Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Beleidsplan MVO & duurzaamheid i. STATUS Vastgesteld VV VERSIE 1.0. DATUM 28 januari 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling 2010-2014. Beleidsplan MVO & duurzaamheid i. STATUS Vastgesteld VV VERSIE 1.0. DATUM 28 januari 2010"

Transcriptie

1 Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling STATUS Vastgesteld VV VERSIE 1.0 DATUM 28 januari 2010 Beleidsplan MVO & duurzaamheid i Augustus 2009

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding Duurzaamheids- en MVO-beleid voor WSHD Plaats in de beleidscyclus Wat is duurzaamheid en MVO? Relatie tussen MVO en duurzaamheid bij WSHD Kaders voor duurzaamheid bij WSHD Duurzaamheidverklaring Wet- en regelgeving Europese en nationale kaders Europees klimaatprogramma Nationaal programma Schoon en Zuinig Meerjarenafspraak energie-efficiency (MJA 3) Duurzaam inkopen Nationaal programma Adaptatie Ruimte en klimaat Kwaliteitsnormen Nieuwe ontwikkelingen Klimaatakkoord Unie van Waterschappen en rijk Cradle to cradle: eco-efficiënt wordt eco-effectief ISO 26000: nieuwe internationale MVO-norm Beleidsdoelstellingen en uitwerking Beleidsdoelstellingen Uitwerking van beleidsdoelstellingen Beleidsplan MVO & duurzaamheid

3 1 Inleiding 1.1 Duurzaamheids- en MVO-beleid voor WSHD Waterschap Hollandse Delta (WSHD) wil een bijdrage leveren aan een duurzame, leefbare en veilige maatschappij en vindt het daarom belangrijk om de taken op een maatschappelijk verantwoorde en duurzame wijze uit te voeren. De afgelopen jaren heeft WSHD de nodige activiteiten ontplooid op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Het voorliggende beleidsplan bevat het kader en de doelstellingen voor toekomstige activiteiten van WSHD op dit gebied. 1.2 Plaats in de beleidscyclus Het beleidsplan signaleert externe en interne ontwikkelingen en formuleert het standpunt van WSHD. Het dient als basis voor het Meerjarenbeleidsplan (MJBP) en als input voor het Jaarplan Duurzame Ontwikkeling (zie Figuur 1). Het Platform Duurzaamheid van WSHD werkt aan verdere integratie van het duurzaamheidsbeleid in de beleidscyclus. In het Jaarplan Duurzame Ontwikkeling wordt het duurzaamheidsbeleid van WSHD vertaald naar doelstellingen en maatregelen. Bestuursvisie Meerjarenbeleids programma incl. fin.raming Beleids- en beheersbegroting MVO/Duurzaam heids- en Arbojaarplannen Externe & interne ontwikkelingen Meerjarenbeleidsprogramma primaire en gemeenschappelijke strat.doelen Hoofdproces Jaarplannen Jaarverslag Jaarrekening Procespreviews Procesevaluaties Afdelings Jaarplannen Hoofdproces- Marap s Bestuursrapportages Afdelings- Marap s Figuur 1 Plaats in de jaarlijkse beleidscyclus: het beleidsplan signaleert externe en interne ontwikkelingen en formuleert het standpunt van WSHD Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Pagina 2 van 11

4 1.3 Wat is duurzaamheid en MVO? De termen duurzame ontwikkeling en duurzaamheid worden door elkaar gebruikt Ook vanuit het perspectief van het maatschappelijk verantwoord ondernemen komen deze termen meestal aan bod. Om meer duidelijkheid te scheppen wordt in deze paragraaf een beknopte toelichting gegeven op de terminologie. Daarin is een chronologische ontwikkeling te onderkennen die min of meer begon met het rapport Grenzen aan de Groei van de Club van Rome. Het besef van eindigheid bracht de noodzaak van duurzame ontwikkeling ook op de internationale agenda's. Iedereen kent de beroemd geworden definitie van de VN-commissie Brundtland uit 1992: "Duurzame ontwikkeling is ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen" Deze definitie gaat uit van de schaarste van de hulpbronnen waarmee welvaart wordt voortgebracht, zowel nu als in de toekomst. De oppervlakte van de aarde is eindig; grondstoffen kunnen op raken; en de opnamecapaciteit van de atmosfeer en onze natuurlijke omgeving kent haar grenzen. Duurzaamheid heeft dus van orgine betrekking op het ecologische of 'Planet' aspect van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) zijn inmiddels bekende begrippen, maar niet altijd is duidelijk wat eronder wordt verstaan. Een algemeen gehanteerde omschrijving die ook de Unie van Waterschappen hanteert in de prestatievergelijking van de waterschappen voor MVO is: "Maatschappelijk verantwoord ondernemen is een proces waarmee een organisatie verantwoordelijkheid neemt voor de consequenties van haar handelen op sociaal, ecologisch en economisch gebied (people, planet, profit)." De 'P' van Profit wordt tegenwoordig ook vaak 'Prosperity' (welvaart) genoemd, om naast de economische winst ook de maatschappelijke winst in de afweging te betrekken. Paragraaf gaat verder in op onderwerpen en principes van MVO. 1.4 Relatie tussen MVO en duurzaamheid bij WSHD Bij WSHD heeft de VV in de duurzaamheidbeleidsverklaring uit 2005 haar visie over MVO en duurzaamheid verwoord (zie ook hoofdstuk 2.1). Hoe zijn de MVO-aspecten tot nu toe ingebed in de organisatie? Voor de organisatorische sturing van de WSHD-organisatie is de missie vertaald naar een aantal strategische doelen en succesfactoren Voor de aansturing van de processen zijn deze in het zogeheten Integrale besturingsmodel samengebracht. De MVO-aspecten zijn met name ondergebracht in het strategische doel "WSHD staat ten dienste van de maatschappelijke omgeving". In het besturingsmodel zijn de drie belangrijkste of kritieke succesfactoren benoemd om deze doelstelling te halen: 1. de bedrijfsvoering voldoet aan het duurzaamheidsbeleid (duurzaam inkopen, fossiele energiereductie e.d.); 2. zorg voor ons cultuurhistorisch erfgoed (betreft waterschapsgerelateerd erfgoed); 3. aan de eisen van goed openbaar bestuur is voldaan (good governance) Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Pagina 3 van 11

