INTEROPERABILITEIT VIA MIP

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INTEROPERABILITEIT VIA MIP"

Transcriptie

1 INTEROPERABILITEIT VIA MIP Door: majoor Hans Baltzer, C2SC In de vorige Intercom zijn de algemene aspecten van MIP (Multilateral Interoperability Programme) vernoemd. Hierin werden o.a. de historie, de organisatie en de ontwikkelcyclus binnen MIP beschreven. In dit artikel wil ik ingaan hoe MIP binnen de KL toegepast wordt om interoperabiliteit tussen de C2-Systemen van verschillende landen te bereiken. Het gaat daarbij vooral om de daadwerkelijke inzet van MIP tijdens combined en joint operaties. Eerst ga ik in op de voorwaarden waaraan een land moet voldoen om mee te kunnen doen met het MIP programma. Daarna komen de aspecten naar voren waar we mee te maken krijgen als men een internationale oplossing gaat koppelen met zijn nationale C2-systeem. Vervolgens komt het punt aan de orde hoe we dit allemaal aan de eindgebruiker willen voorschotelen zodat deze er ook effectief mee kan werken. Als laatste licht ik toe hoe wij binnen het C2 Support Centre de aanloop voor een eventuele inzet van de MIP Gateway zien. MIP NORMEN Als Full member heeft Nederland aangegeven de intentie te hebben om de MIP Block 2 oplossing operationeel in te willen zetten. De Block 2 oplossing zal per juli 2006 de fase ingaan van in service en dit zal duren tot eind Voordat MIP ingezet kan worden dienen een reeks van internationale testen doorlopen te worden. Als laatste test is de Operational Level Test (OLT) gepland in februari Als alle testen succesvol zijn afgerond hebben we voldaan aan alle criteria voor Block 2 (zie artikel over MIP testen van majoor Hans Postma). Figuur 1: Concept MIP oplossing HET MIP CONCEPT Eerst wil ik ingaan op de technische aspecten waar je mee te maken krijgt wanneer je gaat werken met MIP. MIP heeft niet als eindproduct een applicatie, maar geeft jou een aantal tools (lees: specificaties) om interoperabiliteit tot stand te brengen. Deze tools zijn ontstaan uit de operationele requirements die zijn opgesteld door de OWG (Operational Working Group) waarin alle full MIP members vertegenwoordigd zijn. Hieruit wordt de SRS (System Requirement Specification) samengesteld door de SEAWG (System Engineering and Architecture Working Group) om dit uiteindelijk om te zetten in de Technische Specificaties die nodig zijn voor de nationale implementaties. MIP schrijft niet voor welke tools (bv. Oracle of SQL Server 2000) men moet gebruiken of hoe de uiteindelijke user interface eruit moet zien. Dat is allemaal een nationale verantwoordelijkheid, als men uiteindelijk maar voldoet aan de specificaties van MIP. In figuur 1 kan men zien hoe Nederland de MIP oplossing heeft geïmplementeerd. De primaire focus van MIP is interoperabiliteit tot stand te brengen door data uitwisseling via een IP-netwerk. Als basis wordt hiervoor het MIP datamodel ofwel het C2IEDM gebruikt (Command and Control Information Exchange Data Model). Het datamodel beschrijft exact de structuur en het formaat waarin land A met land B data kan uitwisselen. Elk land heeft zijn eigen MCI (MIP Common Interface) met daarbinnen het C2IEDM en het replicatiemechanisme (het rode gearceerde vlak). Nationaal gebruikt Nederland ISIS als Command & Control Systeem. ISIS heeft een eigen datamodel dat niet hetzelfde is als het C2IEDM. Dit houdt in dat we alle data die we uit willen wisselen via MIP moeten vertalen van ISIS naar MIP en ook andersom. De complexiteit van deze vertaalslag hangt af in hoeverre de beide datamodellen van elkaar verschillen. Ondanks dat MIP officieel niet verder reikt dan de nationale MCI s is de laatste jaren de focus van MIP zich toch aan het verbreden en worden de nationale C2-systemen meer betrokken bij de uiteindelijke MIP oplossing. Dit wordt vooral duidelijk uit de uitgebreide testen waarbij ook de nationale C2- systemen systemen betrokken zijn (OLT). MIP is gebaseerd op een zogenoemd push mechanisme: de zender bepaalt welke informatie hij stuurt, naar wie en wanneer. De ontvanger kan nationaal bepalen dat hij maar beperkt gebruik maakt van de aangeboden informatie. De oorzaak kan zijn omdat het nationale C2-systeem bepaalde informatie niet ondersteunt, dit is een nationale verantwoordelijkheid. Eén van de resultaten van de testen binnen MIP is een capability matrix waarin men kan zien wat bepaalde systemen wel of niet kunnen uitwisselen met het nationale C2-systeem. Van C2IEDM naar C2IEDM moet elk land regelen dat INTERCOM

