PROJECT Sensoren en maatschappij Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 Het beroep 3 De organisatie 4 Begeleiding 5 Beoordeling en evaluatie [1] PROJECT Sensoren en maatschappij [Technasium]

Nadere informatie

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009 HvA, Blok 2 / Informatie Architectuur Docent / Auke Touwslager 10 november 2008 Overzicht HvA > V1 > IA 2008/2009 Overzicht - Even voorstellen - Introductie vak - opdrachten & lesprogramma - Doel van het

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

1. Voorkennis 2. Recente inzichten en dilemma s 3. Begeleiding 4. Uitwisseling in groepjes 5. Slot: visie op ontwerpgericht onderzoek in de eigen

1. Voorkennis 2. Recente inzichten en dilemma s 3. Begeleiding 4. Uitwisseling in groepjes 5. Slot: visie op ontwerpgericht onderzoek in de eigen * 1. Voorkennis 2. Recente inzichten en dilemma s 3. Begeleiding 4. Uitwisseling in groepjes 5. Slot: visie op ontwerpgericht onderzoek in de eigen begeleiding/organisatie * Studentonderzoek? Eigen onderzoek?

Nadere informatie

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Instructieblad Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Onderzoeken is leuk omdat je wat over jezelf leert: wat je kunt en hoe creatief je bent. Ook leer je over je omgeving en de wereld.

Nadere informatie

Flat Design - Robbert Kooiman G&I 1-C - 1 -

Flat Design - Robbert Kooiman G&I 1-C - 1 - Flat Design - Robbert Kooiman G&I 1-C - 1 - Om een unieke draai te geven aan de game die we gaan maken voor het project Playable, ga ik me verdiepen in een aparte stijl. De stijl die ik heb gekregen is

Nadere informatie

Beeldtaal in toekomstgericht onderwijs

Beeldtaal in toekomstgericht onderwijs Beeldtaal in toekomstgericht onderwijs Eind januari bracht het Platform Onderwijs2032 het eindadvies uit met hun visie op toekomstgericht onderwijs. Het rapport bevat veel bruikbare ideeën en aandacht

Nadere informatie

STAND VAN ZAKEN CMK SCHIJNDEL Juni 2015

STAND VAN ZAKEN CMK SCHIJNDEL Juni 2015 STAND VAN ZAKEN CMK SCHIJNDEL Juni 2015 De Beemd Done Assement - Done Ambitiegesprek Kaders aanbrengen in bestaande vaardigheden waardoor er meer lijn ontstaat, waar binnen alle aandacht voor bewustzijn

Nadere informatie

DFI Models & Processes Herkansingsklas 1 (V207) Nienke Griffioen 500621715 [REDESIGN RTL GEMIST.NL DFI OPDRACHT]

DFI Models & Processes Herkansingsklas 1 (V207) Nienke Griffioen 500621715 [REDESIGN RTL GEMIST.NL DFI OPDRACHT] 2013 DFI Models & Processes Herkansingsklas 1 (V207) Nienke Griffioen 500621715 [REDESIGN RTL GEMIST.NL DFI OPDRACHT] Inhoudsopgave DFI opdracht 1: redesign RTL Gemist pag. 3 Opdracht omschrijving Pag.

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het multimedia productieproces 3. De uitvoering MM-02-06-01

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het multimedia productieproces 3. De uitvoering MM-02-06-01 OPDRACHTKAART MM-02-06-01 De uitvoering Voorkennis: Je hebt multimedia-opdrachten 1 tot en met 5 (MM-02-01 t/m MM-02-05) afgerond. Je kunt met behulp van multimedia-software, zoals bijvoorbeeld Macromedia

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Samenvatting InmensGroeien is opgericht door Joop Egmond en Maarten Smits. Het bedrijf is ontstaan uit de wens om voor mensen binnen organisaties

Nadere informatie

Pas op voor de besmettelijke PORTFOLIOSIS!

Pas op voor de besmettelijke PORTFOLIOSIS! Pas op voor de besmettelijke PORTFOLIOSIS! Nadenken Voorbereiding Maken Presenteren NADENKEN Nadenken Voorbereiding Maken Presenteren Soul-searching Persoonlijkheid Ervaring Doelen Waarden Sterktes en

Nadere informatie

Ontwikkelen op stage? (Kern)competenties: Cijfer Toelichting

Ontwikkelen op stage? (Kern)competenties: Cijfer Toelichting Competentieontwikkeling Om goede, nieuwe leerdoelen te kunnen formuleren is het van belang om eerst te kijken hoe ver ik ben met mijn competentieontwikkeling en welke competenties ik verder wil of moet

