Non-verbale Communicatie lezen en schrijven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Non-verbale Communicatie lezen en schrijven"

Transcriptie

1 Reader Behorend bij de masterclass Non-verbale Communicatie lezen en schrijven 6 NMI-punten Maart 2012 Drs. Peter Bruun Trainingsbureau Smits en Beerends Koninginnenlaan 7, 5211 WD 's-hertogenbosch

2 Smits & Beerends Training en begeleiding Organisaties zijn voortdurend in beweging! Een klant stelt steeds hogere eisen aan de kwaliteit van producten en de service van bedrijven. Dit betekent dat medewerkers in staat moeten zijn hier snel op in te spelen. Daarnaast kunnen bedrijven en instellingen te maken krijgen met maatregelen zoals fusies, reorganisaties, bezuinigingen en ziekteverzuimregelingen. Deze hebben grote consequenties voor de organisatie en de medewerkers. Een gezonde organisatie heeft gemotiveerde en enthousiaste werknemers nodig, die al deze veranderingen kunnen dragen. Een management dat gericht is op het werkklimaat, de communicatie en de ontwikkeling van individuen draagt hiertoe bij. De diensten van Smits & Beerends vormen een goede ondersteuning bij diverse ontwikkelingen in de organisatie. Onze kracht ligt in het doorvoeren van attitude- en gedragsverbeteringen op het gebied van: communiceren; samenwerken; leidinggeven presteren en profileren. Daarnaast verzorgen wij: mediation bij conflicten; coaching; teambuilding; masterclasses Hiermee bereiken wij de volgende doelen: 1. inzicht in eigen functioneren; 2. verhogen van de motivatie en het algemeen welbevinden van medewerkers; 3. verbeterde managementvaardigheden bij managers; 4. verbeteren van prestaties (kwaliteit en kwantiteit); 5. verminderen van het ziekteverzuim. Onze diensten komen het individu én de organisatie ten goede! Bel, mail of tweet ons gerust voor meer informatie: Smits & Beerends, Koninginnenlaan WD s-hertogenbosch Telefoon: Internet: Twitter : Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 2

3 Video Feedback Oefening: Wie ben ik? Gebruik maken van de kracht van jezelf. Non verbale communicatie (met video): de kracht van non-verbale communicatie; observeren en voelen van echtheid (authentiek zijn). Hoe kom je over op de ander; dit is waar deze oefening over gaat. We maken een analyse waarbij het helder wordt hoe je optimaal gebruik kunt maken van je fysieke voorkomen en je eigen authentieke non-verbale communicatie. Je krijgt zicht op sterke- en zwakke kanten. Beantwoordt de volgende vragen: Hoe zien de anderen mij? - Hoe wil ik dat de anderen mij zien? - Wie willen de anderen dat ik ben? Bespreek dit met een mede cursist Vervolgens beantwoordt je voor jezelf; Wie ben ik? Geef een korte presentatie voor de video waarin je vertelt wie je bent. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 3

4 Lichaamstaal Lichaamstaal of non-verbale communicatie is het geheel van communicatieve boodschappen dat door middel van gebaren, mimiek, lichaamshouding en oogcontact wordt overgebracht. De mens is een sociaal dier. Menselijk contact bestaat voor een groot gedeelte uit communicatie, waarbij gebruik wordt gemaakt van taal. Dit kan op verschillende manieren worden geuit; bijvoorbeeld met behulp van de stem of door middel van schrift. Op deze manier kan inhoudelijk veel informatie worden overgebracht. Lichaamstaal wordt beschouwd als een belangrijke vorm van communicatie bij het vaststellen van onderlinge relaties, omdat emoties veelal nonverbaal worden overgebracht. Met name bij pubers en jong adolescenten is dit de eerste stap bij het zoeken naar en maken van Tennisser Sebastian Grosjean contact. Door deze lichaamstaal te proberen te uit zijn vreugde na een lezen, interpreteren en verwoorden is de eerste gewonnen wedstrijd tijdens eerste stap gemaakt richting contact. de Australian Open 2007 Hierna is het mogelijk de communicatie op een andere manier verder vorm te geven. In zijn onderzoek naar menselijke communicatie vond Albert Mehrabian, psycholoog aan de universiteit van Los Angeles, in de jaren zestig bij Amerikanen dat vooral communicatie van emoties via lichaamstaal verloopt: 55% van die communicatie bestaat uit lichaamstaal, 38% door de stemklank en 7% wordt door middel van woorden. Voorzichtigheid is geboden om deze bevindingen zomaar over te nemen voor niet-emotionele communicatie, voor hedendaags communiceren en voor niet- Amerikaanse onderzoeksgroepen. Zie youtube filmpje: Busting the Mehrabian Myth Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 4

5 Functies van Non-verbale Communicatie Argyle (1988) heeft geconstateerd dat er 5 primaire eigenschappen zijn van nonverbale communicatie bij de mens. Emoties uiten; Het uiten van interpersoonlijke houdingen; Om spraak te begeleiden in het beheer van de signalen van de interactie tussen sprekers en luisteraars; Zelfpresentatie van iemands persoonlijkheid; Rituelen (groeten). Verschil tussen verbale en non-verbale communicatie Er is verbale communicatie (woordentaal) en non-verbale communicatie (lichaamstaal). Communicatie betekent: alle inhoudelijk communicatie, verbaal en non-verbaal. Bovenstroom Verbale communicatie gaat over de inhoud van het onderwerp. Onderstroom Non-verbale communicatie gaat over de betrekking tussen mensen in een relatie. We zijn ons er niet altijd van bewust hoeveel we non-verbaal communiceren en gelukkig maar, want het is praktisch onmogelijk en niet functioneel om je overal bewust van te zijn. Sommige waarnemingen zijn eenvoudig, andere zijn complex. Wat zijn bijvoorbeeld precies de kenmerken van een open of gesloten houding van een persoon? Sommigen zeggen dat gekruiste armen een gesloten houding is, terwijl de persoon zelf het de meest comfortabele houding vindt, zonder dat deze zich psychologisch afsluit voor wat de ander zegt. De nuance is terug te vinden in de algehele spierspanning. Hangen de armen los zoals op het plaatje hiernaast of zijn de schouders opgetrokken en priemen de vingers in de armen. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 5

6 Lichaamstaal is oeroud. Het is het oorspronkelijke signaleringssysteem van de mens, voordat hij de gesproken taal ontwikkelde. Uit het gedrag van de mens kon worden afgeleid in hoeverre er sprake was van gevaar. Het is de taal van het limbisch systeem. Wij praten zoveel dat we er niet meer bewust van zijn wat de impact is die dit nonverbale gedrag op ons heeft. We zien ons eigen gedrag ook niet: hoe sarcastisch onze stem klinkt of hoe zenuwachtig ons been schommelt terwijl we een overtuigend verhaal ophangen. Anderen zien en horen ons wel. Uit iemands non-verbale indrukken maken we op hoe de ander zich voelt en wat hij werkelijk meent. Het kunnen lezen en schrijven van lichaamstaal is een essentiële vaardigheid voor wie beroepshalve met mensen omgaat. Je kunt niet niet-communiceren zoals Darwin in 1872 en Watzawick in 1970 stelden na uitgebreid onderzoek naar lichaamstaal. Zelfs omgevingsfactoren zoals meubilair, architecturale stijl, interieur, lichtomstandigheden, kleuren, temperatuur, geluid en muziek communiceren. Onze gekozen omgeving is een afspiegeling van ons innerlijk. Lichaamstaal drukt gevoelens en relaties uit. Lichaamstaal geeft ons aan hoe we de woorden moeten op vatten. Ze vult woorden aan, benadrukt ze, vervangt ze, en regelt het gesprek (wie mag praten en wanneer) en laat zien hoe de ander jouw woorden opvat. Hoe zou je de zin: Je bent laat opvatten, als je een uur later dan anders thuiskomt? Dat hangt van de intonatie af. Wordt het bezorgd gezegd of zielig? Als het verwijtend is, dan zegt de manier waarop de zender: haar boodschap ziet; zichzelf ziet; tegen over je staat; je relatie met haar ziet; denkt dat je haar ziet; Dit is een verwijt Ik heb het volste recht je dit te zeggen Ik ben kwaad op je, verontschuldig je! Hoe haal je het in je hoofd me te laten wachten! Alsof ik braaf bleef wachten tot je thuiskomt In die ene zin en de manier waarop de tekst klinkt ligt de bodem voor een complete ruzie. De goede verstaander kan er wat mee. Wie niet goed verstaat, krijgt die ruzie zeker. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 6

