Begin van een hobby (1983)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Begin van een hobby (1983)"

Transcriptie

1 Wilde Bijen Frans van Alebeek april 2011 Voor de KNNV afdeling Lelystad Begin van een hobby (1983) Vosje (Andrena fulva) Signaalbij (Nomada signata) Grote wolzwever (Bombylus major)

2 Insecten in Nederland totaal ca soorten overige insecten w antsen cicaden bladluizen e.d kevers 4000 dag- & nachtvlinders bijen, w espen, mieren e.d. vliegen en muggen 2 paar heldere vleugels Hoe ziet een bij er uit? wespen-taille! Beharing op het borststuk Kop met ogen en sprieten en (lange) tong Achterlijf (met angel) 3 paar poten aan het borststuk, vaak met stuifmeel Roodgatje (Andrena haemorrhoa)

3 Een simpele indeling van bijen en verwanten: Vliesvleugeligen 2 paar heldere vleugels Zonder wespentaille Met wespentaille Met legboor Blad-,, Hout- & Halmwespen Sluipwespen & Galwespen Met angel Goudwespen en verwanten NL ± 100 soorten Bijen en graafwespen NL ± 500 soorten Mieren, plooivleugelwespen en verwanten NL ± 200 soorten Verschil tussen bijen en wespen? In uiterlijk veel overlap; veel bijen zijn behaard, maar ook veel bijensoorten zijn kaal en zelfs zwart-geel gestreept (wolbijen, wespbijen!) Bijen voeren hun larven met stuifmeel!! Bloembezoek, nectar voor hun eigen energie! Wespen voeren hun larven met vlees (meestal andere insecten) (uitzonderingen!). Jagen kost energie, dus ook wespen op bloemen (voor nectar)!

4 Een simpele indeling van bijen en verwanten: Vliesvleugeligen 2 paar heldere vleugels Zonder wespentaille Met wespentaille Met legboor Blad-,, Hout- & Halmwespen Sluipwespen & Galwespen Met angel Goudwespen en verwanten Bijen en graafwespen Mieren, plooivleugelwespen en verwanten In de bijenkast dar eitje larf Koningin en werksters poppen Honingbij wordt gehouden en is oorspronkelijk niet inheems uitkomen

5 Het hommelnest Pop in cocon eiklompje 1e en latere generatie werksters honingpotten larven De bloemetjes en de bijtjes hommels de honingbij (allochtoon) 300 soorten wilde, solitaire bijen (elke vrouwtje apart)

6 Solitaire bijen Elk vrouwtje zorgt alleen voor haar nest en jongen Juni april! Rosse metselbij (Osmia rufa) pop nest ei larf Solitaire bijen Elk vrouwtje zorgt alleen voor haar nest en jongen Rosse metselbij (Osmia rufa) Om één broedcel met stuifmeel te vullen vliegt een vrouwtje gemiddeld 17 keer heen en weer Ze is daar bij mooi weer (!) 4 uur mee bezig! nest Om de wanden van één broedcel met klei te bouwen vliegt een vrouwtje gemiddeld 12 keer heen en weer Ze is daar bij mooi weer (!) 24 minuten mee bezig! ei

7 Solitaire bijen Elk vrouwtje zorgt alleen voor haar nest en jongen nest Zandbijen (Andrena soorten) cel pop larf Groepen bijen Honingbijen (1) Hommels (29) (7) Zandbijen (72) Wespbijen (43) Groefbijen (49) Maskerbijen (21) Metselbijen (20) Bloedbijen (19) Behangersbijen (13) Zijdebijen (9) Kegelbijen (8) Sachembijen (8) Wolbijen (5) Klokjesbijen (4) Overige groepen (37) (17) Totaal: 338 soorten (94) (aantal soorten in NL) In Oranje: Koekoeksbijen

8 Zeer diverse levenswijzen Nestelend in: De grond (250 soorten) Dood hout Plantenstengels Gallen Gemetselde kamers Slakkenhuizen Muizenholletjes Vooral door: Zand-, groef-,, zijdebijen e.a. Metsel- & behangersbijen Idem plus maskerbijen Maskerbijen Sachembijen e.a. Enkele metselbijen Hommels Nestvormen in de bodem Zandbij Groefbij

9 Nestvormen in de bodem Sachembij Zijdebij Nestvormen in hout Behangersbij Metselbij

10 Nestvormen in hout Wolbij Maskerbij Speciale nestvormen Tweekleurige metselbij (Osmia bicolor) Vooral in de duinen

11 Goudwespen als parasiet / koekoek Rietsigaargal Speciale nestvormen Rietsigaargalmaskerbij (Hylaeus pectoralis) Flevoland o.a. Oostvaardersplassen!

12 Zeer diverse levenswijzen Pootverzamelaars Hommels Zandbijen Dikpootbijen Zijdebijen Groefbijen Pluimvoetbij Zeer diverse levenswijzen Buikverzamelaars Metselbijen Wolbijen Behangersbijen Klokjesbijen Tronkenbij

13 Zeer diverse levenswijzen Of in de krop of over het hele lijf Maskerbijen Roetbijen Hommels (Bombus( Bombus) ) en Koekoekshommels (Psithyrus) Nestelen in of op de grond Groot, sterk behaard, kleuren variëren ren Leven in kolonies (sociaal) koningin overwintert vliegtijd febr sept Holte op achterbenen om stuifmeel te dragen In NL soorten Gaan flink achteruit Koekoekshommels nemen nesten over

14 Hommels (Bombus( Bombus) ) en Koekoekshommels (Psithyrus) Aardhommel Tuinhommel Boomhommel Akkerhommel Weidehommel Steenhommel en anderen en anderen Gewone Koekoekshommel Grote Koekoekshommel Vierkleurige Koekoekshommel Zandbijen of graafbijen (Andrena( Andrena) Ruim 70 soorten in NL Nestelen in de grond Veel bloemen-specialisten (wilg!) Maart april (soms 2e gen) Flosjes aan achterbenen om stuifmeel te dragen Wespbijen (Nomada( Nomada) ) als koekoeksbijen 3/4/2011 Grijze zandbij (Andrena vaga) Mannetje

15 Zandbijen of graafbijen (Andrena( Andrena) Roodgatje (Andrena haemorrhoa) Vosje (Andrena fulva) Zwart-rosse zandbij (Andrena clarkella) t Zand! Eind maart Wespbijen ( t t Zand april 2008) Grijze zandbij (Andrena vaga) Sierlijke wespbij? (Nomada panzeri)??

16 Wespbijen (Nomada( Nomada) de koekoeksbijen van zandbijen Bijna onbehaard, lijken op wespen! Ruim 40 soorten in NL Bijna allemaal koekoeken op zand- of groefbijen Vliegen vaak laag over de grond (nesten zoeken) Maart april met de gastheer (soms 2e gen) Zonnen vaak, en bezoeken vaak bloemen Wespbijen (Nomada( Nomada) Roodgatje Gewone dubbeltand Lastig om dit soort relaties te onderzoeken!