2 Figuur 2: Operationeel gebruik MIP Gateway men alles foutloos kan verzenden en ontvangen. Internationaal (via MIP) zijn de specificaties duidelijk. Doordat binnen MIP de intensiteit van het testen vrij hoog ligt worden de specificaties - indien hiertoe aanleiding is - steeds verder verfijnd. Vooral de testen waarbij de grenzen van de specificaties worden getest zijn zeer nuttig gebleken. Nederland heeft ervoor gekozen om het nationale C2-systeem ISIS niet rechtstreeks te bouwen op het MIP datamodel. Dit heeft vooral te maken met de complexiteit van het C2IEDM. Het C2IEDM heeft wel als basis gediend voor het ISIS datamodel. Maar doordat de evolutie van ISIS sneller ging dan die van MIP zijn de datamodellen in de loop van de jaren uit elkaar gegroeid. Daar komt bij dat men binnen ISIS ook andere functionaliteiten wilde gebruiken die niet ondersteund werden door MIP of daar nog niet voldoende uitgespecificeerd waren. Het gevolg hiervan is dat we als Nederland de data moeten vertalen. Als de datamodellen onderling verschillen kan men wel nagaan dat deze vertaalslag een aantal moeilijkheden met zich meebrengt welke niet altijd helemaal opgelost kunnen worden. Wanneer op dit moment nieuwe functionaliteiten binnen ISIS worden geïntroduceerd wordt wel eerst naar het MIP datamodel gekeken zodat de vertaling niet onnodig complex wordt. Momenteel zijn we bezig om nationaal te bekijken wat exact de verschillen tussen de twee datamodellen zijn. Hierna kunnen we kijken wat er veranderd moet worden om ze beter op elkaar af te laten stemmen. Dit kan inhouden dat we nationaal bepaalde zaken moeten aanpassen, maar het kan ook als gevolg hebben dat we vanuit Nederland gaan voorstellen om het MIP datamodel aan te passen. Een bijkomend maar niet onbelangrijk probleem is dat ons nationale datamodel object georiënteerd is en dat het C2IEDM relationeel is. Nationaal gezien kan men MIP binnen de C2WS architectuur zien als TITAAN op het nationale netwerk. Het grijpt in op alle lagen van de architectuur. Het is niet een tool die alleen te maken heeft met de GIS-applicatie (ISIS), maar het grijpt ook in op het Framework en het C2WS datamodel. Het is niet eenvoudig om MIP geïntegreerd binnen het C2WS te laten werken en kleine aanpassingen kunnen grote gevolgen op nationaal gebied hebben. KOPPELEN MIP geeft niet aan hoe we nationaal met de MIP Gateway moeten werken; dit is een nationale verantwoordelijkheid. Als bouwer van een bepaalde applicatie wil je graag input hebben van de uiteindelijke gebruiker. Een van de problemen is dat de uiteindelijke gebruiker nog geen ervaring heeft met het digitaal uitwisselen van informatie op internationaal niveau en MIP (nog) geen bekend begrip is bij deze eindgebruikers. Daar komt bij dat men MIP graag geïntegreerd binnen C2WS wil zien en dat het transparant voor de eindgebruiker zou moeten zijn. Dat houdt in dat de gebruiker niet om wil schakelen om zowel met ISIS als met MIP te werken op hetzelfde werkstation. Ik heb het al eerder gehad over de verschillen tussen de beide datamodellen. We hebben ook te maken met verschillende business rules tussen ISIS en MIP (bijvoorbeeld verschil in geometrie van objecten). Het is niet eenvoudig om dit transparant voor de gebruiker te houden. SYMBOLOGIE Vanuit Nederland leggen we momenteel de nadruk op het uitwisselen van visuele informatie zoals eenheden, activiteiten en plannen. Het uitvoeren van de symbologie testen is een tijdrovende zaak. In deze testen worden alle binnen MIP afgesproken symbolen tussen de C2 systemen uitgewisseld en stuk voor stuk gecontroleerd. Complicerende factor hierbij is dat binnen MIP geen symbologie standaard is afgedwongen: sommige systemen gebruiken APP6a (de NATO standaard), anderen MilStd 2525b (de USA standaard, NLD gebruikt deze standaard ook) en enkele systemen hebben een eigen standaard. Daarnaast zijn de diverse standaarden helaas niet altijd duidelijk genoeg om in een C2 systeem te implementeren. Binnen MIP is daarom veel tijd besteed om een eenduidige omschrijving te maken over onder andere de toegestane geometrie van objecten (lijn, punt, polygon area, etc). Soms kunnen symbolen door de verschillende standaarden/implementaties er verschillend uitzien en toch voor de operationele gebruiker hetzelfde betekenen. Onderstaand een voorbeeld van een vijandelijke eenheid conform APP6a/MilStd 2525b (links) en de Duitse symbologie standaard (rechts). Een ander plaatje, maar voor de eindgebruikers van de respectievelijke systemen is duidelijk wat de betekenis is. Voor MIP Block 2 is het voldoende als uiteindelijk de beide eindgebruikers een Common Understanding hebben over de uitgewisselde informatie. Figuur 3: Common understanding symbolen GEBRUIKERS Wanneer we werken met de MIP Gateway hebben we te maken met twee groepen eindgebruikers. Operationele gebruikers De eerste groep gebruikers zijn de operationele gebruikers, de mensen binnen de secties 2/3. Zij zullen moeten werken met de MIP overlays, de zogenaamde OIG s. Elk land heeft de beschikking over 6 OIG s (Operational Information Groups): Friendly and Neutral (Organisational); Friendly and Neutral (Non-Organisational); Uncorrelated Enemy and Unknown; Correlated Enemy and Unknown; Globally Significant; Composed (Single) Plan. Technisch gezien kan in iedere OIG elk symbool geplaatst worden. Binnen de OWG is echter afgesproken welke symbolen in welke OIG s uitgewisseld worden. Technisch beheer De tweede groep gebruikers vinden we binnen de S6 sectie, de technische en management bedienaar van de MIP Gateway. Zij voeren het technisch beheer over de MIP Gateway. Het gaat daarbij om het tot stand brengen van de connectie, het opzetten van informatie contracten met andere landen en het creëren van nieuwe OIG s. Het eerder genoemde ontbreken van input van de eindgebruikers heeft tot gevolg dat de user interface van de MIP Gateway momenteel minder gebruikersvriendelijk is. Op korte termijn zal dit in samenspraak met de eindgebruiker verbeterd worden. De in service periode van een bepaald MIP Block duurt 2 jaar. Nationaal wordt elk jaar een nieuwe suite van het C2-systeem uitge- 62 INTERCOM

3 Figuur 2: Operationeel gebruik MIP Gateway men alles foutloos kan verzenden en ontvangen. Internationaal (via MIP) zijn de specificaties duidelijk. Doordat binnen MIP de intensiteit van het testen vrij hoog ligt worden de specificaties - indien hiertoe aanleiding is - steeds verder verfijnd. Vooral de testen waarbij de grenzen van de specificaties worden getest zijn zeer nuttig gebleken. Nederland heeft ervoor gekozen om het nationale C2-systeem ISIS niet rechtstreeks te bouwen op het MIP datamodel. Dit heeft vooral te maken met de complexiteit van het C2IEDM. Het C2IEDM heeft wel als basis gediend voor het ISIS datamodel. Maar doordat de evolutie van ISIS sneller ging dan die van MIP zijn de datamodellen in de loop van de jaren uit elkaar gegroeid. Daar komt bij dat men binnen ISIS ook andere functionaliteiten wilde gebruiken die niet ondersteund werden door MIP of daar nog niet voldoende uitgespecificeerd waren. Het gevolg hiervan is dat we als Nederland de data moeten vertalen. Als de datamodellen onderling verschillen kan men wel nagaan dat deze vertaalslag een aantal moeilijkheden met zich meebrengt welke niet altijd helemaal opgelost kunnen worden. Wanneer op dit moment nieuwe functionaliteiten binnen ISIS worden geïntroduceerd wordt wel eerst naar het MIP datamodel gekeken zodat de vertaling niet onnodig complex wordt. Momenteel zijn we bezig om nationaal te bekijken wat exact de verschillen tussen de twee datamodellen zijn. Hierna kunnen we kijken wat er veranderd moet worden om ze beter op elkaar af te laten stemmen. Dit kan inhouden dat we nationaal bepaalde zaken moeten aanpassen, maar het kan ook als gevolg hebben dat we vanuit Nederland gaan voorstellen om het MIP datamodel aan te passen. Een bijkomend maar niet onbelangrijk probleem is dat ons nationale datamodel object georiënteerd is en dat het C2IEDM relationeel is. Nationaal gezien kan men MIP binnen de C2WS architectuur zien als TITAAN op het nationale netwerk. Het grijpt in op alle lagen van de architectuur. Het is niet een tool die alleen te maken heeft met de GIS-applicatie (ISIS), maar het grijpt ook in op het Framework en het C2WS datamodel. Het is niet eenvoudig om MIP geïntegreerd binnen het C2WS te laten werken en kleine aanpassingen kunnen grote gevolgen op nationaal gebied hebben. KOPPELEN MIP geeft niet aan hoe we nationaal met de MIP Gateway moeten werken; dit is een nationale verantwoordelijkheid. Als bouwer van een bepaalde applicatie wil je graag input hebben van de uiteindelijke gebruiker. Een van de problemen is dat de uiteindelijke gebruiker nog geen ervaring heeft met het digitaal uitwisselen van informatie op internationaal niveau en MIP (nog) geen bekend begrip is bij deze eindgebruikers. Daar komt bij dat men MIP graag geïntegreerd binnen C2WS wil zien en dat het transparant voor de eindgebruiker zou moeten zijn. Dat houdt in dat de gebruiker niet om wil schakelen om zowel met ISIS als met MIP te werken op hetzelfde werkstation. Ik heb het al eerder gehad over de verschillen tussen de beide datamodellen. We hebben ook te maken met verschillende business rules tussen ISIS en MIP (bijvoorbeeld verschil in geometrie van objecten). Het is niet eenvoudig om dit transparant voor de gebruiker te houden. SYMBOLOGIE Vanuit Nederland leggen we momenteel de nadruk op het uitwisselen van visuele informatie zoals eenheden, activiteiten en plannen. Het uitvoeren van de symbologie testen is een tijdrovende zaak. In deze testen worden alle binnen MIP afgesproken symbolen tussen de C2 systemen uitgewisseld en stuk voor stuk gecontroleerd. Complicerende factor hierbij is dat binnen MIP geen symbologie standaard is afgedwongen: sommige systemen gebruiken APP6a (de NATO standaard), anderen MilStd 2525b (de USA standaard, NLD gebruikt deze standaard ook) en enkele systemen hebben een eigen standaard. Daarnaast zijn de diverse standaarden helaas niet altijd duidelijk genoeg om in een C2 systeem te implementeren. Binnen MIP is daarom veel tijd besteed om een eenduidige omschrijving te maken over onder andere de toegestane geometrie van objecten (lijn, punt, polygon area, etc). Soms kunnen symbolen door de verschillende standaarden/implementaties er verschillend uitzien en toch voor de operationele gebruiker hetzelfde betekenen. Onderstaand een voorbeeld van een vijandelijke eenheid conform APP6a/MilStd 2525b (links) en de Duitse symbologie standaard (rechts). Een ander plaatje, maar voor de eindgebruikers van de respectievelijke systemen is duidelijk wat de betekenis is. Voor MIP Block 2 is het voldoende als uiteindelijk de beide eindgebruikers een Common Understanding hebben over de uitgewisselde informatie. Figuur 3: Common understanding symbolen GEBRUIKERS Wanneer we werken met de MIP Gateway hebben we te maken met twee groepen eindgebruikers. Operationele gebruikers De eerste groep gebruikers zijn de operationele gebruikers, de mensen binnen de secties 2/3. Zij zullen moeten werken met de MIP overlays, de zogenaamde OIG s. Elk land heeft de beschikking over 6 OIG s (Operational Information Groups): Friendly and Neutral (Organisational); Friendly and Neutral (Non-Organisational); Uncorrelated Enemy and Unknown; Correlated Enemy and Unknown; Globally Significant; Composed (Single) Plan. Technisch gezien kan in iedere OIG elk symbool geplaatst worden. Binnen de OWG is echter afgesproken welke symbolen in welke OIG s uitgewisseld worden. Technisch beheer De tweede groep gebruikers vinden we binnen de S6 sectie, de technische en management bedienaar van de MIP Gateway. Zij voeren het technisch beheer over de MIP Gateway. Het gaat daarbij om het tot stand brengen van de connectie, het opzetten van informatie contracten met andere landen en het creëren van nieuwe OIG s. Het eerder genoemde ontbreken van input van de eindgebruikers heeft tot gevolg dat de user interface van de MIP Gateway momenteel minder gebruikersvriendelijk is. Op korte termijn zal dit in samenspraak met de eindgebruiker verbeterd worden. De in service periode van een bepaald MIP Block duurt 2 jaar. Nationaal wordt elk jaar een nieuwe suite van het C2-systeem uitge- 62 INTERCOM

