Economie en Natuur in Brabant Samen Slimmer Investeren!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Economie en Natuur in Brabant Samen Slimmer Investeren!"

Transcriptie

1 Economie en Natuur in Brabant Samen Slimmer Investeren! Het Raveleijn Beraad (Commissie Economie & Natuur)

2 Dit advies is opgesteld door de een breed samengestelde externe commissie, met representanten uit het bedrijfsleven, de kennisinstellingen, de financiële sector, de overheid en de wereld van natuur, landschap en water. Het voorzitterschap was in handen van Bert van Dijk. Over SER Brabant SER Brabant adviseert het provinciaal bestuur over de hoofdlijnen van het te voeren sociaal-economisch beleid. De Raad is een onafhankelijk orgaan dat wordt gefinancierd door bijdragen van de provincie Noord-Brabant, de landelijke SER en de Brabantse Kamers van Koophandel. De provinciale SER is ingesteld op grond van formele besluitvorming door Provinciale Staten en brengt gevraagd en ongevraagd advies uit over vraagstukken die rechtstreeks of door hun uitwerking van belang zijn voor de sociaal-economische ontwikkeling in Brabant. De advieswerkzaamheden worden voor het grootste deel bepaald door de jaarlijkse Kaderbrief van het College van Gedeputeerde Staten. In de Brabantse SER hebben zitting vertegenwoordigers van de organisaties van ondernemers (BZW, MKB Nederland, ZLTO) en werknemers (FNV, CNV, vakbond De Unie). Voorts zijn vaste kwaliteitszetels ingesteld voor vertegenwoordigers van de beide Kamers van Koophandel. De raad laat zich bij het opstellen van adviezen bijstaan door een viertal themacommissies waarin externe expertise uit ondermeer bedrijven en kennisinstellingen is gebundeld.

3 Inhoudsopgave Vooraf 5 Samenvatting 7 I. Context Terugtredende overheid De kunst van het loslaten, beetpakken & versnellen (het nieuwe krachtenveld) Duurzaam ondernemen, autonome trend Green Deals Rangeerterrein De Provincie Verdiencapaciteit Brabantse economie 13 II. Praktijktoets Telos Lessen uit bestaande projecten 14 III. Concept Brabants buitengebied in een metropolitane omgeving (verkiezingsmanifest) Druk op de financiering Investeringsopgave voor Brabant De economische waarde van natuur De waarde van water Transitie Stad en Platteland (koersdocument) Agro-economie (GLB 2014) Vrijetijdseconomie 21 IV. Content Nieuwe uitdagende filosofie IBA-gebiedsaanpak als wenkend perspectief Juridische kaders: onsje minder of juist onsje meer Ondernemerschap centraal Experimenteerruimte ( third spaces ) Nieuwe Verdien Richtingen Slimmer organiseren Slimmer financieren 29 V. Concretiseringsslag Gebiedsontwikkeling 3.0 (operationeel kader) Regionale verbijzondering Aansluiten bij Landschappen van Allure Betrokkenheid grote ondernemingen (initiatief BZW) Procesarchitectuur Focusgebieden (pilots) Convenant Eindhoven Airport 37 VI. Inzet provincie Het spel op de wagen Vijf prioriteiten voor het beleid 38 Samenstelling commissie Economie & Natuur 40

4 Tableaux Vivants ik heb een venster geplant in het midden van een weide een glazen wand van links naar rechts met gratis zicht op groen en als ik me soms eenzaam voel of argeloos gelukkig zoek mij dan niet maar tref mij hier voor mijn Brabantse schilderij waar de seizoenen nog bruusk stilstaan en uitbundig weer verdwijnen voor een klas van madeliefjes die wild uitzwermt en steels een paardebloem omarmt zo zie ik mijzelf versneeuwen in een krans van witte kroost vanmorgen stond er plots een koe voor mijn raam ik heb haar laten staan misschien was ze wel verwonderd over wat ze zag Ann Langeraet 4 SER Brabant

5 Vooraf Van dit literaire pronkjuweel over natuur & landschap naar het Provinciehuis lijkt een verre sprong over een diepe kloof. Een systeemsprong. Welnu, springen is niet meer nodig, want er wordt een brug gebouwd. Vanaf 2014 zijn de provincies financieel verantwoordelijk voor het beheer van de ecologische hoofdstructuur (EHS), een aaneenschakeling van leefgebieden voor planten en dieren. Maar wat gaat dat de facto betekenen, biedt het ook nieuwe kansen? Feit is dat de toekomst van het Brabantse groen zwaar onder druk staat. Het Rijk kort stevig op haar middelen voor natuur- en landschapsontwikkeling en de herijking van het natuur- en landschapsbeleid is daarmee versneld aan de orde. Het dwingt tot een fundamentele koerswijziging. In deze nieuwe politieke realiteit zien we een nieuw krachtenveld ontstaan met een andere verdeling van verantwoordelijkheden tussen het publieke en private domein. Dat biedt echter ook kansen en aanknopingspunten voor nieuwe verdienmodellen. Rode draad in dit advies is dat de regio in de nieuwe politiek-bestuurlijke actualiteit het lef moet hebben om op eigen benen te staan en een eigen koers uit te zetten. En Brabant is in dat opzicht kansrijk. Want hier is het besef gegroeid dat een hightech regio, die zich met de beste van de wereld wil meten, meer nodig heeft dan een bedrijfsleven van wereldklasse. High tech kan niet zonder high green. Het is zoeken naar een optimale regionale dynamiek: economisch, sociaal-cultureel en ruimtelijk. En daar liggen de aanknopingspunten voor een nieuwe landschaps- en natuuraanpak. Niet alleen de provincie, maar ook alle overige stakeholders zullen zich moeten beraden op de nieuwe situatie. De werelden van Economie en Natuur hebben elkaar altijd gewantrouwd. Dat deze twee totaal verschillende culturen nu tot elkaar worden veroordeeld lijkt een ware cultuurschok, hoewel uit dit advies zal blijken dat die werelden in de praktijk al veel dichter bij elkaar zitten dan soms wordt verondersteld. Schokken kunnen naar binnen slaan en leiden tot (verdere) verstarring. Ze kunnen ook het begin van een periode van hernieuwde groei en bloei inluiden, met duurzaamheid als leidraad en met de provincie en ondernemers als aanjagers. Dat is het wenkend perspectief in dit advies. Belangrijke bouwsteen bij de opstelling van dit advies was een kritische toets van de huidige praktijk door Telos. Een reeks lopende projecten en initiatieven is onderzocht op succes- en faalfactoren. Welke lessen kunnen we trekken, waar zitten de aanknopingspunten voor het nieuwe Brabantse model? Het Telos-onderzoek wijst op de beperkingen van het huidige stelsel, op de noodzaak van een systeemsprong. Het onderzoeksrapport is integraal onderdeel van dit advies. Voor de opbouw van het advies gebruiken wij de begrippen context, concept en content. Het zijn begrippen uit de architectuur die ordening kunnen brengen in de veelheid aan feiten, indrukken, opvattingen en meningen die elke dag op ons afkomen. De context is de wereld om ons heen. Ontwikkelingen en factoren die uitermate belangrijk zijn, maar die je niet kunt sturen. Een concept is de mentale voorstel- Economie en Natuur in Brabant 5