7 Stemtaal Na gezichtsuitdrukking geeft de stemtaal je gevoelens voor anderen en je stemming het beste weer. Aan iemands stem kun je horen of hij opgewekt is, verdrietig, woedend of alleen maar ontstemd. Onder stemtaal vallen alle aspecten van de besproken taal behalve de woorden. Het gaat dus niet om wat men zegt, maar om hoe men het zegt. Stemtaal omvat; volume, toonhoogte, articulatie, nadruk, stemkwaliteit (hees, helder, resonerend, schril), melodieusheid of eentonigheid, spreektempo, ritme en dialect. Dan zijn er nog de bijgeluiden: zuchten, keelschrapen, snuiven, lachen, eh s, hm s, aarzelingen en pauzes. Mensen zijn zich vaak niet bewust van hun stem. Daarom zijn gevoelens zo goed te horen aan de stemklank. Het komt ook doordat gevoelens, net als de stem, veel met ademhaling te maken hebben. Je hoort eerder dat de ander gaat huilen (of tegen zijn tranen vecht), dan je zult zien aan de bibberende mondhoeken of vochtige ogen. Onderzoek laat zien dat woede, zenuwachtigheid, verdriet en geluk goed gehoord worden; trots, jaloezie, liefde en angst minder goed. Mensen verschillen sterk in hun vermogen om alleen op basis van stemklank gevoelens over te dragen én te begrijpen. Al zijn we ons doorgaans niet bewust van onze stem, we gebruiken hem ook bewust, zoals in sarcasme of ironie. Ik vind je werk geweldig! kan juist het omgekeerde betekenen. Stemklank en demografische kenmerken Alleen aan de hand van iemands stem kun je onderscheid maken tussen mannen en vrouwen, blanken en zwarten, kleine en grote en jonge en oude personen. Ook opleidingsniveau, sociale klassen en de streek van herkomst zijn hoorbaar. We hoeven iemands stem maar tien seconden te horen om hem maatschappelijk te kunnen plaatsen. Als je er zo bij stilstaat wordt het haast eng: zodra je je mond open doet, geef je jezelf al bloot. Maar het werkt ook andersom. Je kunt er veel belang bij hebben om goed naar de stem van anderen te luisteren. Stem en persoonskenmerken Anderen lezen je persoonlijkheid aan je stem af, of beter: ze denken dat ze dat kunnen. In onderzoeken zijn beoordelaars het opvallend eens over de persoonlijkheidskenmerken die ze toeschrijven op grond van stemgeluid. Mannen met keelstemmen worden gezien als gerijpt, evenwichtig en wereldwijs. Vrouwen met hetzelfde stemgeluid worden geschat als minder intelligent, mannelijk, vervelend, lui en lelijk. Soms klopt dat, soms niet. Maar dergelijke stereotypen beïnvloeden de interactie wel. Je kunt dus pech hebben met je stem. Maar als telefoniste kun je er wel voor zorgen dat je niet te snel persoonskenmerken toeschrijft op grond van stemgeluid. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 7

8 Interactie van verbale en non-verbale communicatie Wanneer je communiceert, kunnen er op 6 manieren non-verbaal boodschappen doorgegeven worden: 1. Herhalen; 2. Tegenstrijdigheid; 3. Aanvulling; 4. Vervanging; 5. Reguleren; 6. Accentueren / modereren. 1. Herhalen Bestaat uit het met behulp van gebaren een verbale boodschap te versterken. Zoals als je een opsomming van drie geeft; op je vingers tot drie tellen. 2. Tegenstrijdigheid Tegenstrijdigheid in verbale en non-verbale boodschappen binnen dezelfde interactie kunnen soms tegenovergestelde of tegenstrijdige boodschappen uitzenden. Een persoon die verbaal een verklaring geeft maar bijvoorbeeld tegelijkertijd veel friemelt of oogcontact vermijdt kan een tegenstrijdige boodschap uitzenden. Tegenstrijdige boodschappen kunnen gebeuren om verschillende redenen, vaak zijn ze afkomstig uit gevoelens van onzekerheid, ambivalentie, of frustratie. Als gemengde berichten optreden, wordt non-verbale communicatie de primaire tool die mensen gebruiken om aanvullende informatie op de situatie te verduidelijken. De toeschouwer zal veel aandacht hebben voor lichamelijke bewegingen en positionering als hij tegenstrijdigheid waarneemt tijdens interacties. 3. Aanvulling Accurate interpretatie van berichten is makkelijker wanneer non-verbale en verbale communicatie elkaar aanvullen. Het is aangetoond dat je verbale boodschap beter onthouden wordt en versterkt wordt als de non-verbale signalen deze bevestigen. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 8

9 4. Vervanging Non-verbale communicatie wordt soms gebruikt als het enige kanaal om een boodschap over te brengen. Mensen leren om gezichtsuitdrukkingen, bewegingen van het lichaam, en positionering van het lichaam te identificeren die overeenkomen met specifieke gevoelens en intenties. Non-verbale signalen kunnen worden gebruikt om een boodschap over te brengen zonder iets te zeggen. Wanneer non-verbaal gedrag niet effectief gebruikt wordt om een boodschap over te brengen, zijn verbale methodes nodig om het inzicht te verbeteren/versterken. 5. Regulering Non-verbale communicatie kan ook onze interacties bepalen. Bijvoorbeeld het aanraken van een arm kan betekenen dat je diegene wilt onderbreken of als volgende iets wilt zeggen. 6. Accentueren Non-verbale signalen worden gebruikt om de interpretatie van verbale boodschappen te wijzigen. Aanrakingen, stemhoogte en gebaren zijn enkele van de tools die mensen gebruiken om de boodschap te versterken. Zo kan iemand die zijn boosheid uit dit benadrukken door met een vuist op tafel te slaan. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 9