4 Figuur 4: MIP Gateway Manager Figuur 5: Contract Management bracht. Dat houdt in dat het nationale MIP ontwikkelteam te maken gaat krijgen met drie verschillende versies van de MIP Gateway. Block 2 is vanaf januari 2006 operationeel inzetbaar dus de NLD MIP Gateway is daar op afgestemd. Eind 2006 komt er een nieuwe versie van C2WS en omdat wij werken met een vertaalslag zullen we de MIP Gateway aan moeten passen op de nieuwe Suite Verder start in januari 2006 het nieuwe MIP Block 3 met nieuwe functionaliteiten en eventuele veranderingen, dus dat is de derde versie voor het team. Het team bestaat momenteel uit 3 ontwikkelaars en een teamleider die ook alle testen uitvoeren. De testen vinden over het internet en voornamelijk in Duitsland plaats. In vergelijking met andere landen hebben we het kleinste ontwikkelteam maar we hebben in de loop van de jaren op internationaal niveau een goede naam opgebouwd. Nederland is het enige land binnen MIP die de MIP Gateway in house ontwikkelt en dit niet uitbesteedt aan een firma buiten defensie. Hierdoor houden we de volledige controle en zijn we ook meer flexibel vergeleken met de andere landen. Figuur 6: Voorbeeld MIP deployment INZET MIP Indien in de toekomst een mogelijke inzet van de MIP Gateway tijdens een combined en joint operatie gaat plaatsvinden hebben we binnen het C2 Support Centre een visie hoe dit het beste kan geschieden. Hierbij kan worden gedacht aan een mogelijke inzet van Nederlandse eenheden in het kader van ISAF en samenwerking met Canada en het Verenigd Koninkrijk. Een mogelijke configuratie tijdens een operatie kan men in onderstaand figuur zien. Zodra bekend wordt dat de MIP Gateway met een bepaald land wordt ingezet zullen we zo spoedig mogelijk alle elementaire testen (nogmaals) uit gaan voeren met dat land over het internet (de SLT 1 en SLT 2 testen, zie artikel majoor Hans Postma). Als deze succesvol afgerond zijn (na ongeveer 1 á 2 weken) gaan we beide systemen op een bepaalde locatie fysiek aan elkaar verbinden met de nationale C2-systemen aan de MIP Gateway s gekoppeld. De operationele bedienaars worden hierbij betrokken zodat zij kunnen zien welke informatie daadwerkelijk uitgewisseld kan worden en er ervaring en vertrouwen in de applicatie wordt opgedaan. Vervolgens kunnen zij aan de hand van de testresultaten al gaan werken om de SOP s op te stellen voor de komende operatie. De MIP Gateway zal niet eerder operationeel worden ingezet voordat de beschreven testen met succes zijn uitgevoerd door het personeel dat uiteindelijk met de MIP Gateway zal gaan werken. CONCLUSIE Als er op dit moment internationaal over interoperabiliteit wordt gesproken hoor je direct MIP naar voren komen. Op dit moment INTERCOM

5 is MIP het enige programma dat zich bezighoudt met internationale interoperabiliteit tussen C2-Systemen. Ik denk dat we MIP operationeel kunnen inzetten maar niet met alle functionaliteiten. Om te beginnen kunnen we ons beperken tot het uitwisselen van de binnen MIP afgesproken symbolenset. Hierna kan evolutionair de MIP oplossing verder worden uitgebreid. Het zal altijd afhangen van de functionaliteiten die de partners binnen de operatie in hun MIP Gateway hebben geïmplementeerd. Hoewel de MIP Gateway de mogelijkheid biedt om met een aantal landen gelijktijdig te koppelen, denk ik dat de Block 2 oplossing in eerste instantie bilateraal ingezet zal worden en dat later het aantal connecties uitgebreid kan worden, afhankelijk van de opgedane ervaringen. MIP zal een uitstekende rol kunnen innemen om de commandanten de juiste informatie te kunnen laten uitwisselen in het kader van Network Centric Warfare. Een van de voordelen van het werken met MIP is dat de stafofficier nu zelf kan bepalen welke informatie, wanneer en met wie wordt uitgewisseld. Daarnaast beschikken alle landen over een actueel beeld van de operationele situatie (Situational Awareness). In de oude situatie moest de liaison officier vaak op afstand proberen te interpreteren wat de opsteller nu precies bedoelde te zeggen en men werkte vaak met verouderde informatie. Alle operaties waaraan Nederland deelneemt zijn multinationaal en door middel van koppeling / interfacing met TITAAN kan MIP een zeer goede bijdrage leveren aan het Command en Control proces. Het zal altijd afhankelijk zijn van het partnerland of partnerlanden en de soort operatie in hoeverre MIP zijn bijdrage kan leveren maar de snelheid en inhoud van het overbrengen van de informatie zal de operationele commandanten veel mogelijkheden kunnen bieden tijdens de uitoefening van hun taak in de toekomst voor combined en joint optreden. MIP TESTEN Door: majoor Hans Postma, Exchange Officer bij US Army/PM GCC2 In de vorige uitgave van Intercom heb ik beloofd wat dieper in te gaan op het testen zoals dat binnen het Multilateral Interoperability Programme (MIP) plaats vindt. In die uitgave is door lkol b.d. Kees Ebling reeds een uitgebreid artikel over MIP geschreven, waar ik voor een algemene inleiding over MIP kortheidshalve naar verwijs. Ik ben namens de USA voorzitter van de MIP Test and Evaluation Working Group (TEWG), een groep met 24 leden van de diverse full- en associated MIP members. De TEWG is verantwoordelijk voor het plannen, organiseren, uitvoeren en evalueren van het MIP testprogramma. Door deze testen dient aangetoond te worden dat MIP toegevoegde waarde heeft voor de interoperabiliteit tussen C2 systemen en het bereiken van common understanding tussen de diverse gebruikers van C2 systemen. Namens Nederland is majoor Hans Baltzer afgevaardigd in TEWG. Hij zal elders in deze Intercom ingaan op de Nederlandse implementatie van MIP. In dit artikel zal ik achtereenvolgens ingaan op de diverse soorten testen, de verschillende exit-/entrance criteria, het huidige test programma en ik zal afsluiten met het beoogde eindproduct van al deze test inspanningen, de capability matrix. wordt onderscheid gemaakt in Implementation Level Testing (ILT), System Level Testing (SLT) en Operational Level Testing (OLT). Het volgende plaatje verduidelijkt de scope van de diverse testen binnen de MIP architectuur. Deze diverse soorten testen zal ik onderstaand meer in detail toe- lichten. De opbouw van de testen is dusdanig dat ieder (sub)level eerst volledig getest moet zijn voordat naar een volgend (sub)level gegaan kan worden. De reden hierachter is dat daardoor op een gestructureerde manier door de technische lagen van de MIP Gateway gegaan wordt. IMPLEMENTATION LEVEL TESTING (ILT) Deze ILT is een test die unilateraal (alleen en onder nationale verantwoordelijkheid) uitgevoerd wordt voordat men aan de System Level Testen kan beginnen. Men dient DIVERSE TESTEN Het merendeel van de testen wordt uitgevoerd via het internet of in Greding (Duitsland). Daarnaast vinden er testen/demonstraties plaats in grote internationale oefeningen (zoals Combined Endeavor (CE) en Coalition Warfighter Interoperability Demonstration (CWID)). Binnen MIP Figuur 1: MIP testoverzicht 64 INTERCOM

6 voor deze test gebruik te maken van twee nationale MIP gateways (back to back gekoppeld). Het is feitelijk een alphatest van SLT1. SYSTEM LEVEL TESTING (SLT) SLT is op te splitsen in drie sublevels: SLT1, SLT2 en SLT3. SLT1 is Technical Level Testing en richt zich op data transmissie en communicatie protocollen tussen de nationale Data Exchange Mechanism (DEM) en het uitwisselen/opslaan van informatie in de nationale C2IEDM databases. Onderdeel van de test is het genereren van fouten door een testpartner, waarop adequaat gereageerd dient te worden (bijvoorbeeld door een sessie te verbreken met een bepaalde foutcode). SLT1 testen worden bilateraal via het internet uitgevoerd. Voor SLT1 is door NATO ACT/NC3A een MIP Reference System (MRS) ontwikkeld. Dit systeem is niet een volwaardig Command and Control Information System (C2IS), maar geschikt om uitsluitend de data transmissie en communicatie protocollen te testen. Ieder ander systeem dient met dit MRS te testen. Op deze manier wordt zeker gesteld dat systemen geschikt zijn om zonder problemen met andere systemen te testen. SLT2 is Data & Procedural Level Testing en richt zich meer dan SLT1 op de correcte informatie uitwisseling tussen en de juiste opslag van data in de nationale C2IEDM databases. Ook wordt het compleet opbouwen van een sessie en het afsluiten van een contract met diverse Operational Information Groups (OIG s, MIP naam voor contexten) procedureel getest. Op dit level wordt ook met behulp van door MIP beschikbaar gestelde test data enige stress testen voor de database uitgevoerd. Enige SLT2 testen zijn multilateraal en worden in Greding (Duitsland) uitgevoerd: met drie of vier MIP Gateways wordt onder andere het doorsturen van data getest. De overige testen worden bilateraal via het internet uitgevoerd. SLT3 is C2IS Level Testing en richt zich op de complete C2IS-MIP Gateway keten. Veel tijd wordt tijdens SLT3 besteedt aan het uitvoeren van symbology testen, het uitwisselen van de binnen MIP overeengekomen belangrijke tactische symbolen. Ook hier zijn enkele testen multilateraal: met maximaal zes systemen wordt de werking van de OIG s tussen de nationale C2IS getest. Door ook in SLT3 gebruik te maken van MIP test data kunnen enkele testen unilateraal uitgevoerd worden. Zo hebben we test data om landen de vertaling tussen hun nationale (C2IS) database en hun C2IEDM database te laten testen. Door deze test unilateraal voor de overige testen te doen, wordt bij de bi- en multilateraal testen veel tijd bespaard. Doordat veel testen het vergelijken van de C2IS beeldschermen vereist, worden de bi- en multilateraal testen in Greding (Duitsland) uitgevoerd. OPERATIONAL LEVEL TESTING (OLT) De OLT is het paradepaardje van het MIP test programma en vindt plaats aan het einde van de test cyclus in Greding (Duitsland). Hier wordt de complete C2IS-MIP Gateway keten door operationele gebruikers aan een test in een semi-operationele omgeving onderworpen. De gebruikers kijken naar zaken als gebruikersgemak, betrouwbaarheid, performance, documentatie en meest belangrijk: kan er common understanding met andere C2IS gebruikers verkregen worden door gebruik te maken van een MIP compliant C2IS? Wat in deze OLT niet getest wordt, is het gebruik van nationale communicatie apparatuur, gebruik in een voertuig/cp, etc. Dit soort testen zou bijvoorbeeld tijdens Combined Endeavor uitgevoerd kunnen worden, maar valt voor Block 2 buiten de scope van MIP testen. CRITERIA Binnen MIP werken we met entrance-/exit criteria per level. Zo dient ieder systeem SLT1 met vijf andere systemen te testen. Na het testen met deze vijf systemen mag men naar SLT2 indien geen grote problemen (systeem loopt vast, geen work around mogelijk, etc) tijdens het testen gevonden zijn. Kleinere problemen (bijvoorbeeld een sessie wordt correct verbroken bij het ontvangen van fouten, maar de verzonden foutcode is verkeerd) dienen uiteraard ook gecorrigeerd en opnieuw getest te worden, maar dat vormt geen belemmering om naar een volgend level te gaan. Voor SLT2 dient met drie andere systemen getest te worden en SLT3 met twee andere systemen. Tijdens de OLT zijn meerdere systemen aanwezig en wordt een operationeel scenario doorlopen. Ieder systeem dient minstens één maal aan een OLT deel te nemen. De test resultaten worden door de MIP Test Controllers (TC) verzameld en verwerkt. Zij adviseren de PMG of een land deel kan nemen aan testen in een volgend level. TESTPROGRAMMA Gedurende Block 2 is door de MSG/PMG besloten het concept van flexibel testen toe te passen. Dit houdt in dat systemen uit meerdere test periodes kunnen kiezen wanneer een bepaald level te testen, een en ander afhankelijk van hoe ver dat land is met hun systeemontwikkeling. Voor de testorganisatie was dit besluit een uitdaging om de test periodes zo te plannen dat ieder land aan de entrance-/exit criteria per level kan voldoen. Landen zijn zelf verantwoordelijk om het minimum aantal test partners te zoeken. Tijdens iedere test periode heeft men ook de gelegenheid om gecorrigeerde problemen van een vorig level opnieuw te testen. In het bijgaande overzicht zijn de diverse test periodes van Block 2 aangegeven. Figuur 2: Operational Level Testing in Greding, oktober 2005 Voor Block 3 is gekozen voor een andere systematiek: er is één test periode per level en ieder land wordt geacht in die periode te testen. Problemen dienen voor een volgende periode gecorrigeerd te worden en worden dan opnieuw getest. De gedachte is dat wederom alle bilaterale SLT1 en SLT2 testen via het internet gedaan kunnen worden. Op deze manier wordt het aantal test dagen INTERCOM

7 worden. Het is aan de landen zelf om de capability matrix in een SOP/SOI op te nemen en opleiding/training voor deze materie te ontwikkelen. Wellicht dat sommige systemen zo flexibel/configureerbaar zijn dat bijvoorbeeld bepaalde symbolen niet voor de eindgebruiker beschikbaar zijn indien niet alle internationale partners in een bepaalde operatie ze kunnen ontvangen! Figuur 3: Block 2 test periodes in Greding sterk verminderd. CAPABILITY MATRIX Het eindproduct van al deze test inspanningen is het opleveren van een capability matrix. Deze matrix kan door de eindgebruiker van een C2IS als handleiding gebruikt worden om te zien of een bepaalde functionaliteit (bijvoorbeeld plan OIG s) ondersteund wordt of dat een bepaald symbool al dan niet door een ander systeem via de MIP gateway verstuurd/ontvangen kan Figuur 4: Onderdeel van een capability matrix Voor meer informatie: VERENIGING OFFICIEREN VERBINDINGSDIENST REDACTIE WEBSITE De vertegenwoordigers van de leden in besturen en redacties veranderen regelmatig; niet alleen omdat mensen van functie veranderen, maar ook om het inslijten van gewoonten te vermijden. De redactie van de website van de VOV was aan nieuw bloed toe en daarom heeft de voorzitter van de VOV drie leden gevraagd om in de redactie plaats te nemen. Zij stellen zich hierbij aan u voor: Paul Benschop Na een militaire carrière bij de Verbindingsdienst ging Paul in 1995 over in burgerdienst bij de Landmacht. Zijn militaire plaatsing bij -destijds- de Voorbereidende Technische Opleiding (VTO) op het Verbindingsdienst Opleidingscentrum beviel hem zo goed, dat hij graag als burgerdocent bij dit onderdeel een bijdrage wilde leveren aan de opleiding van collega s van de Verbindingsdienst. Intussen is de VTO opgegaan in de instructiegroep Voortgezette Opleidingen van de School Verbindingsdienst. Hij verzorgt daar lessen in ICT-vakken in het algemeen en netwerktechnieken in het bijzonder. Zijn belangrijkste hobby s zijn fotografie en video; het op allerlei manieren grafisch bewerken van de foto s en het verwerken tot mooie plaatjes voor op het internet. Peter Harmsen Ook Peter is na een militaire carrière overgegaan in burgerdienst. Hij is begonnen als sergeant-instructeur bij de Verbindingsdienst en door studie opgeklommen tot kapitein, met als specialisme ontwerp en implementatie van netwerken bij defensie. Hij heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan LONET en KLIM. Sinds drie jaar werkt hij als docent bij de zelfde instructiegroep als Paul. Zijn specialisaties zijn netwerkbeveiliging en IP telefonie. In zijn vrije tijd houdt hij zich onder andere bezig met doe-het-zelf projecten. Wie een bouwplan nodig heeft voor een duurzaam konijnenhok kan bij hem terecht. Hans Vaneman Hans is een collega van Peter en Paul. Na de dienstplicht bij de Verbindingsdienst is hij als burger in dienst getreden bij de toenmalige Directie Materieel Koninklijke Landmacht, daar bekleedde hij diverse logistieke en technische functies. Sinds 1988 werkt hij als docent bij wat nu de School Verbindingsdienst is. Hij geeft niet alleen les in netwerktechnieken, hij is ook het aanspreekpunt voor alles wat betrekking heeft op de Cisco Networking Academy. Zijn hobby s zijn Tosca, zijn chow chow en lezen (favoriete schrijvers: L.P. Boon, John Irving en J.M. Coetzee). 66 INTERCOM

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren Maart 2015 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 2 December 2014 Yannick Verschueren

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

BI appliance op maat. Ruud Geerlings

BI appliance op maat. Ruud Geerlings BI appliance op maat Ruud Geerlings Programma Factoren binnen BI BI Appliances BIbox Toepassing BIbox Samenvatting Faalfactoren BI-projecten Business Betrokkenheid Veranderingen Technieken Faalfactoren

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Software Test Plan PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie 1 Versie

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

Software Test Document

Software Test Document Software Test Document PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie

Nadere informatie

Software Test Documentation

Software Test Documentation FACULTEIT INGENIEURSWETENSCHAPPEN & WE- TENSCHAPPEN DEPARTMENT OF COMPUTER SCIENCE AND APPLIED COMPUTER SCIENCE Software Test Documentation Software Engineering Nicolas Carraggi, Youri Coppens, Christophe

Nadere informatie

Data Warehouse. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Data Warehouse. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Data Warehouse Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DOEL VAN

Nadere informatie

Historische informatie in een Spatial Dynamisch Data Warehouse. Wil de Jong Enterprise Architect

Historische informatie in een Spatial Dynamisch Data Warehouse. Wil de Jong Enterprise Architect Historische informatie in een Spatial Dynamisch Data Warehouse Wil de Jong Enterprise Architect Spatial Eye Synergiedag 2 februari 2012 Aanleiding Business Intelligence project De oplossing en aanpak BI-Visie

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

WSO2 ebms adapter. Yenlo WSO2 ontbijtsessie. Ministerie van Infrastructuur en Milieu. 1 DEFINITIEF, 18 september 2012

WSO2 ebms adapter. Yenlo WSO2 ontbijtsessie. Ministerie van Infrastructuur en Milieu. 1 DEFINITIEF, 18 september 2012 Ministerie van Infrastructuur en Milieu WSO2 ebms adapter Yenlo WSO2 ontbijtsessie Auteurs Paul Leunissen (Enterprise Architect IenM, 06 5250 6691) Stephen Oostenbrink (Enterprise Architect IenM, 06 4211

Nadere informatie

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen.

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. ERP, CRM, workflowmanagement en documentmanagement systemen, ze hebben één ding gemeen: Veel van de

Nadere informatie

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet. SURFconext Cookbook Het koppelen van Alfresco aan SURFconext Auteur(s): Frank Niesten Versie: 1.0 Datum: 8 december 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305

Nadere informatie

Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving

Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving Cloud of Clouds Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving whitepaper CUSTOM 1 Bedrijven maken steeds vaker gebruik van meerdere clouddiensten, omdat ze aan iedereen in de organisatie

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

COMBINED ENDEAVOR 2007-2008

COMBINED ENDEAVOR 2007-2008 COMBINED ENDEAVOR 2007-2008 Kapitein Henk Lourens, C2SC Combined Endeavor 2007-2008: hoe Combined Endeavor, onder invloed van Nederland, het tijdperk van de operationele user-services binnengaat Af en

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

Ministerie van Infrastructuur en Milieu Beheerst naar beheer

Ministerie van Infrastructuur en Milieu Beheerst naar beheer Document D-2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Beheerst naar beheer Versie 1.0 Datum 15 juli 2014 Status Definitief Colofon Versie 1.0 Contactpersoon Paul Leunissen M 06-5250 6691 Paul.Leunissen@minienm.nl

Nadere informatie

Beveiligingsbeleid Perflectie. Architectuur & Procedures

Beveiligingsbeleid Perflectie. Architectuur & Procedures Beveiligingsbeleid Perflectie Architectuur & Procedures 30 november 2015 Versiebeheer Naam Functie Datum Versie Dimitri Tholen Software Architect 12 december 2014 0.1 Dimitri Tholen Software Architect

Nadere informatie

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat:

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat: Training Trainingscode Duur Gepubliceerd Taal Type Leermethode Kosten SF2015V8 4 dagen 02/02/2015 Nederlands & Engels Developer, basis Invidueel & klassikaal Op aanvraag Deze training richt zich op het

Nadere informatie

Aansluiten op VPI. (VolmachtBeheer Producten Interface)

Aansluiten op VPI. (VolmachtBeheer Producten Interface) Aansluiten op VPI (VolmachtBeheer Producten Interface) Auteur : Max Wout en Bram Doveren (Colimbra) Versie : 1.1 Datum : 27 april 2009 Inhoudsopgave 1 Algemeen... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doel van dit

Nadere informatie

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst

Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie. Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Process management aan het werk Business discovery als motor achter waarde creatie Hans Somers Programmamanager B/CA Gegevens, Belastingdienst Procesmanagement aan het werk Business discovery als motor

Nadere informatie

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel Ontwikkelaar ICT Doel Ontwikkelen en ontwerpen van ICT-producten, binnen overeen te komen dan wel in een projectplan vastgelegde afspraken ten aanzien van tijd, budget en kwaliteit, opdat overeenkomstig

Nadere informatie

Supplier Kit verzenden elektronische facturen voor leveranciers van SITA Nederland

Supplier Kit verzenden elektronische facturen voor leveranciers van SITA Nederland Supplier Kit E-Facturatie Supplier Kit verzenden elektronische facturen voor leveranciers van SITA Nederland Introductie E-Facturatie Verschillende verzendopties E-Factuur vereisten en informatie 2 (5)

Nadere informatie

Base24 database suite

Base24 database suite Base24 database suite Introductie De Base24 database suite is een zeer geavanceerde database oplossing die ontworpen is voor de management, opslag, inzage en uitwisseling van medische informatie zoals

Nadere informatie

Business Intelligence. Toepassing BI Database en Datawarehouse BI proces BI Organisatie Implementatie BI

Business Intelligence. Toepassing BI Database en Datawarehouse BI proces BI Organisatie Implementatie BI Business Intelligence Toepassing BI Database en Datawarehouse BI proces BI Organisatie Implementatie BI Toepassing BI (Operationele) sturing Financieel (BBSC) Performance NIET voor ondersteuning proces

Nadere informatie

WHITE PAPER. Agile/Scrum

WHITE PAPER. Agile/Scrum WHITE PAPER Agile/Scrum Belangrijkste kenmerk van Scrum is de ontwikkeling via een serie van korte - iteraties, in Scrum terminologie sprints genoemd. Introductie Heel in het kort gezegd is Scrum een Agile

Nadere informatie

Enterprise SSO Manager (E-SSOM) Security Model

Enterprise SSO Manager (E-SSOM) Security Model Enterprise SSO Manager (E-SSOM) Security Model INHOUD Over Tools4ever...3 Enterprise Single Sign On Manager (E-SSOM)...3 Security Architectuur E-SSOM...4 OVER TOOLS4EVER Tools4ever biedt sinds 2004 een

Nadere informatie

24/7. Support. smart fms

24/7. Support. smart fms 24/7 Support Smart FMS vindt het van het grootste belang dat haar klanten helder inzicht hebben in de voorwaarden, zekerheid over gemaakte afspraken en het vertrouwen in haar als softwareaanbieder. Het

Nadere informatie

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica HoGent Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica Titel van het project: Optimalisatie & ontwikkeling van een gegevenstransfertool voor Business Intelligence-gebruikers Datum : 01/11/2012 Naam student

Nadere informatie

Handreiking Interoperabiliteit tussen XDS Affinity Domains. Vincent van Pelt

Handreiking Interoperabiliteit tussen XDS Affinity Domains. Vincent van Pelt Handreiking Interoperabiliteit tussen XDS Affinity Domains Vincent van Pelt Congres architectuur in de Zorg 18 juni 2015 Vincent van Pelt, MD Senior adviseur, Nictiz vvpelt@nictiz.nl IHE voorzitter werkgroep

Nadere informatie

Zelftest Java EE Architectuur

Zelftest Java EE Architectuur Zelftest Java EE Architectuur Document: n1218test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA EE ARCHITECTUUR Nota:

Nadere informatie

BDD/Gherkin. Een introductie

BDD/Gherkin. Een introductie BDD/Gherkin Een introductie Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. BDD... 4 3. Gherkin... 5 4. BDD-Tools... 6 5. Voordelen... 7 6. Benodigde kennis en vaardigheden...

Nadere informatie

Gimme Five! Op weg naar TYPO3 5.0 'Phoenix'

Gimme Five! Op weg naar TYPO3 5.0 'Phoenix' Gimme Five! Op weg naar TYPO3 5.0 'Phoenix' Waarom TYPO3 5.0? Waarom TYPO3 5.0? Enkele redenen: Waarom TYPO3 5.0? Enkele redenen: Complexiteit De TYPO3 Core architectuur heeft zijn limiet bereikt en is

Nadere informatie

Software Quality Assurance Plan

Software Quality Assurance Plan FACULTEIT WETENSCHAPPEN Software Quality Assurance Plan Software Engineering groep 3 Jeroen Van den haute Versie Datum Auteur Commentaar 0.1 09/11/2010 Jeroen Van den haute Eerste versie 0.2 12/11/2010

Nadere informatie

Procesvalidatie voor een veiliger ketentest

Procesvalidatie voor een veiliger ketentest Procesvalidatie voor een veiliger ketentest Johan Vink TestNet Voorjaarsevenement 2010 Agenda Inleiding Typering project & testaanpak Werkwijze business proces Probleem De opdracht voor het testteam Probleemanalyse

Nadere informatie

Specificaties Front End voor de ONBETWIST Database

Specificaties Front End voor de ONBETWIST Database Specificaties Front End voor de ONBETWIST Database Deliverable 2.2 Hans Cuypers en Jan Willem Knopper Inleiding Binnen ONBETWIST zal een organisatie opgezet worden die zorg draagt voor de standaardisatie

Nadere informatie

SuperOffice Systeemvereisten

SuperOffice Systeemvereisten Minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM De minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM zijn tevens afhankelijk van het besturingssysteem en de services/applicaties die op het systeem actief zijn.

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

Examenprogramma Associatie Praktijkdiploma Vakopleiding Payroll Services IV Geldig m.i.v. 1 januari 2011

Examenprogramma Associatie Praktijkdiploma Vakopleiding Payroll Services IV Geldig m.i.v. 1 januari 2011 Examenprogramma Associatie Praktijkdiploma Vakopleiding Payroll Services IV Geldig m.i.v. 1 januari 2011 Het examenprogramma omvat: 1. Beroepsprofiel 2. Opleidingsprofiel 3. Examenopzet 4. Examenprogramma

Nadere informatie

IP Businessmanager voor gevorderden

IP Businessmanager voor gevorderden IP Businessmanager voor gevorderden mobiel integratie total cost of ownership (tco) management rapportages netwerken en ict vm en hosted oplossingen business manager integratie bedrijfs applicaties voip

Nadere informatie

Enabling Enterprise Mobility. Chantal Smelik csmelik@microsoft.com

Enabling Enterprise Mobility. Chantal Smelik csmelik@microsoft.com Enabling Enterprise Mobility Chantal Smelik csmelik@microsoft.com Nieuwe werkplek & digitaal toetsen Hanzehogeschool Groningen Agenda 1. Introductie Chantal Smelik Microsoft Maaike van Mourik project

Nadere informatie

Performance Testen bij Rabobank Nederland. TestNet Noord Testers bij de bank 21 februari 2012 Allan Beumer

Performance Testen bij Rabobank Nederland. TestNet Noord Testers bij de bank 21 februari 2012 Allan Beumer Performance Testen bij Rabobank Nederland TestNet Noord Testers bij de bank 21 februari 2012 Allan Beumer Agenda Performance Testen bij Rabobank Nederland 1 2 3 4 Introductie Performance Competence Center

Nadere informatie

Systeemeisen Exact Compact product update 406

Systeemeisen Exact Compact product update 406 1 van 6 08-10-2013 12:07 Exact Compact Systeemeisen Exact Compact product update 406 Een pressionele administratie moet bedrijfszeker zijn. U moet er in het dagelijks gebruik snel en zonder onderbrekingen

Nadere informatie

5 Programmastructuur

5 Programmastructuur 5 Programmastructuur Om het informatieplan en de daarin beschreven componenten is het aan te raden een programma- en projectenorganisatie in te richten. Volgend schema geeft de verschillende actoren en

Nadere informatie

De Outlook en SharePoint integratie

De Outlook en SharePoint integratie Direct vanuit Outlook e-mailberichten en/of bijlagen opslaan in SharePoint ( drag and drop ). GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. Alle document management functionaliteiten beschikbaar

Nadere informatie

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Drechtsteden Technische Architectuur (DTA) ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Status : Definitief 1.0 Redactie : DTA Datum : 29-08-2007 1 Versiebeheer

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

Christian Hoppenbrouwers Tools voor offshore testen Voorjaarsevent Testnet: 30 juni 2008

Christian Hoppenbrouwers Tools voor offshore testen Voorjaarsevent Testnet: 30 juni 2008 Titel, samenvatting en biografie Samenvatting: Christian Hoppenbrouwers Tools voor offshore testen Voorjaarsevent Testnet: 30 juni 2008 Steeds meer bedrijven offshoren hun IT activiteiten naar landen als

Nadere informatie

sales performance Guided Buying software for customer specific solutions Bas Könst

sales performance Guided Buying software for customer specific solutions Bas Könst Guided Buying software for customer specific solutions Bas Könst Visie Quootz ontwikkelt en implementeert standaard so3ware voor het op6maliseren van het verkoop- proces Wereldwijde toegang, 24/7 Webbased

Nadere informatie

Preactor Case Study. Historie. Missie & Strategie

Preactor Case Study. Historie. Missie & Strategie Historie Royal Sens, opgericht in 1896, is werkzaam in de verpakking producerende sector en richt zich met name op de productie van papier- en kunststof etiketten, gesneden, gestanst én van de rol. De

Nadere informatie

sales performance Guided Buying software for customer specific solutions Bas Könst

sales performance Guided Buying software for customer specific solutions Bas Könst Guided Buying software for customer specific solutions Bas Könst Visie Quootz ontwikkelt en implementeert standaard software voor het optimaliseren van het verkoop-proces Wereldwijde toegang, 24/7 Webbased

Nadere informatie

Aanscherpen en doorontwikkelen compliancy (eisen)

Aanscherpen en doorontwikkelen compliancy (eisen) Aanscherpen en doorontwikkelen compliancy (eisen) Agenda Hoe staat het ervoor met compliancy? (door)ontwikkeling compliancy Compliancy monitor Compliancy bewaking Maatregelen Ontwikkelingen StUF Testplatform

Nadere informatie

INSTALLATIEPROCEDURE EN SYSTEEMEISEN Netwerkversie per oktober 2011

INSTALLATIEPROCEDURE EN SYSTEEMEISEN Netwerkversie per oktober 2011 INSTALLATIEPROCEDURE EN SYSTEEMEISEN Netwerkversie per oktober 2011 SAMENVATTING Een professioneel softwarepakket vraagt om een professionele installatie. Om te voorkomen dat op het moment van installatie

Nadere informatie

Taakgebied Bepalen huidige bedrijfsprocessen

Taakgebied Bepalen huidige bedrijfsprocessen Weten wat je doet, maar ook hoe je het doet, is de basis voor elke toekomst. Hoofdstuk 22 Taakgebied Bepalen huidige bedrijfsprocessen V1.1 / 01 september 2015 MCTL v1.1 Hoofdstuk 22... 3 Plaats in het

Nadere informatie

bedrijfsprocessen en vormt daarmee de kapstok voor de producten van andere disciplines. Het PAM is geen RUP concept.

bedrijfsprocessen en vormt daarmee de kapstok voor de producten van andere disciplines. Het PAM is geen RUP concept. 1. 1.1. Inleiding Doel De Requirementdiscipline richt zich op het vaststellen en vastleggen van de eisen en wensen die aan een oplossing worden gesteld: de requirements. Rollen De keyrol binnen deze discipline

Nadere informatie

BIM + DCIM = optimaal ontwerpen, bouwen en beheren (+ een gunstige TCO) Leo van Ruijven Principal Systems Engineer Croon Elektrotechniek BV TBI

BIM + DCIM = optimaal ontwerpen, bouwen en beheren (+ een gunstige TCO) Leo van Ruijven Principal Systems Engineer Croon Elektrotechniek BV TBI BIM + DCIM = optimaal ontwerpen, bouwen en beheren (+ een gunstige TCO) Leo van Ruijven Principal Systems Engineer Croon Elektrotechniek BV TBI TBI is een groep van ondernemingen die onze leefomgeving

Nadere informatie

DevOps Waarom moeilijk doen 31 oktober 2013. als het samen kan

DevOps Waarom moeilijk doen 31 oktober 2013. als het samen kan DEVOPS?! INLEIDING Wat gaan we doen? 18:00 Introductie 19:00 Uitleg open space 19:30 Koffie + start open space 20:30 Wrap-up INLEIDING Even vooraf Samen Duurzaam Innoveren INLEIDING Ik ben Jan Buurman

Nadere informatie

Toekomstbestending maken van selectie tool Rekening houdend met strikte privacy wetgeving

Toekomstbestending maken van selectie tool Rekening houdend met strikte privacy wetgeving Toekomstbestending maken van selectie tool Rekening houdend met strikte privacy wetgeving Kurt.Merchiers@colruytgroup.com Functioneel Analist Roel.Van.Assche@sas.com Consultant Agenda Vervanging van de

Nadere informatie

TESTAUTOMATISERING IN EEN ETL-OMGEVING

TESTAUTOMATISERING IN EEN ETL-OMGEVING Pagina 21 TESTAUTOMATISERING IN EEN ETL-OMGEVING Door John Kronenberg John.Kronenberg@bartosz.nl @johnkronenberg Edward Crain Edward.crain@divetro.nl Welke groeifasen werden doorlopen in testautomatisering

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Tools voor canonieke datamodellering Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Abstract Canonieke modellen worden al snel omvangrijk en complex te beheren. Dit whitepaper beschrijft een werkwijze

Nadere informatie

REFERENTIE BIJLAGE 1 PRA-FORMULIER BIJLAGE 2 INTERACTIE MATRIX (VOORBEREIDING PRA

REFERENTIE BIJLAGE 1 PRA-FORMULIER BIJLAGE 2 INTERACTIE MATRIX (VOORBEREIDING PRA Werkinstructie : HSEW Blz. : 1 van 10 INDEX 1 SCOPE 2 DOEL 3 PROCEDURE 3.1 Inleiding: 3.2 Voorwaarden: 3.3 Organisatie: 3.4 Werkwijze 3.4.1 PRA-0 3.4.2 PRA-1 3.4.3 PRA-2 3.4.4 Toll-gate 4 UITKOMST 5 RAPPORTAGE

Nadere informatie

IT diensten op maat...

IT diensten op maat... IT diensten op maat... Even voorstellen. Interforce B.V. is een jong, dynamisch, kleinschalig automatisering- en dienstverlenend bedrijf van gedreven, klantgerichte en creatieve professionals, die stuk

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van e-mail m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Cerussa FIN Pre-requirements

Cerussa FIN Pre-requirements Pre-requirements Inhoudstafel A. Algemeen... 3 B. Type installaties... 3 C. Hardware en software vereisten... 4 1. PC Clients... 4 2. Terminal Server Clients (Thin Clients)... 4 3. Server... 4 D. Operating

Nadere informatie

Functioneel ontwerp. Regisseur

Functioneel ontwerp. Regisseur Functioneel ontwerp Regisseur Datum: Woensdag 2 maart 2005 Auteur: L. Kuunders Versie: 0.3 E-mail: leon@kuunders.info Functioneel Ontwerp Regisseur Pagina: 1 Inhoudsopgave INLEIDING... 3 FUNCTIONALITEIT

Nadere informatie

CCvD Datastandaarden Een gezamenlijk initiatief van SIKB en IHW

CCvD Datastandaarden Een gezamenlijk initiatief van SIKB en IHW CCvD Datastandaarden Een gezamenlijk initiatief van SIKB en IHW versie 2013.12.04 (definitief) 1. Inleiding De Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB) en het InformatieHuis Water

Nadere informatie

Toelichting bij onze werkwijze

Toelichting bij onze werkwijze Toelichting bij onze werkwijze GMI group Helpdesk Referentie: IDH_20120713_HDP_V2.0 Datum: 23 juli 2015 COLOFON TITEL Een toelichting bij onze werkwijze GMI group Helpdesk UITGEVER GMI group N.V. De Pintelaan

Nadere informatie

Applicatie Integratie in de zorg: implementatie tips uit de praktijk

Applicatie Integratie in de zorg: implementatie tips uit de praktijk Applicatie Integratie in de zorg: implementatie tips uit de praktijk Veel zorginstellingen geven aan informatievoorziening te willen verbeteren. Om bijvoorbeeld de cliënt meer centraal te stellen of Het

Nadere informatie

Verzamelde vragen en antwoorden Agile Applicatie ontwikkeling. Agile Methodiek en Technologie. Zest Application Professionals

Verzamelde vragen en antwoorden Agile Applicatie ontwikkeling. Agile Methodiek en Technologie. Zest Application Professionals Verzamelde vragen en antwoorden Agile Applicatie ontwikkeling Agile Methodiek en Technologie Zest Application Professionals Hoe is de aansluiting op ontwikkelmethoden voor Legacy-systemen? Out of the Box

Nadere informatie

Voorbeelden generieke inrichting Digikoppeling

Voorbeelden generieke inrichting Digikoppeling Voorbeelden generieke inrichting Versie 1.1 Datum 19/12/2014 Status Definitief Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555 4555 (10 ct p/m) e. servicecentrum@logius.nl Documentbeheer

Nadere informatie

Dienstbeschrijving. Efficon Shared Services

Dienstbeschrijving. Efficon Shared Services Dienstbeschrijving voor Efficon Shared Services Datum: 7 juni 2012 Versie: 1.0 Uitgebracht door: 4Minds Services & Solutions Adres Duwboot 5 Email: support@4minds.nl Website: www.4minds.nl Support: 030-221

Nadere informatie

Niveau 2 Medewerker ICT

Niveau 2 Medewerker ICT Wat kunt u van onze studenten verwachten Niveau 2 Medewerker ICT Schooljaar 2012-2013 Semester 2 Klas 2 (20 weken); deze klas is aan het begin van vorig schooljaar begonnen: Voor deze studenten is het

Nadere informatie

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld.

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld. 155 Sport- en spelactiviteiten bevorderen over het algemeen de gezondheid. Deze fysieke activiteiten kunnen echter ook leiden tot blessures. Het proefschrift beschrijft de ontwikkeling en evaluatie van

Nadere informatie

Interactief, real time security management

Interactief, real time security management P2000 en P2000LE SECURITY MANAGEMENT SYSTEEM Interactief, real time security management P2000 Security Management Systeem Schaalbaar, intuïtief en eenvoudig in gebruik Het Johnson Controls P2000 security

Nadere informatie

Digitaal Archief Vlaanderen Stappenplan & Projectfiches

Digitaal Archief Vlaanderen Stappenplan & Projectfiches www.pwc.be Digitaal Archief Vlaanderen Stappenplan & Projectfiches september 2013 1. Inleiding In dit deel van de studie rond het Digitaal Archief Vlaanderen bekijken we het technische stappenplan dat

Nadere informatie

Food Solution & Heemskerk OBUG 2014

Food Solution & Heemskerk OBUG 2014 Food Solution & Heemskerk OBUG 2014 Agenda - Introductie - W. Heemskerk BV - Wat is de Ordina Food Solution? - Waarom de Ordina Food Solution? - Aanpak - Resultaten 2 3 Historie W. Heemskerk BV 1960: Opgericht

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

T-Mobile Netherlands BV

T-Mobile Netherlands BV Juryrapport T-Mobile Netherlands BV Deelname Data Quality Award 2010 Deelnemers Naam: Jos Leber Functie: Sr. Data Manager Inleiding De case van T-Mobile is primair gericht op de kwaliteit van de master

Nadere informatie

Aansluiten op govroam

Aansluiten op govroam Aansluiten op govroam stichting government roaming nederland versie 1.0 februari 2015 1 Geef uw gebruikers toegang tot govroam U vertegenwoordigt een overheidsorganisatie en u wilt uw medewerkers en organisatie

Nadere informatie

Handleiding voor de checklist Overdracht project/change naar beheer. Handleiding : Frédéric van der Vaeren

Handleiding voor de checklist Overdracht project/change naar beheer. Handleiding : Frédéric van der Vaeren Auteur(s) Datum Versie Frédéric van der Vaeren 11/03/2013 2.0 Eigenaar Doelpubliek Bert van Hemelen Gebruikers checklist overdracht project/change naar beheer Handleiding : Handleiding voor de checklist

Nadere informatie

Voorwaarden StUF Testplatform

Voorwaarden StUF Testplatform Voorwaarden StUF Testplatform Datum 14 juli 2014 Versie 1.2.1 (definitief) 1 Versiebeheer Versie- Datum Auteur Status Reden en aard wijziging 1.0 25-11-2011 (KING) In gebruik 1.1 13-06-2013 Robert Melskens

Nadere informatie

Sturen met inzicht op basis van managementinformatie. InfoTopics. Agenda. Conferentie bedrijfsvoering VOSABB

Sturen met inzicht op basis van managementinformatie. InfoTopics. Agenda. Conferentie bedrijfsvoering VOSABB Sturen met inzicht op basis van managementinformatie Conferentie bedrijfsvoering VOSABB Eemnes 16 april 2008 InfoTopics Jong bedrijf met veel ervaring Focus op onderwijs Focus op managementinformatievoorziening

Nadere informatie

Uitstroom + Crebonummer Applicatie- en mediaontwikkelaar; Crebonummer 25187 Niveau Niveau 4

Uitstroom + Crebonummer Applicatie- en mediaontwikkelaar; Crebonummer 25187 Niveau Niveau 4 VOORBLAD FORMAT BLAUWDRUK VAN DE OPLEIDING Algemene informatie Blauwdruk Ontwerper: Isolde Kolkhuis Tanke Ontwerpdatum: 23 september 2015 Versie: 03 Domein: Informatie- en communicatietechnologie Kwalificatiedossier:

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

Testen. Presentatie. Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2

Testen. Presentatie. Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2 Testen Presentatie Open-i Software Services BV, Maarssen Datum : 06-07-2013 Versie : 1.2 Algemeen Tegenwoordig behoeft het belang van testen nauwelijks nog te worden uitgelegd. Binnen organisaties speelt

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement. gineke.snoeren@eagle4s.com

Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement. gineke.snoeren@eagle4s.com Eagle One: Gebruik van geoinformatie bij crisismanagement gineke.snoeren@eagle4s.com Kenmerken van een crisis De rol van informatievoorziening & GIS Eagle One theorie Eagle One - Praktijk Lessons Learned

Nadere informatie

Whitepaper. Exploratory Testing. Waarom doen we dat niet altijd? door Dennis Joele

Whitepaper. Exploratory Testing. Waarom doen we dat niet altijd? door Dennis Joele Whitepaper Exploratory Testing Waarom doen we dat niet altijd? door Dennis Joele Dennis Joele is werkzaam als test designer bij TriOpSys en heeft als zodanig voor de Dienst der Hydrografie van de Koninklijke

Nadere informatie

Service Virtualization @RABOBANK

Service Virtualization @RABOBANK Service Virtualization @RABOBANK TMA Dag 2015 eter Claassen RABOBANK Marc van Lint - IBM Agenda 1. Rabobank Context 2. DevOps Vision 3. roof en Implementeren 4. Voorbeelden 5. Ervaringen & Best ractices

Nadere informatie

Zest Application Professionals Training &Workshops

Zest Application Professionals Training &Workshops Het in kaart krijgen van kwetsbaarheden in Websites & Applicaties en hoe deze eenvoudig te voorkomen zijn, wordt in Applicatie Assessments aangetoond en in een praktische Workshop behandelt. U doet hands-on

Nadere informatie

Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES

Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES Professionele softwareontwikkeling PRODUCTIVITEIT EN KWALITEIT MET FOCUS OP DE GEHELE LEVENSDUUR VAN APPLICATIES ONZE VISIE OP PROFESSIONEEL SOFTWARE ONTWIKKELEN Bij succesvolle softwareontwikkeling draait

Nadere informatie

TARGET2 nieuwsbrief. Inhoud. De TARGET2 nieuwsbrief. Projectplanning TARGET2

TARGET2 nieuwsbrief. Inhoud. De TARGET2 nieuwsbrief. Projectplanning TARGET2 TARGET2 nieuwsbrief Informatie over de migratie van TOP naar TARGET2 januari 2006, nr 2 Inhoud De TARGET2 nieuwsbrief Projectplanning TARGET2 1 1 Migratie naar TARGET2 Het testprogramma 3 3 De meest recente

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

Testing University. A fool with a tool is still a fool

Testing University. A fool with a tool is still a fool Testing University A fool with a tool is still a fool Test Tooling is een must Must? Test Tooling? 2 Als je iets moet kun je dan wel de juiste keuzes maken? Moeten Willen 3 Van moeten naar willen Moeten

Nadere informatie