17 Roodharige wespbij Grijze zandbij Asbij 4 Andrena soorten Smalbandwespbij zeker bijna zeker zeer waarschijnlijk waarschijnlijk vermoedelijk mogelijk Vosje Gewone wespbij Sierlijke wespbij 5 andere Andrena soorten

18 Pauze? Slobkousbij (Macropis europaea) In Flevoland?? Vliegt uitsluitend op Grote Wederik Groefbijen (Halictus & Lasioglossum) Klein, smal, achterlijf Halictus met haarbandjes met groefje op eind achterlijf Resp. 9 en 40 soorten in NL Nestjes in de grond, soms sociaal levend Kunnen steken (angel) Maart aug (soms 2e gen) Bloedbijen als koekoeken Roodpotige groefbij (Halictus rubicundus) Gewone geurgroefbij (Lasioglossum calceatum)

19 Groefbijen (Halictus & Lasioglossum) Matte bandgroefbij (Lasioglossum leucozonium) Bloedbijen (Sphecodes) de koekoeksbijen van groefbijen Klein tot middelgroot, zwart en onbehaard met (deels) rood achterlijf (naam) Koekoekbijen van vooral groefbijen, soms ook op zijde- of zandbijen Vliegt laag over de grond en loopt zoekend naar nesten (graaft) Brede dwergbloedbij (Sphecodes crassus) Knardijk Grote bloedbij (Sphecodes albilabris)

20 Maskerbijen (Hylaeus( Hylaeus) Klein, donker, onbehaard Gele gezichtsvlekken! Nest in bestaande holtes (takjes, riet, gallen, ) Cellen van speeksel Soms waardplant specifiek (reseda-maskerbij) Stuifmeel (met nectar) in de krop In NL 21 soorten Metselbijen (Osmia( Osmia) Vrij groot, donker en meestal flink behaard met buikschuier Nestelen in bestaande holtes (hout e.a.) metselen tussenschotten van klei of plantenpulp Vroege soorten (maart juni) In NL 20 soorten

21 Behangersbijen (Megachile( Megachile) ) en kegelbijen (Coelioxys) Kegelbijen als koekoeksbijen van behangersbijen, spits achterlijf, donker met lichte haarbandjes, in NL 8 soorten Wolbijen (Anthidium( Anthidium) Klein tot groot, donker, vaak behaard Plat achterlijf, buikschuier Nest in bestaande holtes Cellen van gesneden blad- stukjes Vooral op samengesteld- bloemigen (knoopkruid e.d.) In NL 13 soorten Mannetjes groot, vrouwtjes kleiner, breed gebouwd Geel-zwart zwart,, weinig behaard Snel, warmte-minnend minnend Nest in bestaande holtes (hout, tussen stenen, ) Cellen bekleed met planten- haren en speeksel Voorkeur lipbloemigen Stuifmeel in de buikschuier In NL 5 soorten Een Tubebij (Stelis-soort) als koekoeksbij van wolbijen

22 Zijdebijen (Colletes( Colletes) Klein tot groot, borststuk behaard en achterlijf met haarbandjes Nest meestal in de bodem (stijlwandjes) Cellen bekleed met speeksel Stuifmeel aan de achterpoten In NL 9 soorten Zijdebijen (Colletus( Colletus) Gewone Zijdebij (Colletus cunicularius) Knardijk (begin Krakeendroute) 4 april 2009 Grote bloedbij (Sphecodes albilabris)

23 Tronkenbij (Heriades( truncorum) ) en Klokjesbijen (Chelostoma( soorten) Klein en smal gebouwd Donker, weinig behaard, smalle haarbandjes Van juni - september Nest in bestaande holtes (hout) Cellen afgesloten met hars en steentjes Op samengesteld-bloemigen of klokjes (Campanula soorten) Stuifmeel in de buikschuier Klokjesbijen (Chelostoma( soorten) sterk gelijkend, slapen in Klokjes In NL soorten Klokjesbijen (Chelostoma soorten) Wilde bijen bedreigd! Van 338 soorten staan er 188 = 56% op de rode lijst! 35 soorten verdwenen 31 ernstig bedreigd en 52 bedreigd Wat zegt dat over ons landschap en over ons soortenbeleid???

24 Waarom zijn wilde bijen bedreigd? Alles moet kloppen op de juiste tijd en plaats! Populatie Nectar Vliegafstand Mooi weer tonglengte bloemensoorten genoeg aanbod bloeitijd 75 soorten zijn bloemspecialisten Stuifmeel paringskans genetische variatie stabiliteit omgeving kans om andere plekken te bereiken natuurlijke vijanden 230 soorten nestelen in de bodem Nestgelegenheid bloemensoorten genoeg aanbod bloeitijd insecticiden grondsoort droog, warm begroeiing (stikstof!!) verstoringen 150 x!! Nectar, stuifmeel, nestgelegenheid, populaties? Gebruik gewasbeschermingsmiddelen? Van 338 soorten staat 56% op de rode lijst!

25 Nectar, stuifmeel, nestgelegenheid, populaties? Hoeveelheid bloemen in NL landschap van 1995 tot 2008 met 34% achteruit gegaan! Stedelijk gebied juist steeds belangrijker voor sommige bijensoorten Galjoen, Lelystad (Google maps)

26 Stedelijk gebied juist steeds belangrijker voor sommige bijensoorten Stad is warmer dan platteland Stadstuinen groot, divers en lang aanbod bloemen Kale stukken grond, veel zandige bodems (nesten) Veel variatie op korte afstand (tuintjes) Minder insecticidengebruik dan op platteland? Voor niet-kieskeurige bijensoorten dus relatief goede voorwaarden (nectar, stuifmeel, nesten, populaties) (specialisten vinden niet hun bloemensoorten + rest van hun eisen) Nectar, stuifmeel, nestgelegenheid, populaties?

27 Nectar, stuifmeel, nestgelegenheid, populaties? Gamma tuinen vol steen en hout In een (oudere) tuin in Wageningen Ongeveer 80 m 2, zonnig en met luwte Ruim 100 soorten bloeiende planten, hele jaar door Veel wilde flora en op vlinders gericht Kale plekjes zand, stapelmuurtjes, houtblokken Vijf jaar naar wilde bijen gekeken en gevangen Specialist heeft merendeel gedetermineerd In die tuin tenminste 35 soorten gevangen: 6 soorten hommels en 3 koekoekshommels, 7 graafbijen, 3 behangersbijen, 3 maskerbijtjes, 2 metselbijen, 2 groef-bijtjes en verder 1 wol-, wesp-, zijde-, tronken-, klokjes-, tube-, dikpoot-, sachem- en viltvlek-bij In tuin in Galjoen, Lelystad af en toe gekeken: al zeker 22 soorten gezien (zonder vangen en check)