Nadere informatie

WHITE PAPER. Agile/Scrum

WHITE PAPER. Agile/Scrum WHITE PAPER Agile/Scrum Belangrijkste kenmerk van Scrum is de ontwikkeling via een serie van korte - iteraties, in Scrum terminologie sprints genoemd. Introductie Heel in het kort gezegd is Scrum een Agile

Nadere informatie

LEREN DOOR TE DOEN DESIGN THINKING TRAINING VOOR COMMUNICATIE PROFESSIONALS

LEREN DOOR TE DOEN DESIGN THINKING TRAINING VOOR COMMUNICATIE PROFESSIONALS DESIGN THINKING TRAINING VOOR COMMUNICATIE PROFESSIONALS Deze energieke, tweedaagse training resulteert in hands-on ervaring en meer inzicht in de Design Thinking principes, de belangrijkste tools en terminologie.

Nadere informatie

Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau

Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau dr. H. Knipprath ing. J. De Meester STEM Science Engineering Technology Mathematics 2

Nadere informatie

Grote Beer 123 3067 TR Rotterdam

Grote Beer 123 3067 TR Rotterdam Persoonlijke gegevens Geboortedatum Burgerlijke staat Nationaliteit Rijbewijs Robert de Pijper 01031982 Ongehuwd Nederlandse Ja Adres Postcode Woonplaats Grote Beer 123 3067 TR Rotterdam Telefoon Email

Nadere informatie

INCMD-DDA TALENTENPROGRAMMA

INCMD-DDA TALENTENPROGRAMMA INCMD-DDA TALENTENPROGRAMMA Graag nodigen wij je uit om deel te nemen aan dit unieke programma, tot stand gekomen door samenwerking van Dutch Digital Agencies (DDA) en het landelijke opleidingenoverleg

Nadere informatie

Scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum agileagileagileagileagileagileagileagil

Scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum agileagileagileagileagileagileagileagil Scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum agileagileagileagileagileagileagileagil eagileagileagileagileagileagileagileagi leagileagileagileagileagileagileagileag

Nadere informatie

Tekenen in de Tweede fase

Tekenen in de Tweede fase Tekenen in de Tweede fase Wat kun je verwachten? Wat kun je verwachten? Lessen per week: Havo 4 / 5 2 uur praktijk en 1 uur theorie (KG/KB) Vwo 4 2 uur (de verdeling praktijk / theorie wisselt door het

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelingsplan

Persoonlijk Ontwikkelingsplan Persoonlijk Ontwikkelingsplan De leerdoelen Leerdoel 1 Producer Tijdens het project van de verdieping wil ik graag meer kennis opdoen over de productie van een film. Tijdens mijn stage heb ik al verschillende

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

De samenhang tussen integrale veiligheidskunde en Human Technology

De samenhang tussen integrale veiligheidskunde en Human Technology De samenhang tussen integrale veiligheidskunde en Human Technology 1 Inhoudsopgave: Samenvatting 3 De opleidingen 4 Overeenkomsten 5 Technologische ontwikkeling en veiligheid 6 Visie op het gezamenlijke

Nadere informatie

PROJECT PLAN. Datum: 14 februari Project: Medical Team: Tibor Dujmovic IAD1 Nick Marlow IAD1 Jasmijn Groot GAR1 Peter Uithoven IAD1

PROJECT PLAN. Datum: 14 februari Project: Medical Team: Tibor Dujmovic IAD1 Nick Marlow IAD1 Jasmijn Groot GAR1 Peter Uithoven IAD1 PROJECT PLAN Datum: 14 februari Project: Medical Team: Tibor Dujmovic IAD1 Nick Marlow IAD1 Jasmijn Groot GAR1 Peter Uithoven IAD1 1 INHOUD Project Plan... 1 Inhoud... 2 Project Plan... 4 Project Definitie...

Nadere informatie

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven VanMeijel 3.0: De basis Wij zijn er van overtuigd dat bouwondernemingen een betere kwaliteit en een hoger rendement kunnen realiseren door meer grip op de complexiteit en dynamiek van het bouwproces te

Nadere informatie

VOOR BESTUREN EN ORGANISATIES. Presentatie door: Caroline Van Cauwelaert, Yellow Window Joep Paemen, Namahn

VOOR BESTUREN EN ORGANISATIES. Presentatie door: Caroline Van Cauwelaert, Yellow Window Joep Paemen, Namahn VOOR BESTUREN EN ORGANISATIES Presentatie door: Caroline Van Cauwelaert, Yellow Window Joep Paemen, Namahn AGENDA WIE ZIJN WIJ? WAT IS SERVICE DESIGN? WAAROM EEN TOOLKIT? EEN CASE IN RIJKEVORSEL? WIE ZIJN

Nadere informatie

Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid.

Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid. Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid. 1 Passieve consument passé de gebruiker als actieve ontwikkelaar Het gangbare beeld van gebruikers heeft een update nodig. Gebruikers

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht Inleiding Tijdens de SLB les van 10 december 2012 hebben wij de opdracht gekregen om een vijftal vacatures te zoeken die in ons vakgebied kan liggen. Wij moesten beargumenteren waarom wij hier graag zouden

Nadere informatie

STUDIO PIET BOON INSPIREERT MET EXCLUSIEF ART OF INSPIRATION POP-UP RESTAURANT. November, 2014

STUDIO PIET BOON INSPIREERT MET EXCLUSIEF ART OF INSPIRATION POP-UP RESTAURANT. November, 2014 p. 1 / 2 PERS BERICHT November, 2014 STUDIO PIET BOON INSPIREERT MET EXCLUSIEF ART OF INSPIRATION POP-UP RESTAURANT Studio Piet Boon opent aanstaande december en januari haar deuren voor een uniek boutiquestijl

Nadere informatie

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een "Social Business"

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een Social Business Behoeftepiramide van een "" (Naar analogie piramide van Maslow) Maslow rangschikte de volgens hem universele behoeften van de mens in een hiërarchie. Volgens zijn theorie zou de mens pas streven naar bevrediging

Nadere informatie

Nieuwe dimensies in gebruikerservaring en design

Nieuwe dimensies in gebruikerservaring en design Nieuwe dimensies in gebruikerservaring en design Vanaf Planon Accelerator 6.0 en Planon Software Suite Release 2014 Een innovatieve specialist met dertig jaar ervaring in het IWMSdomein Een partner die

Nadere informatie

Event menu Minigids event app

Event menu Minigids event app Event menu Minigids event app Hoe en waarom een mobiele evenementen app? Introductie De evenementenbranche verandert. Een evenement is niet langer een ad hoc activiteit. Het is een belangrijk onderdeel

Nadere informatie

Groep 1 Analyse 1 Maikel Haas, Vincent Wielders, Robbert Lokhorst & Daniel Sneijers

Groep 1 Analyse 1 Maikel Haas, Vincent Wielders, Robbert Lokhorst & Daniel Sneijers Groep 1 Analyse 1 Maikel Haas, Vincent Wielders, Robbert Lokhorst & Daniel Sneijers Gabe Zichermann Gabe Zichermann is een entrepreneur, publieke spreker en voorzitter van GSummit, een platform voor experts

Nadere informatie

CO-CREATIE IN ZORGINNOVATIE

CO-CREATIE IN ZORGINNOVATIE CO-CREATIE IN ZORGINNOVATIE 1 Introductie VanMorgen Advies en consultancy voor ontwikkelen en implementeren zorgdiensten met zorgtechnologie Specialiteiten: Begeleiding implementatie zorg op afstand Service

Nadere informatie

Stappenplan. De ontwikkeling van een interface doorloopt bij Studio Wolf vier stappen. Deze stappen verduidelijken de weg naar het eindresultaat.

Stappenplan. De ontwikkeling van een interface doorloopt bij Studio Wolf vier stappen. Deze stappen verduidelijken de weg naar het eindresultaat. Stappenplan Een interface is in principe alles wat de communicatie tussen de gebruiker en de computer bepaalt of vorm geeft. Het is het deel van de website of webapplicatie dat de interactie met de gebruiker

Nadere informatie

Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device

Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device MOBILE BUSINESS APPS Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device YOUR VIEW ON BUSINESS Introductie Oplossingen Any2info is een innovatieve ICT-onderneming

Nadere informatie

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps Titanpad Answergarden Wordle Tricider Resultaten Workshop ICT & Aps Rotterdam, Landelijke Lio-dag 9 februari 2012 Beste student van de lerarenopleidingen economie. Jullie hebben op 9 februari 2012 een

Nadere informatie

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen.

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. Introductie Met software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. is een van 's werelds meest geavanceerde ontwikkelomgevingen voor elektronica en

Nadere informatie

Specialisatieopleiding arbeids- en organisatiemediation

Specialisatieopleiding arbeids- en organisatiemediation mensenkennis De partijen op één lijn te krijgen en zo het conflict ombouwen naar een goede samenwerking. Dat is een fantastische uitdaging. Specialisatieopleiding arbeids- en organisatiemediation Arbeids-

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

DOMINO DAY 2014 PROJECT. Antoniuscollege Gouda. Informatie voor de leerlingen. Inhoud