10 Kinesics Kinesics is de studie van lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen en verschillende houdingen. Het is ontwikkeld door de antropoloog Ray L. Birdwhistell in de jaren 50. Houding De houding van het lichaam kan vertellen: hoeveel de gesprekspartner het met je eens is of degene het wel interessant vind de status tussen de 2 gesprekpartners. Take away: Uit onderzoek is gebleken dat spiegelen het beste is om een positieve sfeer te creëren en openheid in het gesprek te krijgen. Dit spiegelen is het gedrag van de ander imiteren op een subtiele wijze. Subtiliteit is van belang, want als de ander zich nageaapt voelt zal het een tegenovergesteld effect hebben. Gebaren Een gebaar is een lichaamsbeweging die een betekenis uitdrukt. Deze gebaren kunnen zich laten voorvloeien uit armgebaren, handgebaren en ook bewegingen van het hoofd. Via het gezicht kun je denken aan een knipoog, knikken of met de ogen draaien. Het kan erg moeilijk zijn om deze non-verbale en verbale communicatie te linken met elkaar. Deze gebaren kunnen volgens Ottenheimer en Paul Ekman gecategoriseerd worden in 5 types: 1) Emblemen 2) Illustratoren 3) Invloed displays 4) Toezichthouders 5) Adapters Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 10

11 Emblemen zijn gebaren met een directe verbale boodschap; zoals het gedag zwaaien naar iemand. Illustratoren zijn gebaren die verbeelden wat er gezegd wordt, zoals het draaien van een denkbeeldig stuurwiel, terwijl je over autorijden praat Een invloed display is een gebaar dat emoties overbrengt, zoals een glimlach Toezichthouders zijn gebaren die controle over de interactie behouden, zoals een hand voor je houden op het moment dat iemand je tracht te onderbreken om aan te geven dat je nog niet uitgesproken bent. Een adapter is gebaar dat duidelijk maar dat er wat spanning weg moet uit het lichaam; zoals snel je been over het andere been legt. Haptics Een "high five" is een voorbeeld van communicatieve aanraking. Aanrakingen die gedefinieerd kunnen worden als communicatie bestaan onder andere uit handen schudden, hand in hand lopen, een klop op de rug of schouders en het aanraken van een arm. Jezelf aanraken tijdens een conversatie kan inhouden: likken, plukken, vasthouden en krabben worden zelfmanipulatoren genoemd. Deze non-verbale communicatie onthult onze intenties en gevoelens tijdens de interactie, namelijk dat men zich ongemakkelijk voelt of behoefte heeft aan lichamelijk contact. De non-verbale communicatie verschilt wel per situatie en de relatie tussen de sprekers. Ook de manier van aanrakingen verschilt. Oculesics De rol van de ogen in non-verbale communicatie wordt aangeduid als "oculesics". Oogcontact in de westerse samenleving kan aangeven: interesse, aandacht en betrokkenheid. Een blik bestaat uit de acties van het kijken tijdens het praten, op zoek tijdens het luisteren, de tijdsduur van de blik, de frequentie van blikken, patronen van fixatie, pupilverwijding, en de knipper frequentie. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 11

12 Paralinguistiek Paralinguistiek zijn de non-verbale signalen van de stem, ook wel het paralinguale kanaal. Verschillende akoestische eigenschappen van meningsuiting, zoals toon, toonhoogte en accent, gezamenlijk bekend als prosodie, zijn allemaal cues die gegeven kunnen worden. De taaldeskundige George L. Trager ontwikkelde een classificatiesysteem dat bestaat uit de stem set, stem kwaliteiten en vocalisatie. De stem set; is de context waarin de spreker aan het woord is. Dit kan onder meer de situatie, geslacht, stemming, leeftijd en de persoonlijke cultuur zijn. De stem kwaliteiten; zijn volume, toonhoogte, tempo, ritme, articulatie, resonantie, nasaliteit en accent. Ze geven elk individu een unieke 'stem print ". Vocalisatie bestaat uit drie onderdelen: Karakters, kwalificaties en paralinguale beloninkjes. Karakters zijn emoties geuit tijdens het spreken, zoals lachen, huilen en geeuwen. Een stem kwalificatie is de stijl van het leveren van een bericht - bijvoorbeeld, schreeuwen: He stop dat! ", In tegenstelling tot fluisteren: "Hé stop dat". Paralinguale beloninkjes zoals "uh-huh" geven de spreker er kennis van dat de luisteraar luistert. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 12

13 Rapport opbouw Rapport is de relatie die je met je gesprekspartner hebt. Bij een eerste contact is er nog geen rapport. Je bouwt rapport op naarmate je interacties met iemand hebt. Alles wat je doet of laat heeft effect op het rapport; geef je wel of niet een hand en kijk je iemand wel of niet aan. Als je een goed rapport met je gesprekspartner hebt, zal dat ertoe leiden dat hij meer bereid zal zijn persoonlijke dingen gedetailleerd te vertellen en minder geneigd zijn om iets achter te houden. Hieronder volgen tips die bevorderlijk zijn voor de opbouw van rapport: 1. Spreek duidelijk zodat mensen verstaan wat je zegt: Over het algemeen hebben mensen een zeer lage tolerantie voor mensen die slecht te verstaan zijn. Onduidelijkheid is meestal geen bouwsteen om aardig gevonden te worden. 2. Probeer je niet anders voor te doen dan je bent: Alle mensen kunnen dwars door maskers heen kijken. Mensen die fake overkomen wekken bijzonder weinig sympathie. Als je jezelf niet leuk genoeg vindt zoals je bent, waarom zou ik je dan leuk moeten vinden? 3. Noem mensen bij hun naam: De meest zoete honing voor het oor is de klank van de eigen naam. Door mensen bij hun naam te noemen wek je sympathie op. Overdrijf het alleen niet, want dat zal een tegenovergesteld effect hebben. 4. Spiegel het gedrag van de ander: Als mensen elkaar aardig vinden of het met elkaar eens zijn, zie je dat hun lichaamstaal sterk overeenkomt. Andersom werkt het ook: als je iemands lichaamshouding imiteert zal dit de rapportopbouw ten goede komen. Wederom geldt: overdrijf het niet, dat heeft een averechts effect. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 13

14 5. Zeg: Alsjeblieft en Dank je wel : Deze twee simpele woorden zorgen ervoor dat eisen als verzoeken klinken en zorgen voor een vriendelijke noot in een serieus gesprek. Het kan het verschil maken qua indruk tussen lomp en oprecht dankbaar. 6. Gebruik positieve lichaamstaal: Je kunt gebruik maken van positieve lichaamstaal om jezelf neer te zetten als een behulpzaam en opbouwend persoon in plaats van een ongeïnteresseerd iemand. Positieve lichaamstaal bereik je door: tijdens het spreken oogcontact te maken met behulp van handgebaren belangrijke punten te accentueren naar voren leunen vriendelijk te glimlachen. 7. Geef een stevige handdruk: er is een correlatie tussen de eigenschappen van de handdruk (stevigheid, duur, beweging, etc., etc.,) en de eerste indruk die mensen van je hebben. Een goede handdruk is stevig, maar niet hard en duurt tussen de 0,7 en 1,3 seconde (je hoeft er geen stopwatch bij te houden). De handen staan verticaal recht, zo communiceer je gelijkheid. 8. Houd je handen weg van je gezicht: met handen voor je gezicht communiceer je dat je verveeld bent, negatief over de ander denkt of zelf iets achter houdt. 9. Kleed je enigszins netjes; kleren maken de man. en bovendien ook de vrouw. Kleding is absoluut ook een onderdeel van je non-verbale communicatie. Een stijlvolle manier van kleden is natuurlijk niet noodzakelijk, maar het zal zeker van invloed zijn op hoe mensen je inschatten. 10. Kom op tijd door aanwezig te zijn op de afgesproken tijd toon je respect (zeker in Nederland) en geef je aan de ander zijn tijd en de afspraak die je samen gemaakt hebt serieus te nemen. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 14