28 Wat kun je voor bijen doen in je tuin? Veel verschillende soorten bloemen aanplanten Inheemse bloemen zaaien Kale stukken grond (zandig), niet teveel spitten Bundels rietstengels en bambou ophangen, houtblokken en zgn. bijenhotels s s Winters dode plantenstengels laten staan Meer rommel hoekjes Meer hagen en struiken, minder schuttingen Meer planten en gazons, minder steen en terras Zie ook actie Tuinreservaten van Vroege Vogels Daarom hulp voor bijen in de stadstuin: Bijenhotels

29 Daarom hulp voor bijen in de stadstuin: studiekastjes Bijenhotels Daarom hulp voor bijen in de stadstuin:

30 Het bijenhotel Nestplaats voor wilde bijen en wespen Soorten die niet kunnen steken! Van dichtbij goed te bekijken, ook gedrag Allerlei dingen: nestelen, bouwen, slapen, stelen, parasitisme Wel dertig soorten in een tuin Zelf goed te maken Blokken hout met gaten Ø 2 8 mm Gaten glad boren (geen splinters), doodlopend Voor een nest met 5 broedcellen vliegt een vrouwtje gemiddeld 150 keer heen en weer Ze is daar bij mooi weer (!) gedurende 5 dagen zo n 30 uur mee bezig!

31 Zelf goed te maken Blokken hout met gaten Ø 2 8 mm Gaten glad boren (geen splinters), doodlopend Bamboe stukken met schotje aan eind Stro, rietstengels e.d. Op een zonnige plek hangen (zuidmuur), droog en beschut (onder een afdakje) Hele jaar buiten laten hangen Biologie bestuderen Cocons van pottenbakkerswespen (Trypoxylon) Tussenwanden van modder Nest van metselbij geparasiteerd door Cacoxenus vliegjes Uitwerpselen en vliegenpoppen

32 Wie gaan er nestelen? Behangersbij (bladstukjes i.p.v. modder) wolbij klokjesbij maskerbij In tuin in Wageningen: 20 nestelende soorten, nog eens 20 parasieten Solitaire wespen (steken niet!) spinnendoder Nest van spinnendoder leemwesp leemwesp Paar honderd soorten in NL

33 Vijanden van nestbewoners Koekoeksbijen Wespbij (op zandbijen) koekoekshommel Bloedbij (op groefbijen en andere bijen) Plus: Rouwbijen & Viltbijen Tubebij (op wolbijen) Kegelbij (op behangersbijen) Vijanden van nestbewoners Allerlei (sluip)wespen Hun jongen leven ten koste van de bijen en wespen Ze doden de bijen- en wespen-larven in het nest sluipwesp knotswesp sluipwesp Bijenwolf goudwesp

34 Vijanden van nestbewoners Mijten en diverse soorten vliegen Varoa-mijt op honingbij Mijten (afval-etend) op metselbij Parasitair vliegje op metselbijen (Cacoxenus) Rouw-wolzwever (op behangersbijen e.a.) Wolzwever (op graafbijen) Blaaskopvlieg (op hommels) Vijanden Waaiervleugelige Graafbij (Andrena) met waaiervleugelige (of Stylops) Graafbij (Andrena) met parende waaiervleugeligen

35 Vijanden Graafbij (Andrena) Nagele, 6/4/2011 Met waaiervleugelige Herkenning van de diverse bewoners van het Bijenhotel Deksel van modder met ruw oppervlak Metselbijen (Osmia rufa e.a. soorten). Verzamelen stuifmeel van allerlei lentebloemen Klokjesbijen (Chelostoma soorten). Verzamelen stuifmeel van klokjes (Campanula s). Deksel van modder met kleine steentjes (vaak donker gekleurd) Gaten Ø 4 8 mm Gaten Ø 3 5 mm Vliegtijd: april-mei. Vliegtijd juni-sept. Parende metselbijen Een klokjesbij ( ) 7 mm 12 mm Deksel van gesneden stukjes blad Behangersbijen (Megachile soorten). Verzamelen stuifmeel van o.a. samengesteldbloemigen Tronkenbij (Heriades truncorum). in 2 generaties. Verzamelt stuifmeel van o.a. samengesteldbloemigen Deksel van hars met kleine steentjes Gaten Ø 4 7 mm Gaten Ø 3 5 mm Deksel van speeksel vormt een doorzichtig vlies Deksel met een klein gaatje 6 mm 10 mm Vliegtijd: mei-aug. Behangersbij ( ) met bladstukje Maskerbijen (Hylaeus soorten) Bezoeken o.a. schermbloemigen. Gaten Ø 2 4 mm Vliegtijd juni aug. Een maskerbij Zeer waarschijnlijk is een parasiet uitgekomen. Zie achterzijde van deze kaart voor meer informatie Vliegtijd juni aug. Een tronkenbij ( ) 6 mm Diverse groepen graaf- en metselwespen en spinnendoders. Allen jagen op andere, kleine insecten of spinnen waarmee zij hun nestjes vullen als voedsel voor hun nakomelingen. Diverse soorten gebruiken gaten van Ø 2 6 mm en vliegen verspreid in de zomermaanden Pottenbakkerwesp ( ) met gevangen spinnetje 7 mm 5 mm Een Pemphredon graafwesp ( ) met gevangen bladluis Deksel van modder met glad oppervlak Opzet: Foto s van diverse internetsites

36 Goede informatie ook op: en in: Gids van mieren, bijen en wespen (Bellman( / Peeters, 1998) Bienen (Muller, Krebs & Amiet,, 1997) Voorlopige Atlas van de NL bijen (EIS, 1999) Bijen en wespen in Zeeland (Calle( & Jacobusse, 2008) Goede informatie ook in:

37 Goede informatie ook in: Foto s s afkomstig van: CD-ROM Insecten van Europa Allerlei andere (internet) plekken Samenstelling, tekeningen en animaties: Frans van Alebeek Lelystad, april 2011

38 Excursie Zaterdag a.s.. 16/4 bronsweg 14:00 uur op parkeerplaats bij t Zand, Bronsweg, Lelystad

Iets over mijzelf. Wilde Bijen. Dit zijn wel bijen. Wat zijn bijen en wat niet? Honingbij. Goudwesp. Zweefvlieg. Sluipwesp Zweefvlieg

Iets over mijzelf. Wilde Bijen. Dit zijn wel bijen. Wat zijn bijen en wat niet? Honingbij. Goudwesp. Zweefvlieg. Sluipwesp Zweefvlieg Iets over mijzelf Wilde Bijen Frans van Alebeek februari 2013 Onderzoek Bijen & Bloemen in de stad (Lelystad) Wat zijn bijen en wat niet? Dit zijn geen bijen Zweefvlieg Goudwesp Sluipwesp Zweefvlieg Zweefvlieg

Nadere informatie

Bijen en hun leefomgeving. Lezing door Arie Koster d.d

Bijen en hun leefomgeving. Lezing door Arie Koster d.d Bijen en hun leefomgeving Lezing door Arie Koster d.d. 14-11-2013 Inhoud presentatie - Wat zijn bijen - Indeling bijen - Herkenning wilde bijen - Wilde bijen in stedelijk gebied - Groenbeheer voor bijen

Nadere informatie

(Ge)wilde bijen monitoren! Bijen in het algemeen. Geleedpotigen. Bijen, wespen en vliegen. Dezelfde soort? Waar gaan we het over hebben vanavond?