5 Bij goed openbaar bestuur gaat het om rechtmatigheid, integriteit en waardering voor, toegankelijke informatie en communicatie over beleid en resultaten. Ook andere strategische doelen uit het besturingmodel bevatten MVO- en duurzaamheidaspecten. MVO-doelstellingen op het vlak van arbeidsomstandigheden, arbeidsparticipatie en gezondheid zijn uitgewerkt in de doelstelling 'Betrokken en competente medewerkers'. Het MVO-thema 'duurzame ontwikkeling van de samenleving' krijgt o.a. vorm door het opstellen van buitenlandbeleid bij WSHD. In de strategische doelen voor de primaire taken veilige waterkeringen, watersysteem op orde, afdoende gezuiverd afvalwater zijn duurzaamheiddoelstellingen voor klimaatadaptatie (aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering: voldoen aan NBW- en KRW-norm, waterveiligheid, etc.) uitgewerkt. Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Pagina 4 van 11

6 2 Kaders voor duurzaamheid bij WSHD 2.1 Duurzaamheidverklaring In 2005 heeft de VV van WSHD het interne duurzaamheidsbeleid is vastgelegd in onderstaande duurzaamheidverklaring. Duurzaamheidverklaring Duurzame ontwikkeling is 'een ontwikkeling die voorziet in de behoefte van de huidige generatie zonder daarmee voor toekomstige generaties de mogelijkheden in gevaar te brengen om ook in hun behoeften te voorzien'. Bron: VN-Brundtland-rapport, 1992 Visie Waterschap Hollandse Delta wil een bijdrage leveren aan een duurzame, leefbare en veilige maatschappij en vindt het daarom belangrijk om de taken op een maatschappelijk verantwoorde en duurzame wijze uit te voeren. Een overheidsorganisatie vervult immers een belangrijke voorbeeldfunctie. Tevens beïnvloedt een overheidsorganisatie aan de hand van vastgesteld beleid het handelen van derden. Milieuzorgsysteem Het waterschap wil bovenstaande visie concretiseren door middel van een milieuzorgsysteem. Met een milieuzorgsysteem verplicht het waterschap zichzelf, door middel van het stellen van doelstellingen, om continue te streven naar het voorkomen en/of verminderen van de milieubelasting en het verbeteren van de milieuprestaties. De zorg voor het milieu is onderdeel van de afweging maatschappelijke kosten en baten. Doelstellingen De doelstellingen zullen gericht zijn op het milieubewust omgaan met energie, afval, onderhoudsmaterialen,verbruiksartikelen en grondstoffen. Enerzijds door de bestaande wet- en regelgeving uit te voeren, anderzijds door het ontplooien van nieuwe initiatieven. Onder milieubewust verstaat het waterschap het afwegen van milieuaspecten- en effecten bij het opstellen, dan wel het wijzigen van beleid. Daarnaast acht het waterschap het van belang ook de eigen medewerkers te stimuleren tot milieubewust handelen bij de uitvoering van de dagelijkse taken. Hoofdelementen zijn: (tenminste) voldoen aan wet- en regelgeving; bevordering duurzame ontwikkeling, waarbij hoge prioriteit wordt gegeven aan maatregelen met een hoog milieurendement; bevordering van maatschappelijk verantwoord ondernemen (people, planet, profit); efficiënt gebruik van grondstoffen en energie; inkoop en aanbesteding waarbij duurzaamheid nevengeschikt is aan de (maatschappelijke) kosten; inpassing van milieuzorg in beleidsontwikkeling, planning en uitvoering; Praktijk De doelstellingen worden vastgelegd in een Jaarplan Duurzaamheid en jaarlijks geëvalueerd, zodat de voortgang wordt bewaakt en de doelstellingen, waar nodig, kunnen worden bijgesteld. Door dit traject jaarlijks te doorlopen is het waterschap in staat zijn ambitie om continu te streven naar verbetering waar te maken. Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Pagina 5 van 11