15 Het geven van een hand. Zoals bij punt 7 genoemd; wie een goede handdruk geeft, maakt een goede indruk. In eerste instantie; Hoe het wel moet: Kort, stevig en 1 keer schudden. Droge, warme hand. Oogcontact. Een glimlach. Op deze manier van handen schudden is er een gelijkheid aan respect voor de ander. 7 handdruk stijlen hoe het niet moet. Hier zijn zeven van de meest irritante handdrukken. Wellicht herkenbaar voor vermaak, vermijd ze (behalve als je ze strategisch inzet): 1.De slappe hand Weinig begroetingen zijn zo verschrikkelijk als de slappe hand, vooral wanneer de hand koud of klam is. Het zachte, klamme gevoel van de slappe hand maakt het universeel impopulair en de meeste mensen associëren het met een zwak karakter, vooral vanwege het gemak waarmee de palm kan worden omgedraaid. Het wordt gelezen door de ontvanger als een gebrek aan inzet voor de ontmoeting. Ook een op de twintig mensen lijden aan een aandoening genaamd hyperhydrosis, dat is een genetische aandoening die chronische zweten veroorzaakt. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 15

16 2. De dominante hand Deze overtuigende stijl is een favoriet van de mannen in het bedrijfsleven en onthult een verlangen om te domineren. Het zet een toon van controle in de relatie of zet mensen op hun plaats. 2b De onderdanige hand Deze stijl van een hand geven is ( onbewust ) een signaal afgeven waardoor je laat zien dat je onderdanig bent en niet de leiding op je neemt. Het gebeurt ook in situaties waarin de 1 respect en waardering aan de ander toont. 3. De Botten Kraker De meest gevreesde van alle handdrukken, want het geeft een onuitwisbare indruk op de ontvangers geest en vingers. Het maakt een goede indruk op niemand anders dan de initiatiefnemer. De botten kraker is het handelsmerk van de overdreven agressieve persoonlijkheid die, zonder waarschuwing, de hand vroeg grijpt in poging om zijn tegenstander te demoraliseren door zijn knokkels tot een gladde pasta te knijpen. Als je een vrouw bent, vermijd dan het dragen van grote ringen aan je rechterhand in het bedrijfsleven, want ontmoetingen met een bottenkraker kan lijden tot bloedverlies. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 16

17 Helaas zijn er geen effectieve manieren om het tegen te gaan. Als je denkt dat iemand het expres heeft gedaan, zou je de omgeving er op kunnen attenderen door luid te reageren. Mijn persoonlijke ervaring is dat handwerkers (type havenarbeider) zich niet bewust zijn van hun eigen kracht. Let dus op als je iemand een hand geeft met duimen ter dikte van een rookworst. 4. De halve hand Een veel geziene variant in man-vrouw begroetingen, de halve hand is een handdruk die niet gelukt lijkt te zijn, omdat je maar een halve hand krijgt. Hoewel de initiator een enthousiaste houding lijkt te hebben ten opzichte van de ontvanger, ontbreekt in feite het zelfvertrouwen. Het belangrijkste doel van de halve hand is de ontvanger op een comfortabele afstand te houden. De halve hand kan ook het gevolg zijn van persoonlijke ruimte verschillen tussen de mensen in de handdruk. Dit kan gebeuren wanneer de ene persoon zich in de intieme zone (60cm afstand) en de ander zich in de vriendelijke zone bevond (90cm), de laatste staat verder naar achteren tijdens de begroeting, zodat de handen niet goed komen. Als dit gebeurt, kun je de anders hand met je linkerhand nemen en alsnog goed in de hand plaatsen en zeggen: Laten we dit nog eens over doen. Op deze manier kun je zelfvertrouwen tonen en aangeven dat je de ander een begroeting waard vind. Echter, het zou ook een bewuste keuze kunnen zijn! Ooit gaf een cursist aan bewust de halve hand te geven, omdat hij niet van lichamelijk contact houdt en het een betekenisloos ritueel vind. In een dergelijk geval zou het door de ander als intimiderend ervaren kunnen worden. Voorzichtigheid is dus geboden. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 17

18 5.De uitgestrekte arm De uitgestrekte arm wordt vooral gebruikt door agressieve types en het voornaamste doel is om je op afstand te houden en uit de buurt van hun persoonlijke ruimte. Het wordt veel gebruikt door mensen die in landelijke gebieden opgegroeid zijn en grotere behoefte aan persoonlijke ruimte hebben en hun grondgebied willen beschermen. Deze mensen zullen naar voren leunen op de ene voet en hun afstand houden bij het hand schudden. 6. De dorpspomper Heeft sterke landelijke boventonen, lees mensen die weinig ervaring hebben met een hand geven, omdat ze niet zo veel mensen tegenkomen. De dorpspomper pakt de hand van de ander en begint een energieke en ritmische reeks van snelle verticale bewegingen. Terwijl maximaal zeven pompen aanvaardbaar is, blijven sommigen continue pompen alsof ze het handschudden iets te letterlijk hebben opgevat. Af en toe zal de dorpspomper het pompen staken, maar de hand toch blijven vasthouden om hun ontsnapping te voorkomen. Opmerkelijk genoeg zijn weinig mensen geneigd te proberen hun hand weg te trekken. De handeling van fysiek verbonden lijkt onze vastberadenheid om terug te trekken te verzwakken. 7.Het Bosje Wortelen Enigszins vegetarisch in benadering. Het is een verre verwant van de natte vis, maar stijver en minder klam aanvoelt. De vingers worden niet om de anders hand gebogen, maar strak recht gehouden. Vaak is dit gevolg van spanning. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 18

19 Samenvatting Veel mensen hebben geen idee hoe hun eerste indruk op anderen is, ondanks het feit dat de meesten van ons zich ervan bewust zijn dat de eerste paar minuten een relatie kan maken of breken. Hoe gek het ook lijkt; neem een keer de tijd om stijlen van een hand geven te oefenen met je vrienden en collega's, zoals we dat in de training gedaan hebben. Zo kun je een repertoire aan handdrukken leren die je in kan zetten op de verschillende momenten aan de hand van hoe je de situatie inschat. Zo kun je iedere keer weer een passende indruk kan maken. De perfecte handdruk Weinigen zullen toegeven dat ze ontevreden zijn met hun handdruk prestaties, maar wanneer was de laatste keer dat je op deze vaardigheid werd getoetst? Of feedback hebt gekregen of gevraagd? Sta op Het is een fundamenteel teken van respect. Maak oogcontact Kijk altijd iemand in de ogen als je een hand geeft. Het mijden van oogcontact wordt in het minst erge geval gezien als onzekerheid, maar vaker ook als incompetentie, disrespect, ongeïnteresseerdheid of onbetrouwbaarheid. Glimlach Als je iemand bent die gemakkelijk glimlacht, doe het dan vooral. Zo niet, ook prima - geen noodzaak om grimas te trekken, het ziet er gek uit. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 19