(Ge)wilde bijen monitoren! Bijen in het algemeen. Geleedpotigen. Bijen, wespen en vliegen. Dezelfde soort? Waar gaan we het over hebben vanavond? Waar gaan we het over hebben vanavond? over bijen in het algemeen en : waarom monitoren? wáár vind je bijen? En hoe kun je ze helpen? (Ge)wilde bijen monitoren! welke soorten doen mee? en wat valt er over

Nadere informatie

Wanneer God, Mozes vanuit de brandende braamstruik roept en hem de opdracht geeft om zijn volk uit Egypte te leiden, dan geeft Hij ook aan wat het

Wanneer God, Mozes vanuit de brandende braamstruik roept en hem de opdracht geeft om zijn volk uit Egypte te leiden, dan geeft Hij ook aan wat het Wilde bijen en zo. Daar gaat het over vanmorgen. De bijbelgedeelten die we hebben gelezen gaan eigenlijk ook over wilde bijen. Dat waren in het wild levende honingbijen. Wij hebben het vanmorgen over wilde

Nadere informatie

Wilde bijen in en rond Leiden

Wilde bijen in en rond Leiden Wilde bijen in en rond Leiden Welke bijen mogen we in onze streek verwachten? http://www.denederlandsebijen.nl/bijenperregio/leiden/index.htm Arie Koster (bijenmakelaar, stadsecoloog, specialist bijenbeheer)

Nadere informatie

WORKSHOP BIJENFOTOGRAFIE

WORKSHOP BIJENFOTOGRAFIE WORKSHOP BIJENFOTOGRAFIE Hoe fotograferen we wilde bijen om ze later als soort te herkennen? Arie Koster www.denederlandsebijen.nl Arie Koster (bijenmakelaar, stadsecoloog, specialist bijenbeheer) www.bijenhelpdesk.nl

Nadere informatie

Workshop. Bijenhotel

Workshop. Bijenhotel Workshop Bijenhotel 1 Blauwe ertsbij 2 Kleine roetbij Wespbij Zweefvlieg - grote ogen - 1 paar vleugels 3 - korte antennes 4 Bij of Wesp? Bijen - Stuifmeel en nectar (larvenvoedsel) - Verzamelapparaat

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 19 april Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 19 april Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 19 april 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Eindelijk was het weer eens een zonnige dinsdag, de temperatuur was aangenaam en er was redelijk veel te zien op de tuinen.

Nadere informatie

Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen?

Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen? Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen? EEN PLUSPUNT VOOR DE NATUUR Bijen in nood We horen steeds vaker dat bijen massaal verdwijnen. Bijenkast na bijenkast staat leeg. Niet alleen honingbijen boeren

Nadere informatie

Nieuwsbrief» Stichting Natuurvrienden Capelle aan den IJssel e.o. nummer 2 april 2012. Metselbijen

Nieuwsbrief» Stichting Natuurvrienden Capelle aan den IJssel e.o. nummer 2 april 2012. Metselbijen Stichting Natuurvrienden Capelle aan den IJssel e.o. Nieuwsbrief» nummer 2 april 2012 Het jaar 2012 is het jaar van de bever, van de das, van de historische buitenplaatsen, van de draak en van nog een

Nadere informatie

Liefhebbers van open zand

Liefhebbers van open zand Liefhebbers van open zand Graafwespen en verwanten op de Meinweg J.Hermans Inhoud presentatie Wat zijn vliesvleugeligen? Algemene kenmerken vliesvleugeligen Liefhebbers van zandgronden Kenmerkende soortgroepen

Nadere informatie

Solitaire bijen determineren

Solitaire bijen determineren Solitaire bijen determineren Door Dries Laget Faculteit WETENSCHAPPEN Vakgroep: BIOCHEMIE, FYSIOLOGIE en MICROBIOLOGIE Laboratorium voor Zoöfysiologie Krijgslaan, 281 S33, B 9000 GENT Tel. 09 2644929 Fax

Nadere informatie

Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen?

Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen? Wilde bijen in nood Hoe kan jij helpen? Bijen in nood We horen steeds vaker dat bijen massaal verdwijnen. Bijenkast na bijenkast staat leeg. Niet alleen honingbijen boeren achteruit, ook heel wat wilde

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 3 mei 2016. Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 3 mei 2016. Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 3 mei 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Het was een heel aangename dag, maar er was minder te zien dan ik had gehoopt/verwacht. Twee dagen eerder waren we in de Hortus

Nadere informatie

Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen?

Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen? Wilde bijen in nood Hoe kan jij helpen? Bijen in nood We horen steeds vaker dat bijen massaal verdwijnen. Bijenkast na bijenkast staat leeg. Niet alleen honingbijen boeren achteruit, ook heel wat wilde

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 17 juni 2014. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 17 juni 2014. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 17 juni 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was een mooie dag, meestal zonnig en soms bewolkt. Er stond wel een stevige wind, maar al met al was het een dag waarop

Nadere informatie

Hoe maken we bijenhotels?

Hoe maken we bijenhotels? Hoe maken we bijenhotels? Voor welke bijen doen we dat? Welke bijen mogen we in onze streek verwachten? Op welke planten vliegen deze bijen? Welke factoren bepalen of bijen wel of niet komen? Welke materialen

Nadere informatie

Bijen en volkstuinen

Bijen en volkstuinen Bijen en volkstuinen Hoe maken we volkstuinen bijenvriendelijk Een selectie van de mogelijkheden Arie Koster Voor meer informatie Voor planten voor bijen, vlinders en andere bloembezoekers www.drachtplanten.nl

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 21 april Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 21 april Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 21 april 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Dit verslag is oud nieuws. We waren een paar weken afwezig, daardoor was ik gescheiden van mijn computer en moest dit

Nadere informatie

De Groene Long Bij-vriendelijk-er. sturen op meer micromilieus

De Groene Long Bij-vriendelijk-er. sturen op meer micromilieus De Groene Long Bij-vriendelijk-er sturen op meer micromilieus Groene Long Paspoort Groene Wijk uit 1975: 35 jaar bos/groenontwikkeling Grootste aantal bewoners: 13.000 > hoogste waardering voor groen Gehele

Nadere informatie

INHOUD Handelsonderneming Vlamings BV Steenbergen/De Mortel. Copyright Pieter van Breugel, Veghel 1

INHOUD Handelsonderneming Vlamings BV Steenbergen/De Mortel. Copyright Pieter van Breugel, Veghel 1 Gebruik insectenhotels en natuurlijke vijanden Pieter van Breugel Veghel INHOUD Inleiding Schadelijke insecten Predatoren Lieveheersbeestjes Gaasvliegen Papierwespen Metselwespen Graafwespen Insectenhotels

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 12 juli Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 12 juli Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 12 juli 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Er stond een vrij stevige bries en de weersverwachting voor in de loop van de middag was niet bijzonder gunstig, maar het