DOMINO DAY 2014 PROJECT. Antoniuscollege Gouda. Informatie voor de leerlingen. Inhoud PROJECT DOMINO DAY 2014 Antoniuscollege Gouda Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 De organisatie 3 Begeleiding 4 Beoordeling en evaluatie A Plan van Aanpak B Persoonlijk verslag C Evaluatielijst

Nadere informatie

Succesvol dankzij internet

Succesvol dankzij internet Succesvol dankzij internet Gratis workshop voor Ondernemend Roombeek Enschede 24-4-2012 Jorik Heins Deze presentatie komt online beschikbaar op www.marketingman.nl/presentatie Vanavond Wat is een goede

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe business modellen

Op zoek naar nieuwe business modellen Op zoek naar nieuwe business modellen Oegstgeest, 15 november 2012 Vandaag leg ik uit waarom business as usual dood is Centrale vraag Wie voegt op welk moment waarde toe? Welk gereedschap kunnen we hiervoor

Nadere informatie

Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People

Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People Onze experts brengen u digitale kennis en ervaring op locatie. Om voortdurend in te kunnen spelen op veranderende

Nadere informatie

Museumbezoek onder Studenten

Museumbezoek onder Studenten Museumbezoek onder Studenten Ontwerprapport CMD-Project Jelle Clignet CMD2B 1108174 Inhoudsopgave Inleiding 2 Concept 3 Beschrijving van het concept 3 Applicatie 3 Ondersteunende middelen 3 Middelen 4

Nadere informatie

Webdesign voor ondernemers

Webdesign voor ondernemers e-boek Webdesign voor ondernemers Veelgestelde vragen over het laten maken van een website Bart van den Bosch Inhoud 1. Zelf doen of uitbesteden? 4 2. Webdesigners 7 3. Wat is Wordpress 10 4. Maken van

Nadere informatie

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc

Leer ze omgaan met onzekerheid. Nils de Witte - StudentsInc Leer ze omgaan met onzekerheid Nils de Witte - StudentsInc Programma en introductie Leer ze omgaan met onzekerheid verkennende discussie en ideeën nils de witte wat bedoel ik met onzekerheid waarom is

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Agile werken: zó doen we dat

Agile werken: zó doen we dat Agile werken: zó doen we dat Bij Freshheads werken we graag volgens de Agile aanpak. De voordelen? Verhoogde efficiëntie en flexibiliteit, snellere resultaten en grotere betrokkenheid. Maar hoe gaat het

Nadere informatie

Deel 1: Understanding Design Het programma, de regels en de criteria voor Understanding Design

Deel 1: Understanding Design Het programma, de regels en de criteria voor Understanding Design Naam: Nummer: Klas: Interactieve Media Propedeuse Understanding Design blok 1 In aanvulling op de hoorcolleges en werkcolleges vind je in deze reader aanvullende achtergrondinformatie over ontwerpen, de

Nadere informatie

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE

WELKOM BIJ BOMBERBOT! LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN LES 1: WAT IS PROGRAMMEREN WAAR GAAT DEZE LES OVER? INTRODUCTIE WELKOM BIJ BOMBERBOT! Bij onze lessen horen ook nog een online game, waarin de leerlingen de concepten die ze geleerd krijgen direct moeten toepassen, en een online platform, waarin u de voortgang van

Nadere informatie

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen 1 Innovatiekompas Inspiratie Sessies Contacteer ons voor: Een voordracht om kennis te maken met het kompasmodel. Een workshop om het toepassen van

Nadere informatie

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Evenement Op 23 november brachten 18 leerlingen van 1 school uit de regio een bezoek aan De High Tech Campus en kregen de

Nadere informatie

Onze Online Assessment experts hebben de antwoorden op de meest gestelde vragen over Online Assessment.

Onze Online Assessment experts hebben de antwoorden op de meest gestelde vragen over Online Assessment. Alles wat de HR professional wil weten over Online Assessments Wilt u een kandidaat uitnodigen om deel te nemen aan een Online Assessment? Wilt u weten hoe een Online Assessment is samengesteld of welke

Nadere informatie

CMD Amsterdam Het afstudeerproject 2012/2013

CMD Amsterdam Het afstudeerproject 2012/2013 CMD Amsterdam Het afstudeerproject 2012/2013 Afstuderen! De laatste grote opgave voordat je met je echte leven begint! Afstudeerproject Diploma als! interface ontwerper project manager concept ontwikkelaar

Nadere informatie

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 12. Mooier, maar vooral beter

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 12. Mooier, maar vooral beter WHITEPAPER IN 5 MINUTEN S E P T E M B E R 2 0 1 4 12. Mooier, maar vooral beter Introductie Steeds vaker krijgen we de vraag om een redesign te doen van een app of een website. De stap naar responsive

Nadere informatie