20 Strek je hand (als eerste) Aarzel niet, en bied je hand zo vroeg mogelijk. Het is een teken van openheid en bereidheid en psychologen geloven dat het een voordeel kan geven in een onderhandeling. Als eerste je hand te bieden is een teken dat je bereid en in staat bent om controle te nemen. Grijp stevig Als je niet zeker bent van hoe stevig je greep moet zijn, stel je dan voor hoe stevig je een golfclub of een tennisracket vasthoudt. Geef je volledige hand: alleen royalty's en dragqueens kunnen wegkomen met enkel het bieden van de vingertoppen. Wees bereid om twee of drie keer ( 1 x is het beste) de hand op en neer te bewegen, dan iets te ontspannen om aan te geven dat je klaar bent en met de andere persoon mee te gaan. Meer of minder kan zeer ongemakkelijk voelen. Temperatuur en vochtigheid Als je opstaat, kun je snel en discreet je hand droog maken door hem tegen je broekspijp te drukken. Dit is het laatste redmiddel. Bereid je voor om de handen te schudden voor een vergadering, bijeenkomst of mediation. Was je handen in koud water om een koele handdruk te leveren. Denk vooruit bij het einde van de vergadering of mediation. Waar mogelijk laat je hand open naast je bungelen en indien nodig druk je hem op je broek of rok, terwijl je nog steeds zit, ruim voordat het gesprek op zijn eind. Als je fysiek contact met iemand hebt, hebben je woorden een grotere impact. De handschoen handdruk wordt ook wel de politicus handdruk genoemd. De initiatiefnemer probeert de ontvanger de indruk te wekken dat hij betrouwbaar en eerlijk is. Als deze techniek wordt gebruikt bij een persoon die je net hebt ontmoet, heeft het omgekeerde effect. De ontvanger zal zich achterdochtig en voorzichtig voelen over de bedoelingen van de initiatiefnemer. De handschoen mag alleen worden gebruikt met mensen met wie de initiatiefnemer bekend is Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 20

21 Figuur 1 Figuur 2 De bedoeling van de dubbelhandige handdruk is om oprechtheid, vertrouwen of diepte van gevoelens ten opzichte van de ontvanger over te brengen. Twee belangrijke elementen dienen te worden opgemerkt hier. Ten eerste wordt de linkerhand gebruikt om een extra gevoel over te brengen. Zo heeft ook de hoogte van waar je een arm vastpakt iets te betekenen. De elleboog vast grijpen, bijvoorbeeld (figuur 2), brengt meer gevoel dan de pols vast te houden (figuur 1), en de schouder vast houden, (figuur 4) brengt meer dan de bovenste arm greep (figuur 3). In de tweede plaats; de initiatiefnemer van de linkerhand is een invasie van de intieme zone van de ontvanger. In het algemeen zijn de pols en elleboog/greep algemeen aanvaard. Toch blijft dit iets wat je bij goede vrienden doet of familieleden. Zij moeten alleen worden gebruikt tussen mensen die een hechte emotionele band ervaring op het moment van de handdruk. Tenzij het extra gevoel wederzijds is of de initiatiefnemer niet beschikt over een goede reden voor het gebruik van een dubbelhandige handdruk, zal de ontvanger verdacht en wantrouwig worden. Deze hand wordt te vaak door politici en verkopers gebruikt terwijl dit heel snel averechts kan werken! Figuur 3 Figuur 4 Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 21

22 De ogen zijn de Spiegel van de Ziel Oogbewegingen en liegen simpele stappen om een menselijke leugendetector te worden. Kun je door naar iemand ogen kijken, vertellen of diegene liegt? Jazeker! We geven onbewust veel signalen door met ons lichaam en de ogen zijn een spiegel van de ziel. Er zijn 7 algemene richtingen waar de ogen heen kunnen wijzen: Naar boven en links Visueel geconstrueerde beelden Naar boven en rechts Visueel herinnerde beelden Naar links Auditief geconstrueerd Naar rechts Auditief herinnerd Beneden en links Gevoelens / kinesthetische Beneden en rechts Interne dialoog Recht vooruit Meestal is dit een teken van concentratie (meestal visuele toegang tot een geheugen) of iemand probeert te verbergen hoe ze zich voelen De 2 signalen waar je vooral op moet letten zijn de bewegingen naar boven en links waar de persoon een visueel beeld creëert.(dat is: liegen over iets wat ze gezien/gedaan hebben), en naar links kijken waar de persoon een Auditieve ervaring construeert (liegen over iets wat ze gehoord hebben). Dit zijn redelijk goede signalen die aft e lezen zijn dat de persoon niet helemaal eerlijk tegen je bent. Niets is 100% accuraat en sommige mensen zitten anders in elkaar, of hun oogbewegingen zijn moeilijker op te pikken. In deze omstandigheden is het een goed idee om wat testvragen (niet laten merken wat je doet natuurlijk!) te stellen en kijken hoe het individu hier op reageert. Bij iedereen is dit anders, maar in de meeste gevallen zoals hier beschreven. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 22

23 Dus kan je aan de hand van waar mensen heen kijken baseren of zij een eerlijke verklaring geven? Het korte antwoord is; een beetje. Maar het is niet zo simpel als dat je tegenwoordig op sommige tv-programma s zoals Liet o me ziet of dat films het doen lijken. In dergelijke films, maken mensen al een conclusie als ze zien dat de persoon naar links of rechts kijkt. Dit is natuurlijk helemaal niet waterdicht en gepast bij elke situatie. In de realiteit zou het ronduit dom zijn om een dergelijk oordeel te vellen zonder dat je verder onderzoek doet naar signalen. Al heft deze techniek wel enige waarde. Dus hier is het Lees erover, denk erover na, en test het uit om te kijken hoeveel waarde en hoe betrouwbaar het voor jou is. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 23

24 Boven, Links Visueel Creatief (Vc) Als je aan iemand zou vragen een paarse stier voor te stellen, zou dit de kant zijn waar diegene opkijkt als ze over de vraag nadenken. Zo Creëren ze dus een paarse stier in hun geest. Boven, Rechts Visueel Herinneren (Vr) (remembering) Als je iemand vraagt Wat was de kleur van je ouderlijk huis? zou dit de richting zijn van waar de ogen heenkijken als ze over de vraag nadenken. Visueel herinneren van de kleur van het oude huis. Naar links: Auditief Creatief (Ac) Als je iemand zou vragen om te proberen de hoogst mogelijke toon in het hoofd te creëren, zou dit de richting zijn waar ze heen zouden kijken. Ze creëren op dat moment een Auditief geconstrueerd geluid wat ze nog nooit gehoord hebben. Beneden, Links Feeling / Kinesthetisch (F) Als je iemand zou vragen of ze de geur van een kampvuur kunnen herinneren zou dit de richting zijn waar de ogen heenkijken op dat moment. Geur, gevoel of smaak. Naar rechts: Auditief Herinneren (Ar) (remembering) Als je iemand zou vragen wat er gisteren tegen ze gezegd is door hun partner zouden de ogen deze richting op wijzen. Dit komt omdat je op deze manier op het moment dat je over de vraag nadenkt in je Auditieve geheugen graaft. Beneden, Rechts Interne Dialoog (Ai) Dit is de richting die iemand opkijkt als diegene intern tegen zichzelf praat Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 24

25 Aankijken Oogcontact kan duiden op interesse, aandacht, en betrokkenheid. Je blik is een onbewuste actie terwijl je actief luistert of aan het praten bent. Ook wimpers die vaker knipperen, pupillen die uitzetten, de frequentie van blikken en patronen van fixatie. Soorten blikken: De zakelijk blik: Wanneer je een discussie op zakelijk niveau voert, kun je je voorstellen dat de andere een driehoek op zijn voorhoofd heeft. Door hier je blik te houden creëer je een serieuze atmosfeer en voelt de ander aan dat je serieus bent. Op deze manier ben je ook in staat om de controle over de interactie te behouden. De sociale blik: Wanneer het oogcontact zoals op deze afbeelding gebeurt, kun je spreken van de sociale blik. Hierdoor komt er een sociale atmosfeer tot stand. Uit experimenten blijkt dat de persoon met wie je op dat moment praat ook in deze driehoek naar je kijkt. In dit geval tussen de ogen en mond. De intieme blik: Deze blik is tussen de ogen en tot onder de kin of zelfs lagere delen van het lichaam. Van dichtbij is het de driehoek tussen de ogen tot de borst en van afstand is het tot het kruis. Als je deze driehoek blik terug ontvangt is diegene ook geïnteresseerd in jouw intimiteit. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 25