Nadere informatie

Bijen en biodiversiteit in tuinen

Bijen en biodiversiteit in tuinen Bijen en biodiversiteit in tuinen Hoe maken we natuurvriendelijke tuinen die ook geschikt zijn voor bijen Arie Koster Voor voorbeelden van bijenvriendelijke milieus, bijenhotels en een bijenkalender zie:

Nadere informatie

Verslag inventarisatie bijen en angeldragende wespen (Hymenoptera: Aculeata) in Westduinpark en Bosjes van Poot 2015

Verslag inventarisatie bijen en angeldragende wespen (Hymenoptera: Aculeata) in Westduinpark en Bosjes van Poot 2015 Verslag inventarisatie bijen en angeldragende wespen (Hymenoptera: Aculeata) in Westduinpark en Bosjes van Poot 2015 Martijn Kos Resultaten In totaal werden er in de periode van 8 maart 2015 tot en met

Nadere informatie

Van veenweidegebied tot bijenlandschap. Menno Reemer

Van veenweidegebied tot bijenlandschap. Menno Reemer Van veenweidegebied tot bijenlandschap Menno Reemer Hoeveel soorten bijen komen er in Nederland voor? Foto s Roy Kleukers Foto Roy Kleukers Honingbij Honingbij, een apart geval Foto Roy Kleukers Sociale

Nadere informatie

Wilde bijen in Deventer 2012

Wilde bijen in Deventer 2012 Wilde bijen in Deventer 2012 Jan Smit, Frank van der Meer, Erik van der Spek & Wim Klein Wilde bijen in Deventer 2012 Jan Smit, Frank van der Meer, Erik van der Spek & Wim Klein Colofon 2012, Jan Smit,

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 De bijen van Nederland

Hoofdstuk 4 De bijen van Nederland Hoofdstuk 4 De bijen van Nederland Er zijn in ons land gegevens verzameld over meer dan 350 soorten bijen. Daaruit blijkt dat het met veel soorten niet echt goed gaat. Om een beeld te geven van de grote

Nadere informatie

De bij is de soort van het jaar 2011 Scholenprogramma. Ecotreffen 2011

De bij is de soort van het jaar 2011 Scholenprogramma. Ecotreffen 2011 De bij is de soort van het jaar 2011 Scholenprogramma Ecotreffen 2011 1 To bee or not to bee? Bij enhotels.nl Blauwe ertsbij Maskerbij Zweefvlieg 2 Wespbij 2 Soorten bijen In Vlaanderen leven meer dan

Nadere informatie

Blije bijen ontdekkingsroute

Blije bijen ontdekkingsroute Blije bijen ontdekkingsroute Handleiding vragen 1. Het vertrekpunt: START Vragen over de honingbij 2. De wandeling Vragen over de drie bijencategorieën: honingbijen, wilde bijen en hommels. Wilde bij Hommel

Nadere informatie

INSECTEN. werkboekje

INSECTEN. werkboekje INSECTEN werkboekje 20 maart 2009 Dag lieve kleine vlinder Waar vlieg je toch naartoe? Breng jij misschien de eitjes weg, ben jij nu al moe? Jouw eitjes worden rupsjes. die groeien heel erg vlug. ook krijgen

Nadere informatie

Tuinen groot en klein. Met de steun van de Vlaamse minister van Cultuur, Natuur en Milieu

Tuinen groot en klein. Met de steun van de Vlaamse minister van Cultuur, Natuur en Milieu Natuur in de tuin Tuinen groot en klein Tuinen in Vlaanderen Niet minder dan 8,4% van het Vlaamse grondgebied wordt ingenomen door privé-tuinen Gemiddelde tuin in Vlaanderen 571m² 6 Tuin om van te genieten

Nadere informatie

Nieuwsbrief winter 2014

Nieuwsbrief winter 2014 Nieuwsbrief winter 2014 Jaaroverzicht van 2014 Wildebijenwerkgroep van het Mechels rivierengebied Het lijkt stil rond onze werkgroep maar niks is minder waar. Allerlei realisaties dit jaar door leden van

Nadere informatie

WESPEN (NL) WESPEN (D) WASPS (GB) GUÊPES (F)

WESPEN (NL) WESPEN (D) WASPS (GB) GUÊPES (F) WESPEN (NL) WESPEN (D) WASPS (GB) GUÊPES (F) Wespen zijn er in verschillende soorten, maten, uitvoeringen en leefwijzen. Vrijwel allemaal worden ze met dierlijke eiwitten (van prooidieren) grootgebracht.

Nadere informatie

Hoofdstuk 15 Koekoeksbijen in nestblokken (tubebijen Stelis, viltbijen Epeolus, kegelbijen Coelioxys)

Hoofdstuk 15 Koekoeksbijen in nestblokken (tubebijen Stelis, viltbijen Epeolus, kegelbijen Coelioxys) Hoofdstuk 15 Koekoeksbijen in nestblokken (tubebijen Stelis, viltbijen Epeolus, kegelbijen Coelioxys) Een koekoeksbij verzamelt zelf geen voedsel voor haar nageslacht, maar legt een ei in het nest van

Nadere informatie

Wilde planten voor wilde bijen

Wilde planten voor wilde bijen Lathyrusbijen op brede lathyrus Wilde planten voor wilde bijen Over geschikte begroeiing en andere voorwaarden in de tuin Tekst en foto s: Arie Koster Wilde bijen staan al een aantal jaren in de belangstelling

Nadere informatie

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Tijdens deze buitenopdracht komen jullie verschillende insecten tegen. Ook vind je andere kleine beestjes, die geen insecten zijn. De route is met een

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 april Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 april Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 april 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Doordat we anderhalve week afwezig waren komt dit verslag later dan gebruikelijk. Intussen ben ik vergeten hoe de omstandigheden

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 21 juli Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 21 juli Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 21 juli 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Tot nu toe zijn de dinsdagen niet de beste dagen om te fotograferen. Dit keer stond er weer vrij veel wind en ook het

Nadere informatie

BIJEN IN LEEUWARDEN. Thijs Gerritsen & Bart Franken

BIJEN IN LEEUWARDEN. Thijs Gerritsen & Bart Franken BIJEN IN LEEUWARDEN Thijs Gerritsen & Bart Franken Wat komt er aan bod? o Even voorstellen o Bijen: wat zijn dat? o De mens en de bijen Intermezzo Akte 2 o De Leeuwarder bijen o Resultaten en conclusies

Nadere informatie

Donkere rimpelrug (Andrena bimaculata) in roggeakkers op de Duivelsberg

Donkere rimpelrug (Andrena bimaculata) in roggeakkers op de Duivelsberg Donkere rimpelrug (Andrena bimaculata) in roggeakkers op de Duivelsberg Jochem Kühnen, Beek Ubbergen, oktober 2010 Inleiding 22 Maart 2009 zag ik voor het eerst het massale optreden van wat later Andrena

