WEVERDIENEN HET! MAGAZINE. Over de economie van het dorp. Economisch vitale dorpen. Nieuwe werkgelegenheid. Zelfwerkzaamheid. De kracht van Overijssel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WEVERDIENEN HET! MAGAZINE. Over de economie van het dorp. Economisch vitale dorpen. Nieuwe werkgelegenheid. Zelfwerkzaamheid. De kracht van Overijssel"

Transcriptie

1 WEVERDIENEN HET! Over de economie van het dorp MAGAZINE Economisch vitale dorpen Nieuwe werkgelegenheid Zelfwerkzaamheid De kracht van Overijssel Aardehuizen in Olst Duurzaam Hoonhorst CZ Rouveen 1

2 INHOUD Voorwoord - Bart Jaspers Faijer De visie van Stimuland Verschillen tussen dorpen Economische vitaliteit Burgerkracht Sociale kwaliteit Leve het woondorp! - Hans Peter Benschop Burgerkracht 2.0 Nieuwe verdienmodellen - Jan Jonker Lokale economie - Marijn Molema Hoonhorst 2050 Aardehuizen CZ Rouveen Kloo-Jo Duurzaam Ommerkanaal Voorbeelden Slot 2

3 VOORWOORD Bart Jaspers Faijer Traditioneel gaat het in de economie in beschrijvende zin over de productie, consumptie en verdeling van de schaarse goederen. Tegenwoordig is er groeiende aandacht voor de politieke kant van de economie: over het bereiken van bepaalde doelen. Deze publicatie laat aan de hand van inspirerende voorbeelden zien, dat er initiatief en inzet nodig is om een succes te realiseren. De economie van het dorp blijkt dan vooral te gaan over burger initiatieven die waardering en medewerking van de overheid verdienen. De verbondenheid met het dorp, de verbondenheid tussen generaties en de omgang met schaarse goederen worden dankzij deze burgerinitiatieven versterkt. Door de jaren heen is me steeds duidelijker geworden dat het sociaal kapitaal in een gemeenschap en de verbondenheid met de omgeving, van doorslaggevende waarde zijn voor de economie van het dorp. Deze publicatie is een appèl aan initiatiefnemers en aan overheden: blijf de schouders eronder zetten en stimuleer als overheid burgerinitiatieven die de lokale gemeenschap versterken! Bart Jaspers Faijer Oud-directeur Stimuland, wethouder gemeente Staphorst 3

4 VERTREKPUNT De visie van Stimuland Stimuland vindt dat de economische positie van een dorp onlosmakelijk verbonden is met de leefbaarheid. Daarom onderzoeken we in deze publicatie de relatie tussen economische vitaliteit, sociale kwaliteit en burgerkracht op het platteland van Overijssel. De versterking van de regionale economie dwingt, vooral in het landelijk gebied, tot het maken van strategische keuzes, ook gezien demografische ontwikkelingen als vergrijzing en ontgroening. Organisaties zoals Stimuland en de Overijsselse Vereniging van Kleine Kernen (OVKK) helpen dorpen en gemeenten hierin stappen te nemen. Na een theoretische verkenning van deze onderwerpen komen dorpen uit Overijssel aan het woord, met sprekende voorbeelden van lokale economieën. Daarnaast wordt stilgestaan bij nieuwe businessmodellen, die burgerkracht koppelen aan economie en leefbaarheid. Duurzame economie In het kader van de Decentralisatie zien provincies het als hun opdracht om een omgeving te creëren die een duurzame, zichzelf vernieuwende economie mogelijk maakt. Initiatieven die bijdragen aan ruimtelijke en sociale kwaliteit en initiatieven die duurzaam bijdragen aan een versterking van de regionale economie worden aangemoedigd. De provincie Overijssel stelt in haar Uitvoeringskader Kerntaak Regionale Economie dat niet de provincie centraal staat, maar partijen die economische en maatschappelijke meerwaarde leveren. Eigen initiatief en ondernemerschap moeten maximaal benut kunnen worden. Burgerinitiatieven In 2013 is participatiesamenleving uitgeroepen tot het woord van het jaar. Burgers nemen verantwoordelijkheid voor hun woon- en leefom- 4 geving en de overheid faciliteert. Er zijn talloze Overijsselse voorbeelden van burgers die zelf initiatieven nemen in hun omgeving. Denk aan Synergie, een energiecoöperatie in Nieuwleusen. Of jongeren in Kloosterhaar die hun krachten bundelen om een eigen jeugdhonk op te richten en te runnen en Hoonhorst waar men zelf de zorg voor ouderen wil organiseren. Voorbeelden van zelfredzaamheid, die verderop in deze publicatie nader worden uitgelicht. Er zijn wel grenzen aan zelfredzaamheid. Dorpen zijn verschillend. Sommige dorpen regelen subsidie en bouwen hun eigen sporthal, als de gemeente die niet kan of wil financieren. Andere dorpen zijn minder ondernemend. Ook deze verschillen komen aan de orde. Inzicht geven in hoe economische componenten gekoppeld zijn aan het bouwen aan leefbaarheid Met deze publicatie wil Stimuland inzicht geven in hoe economische componenten gekoppeld zijn aan het bouwen aan leefbaarheid. Dat gebruiken we als leidraad voor vervolgstappen met burgers, overheden en kennisinstituten. burgerkracht initiatieven van onderop vrijwilligers mantelzorg coöperaties regionale economie nieuwe verdienmodellen bedrijvigheid werkgelegenheid economische vitaliteit economie van het dorp sociale kwaliteit voorzieningen leefbaarheid zorg wonen

5 VERSCHILLEN tussen dorpen Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) woonde in 2010 éénderde van de Nederlandse bevolking op het platteland. Het SCP onderscheidt vier dorpstypen: groot dorp bij de stad, klein dorp bij de stad, groot afgelegen dorp en klein afgelegen dorp. 1 De verschillende typen dorpen en het landschap waarin ze liggen, zeggen iets over economische ontwikkelingen. Ook de sociale status van de dorpen heeft invloed. Daarbij kijken we naar de mate waarin bewoners beschikking hebben over kennis, werk en bezit. In onderstaande tabel een overzicht van de vier typen dorpen. Vier dorpstypen Als we kijken naar economische vitaliteit en de vier dorpstypen, zien we dat de nabijheid van de stad sterk samenhangt met sociaaleconomische welvaart. In de dorpen bij de stad hebben de bewoners over het algemeen meer financieel en sociaal kapitaal tot hun beschikking. In de kleine afgelegen dorpen zijn voorzieningen ver weg en komen deze langzaam maar zeker nog verder weg te liggen. Bewoners passen zich aan de situatie aan met een combinatie van moderne middelen, zoals auto en internet, en het veel geprezen noaberschap. De vier typen dorpen schematisch weergegeven Type Omschrijving Sociologische kenmerken Sociaal-economische kenmerken Grote dorpen bij de stad Bestaat hoofdzakelijk uit woonwijken Meest vergrijsd Lage werkloosheid, relatief hoog gekwalificeerde banen Kleine dorpen bij de stad Mooie gebieden met relatief veel natuur en een centrale ligging ten opzichte van steden Bewoners zijn erg op de stad gericht Veel bewoners die welgesteld en hoogopgeleid zijn Grote afgelegen dorpen Grotere dorpen met een centrumfunctie Bewoners veelal afkomstig uit eigen regio Hoog aandeel jongeren Veel voorzieningen Kleine afgelegen dorpen Kleine, afgelegen dorpen met een beperkt voorzieningenaanbod Naar binnen gericht Weinig bewoners afkomstig uit stad Veel gezinnen Relatief laag inkomen en opleidingsniveau 1 Noten: zie pagina 27. 5

6 De sociale cohesie is in deze dorpen duidelijk sterker dan in andere dorpstypen. Opvallend is dat de sociale gemeenschap sterker lijkt te worden in kleine afgelegen dorpen. Anders dan in de andere dorpen zijn bewoners meer vrijwilligerswerk gaan doen en meer gebruik gaan maken van het dorpshuis. De keerzijde is dat in deze dorpen het risico lijkt te bestaan dat achterstanden gaan cumuleren, aldus het SCP. Een optelsom van bijvoorbeeld de toename van het aantal kwetsbare ouderen, verschraling van het voorzieningenniveau en een stagnerende regionale economie. Ook voor Overijssel zijn deze risico s actueel, gezien het grote aantal afgelegen dorpen. Zeker in tijden van hoge verwachtingen over burgerkracht en zelfredzaamheid van dorpen. Het Trendbureau Overijssel ziet de volgende ontwikkelingen voor het platteland 2 : Werkloosheid op het platteland is geringer dan in de stad. Specifiek voor het platteland geldt dat de werkloosheid onder vrouwen hoger is dan onder mannen. In de afgelegen dorpen is de werkloosheid hoger dan in de dorpen in stedelijk gebied. Binnen de afgelegen gebieden kennen de grote dorpen meer werkloosheid dan de kleine dorpen. Kleine afgelegen dorpen in krimpgemeenten hebben een lagere arbeidsparticipatie en een hogere werkloosheid dan gemiddeld in de kleine afgelegen dorpen. In de kleine dorpen is ruim 20% van de werkenden zelfstandig ondernemer; ander half keer zo veel als gemiddeld in Nederland. Steeds meer ondernemers zijn zzp er. In de kleine afgelegen dorpen komt relatief veel armoede voor; in 2009 was dit 5,5%. Dit is terug te voeren op het lagere inkomensniveau (ook van werknemers en gepensioneerden), de grotere gezinnen in deze dorpen en het verhoogde armoederisico van de zzp ers. De verwachting is dat de werkgelegenheid in grote delen van Overijssel zal dalen. 6

7 ECONOMISCHE VITALITEIT Een goede uitgangspositie Belangrijke items die economische vitaliteit bepalen, zijn bedrijvigheid en werkgelegenheid, nieuwe verdienmodellen en demografie. De economische vitaliteit in Overijssel kent een goede uitgangspositie en scoort in veel statistieken gelijk met het Nederlands gemiddelde. Desalniettemin blijken er grote verschillen tussen de verschillende regio s in Overijssel, aldus Trendbureau Overijssel in haar Trendverkenning Economie. 3 Doordat elke regio op zijn manier kwetsbaar en kansrijk is, is maatwerk noodzakelijk. Bedrijvigheid en werkgelegenheid De economie van Overijssel als geheel wordt niet gedomineerd door één of enkele clusters. Het is een redelijk robuuste en sterk MKB-gedreven economie met veel onderlinge netwerken in de regio. De economische crisis heeft zichtbaar effect, maar niet zoals in Brabant, waar veel bedrijven afhankelijk zijn van enkele grote spelers. De sterke netwerken zijn een grote kracht van Overijssel. Ze kunnen echter ook belemmerend werken voor partijen die een eigen koers willen varen. Dienstverlening en de industrie zijn belangrijke sectoren in Overijssel. Daarnaast is de (semi)publieke sector een belangrijke economische speler. Als werkgever in zorg, onderwijs en sociale werkplaatsen is de publieke sector één van de grootste werkgevers in de provincie én een belangrijke opdrachtgever voor bedrijven. Nieuwe verdienmodellen Klassieke bedrijven worden links en rechts ingehaald door nieuwe innovatieve bedrijven met afwijkende verdienmodellen. Het bedrijf van de toekomst draait niet om geld. Delen, ruilen en creëren zijn veel belangrijker, volgens prof. dr. Jan Jonker. Hij is hoogleraar Duurzaam Ondernemen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. 4 Ook Platform 31 ziet nieuwe kansen in de civic economy. 5 Met de ontwikkeling van internet is het denken over de consument fundamenteel veranderd. Niet de producent en het pro duct staan in de nieuwe samenleving cen traal, maar de consument en zijn behoeften en wensen. De civic economy, waarin de burger en consument centraal staat, sluit ook aan bij het (Engelse) concept Big society en het (Ne derlandse) concept van Dienstverlening en industrie zijn belangrijke sectoren in Overijssel de Doe-democratie, waar de overheid een stap terug doet en burgers of gemeenschappen door zelforganisatie en samenredzaamheid een sterkere rol gaan innemen. Bedrijven in het landelijk gebied zijn vaak klein en innovatief en passen goed bij de veranderende wereld. Die bedrijven zijn ook cruciaal voor de economie en leefbaarheid van het dorp. Ze bieden werkgelegenheid, stellen materiaal, apparatuur en werkkracht beschikbaar voor dorpsactiviteiten, maar sponseren ook sportclubs en verenigingen. Demografie Door verstedelijking en het feit dat economische bedrijvigheid zich steeds meer concentreert in de stedelijke gebieden van het land, doen zich demografische veranderingen voor op het platteland. 7

8 Hierbij komt dat vergrijzing een belangrijk aandachtspunt is. Het SCP (2013) licht toe dat het platteland sterker vergrijsd en ontgroend is dan stedelijke gebieden. Reden voor de uitstroom van jongeren van het platteland naar de steden heeft vooral te maken met het gegeven dat jongeren tussen de 18 en 25 hun kennis vergaren in de stad. Daarnaast bieden steden doorgaans een gevarieerder aanbod aan banen, woningen en cultuur. Deze ontwikkeling van vergrijzing en ontgroening zien we ook in Overijssel. Het aandeel 65-plussers in Overijssel is even groot als dat in Nederland (16,8%). Maar West-Overijssel heeft een jongere bevolking dan Twente. Deels als gevolg van hogere geboortecijfers, deels als gevolg van een betere economische situatie. Twente (17,5%) heeft in vergelijking met West- Overijssel (15,9%) ook relatief veel ouderen. Het Trendbureau Overijssel (2014) ziet de volgende ontwikkelingen: 1. Er zullen zich grotere verschillen tussen Twente en West-Overijssel voordoen in de ontwikkeling van de bevolking en het aantal huishoudens. 2. Er zullen zich grote verschillen tussen landelijk en stedelijk gebied in Overijssel voordoen in de ontwikkeling van de bevolking en het aantal huishoudens. 3. In alle gemeenten groeit de bevolking tot 2040 minder hard dan in de afgelopen dertig jaar. 4. Er vindt een daling van de beroepsbevolking plaats in grote delen van Overijssel. 8

9 BURGERKRACHT en burgerparticipatie Zoals al benoemd worden burgerkracht en burgerparticipatie komende jaren belangrijker, door de kanteling van de Wmo, door een terugtrekkende overheid en door bezuinigingen in de zorg. Wat vaak gemeten wordt om aan te geven of dorpen zelfwerkzaam zijn, is of men meer of minder vaak vrijwilligerswerk doet en hoe vaak men deelneemt aan verenigingsactiviteiten. 6 Cijfers van de provincie Overijssel 7 laten zien dat meer dan de helft van de Overijsselaars vindt dat zij actief meedoen in de samenleving. Dan gaat het om vrijwilligerswerk, mantelzorg en deelname aan het verenigingsleven. Sociale cohesie scoort in Overijssel met een 6,6 hoger dan het landelijk gemiddelde. Vrijwilligerswerk, mantelzorg en verenigingsleven zijn onlosmakelijk verbonden met dorpen en sociale cohesie. Formeel geen economische activiteiten, maar hun bijdrage is wel degelijk te kapitaliseren. Vrijwilligerswerk en (mantel)zorg Het percentage vrijwilligers in Overijssel is hoger dan landelijk en groeit sneller dan landelijk. In 2013 heeft 57% van de Overijsselaars zich op enige wijze ingezet als vrijwilliger. Landelijk is het percentage 48%. Het percentage dat zich als vrijwilliger inzet in het landelijk gebied (62%) is hoger dan in de steden (53%). Vooral mensen met hogere inkomens, van middelbare leeftijd, hoger opgeleiden, autochtonen en kerkgangers doen vrijwilligerswerk. Met name in kleine dorpen is men zich er van bewust dat iedereen zich zal moeten inzetten om verenigingen te behouden. Daar zijn ook goede voorbeelden van. 8 In 2008 waren er in Overijssel naar schatting mantelzorgers (23% van de bevolking). 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Landelijk 2011 Overijssel Twente West-Overijssel Landelijk gebied Inzet vrijwilligers periode (%) Bron: Burgerpanel Bewerking team beleidsinformatie provincie Overijssel Stedelijk gebied Dit percentage komt overeen met landelijke cijfers. 9 40% van de mantelzorg in 2008 in Nederland werd gegeven aan (schoon)ouders; 18% aan partners, vooral door ouderen. Zorg wordt dus vooral verleend door familie en minder door de gemeenschap. Burgerinitiatieven De Universiteit van Twente deed in 2013 onderzoek naar burgerinitiatieven in Overijssel. 10 Driekwart van de inwoners van Overijssel vindt dat mensen via burgerinitiatieven meer zelf de verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun buurt, stad of dorp. Een op de zes inwoners is de afgelopen twee jaar betrokken geweest bij een dergelijk initiatief. 9

10 10% 19% 32% 11% 15% 13% Thema s van burgerinitiatieven in Overijssel (in procenten) Sociale ontmoeting / sport Zorg, burenhulp en veiligheid Groenvoorziening / natuur / milieu Fysieke voorzieningen (speelplek, straatmeubilair, etc.) Kunst en Cultuur Diversen In bovenstaand figuur worden de belangrijkste thema s van burgerinitiatieven in Overijssel weergegeven. Op basis van deze inventarisatie tekenen zich twee zwaartepunten af. In de eerste plaats zijn er de activiteiten die zich primair richten op sociale interacties: ontmoeting, samen sporten (32% van de initiatieven), en groenvoorziening, natuur en milieu (15%). Het valt hierbij op dat maar een betrekkelijk klein deel van de initiatieven (13%) zich richt op zorg, burenhulp en veiligheid, terwijl daar in het publieke debat de laatste jaren zeer veel aandacht naar uit gaat. 10

11 SOCIALE KWALITEIT Het vernieuwde platteland Afgelopen jaren hebben zich vele ontwikkelingen voorgedaan op het platteland. Het vernieuwde platteland heeft echter verschillende gezichten. Terwijl een deel van de dorpen zich met succes ontwikkelt tot woondorpen met een als uitstekend ervaren leefbaarheid, kampen andere dorpen met krimp en sociale achterstand. Op het platteland is in zijn algemeenheid sprake van schaalvergroting van het voorzieningenniveau. Volgens wetenschappers hoeft dat niet per definitie ten koste te gaan van de leefbaarheid. Factoren die een belangrijke rol spelen bij leefbaarheid, zijn de woonkwaliteit, de mogelijkheid om anderen te ontmoeten en de mate waarin voorzieningen bereikbaar zijn. Voorzieningen Een voorbeeld van zo n voorziening, is een kulturhus. Participanten in een kulturhus hebben een gezamenlijke visie op de rol van de voorziening in het dorp. Een gezamenlijk beheer en een gezamenlijke programmering zijn daarin de basis. Dit levert meerwaarde op. Overijssel heeft afgelopen jaren veel geïnvesteerd in kulturhusen en samenwerking tussen organisaties. Met als resultaat een heel aantal goed draaiende voorzieningen, die een belangrijke bijdrage leveren op het gebied van vitaliteit in dorpskernen. Maar de exploitatie blijft vaak een uitdaging. Woonkwaliteit Frans Thissen van de Universiteit van Amsterdam heeft onderzocht dat de woonkwaliteit de leefbaarheid van een dorp bepaalt. 11 Hij maakt onderscheid tussen autonome dorpen en woondorpen. In tegenstelling tot het autonome dorp, zijn bewoners van woondorpen niet afhankelijk van het dorp voor hun contacten en voorzieningen. Beide soorten dorpen bestaan naast elkaar. In woondorpen zullen vrijwel geen voorzieningen (meer) zijn, terwijl mensen het toch prettig vinden om er te wonen. De economie in woondorpen zal afhankelijk zijn van een aantal (toevallig of vanuit de historie) bestaande ondernemers. Bewoners geven vooral elders hun geld uit. De economie in autonome dorpen zal een samenspel zijn tussen welzijnsactiviteiten en MKB. Bewoners geven meer geld uit in het dorp. Sociaal kapitaal in dorpen bepaalt of een dorp zich ontwikkelt van autonoom dorp naar meer of minder succesvol woondorp. Bewoners baseren hun oordeel voor hun toekomstige woonplaats steeds meer op woonkwaliteit. Volgens cijfers van het Trendbureau (2014) zijn woningen in Overijssel relatief goedkoop: in 2011 had 58% van de woningen een WOZ-waarde van ,- of lager. In Oost-Nederland was dat 49% en voor heel Nederland 52%. Woningen in Twente zijn gemiddeld het goedkoopst, maar de verschillen tussen de steden en de plattelandsgemeenten zijn hier heel groot. De gemiddelde WOZ-waarde in de Twentse steden Almelo en Enschede is laag, die van sommige plattelandsgemeenten zoals Tubbergen, Wierden en Dinkelland zijn hoog. Dat dorpen met een bijzonder mooie ligging gewild zijn, blijkt onder meer uit de relatief hoge huizenprijzen en uit het feit dat ze bewoners aantrekken die op een relatief hoog niveau werken. Uit onderzoek blijkt dat bewoners van zulke dorpen ook gezonder zijn zowel fysiek als mentaal en tevredener dan bewoners elders. 11

12 LEVE HET WOONDORP! Column Hans Peter Benschop directeur Trendbureau Overijssel Het woondorp : het is zo n term die achteloos door beleidsnota s zwalkt. Het idee er achter is best begrijpelijk. De landbouw heeft steeds minder mensen nodig. De dorpelingen zoeken elders werk. Ook winkels, scholen en dorpskroegen verdwijnen langzaam. De Rabobank sloopt zelfs de pinautomaten, en daarmee het laatste restje wanhopig vermaak. Wat overblijft is het woondorp: een plukje geraniums dat eenzaam wacht op het eind van de middag wanneer de inwoners weer komen eten en slapen. Maar is wonen wel zo n duidelijk begrip? In de praktijk blijken we van alles en nog wat in die woningen te doen. Al vijf jaar geleden vertrouwde iemand van de Kamer van Koophandel mij toe: het grootste bedrijventerrein is de woonwijk. Dat geldt in steden, maar net zo goed op het platteland. Achter de voordeuren verbergt zich een grote variëteit aan bedrijfjes: ICT-ers, makelaars, kappers, professoren, transport- en klusbedrijven. Bovendien: ZZP-ers en mensen die elders kantoor hebben, telewerken vaak vanuit huis. En ook de kleine maakindustrie blijkt perfect in woonhuizen te passen, zeker op het ruime platteland. Wonen is niet meer alleen eten, TV-kijken en slapen. We verzorgen in woningen (zeker nu de verzorgingshuizen steeds minder plek hebben), we vermaken ons in woningen, we werken in woningen. Wonen is, kortom, leven. Leve het woondorp! 12

13 BURGERKRACHT 2.0 De kracht van Overijssel Stimuland gelooft dat de kracht van Overijssel in sterke sociale verbanden zit, in moderne vormen van noaberschap. Als bewoners in actie komen, kan er veel bereikt worden in dorpen. Daar zijn ook goede voorbeelden van in Overijssel, zoals Duurzaam dorp Hoonhorst of energiecoöperaties in Nijverdal en Ommerkanaal. Maar de trend is breder. De participatiesamenleving werd genoemd door koning Willem-Alexander in zijn eerste troonrede. Triodos Bank maakte enige tijd geleden een promotiefilmpje Klein. Het nieuwe groot. Daarmee wilde ze laten zien dat er een uiterst krachtige, positieve beweging gaande is van initiatiefrijke mensen die samen het hoofd kunnen bieden aan de grote vraagstukken van vandaag. Het filmpje was een hit op internet. Ook in Overijssel wordt het belang van de kracht van burgers steeds sterker benadrukt. Zo hebben de gemeenten Dinkelland en Tubbergen benoemd dat ze haar positie in de lokale samenleving grondig willen herzien. Als uitgangspunt hebben zij meer samenleving, minder overheid geformuleerd. Er zijn verschillende (economische) vormen voor burgerparticipatie, zoals bijvoorbeeld coöperaties, crowdfunding, zelfwerkzaamheid, Collectief Particulier Opdrachtgeverschap, burgerbegroting. We hebben allerlei mensen gesproken voor deze uitgave maar natuurlijk zijn er nog veel meer initiatieven. Verderop treft u een aantal voorbeelden aan van initiatieven uit Overijssel en daarbuiten. 13

14 Burgers basis voor succesvolle lokale economie in de toekomst NIEUWE BUSINESSMODELLEN Voor meer info: Jan Jonker Variërend van een groep mensen die gezamenlijk een windmolen exploiteert tot een dorp dat de lokale supermarkt overneemt, nieuwe businessmodellen op basis van lokaal initiatief zie je overal. Het zijn initiatieven die er toe doen. Ze kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan sociale en economische leefbaarheid. Wie doet er mee? Essentieel is dat er iemand een idee heeft en zegt: Wie doet er mee?. Jan Jonker is Hoogleraar Duurzaam Ondernemen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Zijn werk richt zich op deze nieuwe businessmodellen, die als doel hebben om te komen tot sociale en economische duurzaamheid door samenwerking. Hij ziet een ontwikkeling in de maatschappij naar meer duurzaamheid, waarbij nieuwe strategieën ontstaan, met name gericht op wederkerigheid. Mensen gaan met elkaar aan de slag, maar op een andere economische basis. Er ontstaan nieuwe businessmodellen in dorpen en steden, in Nederland en daarbuiten. Gemeenschap neemt dorp over Ondertussen ziet Jonker een volgende fase in burgerinitiatieven ontstaan. De eerste fase waren zogenaamde one-issue projecten, bijvoorbeeld gericht op duurzaamheid. De ervaring leert dat ontwikkelde concepten voor het eerste idee ook op andere terreinen toegepast kunnen worden. Dus zien we nu initiatieven ontstaan, waar de gemeenschap een heel dorp overneemt en de voorzieningen zelf gaat organiseren, van buurthuis tot energie, zorg, supermarkt en mobiliteit. Burgerinitiatieven staan zo aan de basis van een succesvolle lokale economie. Een andere belangrijke ontwikkeling die Jonker signaleert is wel dat de participatiemaatschappij leidt tot regionale en lokale verschillen. De participatiemaatschappij is een doe-maatschappij. Doen levert kansen op Als mensen gaan doen zijn er kansen: lokale initiatieven worden vaak ondersteund met tijd, advies of vouchers. En alles wat je aandacht (en subsidie) geeft, groeit. Maar niet iedereen pakt dit op. De consequentie is dat er een maatschappij van verschil ontstaat. Het gaat dan om geografisch, economisch en materieel verschil. Waar minder initiatief is, aan de randen van Nederland bijvoorbeeld, in krimpgebied, zal het minder bruisen. Daar zijn huizen minder waard, is minder economische groei en minder welvaart. De lokale ontwikkeling van nieuwe businessmodellen is dus afhankelijk van de aanwezigheid van sociaal-regionaal kapitaal: mensen die zich inzetten om lokaal iets te bereiken. Dat sociaal kapitaal verschilt per regio. Zeeland profileert zich bijvoorbeeld met ruimtelijke kwaliteit. Flevoland met energie. Overijsel kan zich de vraag stellen waar haar kapitaal in zit? 14

15 LOKALE ECONOMIE Sfeer is bepalend voor economisch succes Dr. Marijn Molema is onderzoeker aan de Hogeschool Windesheim, die zich focust op de werking van regionale economie. Vanuit de lokaliteit betrekt Molema vraagstukken rondom succesvolle innovatie en de samenwerking tussen ondernemers, overheid en kennisinstituten bij zijn onderzoek. We praten met hem over de succesfactoren van lokale economie. Molema koppelt sociale factoren aan de ontwikkeling van lokale economie. Er is een duidelijk verband tussen sociale structuren en economische welvaart. Op plekken waar sociale netwerken sterk zijn, heeft dit een positief effect op de lokale economie. Verder noemt Molema dat vitale economie gebaat is bij sfeer en identiteit. De eigenwaarde en het zelfvertrouwen van een dorp is doorslaggevend of initiatieven succesvol zijn. Daarom heeft sociaal beleid ook een grote invloed op economische ontwikkelingen. Het is belangrijk dat beleidsmakers en bestuurders deze relatie onderkennen. Overheid moet bijspringen Ook breekt Molema een lans voor achtergebleven gebieden en hij neemt duidelijk stelling: In dorpen waar werkloosheid en sociale achterstand overheersend zijn, moet de overheid bijspringen. Het is lonend om deze gebieden te blijven stimuleren, zodat zorgkosten en maatschappelijke problematiek beperkt worden. Volgens Molema is het wel degelijk economisch renderend om te investeren in achtergebleven gebieden. Andere belangrijke factoren zijn volgens Molema het zelforganiserend vermogen van burgers en initiatieven van onderop. Echter, verlies het belang van het samenspel tussen ondernemer, overheid en kennisinstituten niet uit het oog. De overheid is immers van oudsher de belangrijkste stimulator van economische groei. Marijn Molema 15

16 16

17 HOONHORST 2050 Lokale economie in Hoonhorst Voor meer info: Denk breed, handel concreet. Met dit motto is de gemeenschap in Hoonhorst medio 2009 aan de slag gegaan met duurzaamheid. Drie principes vormen de basis voor de projecten die zijn opgezet: groen (zorg voor de aarde), gezond (zorg voor de mens en toekomstgericht) en gemeenschappelijk (eerlijk delen). Ondertussen zijn er een heel aantal projecten gerealiseerd. Het doel is een leefbaar en duurzaam Hoonhorst, en economisch denken zit ons daarbij in de genen, zegt Timo Veen, voorzitter van de stichting Duurzaam Hoonhorst Met de blik op 2050 is en wordt nagedacht over samen leven, wonen en werken in Hoonhorst, nu, straks en in de verre toekomst. Het doel is een ecologisch, economisch & sociaal duurzaam Hoonhorst. Hij geeft een aantal mooie voorbeelden van lokale economie: Geld over door zonnepanelen Bij het sportveld zijn enkele zonnepanelen geplaatst voor de LED-lampen langs het multiveld. De te veel opgewekte stroom wordt aan de voetbalvereniging gegeven. Met dit soort simpele principes proberen we de exploitatie van openbare en sociale voorzieningen laag te houden. Zo blijven zij behouden voor het dorp. Het zelfde geldt voor het dorpsverwarmingsnet: burgers kunnen op gezette tijden schoon groen, snoei- en kapafval gratis inleveren bij het lokale groen recyclingbedrijf. Daar wordt het gesnipperd en gedroogd. Deze biomassa gaat voor een maatschappelijk tarief naar een centrale hout gestookte Dorpskachel onder de nieuwe sportaccommodatie De Potstal. Hiermee wordt naast de sportaccommodatie ook de school verwarmd. Zo kan de contributie laag blijven en houdt de school geld over voor bijvoorbeeld een extra schoolreisje. Dorpszorg in ontwikkeling Het nieuwste project is opgezet rond dorpszorg. Op dit moment zijn inwoners die zorg behoeven veelal aangewezen op verhuizing naar zorgcentra in Dalfsen, Raalte of Zwolle. De projectgroep wil onder andere bereiken dat de inwoners van Hoonhorst zo lang mogelijk in Hoonhorst kunnen blijven wonen. Momenteel wordt een Dorpshuiskamer gebouwd in de voormalige Pastorie en dit najaar komen daar nog twee ouderenappartementen bij. Daarnaast worden binnen twee jaar nog eens acht ouderenappartementen in de tuin bij de voormalige Pastorie in Hoonhorst gerealiseerd. Daarnaast is er snel internet gerealiseerd en is de school energetisch verbeterd. Dat laatste geldt ook voor de RK-Kerk. Een ander sterk punt van Duurzaam Hoonhorst, volgens Veen: We schakelen zoveel mogelijk lokale bedrijven in voor alle klussen. Immers hoe beter het hen gaat, hoe beter dat is voor hun werknemers die in ons dorp wonen. 17

18 AARDEHUIZEN Wonen met minimale milieubelasting Voor meer info: Mocht u tussen Zwolle en Deventer gebruik maken van de trein, dan is het u vast niet ontgaan. Ten zuiden van Olst is een woonwijk aan het ontstaan zoals je nergens anders in Nederland vindt. Hier werkt Vereniging Aardehuis aan de bouw van 23 aardehuizen. Inmiddels zijn vijf woningen bewoond en in de loop van 2015 zullen er zo n 40 volwassenen en 30 kinderen wonen. De initiatiefnemers van dit project hebben zich laten inspireren door de Amerikaanse architect Michael Reynolds, de bedenker van het Earthship concept. Earthships, oftewel aardehuizen, kunnen worden gezien als het toonbeeld van duurzaam bouwen en wonen. Het bouwproject in Olst is volledig in handen van de bewoners zelf. Er wordt zo veel mogelijk gebruik gemaakt van grondstoffen die reeds aanwezig zijn; denk aan aarde, klei, stro en gebruikte autobanden. De aardehuizen in Olst zijn woningen die in hun eigen energie voorzien, niet aangesloten zijn op het riool en een eigen systeem van waterzuivering hebben. Geen geitenwollensokken Bouwen, werken, wonen en leven in harmonie met de natuur, in verbondenheid met elkaar en ter inspiratie van de wereld om ons heen, is de gedachte die achter dit initiatief schuilt. Een beetje geitenwollensokkerig zal een aantal wellicht zeggen, maar een wandeling over het aardehuisterrein laat zien dat van zweverigheid totaal geen sprake is. De schaal van dit project is namelijk indrukwekkend en uniek in Europa. Het zélf en gezamenlijk bouwen wordt door toekomstig bewoonster Estella Franssen gezien als een grote meerwaarde. Het gevoel van onderlinge betrokkenheid is enorm, vergelijkbaar met een familie- bedrijf. Alle leden van de Vereniging Aardehuis werken in ieder geval acht uur per week aan de gezamenlijke bouw. Ook werken er vrijwel altijd vrijwilligers mee. Er zijn gespecialiseerde werkgroepen ontstaan, ingedeeld naar ieders voorkeur en talent, zodat efficiënt gewerkt kan worden. Idealisten en realisten Wat maakt nou precies dat dit idee van de grond is gekomen, echt gerealiseerd wordt? Lony Strub, één van de toekomstige bewoners, licht toe dat de ledengroep bestaat uit een goede balans tussen idealisten en realisten. Daarnaast is het heel belangrijk om goede contacten te hebben en te onderhouden met de gemeente, de provincie, de woningcorporatie en de omgeving. Daarom kunnen belangstellenden op gezette tijden een rondleiding volgen op het bouwterrein. 18

19 ZUIVELFABRIEK ROUVEEN In het hart van het dorp In het dorp Rou veen staat al meer dan 100 jaar de coöpe ratieve zuivelfabriek Rouveen. Directeur Ben Wevers ziet een enorme verwevenheid tussen de fabriek en de lokale gemeenschap: als werkgever, door de fysieke positie van het ge bouw in het hart van Rouveen, als sponsor van het verenigingsleven en als kennisleverancier. De lokale economie bloeit door wisselwerking bedrijf, gemeente en inwoners Wevers legt uit dat een goede wisselwerking tussen inwoners, bedrijf en politiek bijdraagt aan het versterken van de leefbaarheid en de lokale economie. Deze liggen in elkaars verlengde. Ondernemerschap zit inwoners van Rouveen in de genen. Zij begrijpen dat bedrijvigheid gevolgen heeft voor bijvoorbeeld verkeer door het dorp. Op het moment dat we ons als bedrijf positief opstellen, kweken we goodwill. De politiek in Staphorst heeft oog voor het bedrijfsleven, met een pragmatische inslag. Dat zorgt weer voor een goed ondernemersklimaat. Het bedrijf doet veel voor de lokale gemeenschap. Ongeveer twee derde van de werknemers komt uit het gebied. Daarbij kent het bedrijf een economische spin-off door de inhuur van transport, lokale aannemers, loodgieters, installateurs en de bakker die de catering verzorgt. De gemiddelde leeftijd van de medewerkers van de fabriek is 37 jaar: de leeftijd waarop mensen actief zijn in het dorp, ze willen er blijven wonen, krijgen kinderen en zetten zich in voor het behoud van voorzieningen en het ver enigingsleven. Belangrijk is dat de zekerheid van werk heel groot is in Rouveen. Dit geeft inwoners rust. De binding tussen de fabriek en de gemeenschap is groot. Door de coöperatieve vorm zijn boeren betrokken. Maar de betrokkenheid gaat verder dan zakelijke relaties tussen leden en de kaasfabriek. Er zijn ook sterke familiebanden tussen boeren en medewerkers. Inwoners van Rouveen zijn trots op het bedrijf en dat zorgt voor onderlinge verbondenheid. Zekerheid van werk in Rouveen geeft inwoners rust. Als groot bedrijf in Rouveen vindt Wevers het belangrijk zich in te zetten voor de gemeenschap. Zo is het bedrijf al jaren sponsor van de damesteams van de voetbalvereniging. Wevers kiest er bewust voor de teams te sponsoren, waarvan de meiden ook werken in de fabriek. Daarnaast zijn er iedere week ruim 60 scholieren in het bedrijf aan het werk. Duurzaamheid is belangrijk voor het bedrijf. Wij weten inmiddels veel van het gebruik van alternatieve energiebronnen. Wij helpen de gemeente met het behalen van hun gestelde ambities op het gebied van duurzaamheid. 19

20 KLOO-JO Jeugdhonk Kloosterhaar als gezamenlijke huiskamer Voor meer info: Kloo-Jo. Voor wie niet in Kloosterhaar woont roept deze naam allicht wat andere associaties op, maar in Kloosterhaar is jeugdhonk Kloo-Jo (KLOOsterhaarse JOngeren) al negen jaar een begrip. De oprichting van het jeugdhonk begon in 2003 met een handtekeningenactie. Een eigen onderkomen voor de jeugd in Kloosterhaar, dat was de wens vanuit de gemeenschap. Er werden sponsoren geworven, fondsen aangeschreven en dankzij de inzet van vele vrijwilligers is de bouw van het nieuwe pand naast het dorpshuis in 2005 afgerond. Vrijwilligers genoeg In het jeugdhonk worden verschillende activiteiten georganiseerd door de jongeren zelf, vaak met hulp van een aantal vrijwilligers. Denk aan spelletjesmiddagen voor kinderen uit groep 1 tot en met 4, een teenageparty voor groep 8 en klas één of gezellig voetbal kijken op zondagmiddag. Het jeugdhonk kan open wanneer de jeugd wil, aldus de 22-jarige Twan ten Napel, één van de bestuursleden van Kloo-Jo. Meestal ben ik hier vier keer in de week. Verder wordt er jaarlijks een lege flessenactie georganiseerd, waarbij de opbrengst ten goede komt van Kloo-Jo. Volgens de jongeren is het niet moeilijk om genoeg vrijwilligers te krijgen, omdat veel mensen zich verbonden voelen met het jeugdhonk. Deze verbondenheid met het dorp is ook zichtbaar als je op het bord naast de ingang kijkt. Hierop staan alle sponsoren van de verbouwing van 2012: vrijwel alleen maar ondernemers uit de buurt. Sluitende exploitatie Dat het jonge bestuur zich inzet voor het jeugdhonk is voor hen eigenlijk vanzelfsprekend. Het is een plek om als groep bij elkaar te komen en waar gezelligheid voorop staat. Bovendien geeft het veel voldoening dat ze de toko zelf runnen. Ook moeten ze zelf voor een sluitende exploitatie zorgen. De meerwaarde van Kloo-Jo zit m er vooral in dat het de onderlinge samenhang versterkt. Je kunt elkaar ook wel thuis treffen, maar ouders zitten vaak niet te wachten op een groep van twintig jongeren over de vloer. Het biedt een plek voor ná groep 8, zodat de jeugd de kans krijgt om een groep te blijven, aldus secretaris Marjon van Braam. Het bestuur hoopt dat Kloo-Jo in de toekomst net zoveel betekent voor de jeugdigen, als dat het voor hen betekent / betekende. Twan ten Napel vertelt dat het huidige bestuur nu probeert om de jeugdigen van 12 à 13 jaar meer te laten instromen, zodat zij er in de toekomst verder mee gaan. Dat de jeugd een plek heeft om zich te verenigen, is volgens het bestuur ook weer goed voor de rest van het dorp. Dankzij het jeugdhonk wordt er minder op straat gehangen en zo n lege flessenactie bijvoorbeeld zorgt weer voor reuring. Bovendien is de gedachte dat je ergens terecht kan alleen al fijn, het is gewoon een extra huiskamer in Kloosterhaar. 20

Meerjarenplan. Vereniging Plaatselijk Belang Hoonhorst 2013-2016

Meerjarenplan. Vereniging Plaatselijk Belang Hoonhorst 2013-2016 Meerjarenplan Vereniging Plaatselijk Belang Hoonhorst 2013-2016 Inleiding Dit meerjarenplan is het vervolg op het meerjarenplan 2009 2012. Veel uit het vorige plan is gerealiseerd, maar er zijn ook projecten

Nadere informatie

Demografie in Overijssel. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Conferentie Wonen in Beweging 22 september 2010

Demografie in Overijssel. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Conferentie Wonen in Beweging 22 september 2010 Demografie in Overijssel Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Conferentie Wonen in Beweging 22 september 2010 Demografie Overijssel 1.400.000 Ontwikkeling bevolking Overijssel, 2007-2040 (in absolute

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Ruimtelijke

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Voortzetting van de subsidieregeling

Voortzetting van de subsidieregeling Voortzetting van de subsidieregeling De huidige regeling Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen is zo succesvol dat deze recht doet aan continuering. De 60 aanvragen bij de laatste tranche van deze

Nadere informatie

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 Vier Trends rond Regio Zwolle Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 1. Waar verdienen we ons geld? In de Stad (maar ga niet te makkelijk uit van trends) Aan de ene kant Dynamiek

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Samenleven > niet gelijk, maar gelijkwaardig > aantrekkelijke, ecologische woonstad > iedereen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt Samenleven Mensen zijn niet allemaal gelijk, maar wel gelijkwaardig.

Nadere informatie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie Sociale Windenergie & Windenergie langs de A16 1 Ons idee Samen Sociale Windenergie realiseren door samenwerking lokale initiatieven in Zundert?? 2 Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Stellingen Provinciale Staten

Stellingen Provinciale Staten Stellingen Provinciale Staten Thema s en onderwerpen Toelichting... 2 Algemene informatie... 3 Thema: Economie... 3 1.1 Samenwerking Duitsland *... 3 2.1 Landbouw... 3 3.1 Recreatie en toerisme... 4 Thema

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Kleine scholen en leefbaarheid

Kleine scholen en leefbaarheid Kleine scholen en leefbaarheid Een samenvatting van de resultaten van een praktijkonderzoek onder scholen en gemeenten in Overijssel over de toekomst van kleine scholen in relatie tot leefbaarheid Inleiding

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Waardering van voorzieningen, vervoer en werk

Waardering van voorzieningen, vervoer en werk Waardering van voorzieningen, vervoer en werk Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 Een afname van het inwoneraantal heeft gevolgen voor het voorzieningenniveau. Er zal immers niet

Nadere informatie

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Een toekomstvisie voor Leidschendam-Voorburg De voormalige gemeenten Leidschendam en Voorburg kennen elk een eeuwenlange historie. Als gefuseerde gemeente gaat Leidschendam-Voorburg

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Brabantse Dorpen. Frans Thissen. en de veranderingen van binding en identiteit UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM

Brabantse Dorpen. Frans Thissen. en de veranderingen van binding en identiteit UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM en de veranderingen van binding en identiteit Frans Thissen Afdeling Geografie, Planologie en Internationale Ontwikkelingsstudies Het verhaal van Brabant Veranderende dorpen Oebele van Zuilen: (over de

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Manifest. Input voor het coalitieakkoord. Gebaseerd op speerpunten vanuit het Gelderse platteland en de kleine kernen in onze provincie

Manifest. Input voor het coalitieakkoord. Gebaseerd op speerpunten vanuit het Gelderse platteland en de kleine kernen in onze provincie Manifest Input voor het coalitieakkoord Gebaseerd op speerpunten vanuit het Gelderse platteland en de kleine kernen in onze provincie Maart 2015 Geachte heer, mevrouw, Op het PlattelandsParlement Gelderland

Nadere informatie

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 BEÏNVLOEDING TOEKOMSTIG GEMEENTELIJK BELEID In maart 2014 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Het is daarom van belang dat u nu al begint met het uitoefenen van belangenbehartiging

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 AANDACHT VOOR VITALE KLEINE KERNEN IN TOEKOMSTIG GEMEENTELIJK BELEID

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 AANDACHT VOOR VITALE KLEINE KERNEN IN TOEKOMSTIG GEMEENTELIJK BELEID GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 AANDACHT VOOR VITALE KLEINE KERNEN IN TOEKOMSTIG GEMEENTELIJK BELEID In maart 2014 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Politieke partijen schrijven daarvoor hun verkiezingsprogramma

Nadere informatie

Menselijke maat in het landelijk gebied

Menselijke maat in het landelijk gebied Menselijke maat in het landelijk gebied Menselijke maat in het landelijk gebied Mensen maken het landelijk gebied. Het zijn juist de trotse en betrokken bewoners die zorgen voor een landelijk gebied dat

Nadere informatie

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Visie op Sociale windenergie Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR Duurzaam Drimmelen wil duurzaamheid in gemeente Drimmelen vergroten Ecologisch,

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Werkconferentie Toekomstverkenning Regio Zwolle UITNODIGING. 31 oktober uur Provinciehuis, Zwolle

Werkconferentie Toekomstverkenning Regio Zwolle UITNODIGING. 31 oktober uur Provinciehuis, Zwolle Werkconferentie Toekomstverkenning Regio Zwolle UITNODIGING 31 oktober 2014 9.30-16.30 uur Provinciehuis, Zwolle Waarom deze werkconferentie? Regio Zwolle doet het goed, en dat willen we graag zo houden.

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzame Amerstreek. Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën.

Samen werken aan een duurzame Amerstreek. Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën. Samen werken aan een duurzame Amerstreek Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën. Samen werken aan een duurzame Amerstreek Rabobank Amerstreek heeft in dit VN Jaar van de Coöperatie 2012 het economisch

Nadere informatie

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur Geachte lezer, Fijn dat u even tijd neemt om kortweg kennis te maken met het beleid van stichting Welcom. Door het beleid voor de komende vier jaren te omschrijven, laat Welcom zien wat ze in de samenleving

Nadere informatie

PROVINCIALE VERKIEZINGEN 2015

PROVINCIALE VERKIEZINGEN 2015 PROVINCIALE VERKIEZINGEN 2015 AANDACHT VOOR VITALE KLEINE KERNEN IN TOEKOMSTIG GEMEENTELIJK BELEID In maart 2015 zijn er provinciale verkiezingen. In de provinciale verkiezingsprogramma s mogen de speerpunten

Nadere informatie

Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen

Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen Groningen, 1 maart 2011 Persbericht nr. 34 Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen SPECIALE AANDACHT VOOR KRIMPGEBIEDEN EN VOOR JEUGD De Groninger bevolking groeit nog door tot 2020, en

Nadere informatie

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s Erfgoed als krachtvoer Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s U wilt nieuw leven blazen in uw dorp, stad of regio? Als alles tegen zit, is er altijd nog het erfgoed. Het DNA van het

Nadere informatie

Resultaten Samen Anders gemeente Bronckhorst 9 oktober 2013

Resultaten Samen Anders gemeente Bronckhorst 9 oktober 2013 Resultaten Samen Anders gemeente Bronckhorst 9 oktober 2013 Wat merk je? - rust - leegstand van huizen, winkels en buitengebied - functies verdwijnen uit dorpen - veel praat bijeenkomsten - burgen bevragen,

Nadere informatie

Bijlagen. Bijlage C Selectiecriteria bij de werving van de gespreksdeelnemers... 2 Bijlage E Draaiboek focusgroepen senioren... 4

Bijlagen. Bijlage C Selectiecriteria bij de werving van de gespreksdeelnemers... 2 Bijlage E Draaiboek focusgroepen senioren... 4 Carola Simon, Lotte Vermeij en Anja Steenbekkers, Het beste van twee werelden. Plattelanders over hun leven op het platteland. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, oktober 2007. Bijlagen Bijlage

Nadere informatie

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM Mantelzorg Op 10 november 2014 is het de Dag van de Mantelzorg. Dit jaar wordt deze dag voor de 16 e maal georganiseerd. De Dag van de Mantelzorg is bedoeld om mantelzorgers in het zonnetje te zetten en

Nadere informatie

Nog steeds in. Helmond 77%

Nog steeds in. Helmond 77% De trends volgens de Helmonders Bijlage 4 Resultaten enquête Stadspanel Onderzoek en Statistiek Gooitske Marsman Augustus 2011 Inleiding Helmond heeft een start gemaakt met het project dat uiteindelijk

Nadere informatie

Persbericht. 31 juli 2013. Werkloosheid en bezuinigingen grootste problemen in Twentse gemeenten

Persbericht. 31 juli 2013. Werkloosheid en bezuinigingen grootste problemen in Twentse gemeenten Persbericht 31 juli 2013 Werkloosheid en bezuinigingen grootste problemen in Twentse gemeenten Werkloosheid en bezuinigingen zijn volgens inwoners van Twente verreweg de grootste problemen in hun gemeenten.

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Onderzoek woon-, welzijn- en zorgbehoeften in Sterksel en Gerwen WELKOM. Korte toelichting op project 1 e resultaten Discussie in kleine groepjes

Onderzoek woon-, welzijn- en zorgbehoeften in Sterksel en Gerwen WELKOM. Korte toelichting op project 1 e resultaten Discussie in kleine groepjes Onderzoek woon-, welzijn- en zorgbehoeften in Sterksel en Gerwen WELKOM Korte toelichting op project 1 e resultaten Discussie in kleine groepjes Toelichting op project Waarom Doelstellingen: Daadwerkelijke

Nadere informatie

Allereerst wil ik u een gezegend, gezond en gelukkig Nieuwjaar toewensen! En uiteraard hoop en wens ik dat het uw ondernemingen goed gaat.

Allereerst wil ik u een gezegend, gezond en gelukkig Nieuwjaar toewensen! En uiteraard hoop en wens ik dat het uw ondernemingen goed gaat. Toespraak bij het Nieuwjaarsontbijt van de Building Society, door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op 10 januari 2012 te Delden. Dames en heren, Allereerst wil ik u een gezegend,

Nadere informatie

Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen

Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen Over kleinschalige economische dynamiek in krimpregio s/-dorpen Radboud Engbersen, Platform31, Krimpcafe, Bunne 17, september 2015 Kennisplatform Demografische Transitie (KDT) Thema s: - Ruimte en de bebouwde

Nadere informatie

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID Apeldoorn, 15 oktober 2015 Geachte heer, mevrouw, De gemeente werkt aan beleid voor citymarketing en evenementen. Wij hebben hierover met veel Apeldoornse partijen

Nadere informatie

Onbekommerd wonen in Breda

Onbekommerd wonen in Breda Onbekommerd wonen in Breda Verslag van de aanpak GWI 1998-2015 Geschikt Wonen voor Iedereen 2 Aanleiding In Nederland is sprake van een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt flink toe en ze worden

Nadere informatie

Bijlage bij persbericht Hoe prettig is het wonen in Borger-Odoorn? Korte samenvatting van de resultaten uit het Leefbaarheidsonderzoek

Bijlage bij persbericht Hoe prettig is het wonen in Borger-Odoorn? Korte samenvatting van de resultaten uit het Leefbaarheidsonderzoek Bijlage bij persbericht Hoe prettig is het wonen in Borger-Odoorn? Korte samenvatting van de resultaten uit het Leefbaarheidsonderzoek Hoe prettig is het wonen in Borger-Odoorn? De leefbaarheid waar het

Nadere informatie

Enquête Nieuwe Dorpsvisie Bantega

Enquête Nieuwe Dorpsvisie Bantega Enquête Nieuwe Dorpsvisie Bantega In het najaar van 2014 heeft het bestuur van Plaatselijk Belang Bantega een werkgroep samengesteld die de opdracht heeft gekregen om een nieuwe Dorpsvisie op te stellen.

Nadere informatie

De sociale draagkracht van de dorpen in Borsele

De sociale draagkracht van de dorpen in Borsele De sociale draagkracht van de dorpen in Borsele Frans Thissen Universiteit van Amsterdam Myrthe Vooraf Leefbaarheid, sociale cohesie en community care: Moeilijke begrippen voor betrekkelijk gewone zaken

Nadere informatie

Belanghoudersbijeenkomst

Belanghoudersbijeenkomst V e r s l a g Belanghoudersbijeenkomst Donderdag 17 november was u met ruim 30 andere genodigden aanwezig bij de belanghoudersbijeenkomst van Woningstichting Bergh. Een bijeenkomst waarbij wij graag twee

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin Katakle Business Plan 2011 2018 Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin 0 1. Inleiding Achtergrond De Katakle investeerdersgroep werkt sinds 2008 met The Hunger Project aan het einde

Nadere informatie

Sport en bewegen binnen het Sociaal Domein Breng beweging in de drie D s!

Sport en bewegen binnen het Sociaal Domein Breng beweging in de drie D s! ACTIEF VOOR Sportorganisaties Maatschappelijke organisaties Onderwijs Overheden Sport en bewegen binnen het Sociaal Domein Breng beweging in de drie D s! De drie D s Drie transities in het sociale domein:

Nadere informatie

Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente

Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente In opdracht van: Versie: augustus 2008 Maatschappelijke Onderneming B+ Organisatie van bijzondere Buurtsuper locaties in Twente Inleiding Op 5 oktober

Nadere informatie

Koers voor de toekomst

Koers voor de toekomst Koers voor de toekomst Er verandert veel in de wereld om ons heen. Neem alleen al de toenemende mobiliteit, of de economie die sterker lijkt dan ooit tevoren, en overal wordt gebouwd, en - om dichter in

Nadere informatie

MIDDEN TUSSEN DE MENSEN SPORT EN RECREATIE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID.

MIDDEN TUSSEN DE MENSEN SPORT EN RECREATIE MOBILITEIT EN BEREIKBAARHEID. MIDDEN TUSSEN DE MENSEN De uitgangspunten van het CDA Koggenland zijn helder: je wilt werken voor je brood, je ziet om naar elkaar en je laat de wereld knap achter voor je kinderen. Het CDA staat voor

Nadere informatie

Verhuisplannen en woonvoorkeuren

Verhuisplannen en woonvoorkeuren Verhuisplannen en woonvoorkeuren Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 Bevolkingsdaling ontstaat niet alleen door demografische ontwikkelingen, zoals ontgroening en vergrijzing of

Nadere informatie

Welkom bij tekst. Presentatie 4 november 2014. Paul Disselhorst

Welkom bij tekst. Presentatie 4 november 2014. Paul Disselhorst Welkom bij tekst Presentatie 4 november 2014 Paul Disselhorst tekst Programma: Stand van zaken SallandGlas. Waarom ook alweer? Terugblik op vooruitgang. De voordelen op een rij. Wat kost het? Wat krijgt

Nadere informatie

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen Inwoners van Leiden Het aantal inwoners blijft vrijwel stabiel. Relatief jonge en hoogopgeleide bevolking. Tweeverdieners met kleine kinderen en een gemiddeld inkomen verlaten de stad. Meer Leidenaren

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Klanttevredenheidsonderzoek Het KTO is een wettelijke verplichting wat betreft de verantwoording naar de Gemeenteraad

Nadere informatie

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015 Migratie en pendel Twente Special bij de Twente Index 2015 Inhoudsopgave Theorieën over wonen, verhuizen 3 Kenmerken Twente: Urbanisatiegraad en aantal inwoners 4 Bevolkingsgroei grensregio s, een vergelijking

Nadere informatie

Buurthuizen en activiteiten

Buurthuizen en activiteiten Invalshoek: een wijkbudget voor activiteiten We stoppen met de financiering van (een gedeelte van) de huidige activiteiten in de wijk en stellen per wijk een budget beschikbaar voor initiatieven van inwoners

Nadere informatie

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6 Index 1. Waar komen we vandaan? 1 2. Waar gaan we naartoe? 2 2.1 Missie 2 2.2 Visie 2 2.3 Doelstellingen 3 2.4 Strategie 4 2.4.1 Organisatie 4 2.4.2 Aanbod 4 2.4.3 Maatschappelijk rolmodel 4 2.4.4. Marketing

Nadere informatie

Gemeenschapstuinen. RadarGroep. Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie.

Gemeenschapstuinen. RadarGroep. Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie. RadarGroep Gemeenschapstuinen Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie. Bureau voor sociale vraagstukken Wie zaait zal oogsten is een veelgehoord gezegde.

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven:

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven: Uitgangssituatie In dit hoofdstuk bespreken we de huidige breedbandsituatie in de provincie Overijssel. Het vorige hoofdstuk heeft laten zien wat het potentieel van breedband is, in dit hoofdstuk komt

Nadere informatie

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren,

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren, Toespraak van CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de ondertekening van de waterovereenkomst Vechterweerd op Vrijdag 20 januari 2012 van 14.00 16.00 uur in t Boerhoes, Koepelallee 8 te Dalfsen HET GESPROKEN

Nadere informatie

Bijlage 2 Inventarisatie trends

Bijlage 2 Inventarisatie trends Bijlage 2 Inventarisatie trends In de motie van de Raad wordt gevraagd de belangrijkste trends en de impact daarvan op de Utrechtse Heuvelrug te beschrijven. Hieronder wordt dit verder uitgewerkt. Trends

Nadere informatie

PROCEDURE EN CRITERIA VOOR VERSTREKKING

PROCEDURE EN CRITERIA VOOR VERSTREKKING PROCEDURE EN CRITERIA VOOR VERSTREKKING financiële bijdragen uit het leefbaarheidsbudget 1 1. Inleiding De gemeenteraad van Hellendoorn heeft enkele budgeten overgedragen aan de dorpen en wijken in de

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Trots op Groningen Hoe beleven Groningers het wonen en recreëren in de provincie?

Trots op Groningen Hoe beleven Groningers het wonen en recreëren in de provincie? Trots op Groningen Hoe beleven Groningers het wonen en recreëren in de provincie? In deze factsheet staat de beleving over het wonen en over het recreëren in Groningen centraal. Het gaat om hoe de inwoners

Nadere informatie

Ondernemingsplan Zorgcoöperatie t Loo

Ondernemingsplan Zorgcoöperatie t Loo Ondernemingsplan Zorgcoöperatie t Loo 1. Aanleiding Op t Loo, één van de dorpskernen van de gemeente Bergeijk, is een start gemaakt met het maken van idops om zo de leefbaarheid in de kleine kernen te

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

De toolbox. Te gebruiken instrument

De toolbox. Te gebruiken instrument LochemEnergie heeft geen blauwdruk klaarliggen voor het plaatsen van windmolens. We zullen samen met de leden en lokale organisaties de opties en locaties bespreken. We hebben een draaiboek en een toolbox

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst verbinden van werelden ambities in Overijssel Verslag van de hoofdpunten

Netwerkbijeenkomst verbinden van werelden ambities in Overijssel Verslag van de hoofdpunten Netwerkbijeenkomst verbinden van werelden ambities in Overijssel Verslag van de hoofdpunten Op vrijdag 14 december gingen 80 vertegenwoordigers van kulturhusen en multifunctionele accommodaties, ambtenaren,

Nadere informatie

Demografische ontwikkelingen: krimp en vergrijzing

Demografische ontwikkelingen: krimp en vergrijzing 1 Onderwijs en Arbeidsmarkt: schieten op bewegende doelen Presentatie conferentie 100% Ondernemend Vennekerk Oldambt, Winschoten, 10 september 2012 Prof. dr Jouke van Dijk Hoogleraar regionale arbeidsmarktanalyse

Nadere informatie

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Wij, vertegenwoordigers van bestuursorganen en organisaties die werken aan de realisatie van een gezond en veilig leefmilieu, economie

Nadere informatie

SOC bijeenkomst, 26 november 2014

SOC bijeenkomst, 26 november 2014 1 Stijlvol Ouder Jeannette Dijkman Anders kijken naar ouder worden Onderzoek, marketing, communicatie, seniorenmakelaar Inhoud: Algemene trends en toekomstperspectief Demografische ontwikkelingen De nieuwe

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Workshop Wijkeconomie

Workshop Wijkeconomie Workshop Wijkeconomie Workshop Wijkeconomie 1. JJJJJJJjjjj 1 Regie over eigen leven en omgeving Burgerkracht van klein tot groot 2 Monopolie op beleid naar de burger MANIFEST VAN ACTIEVE WIJKBEWONERS Gevraagd:

Nadere informatie

Gebruik van kinderopvang

Gebruik van kinderopvang Gebruik van kinderopvang Saskia te Riele In zes van de tien gezinnen met kinderen onder de twaalf jaar hebben de ouders hun werk en de zorg voor hun kinderen zodanig georganiseerd dat er geen gebruik hoeft

Nadere informatie

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie?

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? In deze factsheet staat de binding met de provincie Groningen centraal. Het gaat dan om de persoonlijke gevoelens die Groningers hebben

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl DE CONSUMENT AAN HET STUUR Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl www.sir-55.nl www.sir-55.nl SIR-55 CREËERT BETROKKEN BEWONERS Wie zijn medioren? Medioren zijn actieve, vitale en maatschappelijk

Nadere informatie

Kort verslag bijeenkomst coöperaties op donderdag 1 november 2012 in Nijverdal

Kort verslag bijeenkomst coöperaties op donderdag 1 november 2012 in Nijverdal Kort verslag bijeenkomst coöperaties op donderdag in Nijverdal Organisatie: Deelnemers: Netwerk Platteland, OVKK en Stimuland. Vijftig personen Inleiding Algemene inleiding door Marieke Koot en Anne Marie

Nadere informatie

Fries burgerpanel Fryslân inzicht

Fries burgerpanel Fryslân inzicht Fries burgerpanel Fryslân inzicht Wij gaan er van uit dat we zo lang mogelijk in onze eigen woonomgeving kunnen blijven. Fries burgerpanel over voorzieningen in Fryslân september 2015 Wij gaan er van uit

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Internationalisering > wegnemen barrières grensoverschrijdend vervoer > werken waar je wilt > meer innovatie over de grenzen heen Internationalisering Maastricht is de meest internationale

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Crowdfunding. Wat is crowdfunding. Drie verdienmodellen. Voorbeeldprojecten. Bekendheid met crowdfunding

Crowdfunding. Wat is crowdfunding. Drie verdienmodellen. Voorbeeldprojecten. Bekendheid met crowdfunding Crowdfunding Crowdfunding is in opmars. Ook voor vastgoedprojecten wordt deze methode steeds vaker toegepast. In dit sectorthema onderzoekt het huidige gebruik van crowdfunding in de bouw en de houding

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Gezond meedoen in Stein. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014

Gezond meedoen in Stein. Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 Gezond meedoen in Stein Samenvatting Lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Dit is de samenvatting van het lokaal rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 214 Een nieuwe kijk op gezondheid

Nadere informatie

Ondernemersplan 3NE. 3NE onderweg naar langer wonen in welvaart en welzijn. 1. Wat wil 3NE betekenen a. Missie b. Visie c. Waarden en ambities

Ondernemersplan 3NE. 3NE onderweg naar langer wonen in welvaart en welzijn. 1. Wat wil 3NE betekenen a. Missie b. Visie c. Waarden en ambities Ondernemersplan 3NE 3NE onderweg naar langer wonen in welvaart en welzijn 1. Wat wil 3NE betekenen a. Missie b. Visie c. Waarden en ambities 2. De wereld waarin 3NE werkt a. Ontwikkelingen in de samenleving

Nadere informatie

LEADER Kempenland. Samen investeren in een leefbaar platteland

LEADER Kempenland. Samen investeren in een leefbaar platteland LEADER Kempenland Samen investeren in een leefbaar platteland Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling; Europa investeert in zijn platteland Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling;

Nadere informatie

Kaart 1: Wmo = meedoen Achtergrondinformatie voor patiënten

Kaart 1: Wmo = meedoen Achtergrondinformatie voor patiënten Kaart 1: Wmo = meedoen Achtergrondinformatie voor patiënten De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) betekent voor gemeenten een andere manier van denken en doen. De Nederlandse gemeenten werken gezamenlijk

Nadere informatie

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 In de Eemsdelta zijn verschillende ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de leefbaarheid.

Nadere informatie

in Boschveld staat een huis Ontmoeten, werken en ontwikkelen in copernikkel

in Boschveld staat een huis Ontmoeten, werken en ontwikkelen in copernikkel in Boschveld staat een huis Ontmoeten, werken en ontwikkelen in copernikkel in Boschveld staat een huis de naam Copernikkel dankt zijn naam aan wijkbewoners. Zij zorgden ervoor dat iedereen weet waar de

Nadere informatie

Deze participatie samenleving biedt de kans om de krachten van 55 plussers meer te 4

Deze participatie samenleving biedt de kans om de krachten van 55 plussers meer te 4 1. Inleiding In Nederland leven 4,1 miljoen mensen ouder dan 55 (24,4%), hiervan zijn 2,9 miljoen 65 plusser (17,3%) en 717.089 80 plussers (4,2%). Dit aantal zal de komende jaren blijven 1 stijgen. In

Nadere informatie

Toelichting op de lokale senioren agenda

Toelichting op de lokale senioren agenda Notitie Toelichting op de Lokale Seniorenagenda Kadernota integrale informatie, advies en cliëntondersteuning Toelichting op de lokale senioren agenda 1. Inleiding De lokale seniorenagenda is één van de

Nadere informatie