6 ling van een abstract, algemeen idee of van een cluster van samenhangende ideeën. Ten slotte de content. Er zijn maar weinig ruimtes of plaatsen waar niets gebeurt, waarvoor zelfs geen programma is. Architecten zegt zo n onbestemde ruimte niets. Er is geen architectonische ruimte zonder gebeurtenis, geen ruimte zonder content Een dergelijke ordening van denken is nodig. We zien namelijk dat er op dit moment, gedwongen door de nieuwe politieke realiteit, overal stevig wordt nagedacht over nieuwe verdienmodellen. Rijpe en groene ideeën gaan over tafel. SER Brabant brengt in dit advies enige ordening aan en zet daarmee de lijnen uit voor een echte systeemsprong. Dit verhaal begint met een opmerkelijke gebeurtenis (zie: 1, Terugtredende overheid), die aan de basis staat van een radicale omkering van waarden. De natuur in brede zin inclusief bodemschatten, flora en fauna wordt steeds nadrukkelijker erkend als een belangrijk ingrediënt voor het leef- en werkklimaat en daarmee van de economie in een bepaald gebied (stad, land, regio). In de rangorde van gebieden kiest de provincie steeds nadrukkelijker positie. Zo profileert Noord-Brabant zich binnen de Europese Unie als een vooraanstaande kennis- en innovatie regio. Om die show te kunnen blijven runnen zijn wetenschappers en andere knappe koppen van wereldformaat nodig en die trekt een provincie als Noord-Brabant vooral aan met aantrekkelijke woon/werk milieus voor kenniswerkers en topvoorzieningen op het gebied van sport en cultuur. Om mee te draaien met de Europese top voor wat betreft kennis en innovatie moet je als (stedelijke) regio een aantal zaken goed voor elkaar hebben, zoals arbeidsmarkt, ondernemerschap, kwaliteit van onderwijs en goede bereikbaarheid. De sociale, culturele en ecologische kwaliteiten van de provincie hebben niet alleen een intrinsieke waarde, maar vormen noodzakelijke randvoorwaarden voor het realiseren van de nieuwe Agenda van Brabant. 6 SER Brabant

7 Samenvatting Probleemstelling Kernvraag voor dit advies is hoe de belangen van de bedrijven in Brabant beter of anders kunnen worden gebundeld met de belangen van natuur en landschap, geheel in de geest van de Agenda van Brabant. Directe aanleiding is dat de provincies vanaf 2014 financieel verantwoordelijk worden voor het beheer en de ontwikkeling van de natuur buiten de gebieden waarvoor internationale verplichtingen gelden (Natura 2000, KRW e.d.). Wij zien dit als een kans voor een nieuwe, inspirerende Brabantse aanpak. Voor de Brabantse financieringsopgave wordt in dit advies uitgegaan van een bedrag van ca. 300 miljoen voor de komende 10 jaar. Veranderende context SER Brabant schetst ingrijpende veranderingen in de context van het natuur- en landschapsbeleid. Als gevolg van de terugtredende overheid gaat het krachtenveld tussen publiek en privaat fors veranderen. In dat veranderend perspectief gaat het vooral om de kunst van het loslaten door de overheid en gezien de aloude overheidsdominantie op dit terrein is dat een ware cultuurschok. De commissie ziet echter vooral ook kansen. Het advies komt met een nieuwe en uitdagende filosofie, waarin natuur en landschap niet langer worden gezien als kostenpost, maar als een meerwaarde voor de regionale economische concurrentiepositie. Gewezen wordt in dit verband ook op de onomkeerbare trend van duurzaam ondernemen in het bedrijfsleven en de omvangrijke reeks van green deals die inmiddels zijn gesloten. Hamvraag is nu hoe de financiering van natuur en landschap meer direct in verband kan worden gebracht met de verdiencapaciteit van de Brabantse economie, die jaarlijks ongeveer 65 miljard bedraagt. Waar zitten de nieuwe hefbomen en wat betekent dat voor het provinciale en regionale beleid? Praktijktoets Eén van de bouwstenen voor dit advies is een onderzoek van Telos naar de ervaringen in een 15-tal lopende projecten. Deze praktijktoets wijst uit dat er bij bedrijven en private partijen weliswaar best bereidheid is om te investeren in natuur en landschap, maar dat de huidige systematiek onvoldoende aanknopingspunten biedt en niet tot het gewenste succes zal leiden. Geconcludeerd wordt dat er een schaalsprong nodig is, met fundamentele veranderingen ten aanzien van zaken als ownership en functieflexibiliteit van grondgebruik. In dat kader worden suggesties gedaan voor slimmer organiseren en slimmer financieren. Belangrijk signaal is overigens dat er in het huidige stelsel onvoldoende vertrouwen bestaat tussen overheden en bedrijven. Dat heeft in belangrijke mate te maken met juridisering en doorgeschoten bureaucratie en regelgeving. Het advies wijst in dit verband op de noodzaak van het vermaatschappelijken van natuurdoelen. Concept Voor de nieuwe koers van het natuur- en landschapsbeleid, en met name de private financiering ervan, wordt in het advies gewezen op een aantal relevante ontwikkelingen die Economie en Natuur in Brabant 7

8 interessante conceptuele aanknopingspunten bieden. Genoemd worden ondermeer het topsectorenbeleid van het ministerie van EL&I, de maatschappelijke innovatieagenda rond thema s als health, food en energie, de vrijetijdseconomie en het nieuwe Europese landbouwbeleid vanaf 2014 (GLB 2014). Op deze cross-over gebieden zit in potentie veel nieuwe draagkracht voor natuur en landschap, maar dat vraagt wel om nieuwe concepten en allianties. Dit advies komt met een uitdagende filosofie en presenteert een nieuwe koers. Daarbij wordt aangesloten bij het koersdocument Stad en Platteland, eind 2011 gepresenteerd als nieuwe koers voor het Brabantse platteland. Naar het oordeel van SER Brabant is dit een belangrijke eerste stap voor een nieuwe aanpak, omdat er meer ruimte komt voor bedrijven en burgers. Er is echter verdergaande vernieuwing nodig, door echte verbindingen te zoeken met de stedelijke gebieden. Daar zit immers een belangrijk deel van de verdiencapaciteit van de economie. De gewenste bundeling van beleid en middelen vraagt in onze optiek voor een echte schaalsprong. Belangrijk uitgangspunt in de voorstellen van SER Brabant is dat economie en natuur als evenwaardig worden beschouwd. Zoals bekend is dat niet de gangbare praktijk in de ruimtelijk-economische modellen. Tevens vraagt de nieuwe koers om een mental shift want uitgangspunt moet worden dat zowel de natuur als het bedrijfsleven eraan moeten kunnen verdienen. Het vraagt nieuwe business of verdienmodellen. Nieuwe Verdienrichtingen Langs twee hoofdlijnen slim financieren en slim organiseren wordt in dit advies een scala aan nieuwe verdienrichtingen gepresenteerd. SER Brabant komt dus niet met één of enkele gedetailleerd uitgewerkte nieuwe verdienmodellen, omdat die in de praktijk vorm en inhoud moeten krijgen. Bij de inventarisatie van nieuwe verdienrichtingen wordt tevens onderscheid gemaakt tussen optimaliseren en herontwerpen (compleet vernieuwen) en daarmee ontstaat een matrixschema aan opties. Stelling is dat het debat in Brabant nu vooral moet gaan over herontwerpen, omdat optimaliseren binnen de bestaande mogelijkheden hoe waardevol ook te weinig soelaas zal bieden. Als het gaat om herontwerpen staat gebiedsontwikkeling 3.0 centraal in het denken van SER Brabant, dit wordt gepresenteerd als operationeel kader. Het natuur- en landschapsbeleid zoekt in die visie aansluiting bij de economische strategische agenda s van de regio s. Gepleit wordt voor de totstandkoming van regionale masterplannen voor gebiedsontwikkeling, waarin overheden en hun stakeholders gezamenlijke ambities formuleren over natuur, landschap en biodiversiteit. In die setting worden de juridische kaders (EU) volgens SER Brabant eerder een stimulans dan een last. In het verlengde van het voorgaande opteert SER Brabant voor het ontwikkelen van regionale natuur- en landschapsfondsen. Actueel voorbeeld is de overeenkomst over het regionaal fonds Eindhoven Airport, waaraan op dit moment wordt gewerkt. Het instellen van regionale fondsen is gekoppeld aan de filosofie om processen fundamenteel anders, dat wil zeggen aan de voorkant, te gaan regelen. De meerwaarde voor het bedrijfsleven is dat dit voorkomt dat men in lange juridische processen vervalt die veel geld gaan kosten. Het is beter dat geld in de kwaliteit van de omgeving te steken. Dit vereist echter wel een principiële inspanning en gebaar van zowel de natuurorganisaties als het bedrijfsleven. Deze gedachte is cruciaal voor het nieuwe denken over economie en natuur. Concretiseringsslagen Er wordt geëindigd met handreikingen voor operationalisering. De Brabantse opgave krijgt een regionale verbijzondering door aansluiting te zoeken bij de vier Brabantse samenwerkingsregio s en de op deze schaal ontwikkelde economische strategische agenda s (het economisch DNA van de regio s). Dringend advies is niet eerst in grote 8 SER Brabant

9 structuren te denken, maar bij voorkeur te starten met concrete projecten. Interessant is het om waar mogelijk aansluiting te zoeken bij de Landschappen van Allure, in welk kader de provincie een stevig investeringsbudget heeft gereserveerd vanuit de Essent-gelden ( 56,2 mln.). Dit budget moet in onze visie deels dienen als aanjaaggeld voor nieuwe publiekprivate arrangementen gericht op het maken van echte allure. Het advies duidt een aantal concrete pilotgebieden aan waar interessante nieuwe verbindingen kunnen worden gemaakt. Aanbevolen wordt om bij voorkeur aan te sluiten bij concrete probleemeigenaren, vaak grotere bedrijven. Om nieuwe publiek-private ontwikkelingen in de regio op gang te brengen, is de betrokkenheid van ondernemers en met name de grotere bedrijven namelijk cruciaal. In verband daarmee wordt een door de BZW aangekondigd initiatief omarmd; deze ondernemingsorganisatie heeft gemeld convenantpartner te willen zijn voor de op Brabants niveau te sluiten Green Deal Economie & Natuur. Het spel op de wagen Dit advies pleit in feite voor het voeren van een tweesporenbeleid: via projecten wordt toegewerkt naar nieuwe kaders, waarin de bedrijven zich verbinden aan de doelen van natuur en landschap. Het gaat in eerste instantie om concrete, soms ook kleinschalige win-win projecten gericht op het vergroten van ondernemingsruimte en het verbeteren van de landschappelijke kwaliteit. Hamvraag is nu hoe het spel op de wagen kan komen. In onze visie speelt de provincie daarbij een doorslaggevende rol, vergelijkbaar met BHPaanpak (herstructurering bedrijventerreinen). Vernieuwende initiatieven moeten worden uitgelokt en concrete doelstelling zou moeten zijn dat er binnen een half jaar wordt gestart met een 4-tal projecten nieuwe stijl. Kernvraag voor de provincie is of men bereid is het oude los te laten en te kiezen voor een systeemsprong. Ofwel, is er bereidheid te acteren vanuit een andere dan de traditionele machtsrol? Naar aanleiding van deze strategische kernvragen eindigt het advies met de volgende vijf beleidsprioriteiten voor de provincie: 1. Zet de marsroute uit naar een nieuwe, eigen Brabantse koers Economie & Natuur vanaf 2014 en creëer de juiste bestuurlijke en planologische randvoorwaarden 2. Profileer Brabant als proeftuin voor innovatie en bied in concrete pilotgebieden operationele voorwaarden voor een regionale strategische aanpak van economie en natuur, in dit advies aangeduid met gebiedsontwikkeling Maak de shift van overheidsdominantie naar marktgeoriënteerd denken ( kunst van het loslaten ); schep maximale experimenteer- en ondernemingsruimte ( third spaces ) voor het in de praktijk ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen 4. Zet investeringsbudget van de Agenda van Brabant in, vanuit de verschillende compartimenten, als versneller voor de nieuwe Brabantse koers natuur & landschap 5. Richt samen met kennisinstellingen en bedrijven een expertisecentrum in voor het bundelen van kennis en onderzoek op dit nieuwe terrein Economie en Natuur in Brabant 9

10 I. Context 1. Terugtredende overheid De provincies zijn vanaf 2014 financieel verantwoordelijk voor het natuurbeleid, met uitzondering van de gebieden waarvoor internationale verplichtingen gelden (Natura 2000, KRW, Biodiversiteitsverdrag), deze blijven onder rijksverantwoordelijkheid. Het Rijk voegt daartoe vanaf 2014 jaarlijks 105 mln. (prijspeil 2011) toe aan het Provinciefonds. Daarnaast krijgen de provincies de inrichting van het landelijk gebied, het regionale beleid voor recreatie en toerisme, het landschap, de structuurversterking van de landbouw en leefbaarheid in hun portefeuille. De bestuurlijke heroriëntatie van het Rijk wordt onderbouwd en uitgewerkt in de Visienota bestuur en bestuurlijke inrichting. Het kabinet geeft hierin weer hoe het overheidsapparaat en de bestuurlijke inrichting moeten worden vereenvoudigd. 2. De kunst van het loslaten, beetpakken & versnellen (Het nieuwe krachtenveld) De kunst van het loslaten: het kabinet beoogt een krachtige, kleine (compacte) en dienstverlenende overheid die slagvaardig kan opereren. Het bestuur zal met minder belastinggeld, minder ambtenaren, minder regels en minder bestuurders moeten functioneren, op basis van de uitgangspunten je gaat erover of niet en je levert tijdig. Niet door terugtred, niet door alles maar aan de markt over te laten, maar door een doelmatiger organisatie en een werkwijze die veel meer steunt op maatschappelijke kracht en dynamiek. Niet voor, maar door mensen, denken en doen. 1 De kunst van het beetpakken: niet alles oppakken wat een ander in dit geval de rijksoverheid laat vallen. Provincies moeten hun eigen profiel ontwerpen en bewaken. Essentieel is daarbij de vraag: kun je als provincie het verschil maken? En, zo ja, waar? Noord- Brabant beantwoordt die vraag als volgt: Het eigentijdse bestuurlijke profiel van de provincie draait volgens ons om ruimte, economie en de wisselwerking tussen beide. In de vorige eeuw heeft de provincie een sterke positie gekregen op het domein van de ruimtelijke ontwikkeling en fysieke omgeving en inrichting. Daar liggen onze kerntaken en zijn we wettelijk bevoegd. In lijn met het advies van de Commissie-Lodders zien wij een toenemende rol voor de provincie weggelegd in het ruimtelijk-economische domein. Wij willen focussen op de taken die van oudsher tot onze core business behoren. Voor meer informatie, zie: Agenda voor Brabant. De kunst van het versnellen: Nederland doet er veel te lang over om de omslag naar een duurzame economie te maken. Veel initiatieven lopen vast in regelgeving en procedures. Daar zijn diverse redenen voor. Duurzaamheid blijft als concept nog te veel in de theoretische sfeer en in de waan van papieren akkoorden hangen. Wil het effect hebben op de manier waarop mensen daadwerkelijk leven en succes boeken, dan moet het ook in de praktijk wortel 1 Visienota Bestuur en bestuurlijke inrichting: tegenstellingen met elkaar verbinden, visie kabinet SER Brabant

11 schieten. Niet alleen bij de overheid, maar ook in het bedrijfsleven, bij individuele burgers en maatschappelijke instellingen. De rijksoverheid lange tijd monopolist in natuurbeheer en landschapsontwikkeling is niet vastberaden genoeg, anders zouden de vooral in ondernemerskring veelvuldig bekritiseerde barrières, zoals regelgeving en procedures, al lang zijn opgeruimd en zou de provincie met publieke en private partners al in het gat gesprongen zijn. 3. Duurzaam Ondernemen, autonome trend De afgelopen zes, zeven jaren rijpt bij ondernemers het inzicht dat duurzaamheid niet alleen geld kost, maar ook kansen biedt. Nieuwe producten, diensten en werkwijzen van innovatieve starters zoeken een weg naar potentiële afnemers. Sommige sneuvelen onderweg, maar per saldo zijn investeringen in duurzaamheid bijzonder renderend, zo blijkt uit onderzoek van Robeco. De beste duurzame bedrijven boekten over de periode een extra rendement van 16,1%. In de long/short-portefeuille was dit extra rendement zelfs 33,7%! Geen wonder dat steeds meer bedrijven worden aangetrokken door het innovatie potentieel van deze veel belovende nieuwe industrietak.2 Duurzaam ondernemen is een dwingende trend in de opvatting van het bedrijfsleven. Dat geldt zowel voor ondernemers als werknemers. Dit werd onlangs bevestigd door de BZW, die ter voorbereiding van haar strategienota onderzoek heeft gedaan naar de prioriteiten van hun leden. Duurzaamheid blijkt samen met arbeidsmarkt en onderwijs in de top drie van werkgeversprioriteiten te staan. Dat er ook bij werknemers een sterk groeiende aandacht is voor duurzaamheid en een groene bedrijfsomgeving wordt bevestigd door recent onderzoek3. Dit onderstreept dat er, meer dan in het verleden, kansen liggen om het bedrijfsleven te betrekken bij natuuren landschapsontwikkeling. 4. Green Deals De Engelse taal leent zich beter voor het maken van kop en tussenkop dan het Nederlands. Green Deal roept associaties op met de New Deal4 en met Greenwheels5, maar ook met concrete afspraken over duurzaamheid, al dan niet schriftelijk vastgelegd en voorzien van handtekeningen. Op 3 oktober 2011 hebben de ondernemingsorganisaties VNO-NCW, MKB Nederland en LTO Nederland samen met Natuur & Milieu en MVO Nederland bijvoorbeeld hun handtekening gezet onder een Groene Groei Deal met de overheid. Deze Groene Groei Deal omvat een serie ondertekende sector- en bedrijfsdeals (59) die in de komende jaren verder zal worden uitgebreid. Zo neemt de KLM zich voor om 200 keer van Amsterdam naar Parijs te vliegen op afgewerkt frituurvet en willen Desso en Van Gansewinkel tapijtafval recyclen. Essent, Nederlandse Groen Gas Maatschappij en Friesland Campina richten zich op vergisting van mest tot vloeibaar biogas. Minder spectaculair misschien, maar zeker zo belangrijk zijn de praktijkvoorbeelden waarbij stedenbouwkundige uitbreiding en aanleg van bedrijventerreinen tegelijk ook winst voor de natuur hebben opgeleverd. Winsten uit grondverkoop zijn geïnvesteerd in groen. Bijvoorbeeld in de Reeshof in Tilburg (natuur langs de Donge), de wijk Markiezaat in Bergen op Zoom, de High Tech Campus Eindhoven en een Kempisch bedrijventerrein te Bladel. Meer voorbeelden in de handleiding Biodiversiteit gemeenten 2 Keijzers, G. & J. Wempe, 2008, Entrepeneurship, Innovation and Sustainability, in: W. Burggraaf, R. Floren & J. Kunst, The Entrepeneur & The Entrepeneurship Cycle, Van Gorkum, Assen. 3 Groen werkt beter, Kansen voor bedrijventerreinen en natuur, Henk Bouwmeester (red), SDI De New Deal was de naam van het programma waarmee de Amerikaanse president Roosevelt zijn land in 1932 uit de Grote Depressie wilde trekken. 5 Greenwheels exploiteert leenauto s waar mensen alleen maar voor betalen als ze de betreffende auto s ook echt gebruiken. Economie en Natuur in Brabant 11

12 Kaartje 1: Gebiedsgerichte topclusters Verder zijn er plannen om bedrijventerreinen deels ter beschikking te stellen van de natuur. In 2012 begint een proef op vier locaties. De betreffende bedrijventerreinen gaan als verbinding fungeren tussen natuurgebieden. Hierdoor zouden planten en dieren zich beter kunnen verspreiden, waardoor ze in het wispelturige Nederlandse klimaat meer kans hebben om te overleven. Elf grote bedrijven (stand 13 december 2011) hebben zich bij het initiatief aangesloten, waaronder DSM, Akzo- Nobel, Philips, KLM, Nutreco, ABNAmro en DHV. Deze ondernemingen fungeren als aanjager. 5. Rangeerterrein De Provincie De EU wordt langzaam maar zeker dominanter, het rijk decentraliseert, en de provincie wordt steeds meer een rangeerterrein voor de overheid en de private sector, een platform voor joint action. Aan de kant van de overheid staan de gemeenten, waterschappen en (semi) overheidsinstellingen als TU/e, UvT, ziekenhuizen en overige zorg- en onderwijsinstellingen. Aan de kant van de private sector staan de individuele bedrijven, de provinciaal georganiseerde belangenverenigingen als BZW, MKB, ZLTO, brancheorganisaties, vakbonden, BMF, Brabants Landschap, Natuurmonumenten, etc. Movers en shakers In dit nieuwe krachtenveld spelen individuele ondernemers en (hun) ondernemingen steeds meer de rol van aanjager (mover). Degenen die de crisis hebben doorstaan, zijn klaar voor nieuwe uitdagingen. Zij hebben schoon genoeg van het achteruit verdedigen en loeren op de counter. De aanvallers onder hen (koplopers, avant gardisten) zoeken de ruimte op en die ligt bij alles wat met duurzaamheid te maken heeft. Het kan wat lijden. Nederlandse bedrijven staan er financieel helemaal niet zo slecht voor. Zeker niet als je het vergelijkt met de Nederlandse huishoudens. De totale schuld 12 SER Brabant

13 van alle Nederlandse huishoudens overtreft het bruto binnenlands product (bbp)6 met 4% (cijfers 2008). Daarmee zijn de Nederlandse gezinnen Wereldkampioen schulden maken. De banken behoren met 99% bbp tot de shakers. De overheid doet het met een totale schuld van 60% bbp het best, maar bezuinigt niettemin om ideologische en bedrijfskundige redenen de compacte overheid. Bedrijven hebben met een totale schuld van 89% bbp weliswaar ook weinig ruimte voor wilde avonturen, maar als er een kans is op hernieuwde economische en maatschappelijke voorspoed, dan ligt die hier. Als er één stakeholder is die de Nederlandse economie en samenleving uit de crisis kan trekken, dan is dat het bedrijfsleven. Maar het management daar zal eerst massaal de knop om moeten draaien van business as usual naar duurzaam. De decentralisatie van het natuurbeleid is hiervoor een mooie testcase. 6. Verdiencapaciteit Brabantse economie Noord-Brabant heeft een uitstekende uitgangspositie in het kader van het landelijk topsectoren beleid van het ministerie van Economie, Landbouw & Innovatie. Brabant heeft comparatieve voordelen in ten minste vijf clusters: high tech systems & automotive (de Brainportregio mag zich het centrum van het land noemen), food & agro, lifescience, logistiek en aerospace & maintenance (onderhoud van vliegtuigen en andere hoogwaardige apparatuur). Door clustering van bedrijven en kennisinstellingen ontstaat een gigantische innovatie potentie die Noord- Brabant geen windeieren legt. De toegevoegde waarde (verdiencapaciteit) van de Brabantse economie bedraagt jaarlijks in totaliteit zo n 65 miljard Euro. Dat is wat alle bedrijven in Noord-Brabant samen aan waarde toevoegen aan ingekochte goederen en diensten. Het aandeel van de in bovenstaand schema aangegeven topclusters bedraagt ca. 23 miljard Euro, of wel ongeveer 35% van het Bruto Regionaal Product. Het aandeel in de totale exportwaarde van onze Brabantse economie is hoger en bedraagt zelfs ruim 50%. 6 Bruto Binnenlands Product (BBP) is het totale inkomen dat gedurende een jaar in heel Nederland wordt verdiend Economie en Natuur in Brabant 13

14 II. Praktijktoets Telos 7. Lessen uit bestaande projecten Ten behoeve van dit advies heeft Telos, het Brabants centrum voor duurzame ontwikkeling, onderzoek gedaan naar de ervaringen die zijn opgedaan met bestaande projecten gericht op de duurzame ontwikkeling van economie en natuur. In totaal heeft Telos een 15-tal projecten geanalyseerd. De projecten zijn zowel publiek als privaat van karakter en variëren in fases van planvorming, realisatie en beheer. In onderstaand schema zijn de onderzochte projecten gerangschikt, het betrof zowel projecten op het gebied van landschapsbeheer als het ontwikkelen van bedrijventerreinen, woningbouw en sponsoring: Algemene conclusie uit dit onderzoek is dat er best bereidheid is bij bedrijven en andere private partijen om te investeren in de ontwikkeling, maar dat de huidige systematiek daarin in onvoldoende mate kan voorzien. Het huidige stelsel is vooral defensief van aard en het is bureaucratisch, met rigide en ingewikkelde regelgeving. Telos concludeert uit de interviews dat investeringen in de natuur op dit moment vooral als kostenpost worden ervaren. Feitelijke situatie is dat het overgrote deel van de middelen voor beheer van natuur en landschap afkomstig zijn van de overheid. Waar private partijen bijdragen aan natuurontwikkeling, gaat het bovendien in het merendeel van de gevallen om natuurcompensatie. Bij compensatie worden de gevolgen van een ingreep in de natuur bestreden door ergens anders natuur te ontwikkelen. In de praktijk betekent dit dat voor de ontwikkeling van woningbouw of bedrijfsgebouw een financiële vergoeding wordt bepaald om natuur mee te kunnen ontwikkelen, zgn. rood voor groen projecten. Publiek Privaat Planvorming Realisatie Beheer Levende Beerze Maashorst De Groote Wielen Brainport De Peel Het Groene Woud Lifescape Eindhoven Airport Moerenburg AFC Nieuw Prinsenland Duurzaam industriepark Cranendonck FujiFilm Efteling Industrieterrein Moerdijk Bedrijventerrein Saxe Gotha Schema 1: Overzicht getoetste plannen en projecten (Telos onderzoek) 14 SER Brabant

Economie en Natuur in Brabant Samen Slimmer Investeren!

Economie en Natuur in Brabant Samen Slimmer Investeren! Economie en Natuur in Brabant Samen Slimmer Investeren! Het Raveleijn Beraad (Commissie Economie & Natuur) Dit advies is opgesteld door de een breed samengestelde externe commissie, met representanten

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Alles van waarde is weerloos over landschap, herijking EHS groen blauwe diensten

Alles van waarde is weerloos over landschap, herijking EHS groen blauwe diensten Alles van waarde is weerloos over landschap, herijking EHS groen blauwe diensten Gerbrand van t Klooster LTO Nederland Coördinator ruimtelijke ordening Waarden van het landschap, RLG (1996): ruimte en

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Aanleiding Agenda van Brabant Topregio kennis en innovatie Leef- en vestigingsklimaat

Nadere informatie

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007 K a n s e n voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t Onderzoeksrapport Mei 2007 Opdrachtgever: Uitvoerenden: In samenwerking met: Provincie Noord-Brabant Brabants Landschap Brabants Particulier

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

Provinciaal blad 2012, 44

Provinciaal blad 2012, 44 ISSN 0920-105X Provinciaal blad 2012, 44 Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 28 augustus 2012, nr. 80B5BE58, tot instelling van de AVP-gebiedscommissie Vallei en Heuvelrug (Instellingsbesluit

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta Resultaten Advies en Initiatiefraad Nationaal Landschap IJsseldelta 29 november 2013 Nationaal Landschap IJsseldelta is in verandering. Transitie noemen we dat. We bereiden ons voor op een andere manier

Nadere informatie

Agenda workshop De vrijetijdssector en gebiedsontwikkeling

Agenda workshop De vrijetijdssector en gebiedsontwikkeling Agenda workshop De vrijetijdssector en gebiedsontwikkeling 1. Voorstelronde 2. Presentatie Rob Berkers: theoretisch 3. Presentatie Lennert Langerak: praktisch 4. Discussie 5. Afsluiting De vrijetijdssector

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020.

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. Gebiedsprogramma 2016-2020 Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. 1 Integrale gebiedsopgaven Initiëren, faciliteren en uitvoeren van integrale gebiedsopgaven

Nadere informatie

Rol PBL in het natuurbeleid Netwerk Land en Water. Petra van Egmond 21 maart 2014

Rol PBL in het natuurbeleid Netwerk Land en Water. Petra van Egmond 21 maart 2014 Rol PBL in het natuurbeleid Netwerk Land en Water Petra van Egmond 21 maart 2014 Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) Het PBL draagt bij aan de kwaliteit van de politiek-bestuurlijke afweging door het

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Symposium Zoogdiervereniging De toekomst van de Natuursector 27 januari 2012

Symposium Zoogdiervereniging De toekomst van de Natuursector 27 januari 2012 Symposium Zoogdiervereniging De toekomst van de Natuursector 27 januari 2012 prof. mr. Friso de Zeeuw praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft directeur Nieuwe Markten Bouwfonds Ontwikkeling De

Nadere informatie

Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie

Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie Een initiatief IUCN-Nederland en VNO-NCW met deelname van: Bedrijfsleven Shell, FrieslandCampina, DSM Recron, IDH Initiatief Duurzame Handel LTO Nederland Natuur- en milieuorganisaties Natuurmonumenten,

Nadere informatie

POP-3. Plattelands Ontwikkelings Programma 2014-2020. Informatiebijeenkomst Europese Fondsen november 2014 POP3

POP-3. Plattelands Ontwikkelings Programma 2014-2020. Informatiebijeenkomst Europese Fondsen november 2014 POP3 Informatiebijeenkomst Europese Fondsen november 2014 POP3 POP-3 Plattelands Ontwikkelings Programma 2014-2020 1 Provincie Zeeland Uitvoering POP-3: Johan Wandel Boy Saija Arjon Copper Programma Zeeuws

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

dit* doorpakken in topsectoren

dit* doorpakken in topsectoren dit* doorpakken in topsectoren dit*doorpakken in topsectoren dit* is een prioriteitenprogramma. dit* zijn de maatregelen die nodig zijn om de groei van de Brabants-Zeeuwse economie te stimuleren, als voortrekker

Nadere informatie

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel

Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het allemaal? Ontdek het met uw eigen Verdienmodel Voor wie doet u het eigenlijk allemaal? Veel ondernemers werken met passie aan hun product of dienst. Dan komt het weleens voor dat ondernemers

Nadere informatie

Een. ondernemende EHS. voor Brabant

Een. ondernemende EHS. voor Brabant Een ondernemende EHS voor Brabant Een ondernemende EHS voor Brabant Natuur- en landschapsontwikkeling is belangrijk voor een mooi, gevarieerd en aantrekkelijk Brabants platteland. Brabantse boeren en tuinders

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Samen werkt beter. De partners. Samenwerken aan toekomstbestendige ontwikkeling met een balans tussen economie en ecologie

Samen werkt beter. De partners. Samenwerken aan toekomstbestendige ontwikkeling met een balans tussen economie en ecologie De partners De 15 partners van zijn: Landschap Overijssel, LTO Noord, Natuur en Milieu Overijssel, Natuurlijk Platteland Oost, Natuurmonumenten, Overijssels Particulier Grondbezit (OPG), provincie Overijssel,

Nadere informatie

ONS KENMERK BIJLAGE(N) ONDERWERP DATUM ld/avdw/br.010.077 - Investeringen 1 e tranche Agenda van Brabant (PS 61/10A)

ONS KENMERK BIJLAGE(N) ONDERWERP DATUM ld/avdw/br.010.077 - Investeringen 1 e tranche Agenda van Brabant (PS 61/10A) College van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant Postbus 90151 5200 MC s-hertogenbosch ONS KENMERK BIJLAGE(N) ONDERWERP DATUM ld/avdw/br.010.077 - Investeringen 1 e tranche Agenda van Brabant (PS 61/10A)

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer

Twentse landbouw in nieuw krachtenveld. Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Twentse landbouw in nieuw krachtenveld Gerko Hopster &JurgenNeimeijer Programma Voorstellen Stellingen Presentatie trends en ontwikkelingen Discussie Conclusies en afronding Pratensis Adviesbureau voor

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Raadsvoorstel Vergadering: : 28 april 2008 Agendanummer : 7 Opiniërende vergadering : 14 april 2008 Portefeuillehouder : L.C.J. Lijmbach Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Aan de raad,

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

Verklaring van Hoog & Droog

Verklaring van Hoog & Droog Verklaring van Hoog & Droog Aangenomen bij acclamatie op woensdag 6 juni bij Burgers Zoo te Arnhem Over de andere kant van de Delta Verklaring van Hoog & Droog Conclusies en adviezen geformuleerd tijdens

Nadere informatie

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar.

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. Naar Groningen 2.0 Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. In het laatste jaar van deze statenperiode

Nadere informatie

3 Q NOV. 2010. 2010-62.458/48/A.20, LGW 284674 Galen Last L.J. van (050)316 4193

3 Q NOV. 2010. 2010-62.458/48/A.20, LGW 284674 Galen Last L.J. van (050)316 4193 o [p[r vdöi] De /& groningen o Martinikerkhof 12 Postbus 610 9700 AP Groningen Aan de leden van Provinciale Staten, de heren Luitjens en Blom. a- C/) 050 316 49 33 Datum Briefnummer Zaaknummer Behandeld

Nadere informatie

EU subsidies voor KRW opgaven

EU subsidies voor KRW opgaven EU subsidies voor KRW opgaven Themabijeenkomst op 26 november 2015 Govert Kamperman en Wimjan van der Heijden Waar staan we bij stil Kerndoelstellingen Europa Europa 2020-strategie EU subsidies, waar begint

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

LEADER Kempenland. Samen investeren in een leefbaar platteland

LEADER Kempenland. Samen investeren in een leefbaar platteland LEADER Kempenland Samen investeren in een leefbaar platteland Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling; Europa investeert in zijn platteland Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling;

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

www.salland.ltonoord.nl

www.salland.ltonoord.nl Workshop Gebiedscoalities door Ben Haarman voorzitter LTO Salland en Herman Menkveld voorzitter ANV Salland LTO Salland Beter samen Ondernemen Dan samen Ondergaan! ltosalland1@gmail.com www.salland.ltonoord.nl

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

B-107 Green Deal Icoonproject recreatiegebieden en natuur Veluwe

B-107 Green Deal Icoonproject recreatiegebieden en natuur Veluwe B-107 Green Deal Icoonproject recreatiegebieden en natuur Veluwe Ondergetekenden 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen, handelend als bestuursorgaan,

Nadere informatie

Advies Regiocommissie Rivierenland over de Omgevingsvisie Gelderland. 22-2-2013 Regiocommissie Rivierenland

Advies Regiocommissie Rivierenland over de Omgevingsvisie Gelderland. 22-2-2013 Regiocommissie Rivierenland Advies Regiocommissie Rivierenland over de Omgevingsvisie Gelderland 22-2-2013 Regiocommissie Rivierenland Inhoud Inleiding... 2 I. Snapshot Rivierenland 2013... 2 II. Toekomstbeeld Rivierenland 2040...

Nadere informatie

Financiële vertaling Profiel provincies

Financiële vertaling Profiel provincies Financiële vertaling Profiel provincies De provincies leveren al een forse bijdrage aan het op orde brengen van de overheidsfinanciën. In de periode 2008-2011 wordt jaarlijks 200 miljoen euro bijgedragen

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

Europa wil slim, duurzaam en inclusief

Europa wil slim, duurzaam en inclusief Europa wil slim, duurzaam en inclusief Noord-Nederland bereidt zich intensief voor op de Europese programma s in de periode 2014 2020. Het SNN biedt u met dit bericht inzicht in voortgang en verwachtingen.

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013

Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Excursie Bestuurlijk Platform Peelnetwerk, Vrijdag 27 september 2013 Jean van Zeeland Senior beleidsadviseur Programmamanager j.vanzeeland@sre.nl 0652065753 Naar een gemeenschappelijk ruimtelijk beeld

Nadere informatie

Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit

Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit Landschap en Ruimtelijke Kwaliteit Even terugkijken Successen van de afgelopen tijd Uniek systeem voor duurzaam beheer Zelfstandige Landschapsfondsen Betrokkenheid ANV s en andere lokale partijen Voorbeeld

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Alternatieve locaties Hoeksche

Alternatieve locaties Hoeksche Alternatieve locaties Hoeksche Waard Nieuw Reijerwaard / Westelijke Dordtse Oever Nota Ruimte budget 25 miljoen euro (11 miljoen euro voor Nieuw Reijerwaard en 14 miljoen euro voor Westelijke Dordtse Oever)

Nadere informatie

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Kempen broedplaats voor grensoverschrijdende samenwerking Meer dan 250 ondernemers, bestuurders en intermediairs uit Nederland en België waren aanwezig

Nadere informatie

Verkiezingsmanifest Groene Ruimte voor Provinciale Staten van Zuid-Holland

Verkiezingsmanifest Groene Ruimte voor Provinciale Staten van Zuid-Holland Verkiezingsmanifest Groene Ruimte voor Provinciale Staten van Zuid-Holland Op de bres voor de kwaliteit van het buitengebied! Ruimte Landschap Robuust watersysteem Natuur Recreatie om de stad Landbouw

Nadere informatie

LEADER in POP3. Voorlichting over achtergronden, eisen en procedures? Met deze informatie kunt alvast aan de slag* Ochtend programma

LEADER in POP3. Voorlichting over achtergronden, eisen en procedures? Met deze informatie kunt alvast aan de slag* Ochtend programma *Deze presentatie wordt gedurende 2014 geactualiseerd zodra nieuwe informatie beschikbaar is LEADER in POP3 Ochtend programma Voorlichting over achtergronden, eisen en procedures? Met deze informatie kunt

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011 Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland Is het rijk aan zet? 1 Voorstudie PBL (2009) Speerpunten klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling: 1. Waterveiligheid 2. Zoetwatervoorziening 3. Klimaatbestendige

Nadere informatie

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis INHOUD 1. Inleiding 2. Pilot laadinfrastructuur Brabant 3. Overwegingen 4. Doelstellingen 5. Gefaseerde

Nadere informatie

Commissie Economie, Mobiliteit en Grote Stedenbeleid

Commissie Economie, Mobiliteit en Grote Stedenbeleid Griffie Commissie Economie, Mobiliteit en Grote Stedenbeleid Datum commissievergadering : - DIS-stuknummer : 1521160 Behandelend ambtenaar : Hans Zwepink Directie/bureau : Griffie / PE Nummer commissiestuk

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Ruimte voor Limburg. Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans

Ruimte voor Limburg. Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans Ruimte voor Limburg Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans Colofon Uitgave: Provincie Limburg Postbus 5700 6202 MA Maastricht Tel.: +31 (0)43 389 99 99 Fax: +31 (0)43 361 80 99 E-mail: postbus@prvlimburg.nl

Nadere informatie

Nieuwe verdienmodellen en verrassende coalities! Hans Huijbers

Nieuwe verdienmodellen en verrassende coalities! Hans Huijbers Nieuwe verdienmodellen en verrassende coalities! Hans Huijbers Voorzitter ZLTO Kort voorstellen Hans Huijbers Melkveehouder in De Kempen (Wintelre) Sinds november 2009 voorzitter ZLTO Portefeuille Duurzaam

Nadere informatie

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4

F4: Investeren in trekkracht. Samenvatting. Verkenning economische samenwerking F4 Samenvatting Verkenning economische samenwerking F4 1 Samenvatting Aanleiding voor de verkenning De vier grootste gemeenten van Fryslân - Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Smallingerland en Heerenveen, kortweg

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Werkende bedrijventerreinen

Werkende bedrijventerreinen Werkende bedrijventerreinen Dr. Cees-Jan Pen, programmamanager Platform31/Lector Vastgoed Fontys 1 Mijn agenda Bedrijventerreinen hoger op de politieke agenda: banen, mkb, leefbaarheid, economisch belang

Nadere informatie

Iv3-Informatievoorschrift-2017 Provincies

Iv3-Informatievoorschrift-2017 Provincies Iv3-Informatievoorschrift-2017 Provincies In 2014 is een werkgroep Maas bestaande uit vertegenwoordigers van diverse geledingen gestart met de herziening van het Iv3 informatievoorschrift. Daarbij stond

Nadere informatie

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Wij, vertegenwoordigers van bestuursorganen en organisaties die werken aan de realisatie van een gezond en veilig leefmilieu, economie

Nadere informatie

Groener bouwen. groener leven

Groener bouwen. groener leven Groener bouwen groener leven ontspannen in een gezonde buitenruimte daktuinen en gevelbegroening waterbuffering onderscheidend vermogen waarde toevoegen Groener bouwen betekent het inrichten van de buitenruimte

Nadere informatie

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA BEOORDELINGSKADER REGIONALE EN INNOVATIEVE PROJECTEN 1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA De regionale samenwerking Groningen-Assen is ontstaan om economische kansen te benutten

Nadere informatie

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Enschede, 26 januari 2012 Gido ten Dolle Programmadirecteur Ruimtelijk economische strategie en arbeidsmarktbeleid

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland Paul Opdam Wageningen Universiteit en Alterra paul.opdam@wur.nl 3 kernpunten EHS: verzekering voor biodiversiteit Klimaatverandering

Nadere informatie

Bereikbaarheidsagenda Zuid-Oost Brabant:

Bereikbaarheidsagenda Zuid-Oost Brabant: BEREIKBAARHEIDSAGENDA ZUID OOST BRABANT BEREIKBAARHEIDSAKKOORD ZUID OOST BRABANT Bereikbaarheidsagenda Zuid-Oost Brabant: Bereikbaarheidsagenda als basis voor een bereikbaarheidsakkoord De directe aanleiding

Nadere informatie

Groen Ontwikkelprogramma Natuurnetwerk

Groen Ontwikkelprogramma Natuurnetwerk Groen Ontwikkelprogramma Natuurnetwerk (ambitiedocument) Streeknetwerk LandStad De Baronie 1. Het Natuurnetwerk Nederland In het Natuurpact voor de ontwikkeling en beheer van natuur in Nederland (2013)

Nadere informatie

Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland

Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland Gemeenteraden Ambitiebepaling, kaderstelling en controle op hoofdlijnen van beleid Besluiten over meerjarenprogramma s speerpunten Besluiten over

Nadere informatie

Van kostennaar waardesturing

Van kostennaar waardesturing Hoofdstuk Investeren in maatschappelijk vastgoed Van kostennaar waardesturing Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 7 Van kosten- naar waardesturing 9 Reacties uit het veld 21 Waardesturing in de praktijk 29 Samenwerken

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Nr. 18 Brief van de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Nr. 18 Brief van de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie 31920 Vergunningverlening natuur- en milieuwetgeving Nr. 18 Brief van de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Natuur- en recreatieplan Westfriesland

Natuur- en recreatieplan Westfriesland Natuur- en recreatieplan Westfriesland Ondertitel Regionale Projectgroep 10 september 2015 Waar staan we in het proces? 2 Vijf werkblokken Blok 1: Het leggen van de basis Blok 2: Evaluatie Blok 3: Actualisatie

Nadere informatie