Nadere informatie

www.2groen.nl Informatiefolder Insectenhotel Verzameling van ontwerpen en informatie van verschillende internetsites

www.2groen.nl Informatiefolder Insectenhotel Verzameling van ontwerpen en informatie van verschillende internetsites Bewoners insectenhotel KEVERS & VLIEGEN De gaasvliegen gebruiken het insectenhotel gedurende het gehele jaar als veilig onderkomen. Andere bewoners uit de groep kevers en vliegen zijn bijvoorbeeld lieveheersbeestjes,

Nadere informatie

Bijen en hommels. Tijdstip: mei, juni, juli, augustus wanneer er veel bloemen in bloei staan

Bijen en hommels. Tijdstip: mei, juni, juli, augustus wanneer er veel bloemen in bloei staan KB6 Tijdsinvestering: 45 minuten 1/2 3/4 5/6 7/8 lente zomer herfst winter Bijen en hommels Tijdstip: mei, juni, juli, augustus wanneer er veel bloemen in bloei staan 1. Inleiding: hommels en bijen worden

Nadere informatie

Insecten in je achtertuin Een ongeziene rijkdom

Insecten in je achtertuin Een ongeziene rijkdom Grote beervlinder Gehakkelde aurelia 28-1-2015 Dagpauwoog Insecten in je achtertuin Een ongeziene rijkdom Frans van Alebeek februari 2015 Wageningen UR PPO-AGV 1 Planten staan aan de basis van voedselwebben

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 De lichaamsbouw van bijen en wespen

Hoofdstuk 3 De lichaamsbouw van bijen en wespen Hoofdstuk 3 De lichaamsbouw van bijen en wespen Enkele basisbegrippen omtrent de lichaamsbouw van angeldragende vliesvleugelige insecten zijn noodzakelijk om de leesbaarheid van dit boek te vergroten.

Nadere informatie

Bijen en vlinders in de educatieve tuinen

Bijen en vlinders in de educatieve tuinen Bijen en vlinders in de educatieve tuinen RAPPORT Natuur.studie nummer 8 2014 Jens D Haeseleer uitgevoerd in opdracht van het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie van de Vlaamse overheid De natuur

Nadere informatie

De kleine beestjesclub

De kleine beestjesclub Thema: mini Biologie Dieren Insecten en spinnen Moeilijkheid: * Tijdsduur: ** Juf Nelly De kleine beestjesclub Doel: Na deze opdracht weet je meer over verschillende insecten Uitleg opdracht Je luistert

Nadere informatie

Bouwen voor Beesten. Natuur- en milieueducatie. Handleiding lespakket. Parkzicht 100 2317 RH Leiden 071-51677711 nme@leiden.nl

Bouwen voor Beesten. Natuur- en milieueducatie. Handleiding lespakket. Parkzicht 100 2317 RH Leiden 071-51677711 nme@leiden.nl Natuur- en milieueducatie Handleiding lespakket Bouwen voor Beesten Natuur- en milieueducatie Afdeling Realisatie Team Stadsruimte Gemeente Leiden Parkzicht 100 2317 RH Leiden 071-51677711 nme@leiden.nl

Nadere informatie

Bijenhoudersvereniging St Ambrosius Boxtel

Bijenhoudersvereniging St Ambrosius Boxtel januari In deze maand zijn de hommelkoninginnen nog in hun winterslaap. februari Op een warme dag komt een hommelkoningin uit haar schuilplaats en gaat op zoek naar voedsel. Als het kouder wordt moet ze

Nadere informatie

Project beestige school INSECTENHOTEL Lagere school

Project beestige school INSECTENHOTEL Lagere school Project beestige school INSECTENHOTEL Lagere school Beestige toren! Handleiding voor gidsen en leerkrachten Een project van de Stad Diksmuide in samenwerking met De Bron vzw en Regionaal Landschap IJzer

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 10 mei Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 10 mei Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 10 mei 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Het was zomers warm en dan verwacht je in mei toch al een redelijk aantal vlinders en andere insecten op de tuinen, maar

Nadere informatie

DE BIJEN. Ix w b A M te à U. je ontdekt hoe wilde bijen iev,

DE BIJEN. Ix w b A M te à U. je ontdekt hoe wilde bijen iev, Ix w b A M te à U DE BIJEN... «,at ze doen en wat z Hoe honingbijen leven, wat ze doen en Wat zijn bijen? Wat zoeken zij in de bloemen? Waarom hebben bijen een korfje? Waarom graven sommige bijen een holletje?

Nadere informatie

WILDE BIJEN IN DEN HAAG

WILDE BIJEN IN DEN HAAG WILDE BIJEN IN DEN HAAG EEN VERSLAG VAN DE BIJENMONITOR 2012 Haags Milieucentrum Riviervismarkt 5 2513 AM DEN HAAG 070-361 69 69 info@haagsmilieucentrum.nl www.haagsmilieucentrum.nl www.facebook.com/haagsmilieucentrum

Nadere informatie

HOOFDSTUK 7 PARASITAIRE BIJEN

HOOFDSTUK 7 PARASITAIRE BIJEN 7 HOOFDSTUK 7 PARASITAIRE BIJEN JAN SMIT Niet alle bijen zijn nijverig. Sommige zijn ronduit lui. Zij laten het bouwen van een nest en het zoeken naar voedsel voor hun nageslacht liever over aan andere

Nadere informatie

Solitaire bijen: van koele minnaar tot trouwe partner in de fruitteelt, Agrolink workshop 04/05/2016

Solitaire bijen: van koele minnaar tot trouwe partner in de fruitteelt, Agrolink workshop 04/05/2016 Solitaire bijen: van koele minnaar tot trouwe partner in de fruitteelt, Agrolink workshop 04/05/2016 dr. ir. Tim Belien diensthoofd Zoölogie pcfruit vzw Dit project is gefinancierd binnen het Interreg

Nadere informatie

Het muntvlindertje is terug van weggeweest en dat geldt ook voor de pinksterbloemlangsprietmot,

Het muntvlindertje is terug van weggeweest en dat geldt ook voor de pinksterbloemlangsprietmot, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 17 mei 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Over deze dinsdag kan ik kort zijn. Het was een heerlijke lentedag. Ondanks dat de aantallen insecten nog niet overweldigend

Nadere informatie

Wilde bijen in de stad

Wilde bijen in de stad Wilde bijen in de stad Nemen stadsbijen toe of af Arie Koster Arie Koster (bijenmakelaar, stadsecoloog, specialist bijenbeheer) www.bijenhelpdesk.nl ariekoster@bijenhelpdesk.nl http://bijenhelpdesk.nl/flyer.pdf

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 september 2015. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 september 2015. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 september 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was opnieuw een heel aardige dag. Er stond vrij veel wind, dat was jammer / lastig, maar het bleef langer droog

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was dinsdag beslist geen onaangename dag, maar er stond vrij veel wind. De vorige keer zag ik het

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 Het leven van solitaire bijen en wespen