26 Non-verbale reclame Reclamemakers proberen met communicatie consumenten te overtuigen van het gelijk van hun boodschap. Vaak gebeurt dit met behulp van mensen. Maar weten reclamemakers wel hoe mensen met elkaar communiceren? Het is niet alleen belangrijk wat je zegt, het is veel belangrijker hoe je het zegt. Hoe we iets zeggen, hoe de boodschap werkelijk overkomt, wordt voor een groot deel bepaald door non-verbale communicatie. Non-verbale communicatie is een vorm van communiceren die, onterecht, vaak over het hoofd wordt gezien. Dat het lezen van de non-verbale communicatie van anderen bij ons zeer goed ontwikkeld is blijkt uit onderzoeken waarin de proefpersonen binnen zeer korte tijd een oordeel over iemand moeten vellen. Zo gaven studenten die een docent moesten beoordelen op basis van 30 seconden geluidloze film, hun docent eenzelfde beoordeling als studenten die na een half jaar die docent beoordeelden. Blijkbaar zegt 30 seconden non-verbale communicatie evenveel als een half jaar verbale communicatie. Laatst zag ik een klein voorbeeld van non-verbale communicatie met grote gevolgen. In de commercial van een tandpasta merk, zien we een expert: een man, op leeftijd, met een witte doktersjas aan. De witte jas is een zeer sterk symbool van deskundigheid. Maar als je kijkt naar de man, dan valt het op dat hij bijzonder vaak met zijn ogen knippert. Zoals gezegd een klein detail, maar wel één met grote gevolgen. Meer dan gemiddeld knipperen met de ogen wordt door de communicatiepartner namelijk ervaren als een teken van onzekerheid en ondeskundigheid. De boodschap is duidelijk: in reclame wordt weinig of geen rekening gehouden met de non-verbale vorm van communicatie. In het geval van deze tandpasta kan dat er zelfs voor zorgen dat de bedoelde werking van de reclame wordt teniet gedaan. Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 26

27 Literatuurlijst: Body Language: How to read others thoughts by their gestures, (1981), Pease, A, Sheldon press London The Emotional cantagion scale: a measure of individual differences, (1997), Doherty, R.W., journal of Nonverbal Behavior 21(2), Summer Should We Call it Expression or Communication?, (1997), Ekman, P., Innovation: The European Journal of Social Sciences; Dec97, Vol. 10 Issue 4, p Learning in emotional judgements: training and the cross-cultural understanding of facial expressions, (2006), Elfenbein H. A., Journal of Nonverbal Behavior, 30(1), Spring To Catch a Liar: Challenges for Research in Lie Detection Training, (2003), Mark, G., Frank, A. & Feeley, T. H., Journal of Applied Communication Research Vol. 31, No. 1, February 2003, pp Body Language, Fast, J., (1971) Souvenir Press Ltd The nonverbal dictionary of gestures, signs & body language cues, (2002), Givens, D. B., Center for Nonverbal Studies Press, Spokane, Washington The definitive book of body language, (2004), Pease, A. & Pease, B., Pease International A Sequential Functional Model of Nonverbal Exchange, (1982), Patterson M.L., Psychological Review, Vol. 89, No. 3, Emotions revealed : recognizing faces and feelings to improve communication and emotional life, (2003), Ekman, P., Times Books Sex Differences in Self-awareness of Smiling During a Mock Job Interview, (2008), Woodzicka J.A., Journal for Nonverbal Behaviour 32: Reader Non-Verbale Communicatie van Smits en Beerends 27

Non-verbale Communicatie lezen en schrijven

Non-verbale Communicatie lezen en schrijven Reader Behorend bij de masterclass Non-verbale Communicatie lezen en schrijven 6 NMI-punten Mei 2011 Drs. Peter Bruun Trainingsbureau Smits en Beerends Koninginnenlaan 7, 5211 WD 's-hertogenbosch 073 610

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie

Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie Oefenvragen Management Assistent A - Communicatie 1. De meeste mensen zijn primair: A. visueel ingesteld. B. kinesthetisch ingesteld. C. socialistisch ingesteld. D. auditief ingesteld. 2. Wat is het belangrijkste

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen?

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen? Omdat je je kennis wilt delen, nieuwe klanten wilt werven, politiek of maatschappelijk gezien een boodschap wilt overbrengen, je onderneming wilt promoten. Redenen genoeg om een sterke spreker te willen

Nadere informatie

Je gezicht en houding. spreken boekdelen!

Je gezicht en houding. spreken boekdelen! Ronald Dingerdis Je gezicht en houding 5 spreken boekdelen! Iedereen lekt non-verbale communicatie. Het is menselijk en het gebeurt gewoon. Het is ook logisch want communicatie bestaat voor het grootste

Nadere informatie

Lichaamstaal en communicatie. Het bijten van een kat kan ook een liefdesverklaring zijn

Lichaamstaal en communicatie. Het bijten van een kat kan ook een liefdesverklaring zijn Het bijten van een kat kan ook een liefdesverklaring zijn Iedereen maakt gebruik van (lichaams)taal Mensen kunnen niet zonder elkaar In het contact met anderen communiceren we voortdurend Hierbij maken

Nadere informatie

Emotionele Intelligentie

Emotionele Intelligentie Emotionele Intelligentie ubeon Academy Programma Emotionele intelligentie (EQ) staat voor het vermogen om eigen en andermans gevoelens te herkennen en er op effectieve wijze mee om te gaan. 70 % van communicatie

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in dutch)

Samenvatting. (Summary in dutch) Samenvatting (Summary in dutch) 74 Samenvatting Soms kom je van die stelletjes tegen die alleen nog maar oog hebben voor elkaar. Ze bestellen hetzelfde ijsje, maken elkaars zinnen af en spiegelen elkaar

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 BELANG VAN COMMUNICATIE Alles wat u doet als teambegeleider/sportleider gebeurt via communicatie, zoals het motiveren van spelers, het luisteren naar spelers, het oplossen van de problemen in het team,

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo 2 Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Met dit document geven wij docenten en loopbaanbegeleiders

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

Een scherpe blik op de stroeve relatie tussen Obama en Poetin

Een scherpe blik op de stroeve relatie tussen Obama en Poetin Een scherpe blik op de stroeve relatie tussen Obama en Poetin De afgelopen maanden lijken de VS en Rusland af te stevenen op een flinke confrontatie. Aan de hand van beelden laten wij u zien, waarom deze

Nadere informatie

Baby-lichaamstaal. Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301

Baby-lichaamstaal. Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301 Baby-lichaamstaal Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301 Inleiding Via deze folder vertellen we u wat over de lichaamssignalen die uw baby geeft: baby-lichaamstaal is méér

Nadere informatie

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Wat is communicatie LSD (luisteren, samenvatten en doorvragen) Open vragen stellen Waarderend gesprek Hoe geef je feedback (doorlopend proces) Oefenen d.m.v. rollenspellen

Nadere informatie

Deze cursus voorziet inzichten in onderhandelen. De cursus is als volgt opgebouwd:

Deze cursus voorziet inzichten in onderhandelen. De cursus is als volgt opgebouwd: Deze cursus voorziet inzichten in onderhandelen. De cursus is als volgt opgebouwd: - inleiding: onderhandelen en context - hoofdstuk 1: de voorbereiding - hoofdstuk 2: omgeving en sfeer - hoofdstuk 3:

Nadere informatie

Omgaan met mensen met een beperking

Omgaan met mensen met een beperking Omgaan met mensen met een beperking makkelijker dan u denkt! Gebruik de juiste woorden! Het is belangrijk dat we iedereen respectvol benaderen en mensen niet reduceren tot hun beperking. Vandaar de termen

Nadere informatie

Rollenspel. Opdracht 1. Opdracht 2. Opdracht 3 6.1.1

Rollenspel. Opdracht 1. Opdracht 2. Opdracht 3 6.1.1 6.1.1 Rollenspel Opdracht 1 LICHAAMSTAAL Toon met gebaren en mimiek dat je boos bent. GESPREKSONDERWERP Je vertelt iemand dat je hem of haar wel leuk vindt. Je geeft een aantal complimentjes over wat jij

Nadere informatie

Training: (gast)psychologie

Training: (gast)psychologie Training: (gast)psychologie Training 3 Laura de la Mar Gemeente Oldenzaal Facilitair 8 januari 2015 1. Terugblik training 2 en opdracht bespreken 2. Zelfkennis 3. Wie is je klant? 4. Wat zijn je uitdagingen?

Nadere informatie

Accuraat communiceren

Accuraat communiceren Accuraat communiceren Erna Pluym Senior Trainer Consultant/ Business Development Manager erna.pluym@acerta.be 0472 92 11 66 Communicatie, waarom zo belangrijk? Communicatie, waarom zo belangrijk? Had ik

Nadere informatie

Communicatie. Els Ronsse. april 2008

Communicatie. Els Ronsse. april 2008 Communicatie Els Ronsse april 2008 Communicatie =? Boodschappen Heen en weer Coderen loopt bij mensen met autisme vaak fout Maar communicatie is meer. Relatiegericht Aandacht vragen Bevestiging geven Aanmoedigen

Nadere informatie

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen - Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - Belangrijke namen 7 luisteren karaktereigenschappen 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Dit is een korte vragenlijst die bedoeld is om een aantal van je denkbeelden, attitudes en gedrag in werksituaties in kaart te brengen. Wees zo eerlijk mogelijk

Nadere informatie

Communicatiemodel. Communicatieniveaus

Communicatiemodel. Communicatieniveaus Download #06 Een fantastisch communicatiemodel trainingmodule Communicatiemodel Mensen uiten hun gevoelens op verschillende manieren. De een laat meteen zien hoe hij zich voelt bij een situatie, terwijl

Nadere informatie

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s Babylichaamstaal Van te vroeg geboren baby s Inleiding Voor een pasgeboren baby is lichaamstaal de eerste en enige manier om te vertellen wat hij wel of niet prettig vindt. Omdat hij nog niet kan praten,

Nadere informatie

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Communiceren doe je met zijn tweeën Deze folder is bedoeld voor de goedhorenden die in hun omgeving iemand kennen die slechthorend is, en voor slechthorenden

Nadere informatie

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus pag.: 1 van 5 Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus Ieder mens heeft een persoonlijke stijl van beïnvloeden. De een is meer gericht op het opbouwen

Nadere informatie

De kracht van lichaamstaal

De kracht van lichaamstaal De kracht van lichaamstaal @ingridbenes www.ingridbenes.eu Certified By: In 30 minuten,kunnen twee mensen over de 800 nonverbale signalen verzenden. = Non-verbaal =Woorden 0 % 40 60 % % Non-verbaal is

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Positieve communicatie

Positieve communicatie Positieve communicatie Annemie Pachen Inleiding. Communicatie is een doorlopend proces waarin een individu via verbale en/of non-verbale symbolen met een bepaalde bedoeling, informatie geeft aan een ander

Nadere informatie

Inhoud. coaching. Opleidingen, cursussen, workshops

Inhoud. coaching. Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud coaching Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud Les 1. Wat is coaching? Coaching: verwezenlijk je dromen en ervaar succes! Stappenplan Het beroep Wat is coaching en wat is het niet? De verschillen

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Workshop Communicatie & Mediation

Workshop Communicatie & Mediation Workshop Communicatie & Mediation Virginie de Zanger & Niels Kooijman Kooijman Mediation & Management 1 Workshop onder leiding van: Virginie de Zanger en Niels Kooijman Gediplomeerd en geregistreerd NMI

Nadere informatie

Test voorkeur representatiesystemen

Test voorkeur representatiesystemen Test voorkeur representatiesystemen Plaats voor de onderstaande beweringen het voor jou juiste cijfer bij iedere zin: (4) Komt het dichtst bij een beschrijving van jezelf (3) De volgende beste beschrijving

Nadere informatie

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht:

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht: Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten Algemeen In dit document vind je een overzicht terug van oefeningen die je kan doen om de psychologische vaardigheden te versterken en de deelnemers te ondersteunen

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Pedagogisch contact. Verbondenheid door aanraken. De lichamelijkheid van pedagogisch contact. Simone Mark

Pedagogisch contact. Verbondenheid door aanraken. De lichamelijkheid van pedagogisch contact. Simone Mark Pedagogisch contact Verbondenheid door aanraken Simone Mark Mag je een kleuter nog op schoot nemen? Hoe haal je vechtende kinderen uit elkaar? Mag je een verdrietige puber een troostende arm bieden? De

Nadere informatie

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid Colofon Dit e book is een uitgave van Stichting Gezondheid Teksten: Stichting Gezondheid Vormgeving: Michael Box (Internet Marketing Nederland) Correspondentie: Stichting Gezondheid (Stefan Rooyackers)

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck Overtuigend (om)praten Jan De Boeck Jan De Boeck Overtuigend en constructief gesprekken voeren. De carrière van een doorsnee jeugddienstmedewerker is doorspekt met professionele gesprekken. Met je secretaris,

Nadere informatie

Effectief Communiceren NPZ-NRZ

Effectief Communiceren NPZ-NRZ Hand-out Workshop Effectief Communiceren NPZ-NRZ De kracht van aandacht 10 mei 2011 Nu vind ik mezelf wel aardig Als je eenmaal ziet dat het zelfbeeld van een kind positiever wordt, zul je al gauw zien

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling Leerlijn 1.1. Emotioneel 1.2. Sociaal Stamlijn Niveau A Merkt zintuiglijke stimulatie op (aanraking, vibratie, smaken, muziek, licht) Uit lust- en onlustgevoelens Kijkt gericht enkele seconden naar een

Nadere informatie

Kinderen helpen met Focussen

Kinderen helpen met Focussen Kinderen helpen met Focussen Enkele raadgevingen voor begeleiders Simon Kilner Vertaling Some Guidelines for Companions door Evelien Kroese En is het Ok om? Hoe zegt je kind nee? Wat is Focussen? Focussen

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Luisteren, doorvragen en feedback geven

Luisteren, doorvragen en feedback geven Luisteren, doorvragen en feedback geven Rogier Guns P-GIS 23 April 2007 Doelstelling presentatie LSD methode Actief Luisteren Doorvragen Feedback geven Let op: Sommige technieken lijken (theoretisch) heel

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

In balans door. centreren

In balans door. centreren In balans door centreren Centreren Om je lichaam en geest op een lijn te brengen is centreren een belangrijke vaardigheid. In eerste instantie is centreren je aandacht naar je een punt 3 tot 5 centimeter

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

1 SITUATIE 2 TEST. Als ik luister denk ik niet aan andere zaken. Ik laat mensen uitpraten. Ik plaats wat ik hoor in een duidelijk kader

1 SITUATIE 2 TEST. Als ik luister denk ik niet aan andere zaken. Ik laat mensen uitpraten. Ik plaats wat ik hoor in een duidelijk kader LUISTEREN drs. W. Bontenbal 1 SITUATIE Wanneer u naar een lied luistert, luistert u dan naar de tekst of naar de muziek? Stelt u zich voor dat u zojuist bij een enerverende vergadering vandaan komt, u

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie

Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie

Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie Non verbaal werken in de AZC s Inleiding In toenemende mate krijgen we in de AZC s te maken met nieuwkomers. Bewoners die onze taal niet spreken en wij,

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Stemwerkschrift. Inhoud

Stemwerkschrift. Inhoud Stemwerkschrift Inhoud Allerlei dingen, die slecht zijn voor je stem Schreeuwen Voor je ouders Schreeuwen Schrapen en kuchen Voor je ouders Schrapen en kuchen Gekke stemmetjes nadoen Voor je ouders Gekke

Nadere informatie

MASCOTTE ACTEER TIPS. Have fun

MASCOTTE ACTEER TIPS. Have fun MASCOTTE ACTEER TIPS Have fun 1 Wilt men met je op de foto? Dan is het goed om je te realiseren dat de mascotte in de camera moet kijken, niet jij vanuit het kostuum. Veelal is het zicht vanuit de mascotte

Nadere informatie

Spreken Wat is een dysartrie?

Spreken Wat is een dysartrie? Dysartrie 2 Dysartrie is de algemene term voor een motorische spraakstoornis als gevolg van neurologische problematiek. Deze folder is bedoeld voor patiënten met een dysartrie en hun omgeving. Er staat

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Wekelijkse Work Out!

Wekelijkse Work Out! Wekelijkse Work Out! Maandag - Conditie Wandeling Dinsdag - Driehoek Push Up Woensdag - Squat Donderdag - De Curl - Up Vrijdag - Boksen Zaterdag - Dips Zondag -Conditie Jumps INTRO Deze work out oefeningen

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

HELDER! SPREKEN. Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers. Marieke Dooper

HELDER! SPREKEN. Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers. Marieke Dooper HELDER! SPREKEN HELDER! SPREKEN Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers Marieke Dooper Dooper, Marieke Helder! Spreken: Een praktische voorbereiding voor beroepssprekers 2014 Marieke Dooper

Nadere informatie

RECAP. Het sellogram. Verkoop & gesprekstechnieken. Communicatie. Communicatiemodellen 21/03/2016. MULTI MEDIA EXPERT SYNTRA WEST (Brugge & Roeselare)

RECAP. Het sellogram. Verkoop & gesprekstechnieken. Communicatie. Communicatiemodellen 21/03/2016. MULTI MEDIA EXPERT SYNTRA WEST (Brugge & Roeselare) RECAP Start ochtendlessen: 8h30 Middaglessen om 13h00 VERKOOP & VERKOOPTECHNIEKEN MULTI MEDIA EXPERT SYNTRA WEST (Brugge & Roeselare) Lesnota s: www.apprentia.com/mumex/ Feedback: info@apprentia.com website

Nadere informatie

Energiek de lente in!

Energiek de lente in! Miniboekje Energiek de lente in! 10 tips voor meer balans & energie Beste lezer, Dit boekje is een klein cadeautje voor u! De lente is weer begonnen en de bomen staan te popelen om uit te lopen. Koeien

Nadere informatie

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten Susanne Hühn Het innerlijke kind angst loslaten Inhoud Inleiding 7 Hoe ontstaat angst? 11 Wegen uit de angst 19 Het bange innerlijke kind leren kennen 35 Meditatie Het bange innerlijke kind leren kennen

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

TIPS VOOR HET COMMERCIËLE TELEFOONGESPREK

TIPS VOOR HET COMMERCIËLE TELEFOONGESPREK TIPS VOOR HET COMMERCIËLE TELEFOONGESPREK 1. Behandel de klant met respect. Hij is net als jij een weldenkend persoon die in staat is een eigen oordeel te vormen. 2. Wek geen verwachtingen waaraan je niet

Nadere informatie

Taghon Geert Oktober 2009

Taghon Geert Oktober 2009 Taghon Geert Oktober 2009 Agressie een nieuw fenomeen? Vroeger Zichtbaar Nu Onzichtbaar POSITIEF: 80%!! 20 % => 5% problematisch Agressie = Communicatie Kanalen Bestaande kennis en ervaring, normen vooroordelen,

Nadere informatie

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule Werkboek Inhoudsopgave: 1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule 2. Het H.A.R.T. model 2.1. H.A.R.T. staat voor: 2.1.1. Mijn verhaal over oprechte communicatie 2.1.1: Hoofd Gebruik de rest van deze

Nadere informatie

Horse Sense Redefined

Horse Sense Redefined Horse Sense Redefined (Herdefiniëring van gezond paardengevoel en verstand) 2-daagse EAPD Introductie Cursus In de EAPD - persoonlijke ontwikkeling met behulp van het paard laat Chris zijn studenten zien

Nadere informatie

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 INHOUD 1. Wat is podiumpresentatie 2. De voorbereiding 3. Het podium op 4. Tijdens het spelen 5. Als het stuk uit is 6. Je optreden zit erop 7. Het interview

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Lucy heeft een ballon

Lucy heeft een ballon Caro Kindercoach & begeleiding Maasdijk 16 4283 GA Giessen 0620380336 info@carokindercoach.nl www.carokindercoach.nl heeft een ballon Handleiding Doelgroep: Kinderen van 3 tot 6 jaar. Doel van het lezen

Nadere informatie

LEIDING GEVEN AAN JONGE MEDEWERKERS

LEIDING GEVEN AAN JONGE MEDEWERKERS HOW TO: LEIDING GEVEN AAN JONGE MEDEWERKERS Een handleiding vol met tips om te communiceren en leiding te geven aan jonge medewerkers voor een optimaal bedrijfsresulltaat. L1NDA 1 Introductie In de horeca

Nadere informatie

COCP COCP. Workshop. Doel COCP-programma. Wat is daarvoor nodig? Methodische kern COCP. Inhoudelijke kern. Margriet Heim

COCP COCP. Workshop. Doel COCP-programma. Wat is daarvoor nodig? Methodische kern COCP. Inhoudelijke kern. Margriet Heim Workshop COCP Margriet Heim Marjan Veen Frank Velthausz COCP Communicatieve Ontwikkeling niet-sprekende personen en hun Communicatiepartners Succesvolle methoden, 1 Succesvolle methoden, 2 Doel COCP-programma

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Impact en Invloed vergroten door te werken aan uw EQ.

Impact en Invloed vergroten door te werken aan uw EQ. Impact en Invloed vergroten door te werken aan uw EQ. Nieuwsflits 3 Juli 2010 Gert Anbeek, Huub Corssmit, Albert Garrelds, Patrick Lybaert, Hans Pot, Harry de Weerd, Peter Wensveen. Kopiëren en vrijelijk

Nadere informatie