7 Het college heeft op hoofdlijnen aangegeven hoe zij invulling wil geven aan de missie van WSHD. De reeds ingezette lijn voor duurzaamheid wordt voortgezet, waarbij wordt gestuurd op energie- en milieuvriendelijke toepassingen en maatregelen. 2.2 Wet- en regelgeving Maatschappelijk verantwoord ondernemen betekent onder andere dat WSHD moet voldoen aan de wet- en regelgeving. Een groot aantal wetten, AMvB s en andere regelgeving is van toepassing op het waterschap. Denk bijvoorbeeld aan de Algemene wet bestuursrecht, die algemene regels stelt betreffende het rechtsverkeer tussen burgers en overheid, de Wet milieubeheer (onder andere van toepassing op de zuiveringstechnische werken en de inrichtingen van waterkwantiteitswerken), de Floraen Faunawet maar ook de Arbo-wet. Ook onze eigen regelgeving -te vinden op intranet- hoort daarbij. Hollandse Delta stelt zelf ook regelgeving op aan bedrijven en burgers. Gelet op onze voorbeeldfunctie, moet de eigen organisatie vanzelfsprekend zelf deze regels toepassen. Een voorbeeld is het gebruik van bestrijdingsmiddelen bij terreinonderhoud laten aansluiten bij de normen daarvoor. 2.3 Europese en nationale kaders Europees klimaatprogramma In december 2008 is het Europees energie- en klimaatplan vastgesteld. De 27 Europese lidstaten engageren zich tot de doelstelling: om tegen procent minder CO2 uit te stoten 20 procent energiezuiniger te worden 20 procent van het energieverbruik uit hernieuwbare bronnen te halen zoals wind, zon of water. Dit zijn bindende Europese afspraken die door de nationale overheden moeten worden geïmplementeerd. De Unie zal deelnemen aan het overleg dat het Rijk met de nationale overheden hiervoor zal starten. Verder is de internationale bijeenkomst in Kopenhagen over mondiale klimaatafspraken van betekenis Nationaal programma Schoon en Zuinig In het werkprogramma 'Schoon en Zuinig: Nieuwe energie voor het klimaat' beschrijft het kabinet de ambities voor onder andere energiebesparing, duurzame energie en opslag van CO2 in de grond. Wat is het doel van 'Schoon en Zuinig'? De uitstoot van broeikasgassen, met name CO2, in 2020 met 30% verminderen vergeleken met WSHD wacht branchebeleid op dit punt af, maar duidelijk is dat CO2-reductie een fundamenteel onderdeel is van het klimaatbeleid. Om de emissie van de broeikasgassen in beeld te krijgen wordt in 2009 een Climate Footprint opgesteld. WSHD wil invulling geven aan de hogere maatschappelijke doelstelling om de bedrijfsactiviteiten klimaatneutraal uit te voeren. Het tempo van energiebesparing de komende jaren verdubbelen van 1% nu naar 2% per jaar (zie Meerjarenafspraak energie-efficiency MJA3, paragraaf 2.3.3). WSHD heeft in 2008 voor 50% van de ingekochte energie groencertificaten en 14% zelf opgewekt Meerjarenafspraak energie-efficiency (MJA 3) Op het gebied van klimaat en energie heeft het kabinet ambitieuze doelstellingen geformuleerd. De afgelopen 15 jaar is de zogeheten Meerjarenafspraak (MJA) een effectieve manier gebleken om energiereductie in het bedrijfsleven te realiseren. De Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Pagina 6 van 11

8 Unie van Waterschappen heeft op 1 juli 2008 een meerjarenafspraak energie-efficiency (MJA3) met het ministerie van Economische Zaken getekend voor de zuiveringsbeheerders. Daarmee is een belangrijke stap gezet in het verbeteren van de energie-efficiency bij het zuiveren van afvalwater. De waterschappen hebben afgesproken om elk jaar de energie-efficiency met twee procent te verbeteren. De ambitie is om in 2020 dertig procent efficiënter te werken Duurzaam inkopen Duurzaam inkopen staat stevig op de politieke agenda. De Tweede Kamer heeft in 2005 een motie ingediend die bepaalt dat de rijksoverheid uiterlijk in 2010 voor 100% duurzaam moet gaan inkopen. Van lagere overheden, dus ook van Hollandse Delta, wordt verwacht dat zij in 2010 minimaal 50% duurzaam inkopen. Daaraan hebben de waterschappen via de Unie van Waterschappen zich gecommitteerd. De duurzaamheidcriteria voor inkoop zijn door SenterNovem opgesteld per productgroep, zoals waterzuiveringen, wegennet, waterbouwkundige constructies, dienstauto's en buitenlandse dienstreizen. Bij inkoop- of aanbestedingstrajecten van Hollandse Delta zal vanaf 2010 de Leidraad duurzaam inkopen worden toegepast. Om in beeld te brengen in hoeverre WSHD al voldoet aan de doelstelling van 50% en aan de criteria van de Leidraad zal in 2010 eerst een nulmeting of 'Green Spend Analysis' worden uitgevoerd. Deze analyse kan voorts dienen als basis voor een pragmatisch invoeringsplan en om selectie- en gunningcriteria op te stellen Nationaal programma Adaptatie Ruimte en klimaat In 2006 zijn de ministeries VROM, VenW, LNV en EZ samen met de provincies, de gemeenten en de waterschappen het Nationaal Programma Adaptatie Ruimte en Klimaat (ARK-programma) gestart. Gezamenlijk richt men zich op het klimaatbestendig maken van Nederland. Op 2 november 2007 werd door het kabinet groen licht gegeven aan de Nationale Adaptatiestrategie Maak Ruimte voor Klimaat!. Deze richt zich op de thema's veiligheid, leefbaarheid, biodiversiteit en economie. In de eerste Nationale Adaptatieagenda die in 2009 verschijnt zal het bijvoorbeeld gaan om het voorkomen van overstromingen, het realiseren van extra ruimte voor water(berging) en het vasthouden/conserveren van water. Het opvangen van de gevolgen van de klimaatverandering door klimaatadaptatie is een kerntaak van de waterschappen. 2.4 Kwaliteitsnormen WSHD streeft naar continue verbetering van de dienstverlening en klantgerichtheid. De directie Zuiveringsbeheer heeft een gecertificeerd managementsysteem volgens de normen ISO 9001, ISO en OHSAS De directie Regulering en Laboratorium is gecertificeerd volgens de kwaliteitsnorm ISO 9001 voor de afhandeling van Wvo-vergunningaanvragen. Kern van deze normen is continue verbetering van de dienstverlening en klantgerichtheid. Dit draagt bij aan maatschappelijk verantwoord ondernemen, verwoord in de strategische doelstelling 'WSHD staat ten dienste van zijn maatschappelijke omgeving'. 2.5 Nieuwe ontwikkelingen Klimaatakkoord Unie van Waterschappen en rijk De Unie van Waterschappen (UvW) heeft het voornemen om eind 2009 een klimaatakkoord te sluiten met het rijk. Doel is om met waterschappen en rijk een richtinggevend en samenhangen kader op te stellen voor de doelstellingen en ambities van waterschappen op klimaatgebied. De Unie zoekt samenwerking met het rijk en andere partijen voor financiën en expertise. Hollandse Delta levert een bijdrage aan het inventariseren van de huidige situatie, kansen en ambitieniveau. De pijlers van het Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Pagina 7 van 11

9 klimaatakkoord zijn klimaatadaptatie (het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, o.a. waterveiligheid, watersysteem), klimaatmitigatie (het voorkomen van klimaatverandering, o.a. groene energie, reductie van broeikasgassen) en duurzame bedrijfsvoering. Op alle terreinen heeft WSHD de nodige activiteiten ontplooid. In 2010 zal de inhoud van het klimaatakkoord duidelijk zijn en kunnen doelstellingen verwerkt worden in de beleidscyclus Cradle to cradle: eco-efficiënt wordt eco-effectief Eén van de thema's van het klimaatakkoord tussen UvW en rijk is 'cradle to cradle', een visie die nu sterk opgeld doet. Chemicus Michael Braungart en architect William McDonough hebben een visionair boek geschreven over milieudenken: Cradle to Cradle - afval = voedsel. Zij pleiten voor nieuwe, intelligente producten, die niet meer op de afvalhoop belanden (cradle to grave), maar steeds weer teruggegeven kunnen worden aan de biologische of technische kringloop. Met dit grondbeginsel kunnen dingen van meet af aan beter ontworpen worden. Beter betekent hier eco-effectief in plaats van eco-efficiënt. Eco-efficiënt gaat uit van beperken, hergebruiken, recyclen en reguleren. Hiermee wordt schade aan het milieu afgezwakt, maar 'minder slecht' is nog niet 'goed'. Met eco-effectief wordt bij het ontwerp van dingen van meet af aan gekeken naar een blijvende levensduur van materialen, bruikbaarheid op korte termijn, gebruiksgemak en esthetisch genot. Dit moet leiden tot nul afval en nul uitstoot voor de natuur en het voeden van de omgeving waar we deel van uitmaken. Een dergelijk ecoeffectieve benadering zal hand in hand gaan met innovatie. Eén van de doelstellingen van het klimaatakkoord is dan ook dat het akkoord een motor voor innovatie kan zijn. Hollandse Delta ontplooit ook op dit gebied initiatief, door deel te nemen aan het Waterwegen-project 'De Energiefabriek'. In dit project zal WSHD voor één zuivering een concept uitwerken waarin de rwzi energieneutraal kan opereren of zelfs energie kan produceren. Het waterschap streeft ernaar hierbij gebruik te maken van locale mogelijkheden voor het leggen van kansrijke combinaties in de keten. Een voorbeeld hiervan is een samenwerking met het Rotterdam Climate Initiative waarin restwarmte van de RWZI Dokhaven geleverd wordt aan een gemeentelijk warmtenet. Ook met DRSH en HVC in Dordrecht werkt WSHD nauw samen om in de keten te komen tot duurzame energieopwekking uit afval- en slibverwerking en tegelijkertijd kostenefficiëntie te bereiken. Eén van de doelstellingen van HVC is onder andere om innovatieve oplossingen op maat te realiseren door duurzame energie uit afval en biomassa op te wekken. In 2010 stelt HVC daarvoor een meerjarenvisie op ISO 26000: nieuwe internationale MVO-norm In september 2009 wordt de DIS-versie DIS (Draft International Standard) van de nieuwe ISO-richtlijn die organisaties helpt bij het implementeren van MVO uitgegeven. De MVO-kernonderwerpen, of de aandachtsgebieden op het terrein van MVO, zijn in ISO zeer uitgebreid beschreven. De economische pijler van MVO, ook wel 'profit' genaamd, zit in de zeven kernonderwerpen verwerkt, net als aandacht voor ketenbeheer. Omgang met deze zeven kernonderwerpen vindt plaats conform de acht MVO-principes 1 (zie Figuur 2). WSHD heeft deze norm gebruikt als maatlat om eigen 1 (augustus 2009) Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Pagina 8 van 11

10 (MVO-)beleid te toetsen. Figuur 2 Zeven MVO-kernonderwerpen en acht MVO-principes uit de MVO-norm Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Pagina 9 van 11

11 3 Beleidsdoelstellingen en uitwerking 3.1 Beleidsdoelstellingen De kaders en beschouwingen uit hoofdstuk 2 overziende, heeft WSHD de volgende speerpunten in het MVO- en duurzaamheidsbeleid WSHD heeft een duurzame energiehuishouding De waterschappen hebben afgesproken om elk jaar de energie-efficiency met twee procent te verbeteren. De ambitie is om in 2020 dertig procent efficiënter te werken. WSHD streeft om in % groene energie te gebruiken, dan wel ingekocht of zelf opgewekt. WSHD wil klimaatneutraal werken WSHD wil invulling geven aan de hogere maatschappelijke doelstelling om de bedrijfsactiviteiten klimaatneutraal uit te voeren. WSHD koopt en gebruikt duurzame diensten, werken en producten Bij inkoop- of aanbestedingstrajecten worden volgens de Leidraad duurzaam inkopen de criteria van SenterNovem voor duurzaam inkopen toegepast. In bijzonder hebben D&H ingestemd met het verder implementeren en in uitvoering brengen van Duurzaam Terreinbeheer, waarbij in 2010 binnen heel WSHD wordt overgegaan naar chemievrij terreinbeheer. WSHD geeft MVO & duurzaamheid een volwaardige plaats in taken en processen MVO- en duurzaamheiddenken dient ingebed te worden in de gehele organisatie, en onderdeel uit te maken van afwegingen. Deze afwegingen zijn terug te vinden in bestuursstukken, projectplannen, etc. WSHD voldoet aan de eisen van goed openbaar bestuur en wet- en regelgeving WSHD krijgt een positieve waardering over zijn informatievoorziening en over de wijze waarop het communiceert over beleid en resultaten. Het naleven van de integriteitafspraken verloopt positief en WSHD voldoet aan de eisen van rechtmatigheid. 3.2 Uitwerking van beleidsdoelstellingen MVO en duurzaamheid kan geld kosten en opleveren. De vertaling van deze ambities zal via de beleidscyclus vorm krijgen. Via het MJBP, MIR en MEP zullen de beleidsdoelstellingen vertaald worden naar maatregelen en eventuele financiële consequenties binnen door het bestuur vastgestelde kaders. In de jaarplannen, waaronder het Jaarplan Duurzame Ontwikkeling, worden de maatregelen verder uitgewerkt. Via de gebruikelijke rapportages wordt de voortgang van de jaarplannen gevolgd. Beleidsplan Duurzame Ontwikkeling Pagina 10 van 11

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID agendapunt B.04 851617 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-10-2010 In te stemmen met de beleidsuitgangspunten, genoemd in hoofdstuk 5 van het Beleidskader

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Aan. Portefeuillehouder

Aan. Portefeuillehouder Voorstel Aan Portefeuillehouder algemeen bestuur 25 november 2009 G.J. van den Brandhof Datum 11 november 2009 Onderwerp Omgaan met duurzaamheid binnen Waterschap Veluwe Opgemaakt door Waterschap Veluwe

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

In actie voor duurzaamheid!

In actie voor duurzaamheid! In actie voor duurzaamheid! Ontwerp Actieplan Duurzaamheid Vastgesteld door Gedeputeerde Staten van Utrecht d.d. 5 februari 2008 1 Inleiding Duurzaamheid: een verantwoordelijkheid van iedereen Duurzaamheid

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Duurzaam inkopen in de onderwijssector. Betty de Keizer De Keizer Kennismakelaar

Duurzaam inkopen in de onderwijssector. Betty de Keizer De Keizer Kennismakelaar Duurzaam inkopen in de onderwijssector Betty de Keizer De Keizer Kennismakelaar Duurzaam inkopen is Het toepassen van milieuaspecten en sociale aspecten in alle fasen van het inkoopproces zodat dit uiteindelijk

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Strategie duurzaam inkopen

Strategie duurzaam inkopen Strategie duurzaam inkopen Gemeente Franekeradeel, afdeling Bouwen en Milieu Minke Lotens - Eichhorn Augustus 2010 status: Definitief Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 Aanleiding 3 Kaders 3 Het begrip duurzaam

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM Duurzaam Inkopen Ric Hettinga Programmadirectie Duurzaam Inkopen Ministerie van VROM Wat is duurzaamheid? Relevante concepten: People, planet, profit Cradle to cradle (C2C) Duurzame bedrijfsvoering Wat

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht stap 1 Interne & externe analyse Onderzoeksvragen Eindproducten STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

Discussienota duurzaamheid

Discussienota duurzaamheid Discussienota duurzaamheid datum : 7 oktober 2009 aan : Gemeenteraad van : College kopie aan : - onderwerp : Ten behoeve van de discussie over duurzaamheid met de raad In de raadsvergaderingen van maart

Nadere informatie

energiemanagement & kwaliteitsmanagement

energiemanagement & kwaliteitsmanagement Energiemanagement Programma & managementsysteem Het beschrijven van het energiemanagement en kwaliteitsmanagementplan (zoals vermeld in de norm, voor ons managementsysteem). 1 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (inkopen) bij V&W

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (inkopen) bij V&W Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (inkopen) bij V&W Hype of serieus beleidsitem Wim Leendertse Rijkswaterstaat SDG M&I De beleving... Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (inkopen) bij V&W 2 Maatschappelijk

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

Januari 2011 Vereniging van Bouwkunst Tilburg Workshop Duurzame Stedenbouw. sebas.veldhuisen@terristories.nl

Januari 2011 Vereniging van Bouwkunst Tilburg Workshop Duurzame Stedenbouw. sebas.veldhuisen@terristories.nl Januari 2011 Vereniging van Bouwkunst Tilburg Workshop Duurzame Stedenbouw sebas.veldhuisen@terristories.nl programma 29 januari 2011 Duurzame Stedenbouw10:00 - Ontvangst met koffie en thee 10:15 - Presentatie

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Klimaatakkoord Unie en Rijk 2010-2020

Klimaatakkoord Unie en Rijk 2010-2020 Klimaatakkoord Unie en Rijk 2010-2020 VROM 0165 april 2010 Deze brochure is een samenwerking tussen: Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Ministerie van Landbouw, Natuur

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie Titel: CO2-Prestatieladder Participatieplan Rapport: CO2-2014/R-05; rev. 0; d.d. 07-04-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Vervolgblad : 1 van 4 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

agendapunt 3.b.5 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden KLIMAATVERBOND Datum 17 maart 2015 Afstemming Bijlagen 2 Zaaknummer 40130

agendapunt 3.b.5 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden KLIMAATVERBOND Datum 17 maart 2015 Afstemming Bijlagen 2 Zaaknummer 40130 agendapunt 3.b.5 1180206 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden KLIMAATVERBOND Portefeuillehouder Woorst, I.J.A. ter Datum 17 maart 2015 Aard bespreking Besluitvormend Afstemming Bijlagen 2 Zaaknummer

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

gehoord hetgeen in het kader van een consultering door de commissie SKK op 3 april 2014 naar voren is gebracht;

gehoord hetgeen in het kader van een consultering door de commissie SKK op 3 april 2014 naar voren is gebracht; VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 4.1.A/B Onderwerp: Grondstoffenvisie Nummer: 852054-v3 In D&H: 22-04-2014 / 12-08-2014 Steller: E.M. Langbroek In Cie: BMZ Telefoonnummer: (06)11614706 SKK

Nadere informatie

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. :

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : INTERN MEMO Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : Aanleiding Duurzaamheid is een speerpunt in het coalitieakkoord en het

Nadere informatie

Communicatieplan. Onderdeel van de CO 2 -Prestatieladder

Communicatieplan. Onderdeel van de CO 2 -Prestatieladder Onderdeel van de CO 2 -Prestatieladder AL0011 augustus 2015 Onderdeel van de CO 2 -Prestatieladder Auteur Titel: 3.C.2 CO2-Prestatieladder Auteur: Datum: augustus 2015 Goedkeuring directie: Versie: 1.3

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Duurzaam inkopen betekent dat sociale en milieuaspecten door organisaties in aanmerking worden genomen in hun beleid ten aanzien van toeleveranciers.

Duurzaam inkopen betekent dat sociale en milieuaspecten door organisaties in aanmerking worden genomen in hun beleid ten aanzien van toeleveranciers. 1 INLEIDING Duurzaam inkopen betekent dat sociale en milieuaspecten door organisaties in aanmerking worden genomen in hun beleid ten aanzien van toeleveranciers. Duurzaam inkopen is een actueel thema binnen

Nadere informatie

Visie op duurzaamheid

Visie op duurzaamheid Visie op duurzaamheid Duurzaamheid als aanjager van toekomstbestendige vooruitgang Als functionele overheid voor waterbeheer ondervinden de waterschappen als geen ander de gevolgen van klimaatverandering.

Nadere informatie

Communicatieplan EMS (Energie Management Systeem)

Communicatieplan EMS (Energie Management Systeem) plan EMS (Energie Management Systeem) CO 2 -Prestatieladder Agmi Group september 2012 (mei 2013 aangepast) Inhoudsopgave 1. Inleiding... 4 1.1 Rapportage & reductiedoelstelling... 4 1.2... 4 2. - Interne

Nadere informatie

2012 MVO Jaarverslag

2012 MVO Jaarverslag 2012 MVO Jaarverslag MVO-beleid Tomingroep Als mensontwikkelbedrijf werkt Tomingroep aan duurzaamheid in de volle breedte. Wij willen op een maatschappelijk verantwoorde wijze zaken doen in samenwerking

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Visie en Beleid (samenvatting) MVO loont! Duurzaamheid is onontbeerlijk om onze planeet en maatschappij voor nu en op langere termijn leefbaar te houden. Maatschappelijk

Nadere informatie

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Van der Meer B.V. heeft in 2011 een nulmeting laten uitvoeren door een externe adviseur. Deze actie is genomen om op een objectieve

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Milieudoelen Jan Kuipers Nunspeet 2014-2015

Milieudoelen Jan Kuipers Nunspeet 2014-2015 Toelichting bij Plan van Aanpak Milieu Het milieuzorgsysteem van Jan Kuipers Nunspeet is opgezet volgens de norm ISO 14001:2004 en is vastgelegd in het VKAM handboek. Het milieuzorgsysteem voldoet ook

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

MVO IN DE VERSNELLING TRENDS VOOR GROENE & SOCIALE ECONOMIE WORD OOK KLIMAATNEUTRAAL MAAK KANS OP CLIMATE MAKE OVER

MVO IN DE VERSNELLING TRENDS VOOR GROENE & SOCIALE ECONOMIE WORD OOK KLIMAATNEUTRAAL MAAK KANS OP CLIMATE MAKE OVER MVO IN DE VERSNELLING TRENDS VOOR GROENE & SOCIALE ECONOMIE WORD OOK KLIMAATNEUTRAAL MAAK KANS OP CLIMATE MAKE OVER IE Motoren Event Karin Jansens MVO Nederland 15 sept 2015 MVO GAAT OVER URGENTIE EN OPTIMISME

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015

CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015 CO2 prestatieladder Actieve Deelname Initiatief 2015 Projectgegevens Opsteller TAJ van Deijzen Versie 2015-1 Status Definitief Datum CO2 verantwoordelijke TAJ van Deijzen 6-8-2015 Directievertegenwoordiger

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

agendapunt 3.b.12 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden STRATEGISCH KETENPLAN NETWERK AFVALWATERKETEN DELFLAND Datum 10 november 2015

agendapunt 3.b.12 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden STRATEGISCH KETENPLAN NETWERK AFVALWATERKETEN DELFLAND Datum 10 november 2015 agendapunt 3.b.12 1220707 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden STRATEGISCH KETENPLAN NETWERK AFVALWATERKETEN DELFLAND Portefeuillehouder Olphen, J.W.A. van Datum 10 november 2015 Aard bespreking

Nadere informatie

Dare to be BL ACK. It s so easy to go green

Dare to be BL ACK. It s so easy to go green Dare to be BL ACK It s so easy to go green U heeft durf en doorzettingsvermogen nodig om echt andere keuzes te maken. En daarbij helpen we u graag een handje. Met één simpele handeling kunt u in een paar

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

Participatie Deelname en initiatieven m.b.t. energiereductie Genap B.V.

Participatie Deelname en initiatieven m.b.t. energiereductie Genap B.V. Participatie Deelname en initiatieven m.b.t. energiereductie Genap B.V. Dit document is tot stand gekomen in samenwerking met Will2Sustain Copyright 2015 Genap B.V. Inhoud Inleiding... 2 1 Deelname en

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Energie Management Plan 2015

Energie Management Plan 2015 Energie Management Plan 2015 Bijlage bij het KAM jaarplan 2015 Voorlopig Versie 1.0 VBG 2015-09 22 Energie Management Plan 2015 Pagina 1 van 5 Inhoudsopgave Energie Management Plan 2015 1 Veiligheid 2

Nadere informatie

Parafering besluit PFO Woo 27-01-2015 B Gewijzigd akkoord Geparafeerd door: Cuypers, M.P. D&H 17-02-2015 H Conform Geparafeerd door: Cuypers, M.P.

Parafering besluit PFO Woo 27-01-2015 B Gewijzigd akkoord Geparafeerd door: Cuypers, M.P. D&H 17-02-2015 H Conform Geparafeerd door: Cuypers, M.P. agendapunt 3.b.5 1170216 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden KLIMAATMONITOR 2014 Portefeuillehouder Woorst, I.J.A. ter Datum 17 februari 2015 Aard bespreking Besluitvormend Afstemming Bijlagen 3

Nadere informatie

Profiel lid Raad van Toezicht

Profiel lid Raad van Toezicht Profiel lid Raad van Toezicht De huidige Raad van Toezicht (RvT) bestaat uit zes leden. De RvT streeft naar een maatschappelijk heterogene samenstelling van leden die herkenbaar en geloofwaardig zijn in

Nadere informatie

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN?

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? Een Grundfos pump audit creëert duidelijkheid Is duurzaamheid één van de doelstellingen in uw organisatie? Steeds meer bedrijven en (semi-)

Nadere informatie

Ter certificering van de CO 2 -Prestatieladder. Status: Definitief versie 1.5 Datum opgesteld: 23 februari 2016 Auteur: M. Hoefsloot Handtekening:

Ter certificering van de CO 2 -Prestatieladder. Status: Definitief versie 1.5 Datum opgesteld: 23 februari 2016 Auteur: M. Hoefsloot Handtekening: Ter certificering van de CO 2 -Prestatieladder Status: Definitief versie 1.5 Datum opgesteld: 23 februari 2016 Auteur: M. Hoefsloot Handtekening: Inhoudsopgave: 1 Introductie... 3 1.1 Doel CO 2 -prestatieladder...

Nadere informatie

ENERGIE IN VASTGOEDSTURING

ENERGIE IN VASTGOEDSTURING Inhoud ENERGIE IN VASTGOEDSTURING Het strategisch belang van de energieprestatie van de woning 0. Bert Weevers 2 Missie Organisatie -> grote dekking Missie Organisatie -> grote dekking Strat adviseur Ontwikkelaar

Nadere informatie

Inspreken Raadsplein

Inspreken Raadsplein Inspreken Raadsplein Onderwerp : Beleidsnota inkoop en aanbesteding (GM2007.1103 ) Plaats : raadsronde 7, vergaderruimte 2.27 20.30-21.25 Datum : 29 oktober 2007 Geachte raadsleden, U zult het ongetwijfeld

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen Musea

Duurzaam ondernemen Musea Duurzaam ondernemen Musea Kunst voor bedrijfsvoering Rob van Tilburg Mei 2012 DHV 2012 All rights reserved Alleen voor intern gebruik Welkom en agenda Definitie en duiding duurzaam ondernemen Omgang bedrijven

Nadere informatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie

Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Circulair Inkopen Utrecht op weg naar duurzame markttransformatie Opdrachtgevers: - Provincie Utrecht - Gemeente Utrecht - Gemeente Amersfoort Middag/avond over biobased aanbesteden Centre of Expertise

Nadere informatie

OplegvelRaadsvoorstel Initiatiefvoorstel Duurzaam eindhoven

OplegvelRaadsvoorstel Initiatiefvoorstel Duurzaam eindhoven Griffie gemeenteraad Raadsnummer 10R4068 Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer OplegvelRaadsvoorstel Initiatiefvoorstel Duurzaam eindhoven rhu/ha10055291 Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer

Nadere informatie

Klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige steden Klimaatbestendige steden Klimaatbeleid en praktijk in Nederland Inspiratie voor Amersfoort Michaël Meijer Introductie Michaël Meijer Tuin- en Landschapsinrichting @ IAH Larenstein Planologie @ Radboud

Nadere informatie

MVO stakeholder enquête 2014

MVO stakeholder enquête 2014 MVO stakeholder enquête 2014 Datum : 1 mei 2014 1 Voorwoord In de afgelopen jaren is Heerkens van Bavel Bouw zich steeds meer bewust geworden, van de rol die zij spelen in de maatschappij en de effecten

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

Inhoud 1. Voorwoord... 2 Visie... 2 Doelstelling... 2 Aanpak... 2 MVO samen met u... 3 2. Duurzame organisatie... 4 2.1 CO 2 reductie... 4 2.

Inhoud 1. Voorwoord... 2 Visie... 2 Doelstelling... 2 Aanpak... 2 MVO samen met u... 3 2. Duurzame organisatie... 4 2.1 CO 2 reductie... 4 2. Coolmark MVO Jaarverslag 2014 Inhoud 1. Voorwoord... 2 Visie... 2 Doelstelling... 2 Aanpak... 2 MVO samen met u... 3 2. Duurzame organisatie... 4 2.1 CO 2 reductie... 4 2.2 Minimale milieubelasting...

Nadere informatie

Waterschappen en Energieakkoord

Waterschappen en Energieakkoord Waterschappen en Energieakkoord Energiekansen in het Waterbeheer Hennie Roorda/Rafaël Lazaroms Unie van Waterschappen mei 5, 2014 1 Waar staan de waterschappen voor? Waterveiligheid (veilig wonen en werken

Nadere informatie

BEOORDELINGSKADER. Organisatietoets MVO in het hoger onderwijs

BEOORDELINGSKADER. Organisatietoets MVO in het hoger onderwijs BEOORDELINGSKADER Organisatietoets MVO in het hoger onderwijs Inhoudsopgave INLEIDING EN CONTEXT 1 MVO 1 ISO26000: de principes en kernthema s 1 MVO in Nederland 2 Organisatietoets MVO en Instellingstoets

Nadere informatie

Quadruple P voor een duurzame stad: People Planet Profit en Project

Quadruple P voor een duurzame stad: People Planet Profit en Project Quadruple P voor een duurzame stad: People Planet Profit en Project prof. ir Kees Duijvestein em. Duurzame Ontwikkeling in de Gebouwde Omgeving StadsOntwerp & Milieu (SOM) groep faculteit Bouwkunde TU

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Bankdiensten en Verzekeringen

Informatie voor duurzaam inkopen van. Bankdiensten en Verzekeringen Informatie voor duurzaam inkopen van Bankdiensten en Verzekeringen Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras 15 Mei 2012 Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1.2 Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en

Nadere informatie

Beleidsplan 2011-2015 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Beleidsplan 2011-2015 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Beleidsplan 2011-2015 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Status Definitief Versie 1.4 Rotterdam, 15 februari 2011 MVO beleidsplan 2011-2015, v1.4 1 Inhoud INLEIDING... 3 LEESWIJZER... 3 1. DEFINITIE...

Nadere informatie

Communicatieplan Croon CO2 Footprint

Communicatieplan Croon CO2 Footprint Croon Elektrotechniek B.V. Marketing & Business Development Hoofdkantoor Rotterdam Schiemond 20-22 3024 EE Rotterdam Postbus 6073 3002 AB Rotterdam Telefoon 088-923 33 44 www.croon.nl Communicatieplan

Nadere informatie

De canon van (duurzaam) ondernemen. Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven. Waarom duurzaam? Stelling 1

De canon van (duurzaam) ondernemen. Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven. Waarom duurzaam? Stelling 1 De canon van (duurzaam) ondernemen Duurzaamheid: van bedreiging naar kansen voor het bedrijfsleven VNO - NCW congres Food, Feed and Fuel 9 november 2010 Herstel 2010 -? ISO 26000 Guidelines Social responsibility

Nadere informatie

Duurzaamheid bij RWS. Van visie naar praktijk. Annette Augustijn. Symposium Duurzame Infrastructuur 28 april 2011, Woerden

Duurzaamheid bij RWS. Van visie naar praktijk. Annette Augustijn. Symposium Duurzame Infrastructuur 28 april 2011, Woerden Ministerie van Infrastructuur en Milieu Duurzaamheid bij RWS Van visie naar praktijk Symposium Duurzame Infrastructuur 28 april 2011, Woerden Annette Augustijn Programmadirecteur Duurzaam RWS 28 april

Nadere informatie

Duurzaam Delfland Voor nu en de toekomst

Duurzaam Delfland Voor nu en de toekomst Duurzaam Delfland Voor nu en de toekomst Beleidskader voor verduurzaming van de kerntaken van Hoogheemraadschap van Delfland Datum:16-6-2010 pagina 1 Van 20 Inhoud 1. Aanleiding 3 2. Begrippenkader 4 3.

Nadere informatie

Bureau Waardenburg B.V. Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan

Bureau Waardenburg B.V. Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan Bureau Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan CULEMBORG, DECEMBER 2014, VERSIE 1 BUREAU WAARDENBURG B.V. Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Belanghebbenden (stakeholders) 3 2.1 Interne doelgroepen

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Delfland

Hoogheemraadschap van Delfland Hoogheemraadschap van Delfland Beleidskader ten behoeve van adaptatie aan klimaatverandering Beleidsveld: Aard voorstel: 150 Besluitvormend Vergaderdatum: Agendapunt: Kenmerk VV: Aantal bijlagen: 18 december

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN CO 2 PRESTATIELADDER. VERSIE 2, 2015 Attero, afdeling Communicatie

COMMUNICATIEPLAN CO 2 PRESTATIELADDER. VERSIE 2, 2015 Attero, afdeling Communicatie COMMUNICATIEPLAN CO 2 PRESTATIELADDER VERSIE 2, 2015 Attero, afdeling Communicatie Inleiding CO 2 -prestatieladder 1.0 Doel prestatieladder 3 2.0 Transparantie 3 3.0 Organisatie 3 4.0 Communicatiestrategie

Nadere informatie

Duurzaam contractmanagement

Duurzaam contractmanagement Duurzaam contractmanagement Samenvatting Hoe wordt de duurzaamheid van de ingekochte producten en diensten ondergebracht in facilitaire contracten en wat betekent dat voor het contractmanagement? Inleiding

Nadere informatie

DuurzaamAlmere.nl. Blijf innoveren. Duurzaam ondernemen. De Almere Principles: Blijf innoveren

DuurzaamAlmere.nl. Blijf innoveren. Duurzaam ondernemen. De Almere Principles: Blijf innoveren Blijf innoveren Om Almere vooruit te brengen, wil de gemeente Almere nieuwe en verbeterde processen, technologieën en infrastructuren aanmoedigen en experimenten en kennisuitwisseling ondersteunen. Zo

Nadere informatie

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 Duurzaam Ondernemen en DGMR Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 1. Inleiding Deze DuOn-beleidsvisie is het overkoepelende document voor het beleid en de initiatieven van DGMR op het gebied

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. 9 april 202 Gegenereerd op 9-04-202 - pagina van 0 voor Aardoom Hoveniers B.V. Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Milieu jaarplan. Plan van Aanpak 2013. BAM Utiliteitsbouw bv. Afdeling KAM

Milieu jaarplan. Plan van Aanpak 2013. BAM Utiliteitsbouw bv. Afdeling KAM Milieu jaarplan Plan van Aanpak 2013 BAM Utiliteitsbouw bv Afdeling KAM Datum: 19-12-2012 1. Inleiding Duurzaamheid is een onlosmakelijk aspect van de bedrijfsvoering van BAM. Mens en milieu staan hierbij

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen. Betty de Keizer De Keizer Kennismakelaar

Duurzaam ondernemen. Betty de Keizer De Keizer Kennismakelaar Duurzaam ondernemen Betty de Keizer De Keizer Kennismakelaar Introductie Duurzaam ondernemen Aan de slag Informatiebronnen De Keizer Kennismakelaar verbindt bedrijven, organisaties en individuen organiseert

Nadere informatie

C-153 Green Deal Groen Bouwen

C-153 Green Deal Groen Bouwen C-153 Green Deal Groen Bouwen Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J Kamp, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mevrouw W.J. Mansveld, ieder handelende in haar of

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Mosa. Tiles. Cradle to Cradle

Mosa. Tiles. Cradle to Cradle Mosa. Tiles. Cradle to Cradle Cradle to Cradle en Mosa C2C Duurzaamheid is voor Koninklijke Mosa een belangrijk speerpunt in haar missie en principes. Dit hoort van nature bij een duurzaam product als

Nadere informatie

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement en duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen en milieumanagement zijn begrippen die vaak, bijna onbewust, gekoppeld worden aan milieubelastende sectoren

Nadere informatie

ENERGIE MEETPLAN 2012-2025. syndus group

ENERGIE MEETPLAN 2012-2025. syndus group ENERGIE MEETPLAN 2012-2025 syndus 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1. Doelstelling... 4 2. Planning meetmomenten... 5 2.1. Meetmomenten vestigingen syndus... 5 3. Monitoren doelstellingen... 7 3.1. Monitoring...

Nadere informatie