Hoofdstuk 5 Het leven van solitaire bijen en wespen Hoofdstuk 5 Het leven van solitaire bijen en wespen De grote diversiteit aan bijen en wespen betekent een grote variatie in levenswijzen. Bijen zorgen met hun bloembezoek voor bestuiving, terwijl wespen

Nadere informatie

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg? 1

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg? 1 Bij, wesp, hommel of zweefvlieg? 1 Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 45 minuten Groepjes of zelfstandig Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het leren herkennen van een bij,

Nadere informatie

Van eitje tot vlinder

Van eitje tot vlinder Werkblad Van eitje tot vlinder Wat is de goede volgorde van de plaatjes? Begin bij plaatje : de vlinder legt eieren. Schrijf de letter a in hokje. Welk plaatje is de volgende? Zet de letter ervan in hokje

Nadere informatie

Informatiekaart Uiterlijke kenmerken van de waterspitsmuis

Informatiekaart Uiterlijke kenmerken van de waterspitsmuis Informatiekaart Uiterlijke kenmerken van de waterspitsmuis De waterspitsmuis is de grootste onder de spitsmuizen. Tien centimeter lang, met een staart van nog eens zes centimeter. Twee keer zo groot als

Nadere informatie

Hoofdstuk 9 Maskerbijen Hylaeus in nestblokken

Hoofdstuk 9 Maskerbijen Hylaeus in nestblokken Hoofdstuk 9 Maskerbijen Hylaeus in nestblokken Maskerbijen danken hun naam aan het kenmerkend gele of witte gezicht van de mannetjes. Vrouwtjes wijken af van andere bijen door het ontbreken van verzamelharen.

Nadere informatie

Bijen in Stappengoor Inventarisatie van de wilde bijen op de wilgen

Bijen in Stappengoor Inventarisatie van de wilde bijen op de wilgen Bijen in Stappengoor Inventarisatie van de wilde bijen op de wilgen Jens Bokelaar s-hertogenbosch, 25 juni 2016 Bijen in Stappengoor 5 Opdrachtgever: Auteur: Marcel Horck Jens Bokelaar Omslagfoto: Wimperflankbij

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 12 mei 2015. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 12 mei 2015. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 12 mei 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Een groot deel van de dag was het redelijk aangenaam weer. In de loop van de middag werd het bewolkt en heeft het heel

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 14 juni Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 14 juni Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 14 juni 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, De weersverwachting voor deze dag was niet uitgesproken positief en helaas was ze geheel correct. De ochtend was heel aangenaam,

Nadere informatie

Bijen in Appèlbergen Anne Jan Loonstra

Bijen in Appèlbergen Anne Jan Loonstra Bijen in Appèlbergen Anne Jan Loonstra Inleiding Appèlbergen is een gebied waar ik sinds een jaar of vijf regelmatig kom om er bijen, wespen en vliegen te bestuderen. Het afgelopen jaar heb ik zeer frequent

Nadere informatie

Bijen in Leuven. De natuur heeft je nodig. En vice versa. RAPPORT Natuur.studie nummer 17 2014. Jens D Haeseleer

Bijen in Leuven. De natuur heeft je nodig. En vice versa. RAPPORT Natuur.studie nummer 17 2014. Jens D Haeseleer Bijen in Leuven RAPPORT Natuur.studie nummer 17 2014 Jens D Haeseleer De natuur heeft je nodig. En vice versa. Wilde bijen in Leuven Onderzoek naar voorkomen van wilde bijensoorten in het Leuvense stadscentrum

Nadere informatie

ROSSE METSELBIJ/OSMIA RUFA (NL) METSELBIJ ROTE MAUERBIENE (D) MAUERBIENE RED MASON BEE (GB) MASON BEE OSMIE ROUSSE (F) ABEILLE DES MURAILLES

ROSSE METSELBIJ/OSMIA RUFA (NL) METSELBIJ ROTE MAUERBIENE (D) MAUERBIENE RED MASON BEE (GB) MASON BEE OSMIE ROUSSE (F) ABEILLE DES MURAILLES ROSSE METSELBIJ/OSMIA RUFA (NL) METSELBIJ ROTE MAUERBIENE (D) MAUERBIENE RED MASON BEE (GB) MASON BEE OSMIE ROUSSE (F) ABEILLE DES MURAILLES Een voorjaarsbij die iets later vliegt dan de gehoornde metselbij.

Nadere informatie

Honingbijen, solitaire bijen en hommels in gevaar?

Honingbijen, solitaire bijen en hommels in gevaar? 214119 De Strandvlo 30(2) 48 Honingbijen, solitaire bijen en hommels in gevaar? Kris Struyf In 2010, het jaar van de biodiversiteit, is het ook eens goed om aan de kust aandacht te geven aan andere diergroepen

Nadere informatie

Bijlage 1 Van de Nederlandse naar de wetenschappelijke namen van de bijen in dit boek

Bijlage 1 Van de Nederlandse naar de wetenschappelijke namen van de bijen in dit boek Bijlage 1 Van de Nederlandse naar de wetenschappelijke namen van de bijen in dit boek Nederlandse naam genus species aardhommel Bombus terrestris akkerhommel Bombus pascuorum andoornbij Anthophora furcata

Nadere informatie

Handleiding Beestentoren

Handleiding Beestentoren Handleiding Beestentoren Beestentoren De beestentoren is geïnspireerd op het model van Hans Carlier. De beestentoren moet zo weinig mogelijk in de schaduw staan. Naast nestgelegenheid is het erg belangrijk

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 6 mei 2014. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 6 mei 2014. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 6 mei 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was eerst afwisselend zonnig en bewolkt, later nam de bewolking toen en (in overeenstemming met de weersverwachting)

Nadere informatie

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Werkvorm: Groepjes of alleen Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het leren herkennen van een bij,

Nadere informatie

Bijenmonitoren docentendeel

Bijenmonitoren docentendeel Bijenmonitoren docentendeel De doelen van deze les zijn: -Leerlingen kennen de kenmerken van een insect. -Leerlingen kunnen bijen van andere insecten onderscheiden. -Leerlingen kunnen werken met de zoekkaart

Nadere informatie

Wilde bijen in Amsterdam Zuid

Wilde bijen in Amsterdam Zuid Wilde bijen in Amsterdam Zuid Een inventarisatie van wilde bijen in het openbaar groen van stadsdeel Zuid A. Koster F.A.L. Nieuwenhuis Augustus 2014 In opdracht van Gemeente Amsterdam, Stadsdeel Zuid Woord

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, woensdag 8 juni Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, woensdag 8 juni Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, woensdag 8 juni 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Op deze druilerige woensdagochtend fietste ik naar Sipkes in de stad (Groningen) met in de fietstas oude fotoapparatuur

Nadere informatie

Bijen en wespen van De Maashorst. Pieter van Breugel

Bijen en wespen van De Maashorst. Pieter van Breugel Bijen en wespen van De Maashorst Pieter van Breugel Een roodharige wespbij wordt verjaagd door een rode bosmier. Colofon Uitgegeven door: Auteur: Foto s: Opmaak: Redactie: Wijze van citeren: Natuur- en

Nadere informatie

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Suchmann Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Wanneer: Dinsdagmiddag 6-13-20 & 27 april De kinderen worden in groepjes verdeeld van 3 of 4 kinderen. Ieder groepje krijgt een onderwerp toebedeeld

Nadere informatie

EEN NIEUWE DETERMINEERTABEL. HET is nu al vele jaren geleden, dat ik in dit Tijdschrift een tabel gaf voor het determineeren

EEN NIEUWE DETERMINEERTABEL. HET is nu al vele jaren geleden, dat ik in dit Tijdschrift een tabel gaf voor het determineeren DE EIDEREEND OP VLIELAND. 137 de vogel, die Burdet in 1909 fotografeerde of voor heide en kraaiheide, zooals de vogel in deze aflevering. Voedsel is er te kust en te keur, zoowel in ondiep water als in

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 28 juli 2015. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 28 juli 2015. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 28 juli 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, De verwachte (korte) regenbuien vielen inderdaad en ik kwam daardoor niet geheel droog aan bij De Wiershoeck. Ook de excursie

Nadere informatie

Functionele AgroBiodiversiteit (FAB) voor natuurlijke plaagbeheersing

Functionele AgroBiodiversiteit (FAB) voor natuurlijke plaagbeheersing Functionele AgroBiodiversiteit (FAB) voor natuurlijke plaagbeheersing Marian Vlaswinkel Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, Sector Akkerbouw, Groene Ruimte en Vollegrondsgroenten (PPO-AGV) 22 oktober 2010

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag en donderdag Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag en donderdag Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 30-08 en donderdag 01-09 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Het was afgelopen dinsdag heerlijk nazomerweer, maar ik zag maar weinig interessante insecten. Gelukkig

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag.

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg Beste natuurliefhebber/- ster, Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. Een week geleden zag ik alleen nog maar

Nadere informatie

Zie jij een bij? Docentenhandleiding Groep 1/2. TIJD: 45 min (exclusief knutselen)

Zie jij een bij? Docentenhandleiding Groep 1/2. TIJD: 45 min (exclusief knutselen) THEMA 6 bijen Dit materiaal is ontwikkeld in opdracht van IVN, in het kader van Gezonde Schoolpleinen. Tekst: Dieuwertje Smolenaars, NME Amsterdam-Noord. Vormgeving en illustraties: Paper & Pages. Docentenhandleiding

Nadere informatie

7.4: Naar het Natuurwetenschappelijk museum

7.4: Naar het Natuurwetenschappelijk museum 7.4: Naar het Natuurwetenschappelijk museum De zender de ontvanger de boodschap Kies uit: geschreven, gesproken, de brief, de telefoon, luistert, leest, de luisteraar, de lezer BOODSCHAP BOODSCHAP Ik deel

Nadere informatie

Hoofdstuk 21 Inwoners, meelifters, lastpakken, dieven en vogels

Hoofdstuk 21 Inwoners, meelifters, lastpakken, dieven en vogels Hoofdstuk 21 Inwoners, meelifters, lastpakken, dieven en vogels Verschillende insecten profiteren van het afval in bijen- en wespennesten, waaronder enkele reuzen onder de zweefvliegen en een spekkever.

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 4 oktober Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 4 oktober Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 4 oktober 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Het was al weer een hele aangename herfstdag. De zon scheen volop, het was droog, niet te warm en niet te koud. Er stond

Nadere informatie

Hoofdstuk 16 Spinnendoders (Pompilidae)

Hoofdstuk 16 Spinnendoders (Pompilidae) Hoofdstuk 16 Spinnendoders (Pompilidae) Een spinnendoder verlamt één spin, die als voedselvoorraad van een nakomeling voldoende is. De verlamde spin wordt verstopt in een holte die een spinnendoder zelf

Nadere informatie

Bijengenera: hun etymologie en naamgevers 1

Bijengenera: hun etymologie en naamgevers 1 Bijengenera: hun etymologie en naamgevers 1 Aad van Diemen & Theo Peeters Tijdens een determinatiesessie van Andrena s in Tilburg, vroeg iemand: Wat betekent Andrena eigenlijk?. Niemand die het wist, en

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, maandag 21 en dinsdag 22 september 2015

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, maandag 21 en dinsdag 22 september 2015 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, maandag 21 en dinsdag 22 september 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Omdat de weersverwachting voor dinsdag dubieus was, nam ik maandagmiddag alvast een kijkje op de tuinen.

Nadere informatie

Hoofdstuk 20 De vijanden van bijen en wespen

Hoofdstuk 20 De vijanden van bijen en wespen Hoofdstuk 20 De vijanden van bijen en wespen Er bestaan veel soorten insecten die als vijanden van bijen of wespen kunnen worden gezien. Enkele graafwespen verlammen volwassen bijen als voedsel voor hun

Nadere informatie

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen.

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. Tekeningen Ciel Broeckx, juni 2010. 1 De Europese Unie heeft in 2002 afgesproken om het verlies aan biodiversiteit

Nadere informatie

Naar meer wilde bijen op het platteland DEPARTEMENT LEEFMILIEU, NATUUR & ENERGIE

Naar meer wilde bijen op het platteland DEPARTEMENT LEEFMILIEU, NATUUR & ENERGIE Naar meer wilde bijen op het platteland DEPARTEMENT LEEFMILIEU, NATUUR & ENERGIE www.weekvandebij.be Arie Koster (bijenmakelaar, stadsecoloog, specialist bijenbeheer) www.bijenhelpdesk.nl ariekoster@bijenhelpdesk.nl

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, maandag 7 juli 2014. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, maandag 7 juli 2014. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, maandag 7 juli 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Omdat er voor de dinsdag erg veel regen werd verwacht en er dan misschien weinig of geen leuke foto s zouden kunnen worden

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 7 juni Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 7 juni Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 7 juni 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Het was prima weer. Dit keer zou er een speciale groep meelopen tijdens de excursie en op hun verzoek begonnen we een uur

Nadere informatie

Wat is buzzen? Hommel schoolkrant. Wat eten hommelbaby s. De koningin is het dikst. Waarom hebben hommels een korfje?

Wat is buzzen? Hommel schoolkrant. Wat eten hommelbaby s. De koningin is het dikst. Waarom hebben hommels een korfje? Hommel schoolkrant Wat is buzzen? Wat eten hommelbaby s De koningin is het dikst Waarom hebben hommels een korfje? Heb je wel eens van koekoekshommels gehoord? Deze krant vertelt het verhaal van de Hommels.

Nadere informatie

Voorlopige atlas van wilde bijen in de Denderstreek. (Staalname: 2006)

Voorlopige atlas van wilde bijen in de Denderstreek. (Staalname: 2006) In samenwerking met Voorlopige atlas van wilde bijen in de Denderstreek. (Staalname: 2006) De Deurwaerder Hannes Dierick Elena Sercu Bram Van Cauwenberghe Jannick 3 e Bachelor Biologie 2008-2009 Promoter:

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie