Hoe laat je mensen het beste communiceren met intelligente computersystemen? A B P W E R E L D 3 1 0

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe laat je mensen het beste communiceren met intelligente computersystemen? A B P W E R E L D 3 1 0"

Transcriptie

1 Hoe laat je mensen het beste communiceren met intelligente computersystemen? A B P W E R E L D 3 1 0

2 Vanaf de Bestuurstafel Groot vermogen, lage dekkingsgraad De pensioenpremie werd door ABP per 1 augustus 2010 verhoogd met 1%-punt. Dat heeft geen enorme consequenties voor de dekkingsgraad zodat het voor de hand ligt dat mensen zich afvragen waarom ABP dan toch voor dit middel kiest. We realiseren ons dat premieverhoging een bot middel is geworden. Het is heel vervelend voor werkgevers en actieve werknemers en het doet verhoudingsgewijs maar weinig voor de dekkingsgraad. Echter, het bestuur is gehouden de belangen van alle betrokkenen bij het fonds zo evenredig mogelijk te dienen. Als je niet indexeert, tref je de gepensioneerden en de actieve deelnemers. De gepensioneerden merken dat direct en dat geld krijgen ze ook niet meer. Zelfs niet als er op enig moment naindexatie kan worden gegeven, wat we natuurlijk blijven hopen. Voor de actieve deelnemers ligt het iets anders. Ook zij worden getroffen, in hun pensioenaanspraken, maar zij kunnen meemaken dat er weer betere tijden komen. Maar de werkgever merkt niets van wel of niet indexeren. Wij vinden dat we gehouden zijn de werkgever ook een bijdrage te laten leveren. Dat gebeurt in het bedrijfsleven ook. Tal van bedrijven springen bij als hun ondernemingspensioenfonds in de problemen komt. Zij hebben werkelijk miljarden extra betaald aan premies. Door bij ABP te kiezen voor deze tijdelijke premieopslag, betaalt de werkgever bij overheid en onderwijs ook mee. 70% van de pensioenpremie wordt immers betaald door die werkgever. De tijdelijke premieverhoging is een gevolg van de lage dekkingsgraad. Nadat het weer zo goed leek te gaan met ABP dringt de vraag zich op waarom de dekkingsgraad nu dan toch weer is gedaald. Het antwoord is dat dit een rechtstreeks gevolg is van de lage rente. Als de rente waarmee wij onze verplichtingen moeten waarderen 1%-punt daalt, stijgen onze verplichtingen met ruim 12%. We zitten nu in een rare paradox. Ons vermogen is nog nooit zo groot geweest als nu, maar toch is onze dekkingsgraad te laag. Joop van Lunteren, vice-voorzitter van het ABP-bestuur

3 ABP Wereld Inhoud ABP Wereld Omslagartikel: Hoe maak je de afstemming tussen het pensioen- en beleggingsbedrijf en hun ICT ers scherpzinniger en waarom is dat zo actueel? (Illustratie Lizzy Nieuwenhuis) Mensen doen er goed aan tijdig te wikken 08 en wegen hoeveel pensioen ze opbouwen. Door het Uniform Pensioen Overzicht daartoe tot op de bodem aanspreken komt er meer duidelijkheid. Het werkt. Steeds meer handige selfservice bij ABP KeuzePensioen naarmate de website verder wordt ontwikkeld. Twee generaties aan het werk bij 16 dezelfde overheidsinstelling. Veel, maar niet alles, verandert. Ervan uitgaan dat directies van bedrijven waarin pensioengelden worden belegd altijd netjes handelen is naïef: vlijmscherpe Corporate Governance is nodig. Pensioen- & Beleggingswereld Werelddeeltjes met, soms verbazingwekkend, internationaal pensioen- en beleggingsnieuws. Een goede combinatie van mannelijke en vrouwelijke 24 eigenschappen levert het meest op, maar in het Nederlandse bedrijfsleven is het nog niet zo ver. In Zweden is diep nagedacht over toekomstbestendige pensioenen: ze hebben een systeem. Overheid en onderwijs Papieren en/of elektronische informatiedragers bewaren schatten aan kennis en inzicht in de Koninklijke Bibliotheek van de eenentwintigste eeuw. Boekbespreking: De kunst van het ouder worden bestaat al lang, toch blijft het een leerweg. Welke brede taken kenmerken, al dan niet in het oog springend, de GGD organisaties? Boekbespreking: De Geldpomp frist een belangrijk stukje sociale geschiedenis op en legt het vast Bij zelfstandige bestuursorganen als Kadasters openen nieuwe elektronische mogelijkheden eveneens onbekende deuren. Schaalvergroting voor het brandweerdistrict Land van Cuijk om te voldoen aan de hogere eisen. ABP Wereld

4 ICT door Marcel Vleugels fotografie Annemiek Mommers illustratie Lizzy Nieuwenhuis ICT-systemen worden steeds intelligenter In de automatiseringswereld verandert er veel meer dan de technologie alleen. De hedendaagse ICT er krijgt er een interessante taak bij. Een verrijking voor wie de diepte in wil en goed kan omgaan met tegenstellingen. De automatiseerder zit namelijk meer dan ooit midden in de business om daar de processen, de rekenregels en de controls op één lijn te brengen met de steeds verder voortschrijdende technische verfijningen. De technologie wordt spitser, de afstemming moet daarom scherpzinniger. De ICT er werkt mee aan welgekozen oplossingen rechtstreeks vanuit de vraag van de business. De uitvoeringorganisatie van ABP is inmiddels ver gevorderd met deze geruisloze vernieuwing. Samen In de pensioenwereld moeten business en ICT elkaar midden in het werkveld vinden en naadloos op elkaar aansluiten, vat Theo Peereboom, directeur van Concern Information Systems CIS, het samen. Sterker: ICT ís de business van de moderne pensioenindustrie. Berekeningen, betalingen, incasso van gegevens en premies, mailings, denk aan alle cijferreeksen en grafieken die hier binnenshuis worden gemaakt, alle mogelijke beleggingshandelingen, ze verlopen stuk voor stuk geautomatiseerd. Dat spaart veel tijd en geld en voorkomt menselijke vergissingen. De papieren pensioendossiers met alle informatie over de deelnemers die hier in een enorm archief ooit prominent aanwezig waren zijn voor een groot deel gedigitaliseerd. Technologisch is ons ICT-bedrijf sinds jaar en dag steengoed. Maar nu is een belangrijk nieuw accent dat we ons meer richten op het organiseren van samenwerking. Samen met de afdelingen voor wie ze werken, brengen onze 750 ICT ers de risico s in kaart, maken afwegingen, stellen plannen voor vernieuwing op. Samen met de mensen uit de business zetten ze die vervolgens in de praktijk om en samen vieren ze de successen. 2 ABP Wereld

5 Automatisering is niet zo vanzelfsprekend als water en licht Onopgemerkt De in Amsterdam geboren Theo Peereboom studeerde arbeids- en organisatiepsychologie. Hij ging daarna werken bij warenhuisconcern KBB waar hij betrokken was bij ingrijpende reorganisaties. Bij de Sociale Verzekeringsbank, zijn tweede werkgever, kwam hij in aanraking met de ICT. Na een periode van vijf jaar bij BSO ging hij opnieuw bij de SVB aan de slag. Ik heb het vak ICT geleerd vanuit de businesskant en ben gaandeweg de nodige reorganisaties verder aan de managementkant terecht gekomen. Zijn omvangrijkste en risicorijkste ICT-klus bij SVB was de automatisering van het AOWbedrijfsproces. Het grootste succes is dat niemand daar iets van gemerkt heeft. Tien jaar geleden stapte hij over naar ABP in Heerlen. Hier bekleedde hij verschillende functies bij CIS om er in 2008 directeur te worden. Een huwelijk Is het niet erg complex om zo n omvangrijke organisatie aan te sturen, met al die gegevensstromen en zoveel uiteenlopende bedrijfsonderdelen? Theo Peereboom: De tijd dat de ICT er vanwege zijn technische deskundigheid binnen de organisatie zijn eigen boontjes dopt, is echt voorbij. Goede automatisering is bij ons niet iets dat er komt omdat ICT ers iets flitsends willen introduceren, maar omdat het een efficiënter en effectiever proces oplevert. Waar dat even mogelijk is, willen wij dat in ons hart natuurlijk ook flitsend doen. Maar de motivatie is dat automatisering de klanten én je bedrijf vooruit helpt. Daarom is het van groot belang dat het hele bedrijf kan leunen op automatisering van bovengemiddelde kwaliteit. Zo kun je met ICT de business laten excelleren. Dat hebben we dan ook als motto gekozen. En omdat we er voor willen zorgen dat ICT niet een losstaande functie is in ons bedrijf, willen we in al het werk dat we uitvoeren steeds dat mensen uit de business de leiding hebben. Ik zeg ook vaak tegen onze mensen Zorg dat je begrijpt wat de business wil en denk daarbij goed na over hoe je die nog beter kunt laten opereren. Daarbij is het natuurlijk niet zo dat je als ICT je verstand op nul zet. Je blijft ook zelf meedenken of je wel aan de beste oplossing bezig bent. Samen en toch kritisch naar elkaar. Hij lacht: Een gevoelig en ingewikkeld huwelijk. ABP Wereld

6 Voor pensioenen geldt dat ICT op de eerste plaats robuust is Pensioenen, communicatie, beleggingen of bestuursondersteuning Me dunkt dat de eisen van automatisering voor pensioenen anders in elkaar steken dan die voor communicatie, voor beleggingen of bestuursondersteuning. Dat is ook zo. Voor pensioenen geldt dat ICT op de eerste plaats robuust is, ook al kost dat wat in termen van reactietijd. Automatisering voor communicatie moet vooral snel, en in toenemende mate interactief zijn. Bij ons zitten beide vereisten aan elkaar vast, we communiceren immers over de gegevens uit de pensioenadministratie. Je moet heel goed nadenken over die combinatie. Voor assett management moet ICT - hoe dan ook altijd maximaal bijdragen aan beleggingsopbrengsten. Belangrijke voorwaarde daarbij is dat er altijd een actueel overzicht van de posities is en dat er altijd gehandeld kan worden. Dus kiezen we daar voor wat betreft de infrastructuur voor een hoge beschikbaarheid. Dat betekent bijvoorbeeld dat de taken onmiddellijk worden overgenomen door een andere computer, wanneer er een de geest geeft. En dus heb je extra componenten in de infrastructuur nodig. Deze hoge beschikbaarheid is zo ook complex en dat maakt weer dat de totale beschikbaarheid per saldo weer iets vermindert. Al dat permanente afwegen beheerst het hart van het moderne ICT-bedrijf. ICT besturen Hoe maak je die afweging over waaraan je als bedrijf je dure ICT-geld uitgeeft? Twee jaar geleden besloten we de governance, zo noemen wij de besturing van de ICT, niet in de ICT-organisatie zelf te leggen, maar bij een centrale Chief Information Officer. Met deze CIO kun je op strategisch niveau de juiste beslissingen nemen over de manier waarop de ICT-investeringen worden gericht. In essentie is dit proces vrij simpel. Eerst hebben we vastgesteld wat de belangrijkste strategische issues voor de komende jaren zouden zijn. Vervolgens hebben wij geïnventariseerd welke projecten de business van Nieuw groen datacenter voor ABP Een belangrijk deel van het ICT-landschap van de uitvoeringsorganisatie van ABP is sinds kort gehuisvest in het innovatieve datacenter van Cofely in Maastricht Aachen Airport. Het gaat om een totaalpakket aan datacenter-services, met garanties op het gebied van beschikbaarheid en flexibiliteit, het gebruik van duurzame energie en de controle over de kosten. ABP betaalt uitsluitend voor de diensten die uiteindelijk worden afgeno- 4 ABP Wereld

7 Theo Peereboom (rechts): Goede automatisering komt er omdat het een efficiënter en effectiever proces oplevert. plan was uit te voeren en welke projecten daaruit een bijdrage leverden aan de strategische doelen. Toen we al die projecten bij elkaar pakten, bleek dat toch wat te ambitieus. We moesten dus prioriteiten stellen, over welke zaken we oppakken. Op die manier ontstond een samenhangend aantal projecten die ook echt bijdragen aan de strategische doelstellingen. men. Cofely's datacenter voldoet aan de Tier III classificatie met een veiligheids- en betrouwbaarheidswaarborg van 99,982 procent. Zo zorgt de noodvoorziening van het datacenter ervoor dat het bij stroomstoring in bedrijf blijft. Het datacenter is zodanig flexibel opgezet dat het voldoet aan de vraag in de komende jaren. Al geruime tijd voert ABP Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) hoog in het vaandel en datacenters verbruiken grote hoeveelheden energie. Om het milieu zo min mogelijk te belasten, beschikt het datacenter van Cofely over een duurzame energievoorziening en dito koeling. Zo wordt de temperatuur geregeld door een intelligent koelsysteem dat optimaal gebruik maakt van de buitenlucht. Daarnaast draaien alle diensten van het datacenter energieefficiënt. Ook werkt de eigen energiecentrale op 100 procent groene energie: iedere kwh is afkomstig uit milieuvriendelijke bronnen zoals wind, biomassa of waterkracht. ABP Wereld

8 Interactie Theo Peereboom over bijkomende effecten van toenemende complexiteit: Moderne ICT-systemen kunnen veel, worden steeds intelligenter. Het blijven echter voorzieningen met hun eigen hebbelijkheden die op sommige momenten een eigen leven lijken te leiden. Iedere gebruiker kent dat machteloze gevoel als midden in de stress de computer het niet meer doet. Vooral in nieuwe geavanceerde systemen kunnen eigenschappen schuilgaan, die pas bij interactie met de deelnemers aan het licht komen. Met ongewenste bijwerkingen en die kansen nemen bij intelligentere systemen toe moet je als automatiseerder altijd rekening houden. De vraag is dus tweeledig. Hoe laat je mensen het beste communiceren over, maar ook met, intelligente computersystemen? Geen nieuwe mogelijkheden, wel kosten? Hij haalt nog een ander belangrijk punt aan. Als je eenmaal een systeem hebt, laat je het niet alleen draaien, je bent genoodzaakt het up to date te onderhouden. Doe je dat niet, dan zal niemand er de eerste tijd iets van merken, maar op een kwade dag gaat het systeem kuren vertonen. Voor een pensioenorganisatie is zo n risico vanzelfsprekend onaanvaardbaar. ICT-systemen moeten daarom voortdurend onderhouden en vernieuwd worden. Het is de taak van CIS daar overal in het bedrijf op te wijzen en voor te pleiten. Dat vergt ook weer van alle betrokkenen eersteklas communicatie. Onze klanten, de bedrijfseenheden, krijgen daardoor geen extra gebruiksmogelijkheden tot hun beschikking, terwijl het wel geld kost. Om hiervoor toch draagvlak te krijgen moet CIS in staat zijn dit voortdurend glashelder uit te leggen. Anders Neem het nieuwe datacenter dat we zojuist hebben ingericht (zie kader). De interessante vraag daarbij is niet welke technisch hoogstaande systemen daar draaien, maar van wie dat eigenlijk allemaal moet. Je dient je dus bij alle ontwikkelingen steeds opnieuw af te vragen wat de beste ICT-koers is. Zeker, en in dit geval moest er iets gebeuren omdat ons eigen tweede datacenter niet meer voldeed. We konden er de noodzakelijke continuïteit niet meer mee garanderen; de grenzen van de uitbreidingsmogelijkheden en kwaliteitsverbetering waren bereikt. Ook wilden we de belasting van het milieu een stuk verminderen. Waarom is besloten tot uitbesteding? Om een rekencentrum altijd in de lucht te houden, met elektriciteit, koeling, noodverzieningen en nog veel meer, heb je zoveel specifieke know-how en vakmensen nodig dat dit erg duur voor het bedrijf wordt. De oplossing is dan een datacenter bij een gespecialiseerde derde met de mogelijkheid er precies die kennis en capaciteit in te schakelen die je nodig hebt. Je betaalt dan alleen voor wat je afneemt. En wij blijven zelf de in het datacenter opgestelde apparatuur bedienen. Outsourcen Er zijn tal van uitstekende leveranciers die complete ICT-systemen en alles dat daarbij hoort aan grote bedrijven leveren. Dat is toch een trend die voordelen kan bieden. Waarom zou een grote pensioenuitvoerder de ICT in eigen huis houden? Omdat, zoals we zagen, ICT dé business van pensioenen is, zal outsourcen van alle automatisering nooit wijs zijn. Je kunt dan controle kwijtraken over het hart van je processen. Het outsourcen van het mainframe, het klassieke, grote computersysteem, was in ons geval wel verstandig. Het aantal toepassingen dat op dit platform draait wordt steeds minder en nadert de grens waarop we nog in staat zijn marktconforme prijs en prestaties te leveren. Bovendien willen we op termijn van het mainframe af en van goedkopere technologie gebruik maken die langzamerhand op hetzelfde niveau presteert. Vooruitstrevende rekenmachine Welke andere ICT-ontwikkelingen spelen op dit moment? Op de markt komen steeds meer hoogwaardige standaardcomponenten beschikbaar. Zo is een belangrijk onderdeel van ons generiek pensioenssysteem (GPS) de rekenmachine. Hiermee wordt bepaald op welke producten iemand recht heeft, wordt bepaald wat de De gebruiker moet snel kunnen zien dat hij goed begrepen is 6 ABP Wereld

9 hoogte van de aanspraak is en wordt berekend op welke wijze het recht wordt aangewend. Tot nu toe hebben wij deze rekenmachine volledig zelf gebouwd, echt maatwerk dus. Wij zijn de afgelopen periode heel druk geweest met het beproeven van een Business Rule Engine, waarmee diezelfde functionaliteit sneller en goedkoper kan worden gerealiseerd. Om nieuwe systemen optimaal te kunnen toepassen, geldt nog steeds waarmee we begonnen zijn: je moet heel goed weten wat de wensen van de gebruiker zijn. Hoe vlugger je ontdekt dat het toch iets anders moet dan gedacht, hoe effectiever en efficiënter je kunt zijn. Selfservice voor deelnemers Daarom proberen we nu steeds in kleinere stappen in direct contact met onze gebruikers vast te stellen of datwat we plannen te bouwen ook echt is wat bedoeld is. We hebben de afspraak dat we voor de grote projecten een businesscase opzetten, waarin goed duidelijk wordt waarom we een verandering in onze applicaties of infrastructuur willen aanbrengen. Een andere ontwikkeling is dat moderne technologie ons steeds beter in staat stelt beschikbaarheid en continuïteit te garanderen. Bijvoorbeeld in het geval van MijnABP, de selfservice die we onze deelnemers aanbieden. We willen hen in staat stellen zelf via internet de aanwending van het pensioen te bepalen, de moderne technologie maakt dat mogelijk. Dat vraagt veel van de verbinding tussen buitenwereld en de bedrijfssystemen waar alle informatie in staat. Wij hebben samen met de betrokken afdelingen vastgesteld welke componenten belangrijk zijn voor de deelnemer die via MijnABP informatie opvraagt. De beschikbaarheid van die componenten kunnen we tegenwoordig continu monitoren. Dus niet steeksproefgewijs maar uur in uur uit, dag in dag uit met verschillende technieken permanent weten dat alles goed werkt. En direct ingrijpen als het nodig is. Theo Peereboom: Fouten maken in de IT mag van nature niet. ICT blijft mensenwerk Als gebruiker van automatisering wordt je toch geconfronteerd met uitval van systemen. Ja, dat is natuurlijk erg vervelend. Als ICT fouten maakt, heeft dat onmiddellijk grote impact. Natuurlijk wil niemand graag een fout maken, maar het gebeurt toch. De manier waarop je als bedrijf in staat bent daarmee om te gaan, bepaalt in hoge mate of je van je fouten kunt leren of dat mensen een ontwijkende reactie gaan opbouwen. Die kan allerlei vormen aannemen. Van een zeer bureaucratisch proces tot een heel strak opgebouwd stelsel van taken en bevoegdheden, waarin er altijd wel wat buiten de verantwoordelijkheid valt. Wij proberen ons steeds zo te organiseren dat we goed kunnen omgaan met de complexiteit van een moderne geïntegreerde dienstverlening aan onze klanten. En dat we blijven leren, elke dag weer. ABP Wereld

10 PENSIOENEN door Merijn van den Berg fotografie Ellis Regina Janssen Keuzes uitgedrukt in concrete bedragen Voor veel mensen is het pensioen een ver-van-mijn-bed-show. Ze betalen wel premie, maar weten niet goed wat ze opbouwen. Persoonlijke pensioensamenvatting wacht op elke deelnemer Het algemene idee is dat je op je 65ste zo'n 70% van je laatstverdiende loon krijgt. Voor veel werknemers is dat niet zo. Ze krijgen door allerlei keuzes in werk en privé soms fors minder dan die 70%.. Digitale actualiteit Om ze daar bewust van te maken werkt ABP aan een goede voorlichting. Het Uniform Pensioen Overzicht is daarin een belangrijk instrument en bovendien wettelijk verplicht. Naast het jaarlijkse papieren overzicht zet ABP sterk in op een digitale omgeving (website) waar deelnemers actuele informatie vinden. Ook kunnen ze in die online omgeving zelf allerlei berekeningen maken. Wat gebeurt er met mijn pensioen als ik parttime ga werken? Of als ik eerder wil stoppen met werken: vanaf wanneer is dat financieel haalbaar? Want het zijn juist de keuzes tijdens het arbeidzame leven die bepalen hoeveel pensioen iemand straks heeft. Vergelijken Sinds 2007 is wettelijk vastgelegd waar een pensioenoverzicht aan moet voldoen. Het resultaat is een Uniform Pensioen Overzicht (UPO), dat elk pensioenfonds jaarlijks aan zijn deelnemers dient te sturen. Het UPO presenteert duidelijk, compact en begrijpelijk hoeveel pensioen een deelnemer heeft opgebouwd. Omdat het uniform is, 8 ABP Wereld

11 is vergelijking tussen pensioenen ook makkelijker. Handig bijvoorbeeld om bij de overstap naar een nieuwe werkgever een vergelijking te maken met het oude pensioen. Uniform Dat uniforme karakter is wel jammer, zegt Piet van Mil, Directeur Service Verzekerden van ABP. Wij sturen al sinds 1997 pensioenoverzichten, waarvan we de indeling zelf hadden bedacht. Steeds in overleg met onze klanten, om hen zo goed mogelijk van dienst te zijn. In het vaststaande format van het UPO kunnen we minder specifieke ABP-kenmerken kwijt dan in ons oude overzicht van voor Dat format gaat tot details als hoe je de gegevens in hokjes moet presenteren. een grote database met personalia, salaris- en pensioengegevens van de deelnemers. Het systeem bevat ook de rekenmodellen voor alle soorten pensioenen. Het UPO is een soort uittreksel uit het pensioensysteem: een persoonlijke samenvatting. Hoewel het UPO een standaard opmaak heeft, biedt het wel ruimte voor sector specifieke afspraken en verschillende regelingen, vertelt Van Mil. We hebben een reeks modellen gemaakt hebben gedaan, die fulltime werken, geen sectorspecifieke aanvullingen hebben, etc. Elke nacht draaien we daar zo'n UPO's van uit. We doen de benodigde berekeningen, dan worden de brieven opgemaakt, geprint en verzonden. Inmiddels zijn de testers al bezig met de volgende groepen. Die voegen ze toe aan de wachtrij en zo komt iedereen aan de beurt. Tot we 1,2 miljoen UPO's hebben gemaakt. Gaandeweg worden ze steeds com Piet van Mil: Online je pensioen bekijken is veel flexibeler. Doorrekenen Aan het begin van het traject, als iemand toetreedt, komt er een startbrief die ook is gebonden aan een vast format. Daarnaast stuurt ABP een aanbiedingsbrief, waarin het pensioenfonds wat meer van zichzelf kwijt kan qua presentatie. De startbrief laat zien welke gegevens van de nieuwe deelnemer geregistreerd zijn en welke keuzes hij heeft. Tevens verwijst de brief naar de online omgeving 'MijnABP'. Daar kan hij of zij alle keuzes en mogelijkheden bekijken en doorrekenen. Het is belangrijk om juist in het begin op deze keuzes te wijzen. Is waardeoverdracht van eerdere pensioenopbouw interessant? Welke onderdelen verzeker ik mee? Van Mil: Sommige producten kun je alleen in het begin afsluiten, omdat voor een pensioenfonds het risico te groot zou zijn als iedereen op elk moment die keuzes kan maken. Je kunt niet na tien jaar alsnog gaan bijsparen voor meer partnerpensioen omdat je ziek bent geworden. Inschatten hoe hoog uiteindelijk het pensioen zal zijn, is makkelijker geworden sinds ABP werkt met absolute bedragen voor de pensioenuitkering. Dat zegt meer dan een percentage van je huidige loon. Persoonlijke samenvatting De gegevens voor het UPO komen uit het generiek pensioensysteem. Dit is waarin per groep is bepaald wat we tonen in het UPO. Wie geen nabestaandenpensioen heeft, krijgt daar ook niks over te zien op zijn UPO. Als mensen geen partner bij ons geregistreerd hebben, tonen we geen nabestaandenpensioen. Dat is ook een manier om ze alert te maken: zorg dat je altijd je partner bij ons aanmeldt UPO's per nacht De verzending van 1,2 miljoen papieren UPO's is een forse onderneming. We beginnen met de makkelijke varianten. Mensen die hun hele carrière bij dezelfde werkgever hebben gewerkt, dus geen waardeoverdracht plexer, met waardeoverdrachten, periodes in het buitenland, scheidingen, etc. De groepen worden ook steeds kleiner, zodat we eindigen met een paar duizend brieven per nacht. Digitale omgeving: actueel en flexibel Het papieren UPO komt maar één keer per jaar. Online kan de deelnemer elk moment de meest actuele stand van zaken bekijken. En het is veel flexibeler, vertelt Piet van Mil. Op papier geven we drie rekenvoorbeelden met 63, 65 en 67 jaar als uittreedleeftijd. Online kun je tot op de maand nauwkeurig aangeven ABP Wereld

12 wanneer je tussen je 60ste en 70ste wilt stoppen, en zie je meteen wat daarvan de uitkomst is. Wat gebeurt er met mijn pensioen als ik parttime gaat werken? Dat zie je direct online. Gebruiksvriendelijk De online omgeving ziet er anders uit dan het papieren UPO. Het is ingericht op 'events': belangrijke gebeurtenissen in een mensenleven. Zo leidt een keuzes voorgelegd, die meteen als concrete bedragen getoond worden: hij kiest dit, dan krijgt hij zoveel. Alle terminologie wordt toegelicht als hij met de muis over die woorden heen gaat. Reglement, pensioenparameters, franchise - het staat allemaal uitgelegd. Deelnemers op pensioengerechtigde leeftijd hebben ook meteen de mogelijkheid om gemaakte keuzes aan te vragen. Salvador Essers: Het succes van het UPO wordt mede bepaald door de werkgever en de wijze waarop zijn salaris - administratie de gegevens aanlevert. maand van de werkgever. Die zijn binnen een week verwerkt in het generiek pensioensysteem. Op dat moment zijn ze meteen te gebruiken voor het UPO of op MijnABP. Wij geven aan hoe we de gegevens willen ontvangen. De werkgever of zijn leverancier past zijn administratie daarop aan. Relatiebeheer De werkgever heeft een rekenmodel in zijn salarisadministratie dat berekent hoeveel pensioenpremie hij moet afdragen. Het geld en de gegevens stuurt hij naar ABP. Ter controle berekenen wij die premies ook nog een keer, licht Essers toe. Dan zien we toch wel eens verschillen. De oorzaak is meestal geen onwil, maar een mismatch of vertraging tussen de afdelingen van een organisatie. Als wij iets vreemds tegenkomen, koppelen we dat terug naar de werkgever. En die moet kijken of er inderdaad iets fout zit of niet. De eindverantwoordelijkheid ligt altijd bij de werkgever, maar we proberen wel samen naar een oplossing te zoeken. We willen een goede relatie met die werkgever. Daarom investeren wij veel in relatiebeheer, met service richting de werkgever. Niet alleen als er een probleem is, maar ook op andere momenten, om aan een goede relatie te werken. Uniform Pensioenoverzicht biedt inzicht en uitzicht klik op de tab 'met pensioen gaan' naar een grafiek met het opgebouwde pensioen. Die laat zien uit welke onderdelen dat bestaat: AOW, pensioen en eventueel bijgespaard pensioen. Dan geeft de deelnemer aan of hij in het buitenland heeft gewoond. Dat is van invloed op de hoogte van de AOW. Wil hij een eventueel partnerpensioen omzetten in meer keuzepensioen? Zo krijgt de deelnemer Aanlevering gegevens De actualiteit van de online omgeving staat of valt met een goede aanlevering van gegevens. Daarvoor zorgt de afdeling Premie en Gegevens Incasso (PGI). Salvador Essers, manager PGI: Onze kracht is het tijdig en correct binnenkrijgen van de gegevens en premies van de werkgever. Daar scoort ABP zeer goed. Mutaties van deelnemers ontvangen we binnen een Bundeling Veel bedrijven besteden hun salarisadministratie uit aan administratiekantoren (zogenoemde 'leveranciers'). Zodoende hebben wij met relatief weinig verschillende systemen te maken. Als die leverancier voor meerdere bedrijven de administratie doet, hoeven wij maar één keer de afstemming te regelen om de gegevens correct binnen te krijgen. Door de tien grootste leveranciers goed te bedienen, krijgen we negentig procent van de gegevens goed binnen. Rol deelnemer In het spel van controleren is de deelnemer steeds vaker degene die aan de bel trekt. Die ziet in zijn UPO dat er iets niet klopt. Salvador Essers: In 99,9% van de gevallen loopt alles 10 ABP Wereld

13 naar wens. Maar om die laatste fractie ook goed te krijgen is de rol van de deelnemer heel prettig. De transparantie die wij aan de achterkant bieden met een online actueel UPO op MijnABP, dat krijgen wij weer terug in de vorm van vragen. Dat sluitstuk is voor ons heel prettig. Want met 1,2 miljoen deelnemers betekent dat toch nog een paar honderd fouten en foutjes. Dankzij feedback van deelnemers kunnen we samen met werkgevers ook dat laatste stukje perfectioneren. Verantwoordelijkheid Piet van Mil: Wij voelen ook een grote verantwoordelijkheid voor de deelnemers. Die werken toch al gauw een dag in de week voor hun pensioen. Het zijn grote bedragen, dus moeten we dat goed inzichtelijk maken, en er goed mee omspringen. Steeds meer mensen werken en bouwen pensioen op, maar ze maken ook vaker een overstap, scheiden vaker, nemen een sabbatical of gaan parttime werken. Allemaal trends die invloed hebben op je pensioen, en die wij dus goed inzichtelijk moeten maken. Veel mensen denken nog steeds dat ze 70% van hun laatst verdiende loon hebben, maar dat halen ze vaak niet. Confrontatie In het UPO krijgt de deelnemer alles te zien. Ook de minder leuke dingen, zoals een pensioen dat na een scheiding halveert. Dat kan behoorlijk confronterend zijn, maar het is wel belangrijk om mensen bewust te maken, meent Van Mil. Ik zie het als confronteren en faciliteren: ga naar MijnABP en kijk wat er speelt. Het is misschien niet nu je eerste aandachtspunt, maar zorg wel voor later. Tevreden De goede dienstverlening van ABP is vooral te danken aan de werkgevers, vindt Salvador Essers: We zijn erg tevreden met onze klanten. Het succes van het UPO wordt mede bepaald door de werkgever en de wijze waarop zijn salarisadministratie de gegevens aanlevert. Hoewel alles geolied loopt, ziet Essers nog wel verbeteringen voor de toekomst: We willen kijken of het nog beter, sneller en flexibeler kan, samen met de klant. Om te kunnen inspelen op de hogere dynamiek die we verwachten in de pensioensector. ABP en OMERS bieden ondernemers INKEF Capital Samen met het Canadese Ontario Municipal Employees Retirement System OMERS neemt ABP het initiatief tot het investeringsprogramma INKEF Capital (Investing in the Knowledge Economy of the Future). In de eerste vijf van het vijftien jaar durende programma zal INKEF Capital in beide landen 200 miljoen euro investeren in beginnende ondernemingen en in nieuwe technologieën. Het programma is bedoeld als mes dat aan twee kanten snijdt. Het pensioengeld dat INKEF Capital investeert, draagt niet alleen bij aan het rendement voor de deelnemers van ABP en OMERS, maar ook aan de ontwikkeling van de hoogwaardige kenniseconomie. Daarnaast onderscheidt INKEF Capital zich van andere investeerders door een lange termijn investeringshorizon en door het intensieve begeleiding van de zogenoemde start-ups. INKEF Capital s lange termijn investeringsstrategie past goed bij de aard van de verplichtingen van pensioenfondsen en de daarbij behorende langere termijn beleggingshorizon. ABP en OMERS verwachten met INKEF een aantrekkelijk rendement te behalen in lijn met het risicoprofiel van deze beleggingen. Beide partners zien samenwerking tussen pensioenfondsen in directe investeringsprogramma s als een veelbelovende nieuwe strategische optie. Via een Nederlandse en een Canadese investeringsmaatschappij zal INKEF Capital de afnemers eigen vermogen verschaffen vanaf een vroeg stadium in hun ontwikkeling. ABP en OMERS nemen ieder de helft van de financiering van het programma voor hun rekening. Naar verwachting zal er in de eerste vijf jaar 100 miljoen euro in elk van beide landen worden geïnvesteerd. De initiële portfolio zal grotendeels bestaan uit bedrijven die gedurende de termijn van 15 jaar tot wasdom zullen komen. Deal flow (de aanvoer van starters waarin INKEF Capital investeert) zal uit verschillende bronnen voortkomen, waaronder technology transfer 2 offices van universiteiten, informele beleggers, regionale fondsen en vanuit spin-offs van nieuwe technologieën door bestaande bedrijven. EADS Innovation Works kan deze helikopter met dieselelektrische hybrideaandrijving en vele andere snufjes in 2020 in de lucht hebben. Verwachte besparing op het verbruik is 50%. ABP Wereld

14 ABP KeuzePensioen door Karin Dormans fotografie Annemiek Mommers Boek on line uw persoonlijke Om het onze deelnemers gemakkelijk te maken, is er Deze website ontwikkelen we steeds verder, zodat mensen in concrete ter men hun eigen infor matie kunnen vinden: dit is wat u netto per maand te besteden zult hebben op basis van uw ABP KeuzePensioen. Marcel Vaessen: We willen de bestaande technische mogelijkheden benutten om de self service voor klanten te vergroten. 12 ABP Wereld

15 pensioenleeftijd! Consistent concept ABP KeuzePensioen is mogelijk vanaf 60 jaar. Met één druk op de knop kunnen grote groepen deelnemers nu al zien hoe hun inkomen wijzigt als ze besluiten om eerder of later te stoppen met werken. Daarmee hebben ze een uitstekend vertrekpunt om hun eigen financiële planning te maken en te beslissen wanneer ze met pensioen gaan tegen de achtergrond van tot hun toekomstige inkomenspositie. Ook de uiteindelijke beslissing om met pensioen te gaan, kunnen ze on line vastleggen. Marcel Vaessen, directeur Uitvoering Pensioenen, legt bondig uit wat MijnABP is. Een bewijs temeer dat het om een consistent concept gaat. Dennis Rienties: We hebben heel precies gekeken naar de drempels. Claudia Pinckaers: Zien wat de financiële consequenties zijn van bijvoorbeeld een maand eerder stoppen met werken, of doorgaan tot 67 jaar. Betrouwbare rekenregels Achter de eenvoud en het ge - bruiksgemak van zit een wereld aan denkwerk en teamwork. Alleen al het begrippenkader is voor de meeste mensen nauwelijks te doorgronden: wat is keuze-uitruil? Wat is loonheffingskorting? En: hoe kunnen ook de minder geroutineerde internetgebruikers goed bediend worden? Hoe krijgen deelnemers enige binding met ABP en met de pensioenvraagstukken die voor hun belangrijk zijn? Verder moest de toenemende flexibilisering van de pensioenleeftijd met de bijbehorende wet- en regelgeving vertaald worden in rekenregels. En uiteraard moeten de uitkomsten van MijnABP 100% betrouwbaar zijn. ABP is het aan zijn status als groot pensioenfonds verplicht om de site voortdurend door te ontwikkelen en daarmee voorop te lopen. De interactiviteit van de ABP website neemt dan ook snel toe. Het on line ABP KeuzePensioen is een logische stap, aldus Marcel Vaessen. We willen de bestaande technische mogelijkheden benutten om de self service voor klanten te vergroten. ABP Wereld

16 (Ver)leiden De grote vraag voor ons was of het zou gaan werken, vertelt Dennis Rienties. Hij was als manager van de afdeling ABP KeuzePensioen nauw betrokken bij de ontwikkeling van MijnABP. Uit marktonderzoek is namelijk bekend dat de leeftijdsgroep waar we het eerst voor aan de slag gingen, de minst enthousiaste gebruikers van internet zijn. We hebben heel veel aandacht besteed aan de begrijpelijkheid, zowel in de vormgeving als tekstueel. Bovendien hebben we heel precies gekeken naar de drempels. Je ziet bij deze groep dat ze alles wel uitzoeken via internet maar dan bij de laatste druk op de knop toch nog telefonisch contact willen. Dat kan nog altijd. Maar we hebben ook manieren gevonden om de verschillende stappen zo te structureren dat mensen voldoende vertrouwen hebben om ook hun uiteindelijke keuze on line te bevestigen. Daarna krijgen ze natuurlijk altijd nog de wettelijk voorgeschreven brief waarin ze hun beslissing met een handtekening bevestigen. Inzicht, overzicht Inmiddels zien we dat het gebruik van MijnABP toeneemt, vertelt Claudia Pinckaers. Het was haar taak om tijdens het ontwikkeltraject het klantperspectief te bewaken. Mensen stellen de op maat gesneden informatie op prijs. Ze zien precies wat de financiële consequenties zijn als ze bijvoorbeeld een maand eerder stoppen met werken, of doorgaan tot hun 67ste. De gebruikers blijken het bijzonder prettig te vinden dat de com- Nieuwe webmogelijkheden maken pensioen grijpbaar en begrijpelijk Marianne Kesselaer gebruikte MijnABP om duidelijkheid te krijgen over haar rechten. Ik stopte op mijn 58ste met werken en had daardoor geen recht op een uitkering. Iemand maakte mij erop attent dat ik wel vanaf mijn zestigste een uitkering kon krijgen, vertelt ze. Mijn man werkt al jaren met MijnABP. Ik internet zelf ook veel; het is handig, je kunt eigenlijk alle informatie vinden. Het was allemaal heel eenvoudig, al heb ik toch even moeten mailen omdat ik nog geen zestig ben en wel al mijn aanvraag wilde regelen. Toen ik eenmaal wist wat ik moest invullen, was het verder snel geregeld via de website. 14 ABP Wereld

17 plexe materie is teruggebracht tot enkele heldere schema s die voor hun van toepassing zijn. Wat niet van toepassing is op de deelnemer die heeft ingelogd, krijgt hij niet te zien. We merken dat leidinggevenden en medewerkers van personeelszaken de deelnemers steeds meer wijzen op MijnABP. Ze begeleiden hen bij het gebruik. Uit de klanttevredenheidsonderzoeken blijkt dat de overzichtelijkheid, duidelijkheid en snelheid gewaardeerd worden. Interessant werk Self service is de trend, bevestigt Marcel Vaessen. Het pensioenbewustzijn van de meeste mensen is laag. Er is veel onwetendheid, het pensioen is gewoon geen interessegebied. Als iemand dan toch iets wil weten over zijn pensioen of zaken wil regelen, moet dat ook onmiddellijk kunnen. We wilden dan ook dat de informatie elk moment van de dag beschikbaar is. Onze polisadministratie en programmatuur bieden vanwege de hoge kwaliteit en betrouwbaarheid een bijzonder goede basis voor vertrek. De huidige techniek maakt het ons mogelijk om die gegevens en berekeningen van de polisadministratie direct toegankelijk te maken. En door een prettige, gemakkelijke benadering en uitstraling, binden we mensen aan ons. We vergroten onze service, de snelheid van de afhandeling neemt enorm toe en dankzij Straight Through Processing is er geen vertraging in de bedrijfsprocessen en dalen voor ons de kosten van de administratieve afhandeling. Volgende ontwikkelingen Dennis Rienties ziet de effecten van die trend op zijn afdeling: Mijn medewerkers krijgen steeds interessanter werk, omdat ze vooral bezig zijn met dingen die niet standaard zijn. De volgende ontwikkelingen zijn inmiddels in voorbereiding: een virtuele hostess en de mogelijkheid om de waardeoverdracht van het opgebouwde pensioen on line te regelen bij verandering van werkgever. De gedachte achter MijnABP is en blijft immers: maximaal gebruiksgemak en service bieden door toepassing van de nieuwste technische mogelijkheden. Self service is de trend Gérard Curto (62) hield in de loop van de tijd de stand van zaken rond zijn pensioen al bij via MijnABP. Dat was prettig en gebruiksvriendelijk. Daarom heb ik ook het ABP KeuzePensioen geregeld via de website. Het is allemaal duidelijk en het gaat razendsnel. Je volgt de stappen en kunt spelen met de module. Maar je spreekt verder niemand. Dat maakt het een beetje onwezenlijk. Toen ik de bevestiging op papier kreeg, vroeg ik me af of dat het dan was. Gaat het als ik straks met pensioen ben allemaal goed? Het is ten slotte een moment dat je maar één keer in je leven meemaakt, niet iets wat je vaker dan één keer regelt. Een collega van HRM was bekend met het systeem en bevestigde dat het goed werkte. In april ontving ik mijn pensioen voor het eerst! ABP Wereld

18 GENERATIES DEELNEMERS door Frank Dam en Wilma van Hoeflaken fotografie Marcel Bekken illustratie Frank Dam Een bijdrage leveren aan de rechten van burgers Werken bij de overheid heeft met rechtvaardigheidsgevoel te maken Cees Esbach (57) is van de net-niet-generatie, zoals hij het zelf noemt. Ik ben de laatste die gaat mopperen en klagen, maar steeds als ik een beetje in de buurt kom van een regeling, wordt die regeling afgeschaft. Onwaarschijnlijke opeenstapeling Hij somt op: Ik moest nog net in militaire dienst. Vroeger kreeg je dubbele kinderbijslag als je kind 16 werd, maar toen mijn oudste 16 werd, was dat afgeschaft. Ik heb nog voor drie kinderen schoolgeld en schoolboeken betaald, wat me duizenden euro s kostte. Toen zij van de middelbare school af gingen, werd het schoolgeld afgeschaft en werden de boeken gratis. Mijn vrouw is vijf jaar jonger dan ik, maar ik krijg straks geen partnertoeslag op mijn AOW, want dat wordt in 2015 afgeschaft. Tot voor kort kon je met 40 dienstjaren of op 57-jarige leeftijd met pensioen. Maar nu ik 57 ben én er 40 dienstjaren op heb zitten, is die mogelijkheid er niet meer. En straks, als ik dan eindelijk met pensioen ga, is mijn pensioen afhankelijk van de beleggingsresultaten. Zo gaat het de hele tijd, maar gelukkig kan ik er wel een beetje om lachen. Automatische opbouw Maar de meest recente maatregel pas AOW vanaf je 67ste gaat aan Cees Esbach voorbij. Daar krijgt zijn dochter Karin (21) hoogstwaarschijnlijk wél mee te maken. Wat vindt ze daarvan? Ach, dat duurt nog zo lang, zegt ze laconiek, Als ik stukken in de krant lees over pensioen en AOW, denk ik eigenlijk nooit aan mezelf. Wel aan mijn vader. Dan denk ik: goh, misschien moet hij nu nóg langer werken. Ze heeft haar pensioenoverzicht meegebracht. Op basis van wat ze tot nu toe heeft opgebouwd, zou ze later 592 euro per jaar krijgen. Wel fijn dat dat automatisch gaat, vindt ze, Hoe zou je het anders moeten doen? Belastingdienst Vader en dochter Esbach werken allebei op het belastingkantoor in Rotterdam. Hij vervulde jarenlang de meest uiteenlopende functies bij de Belastingdienst, vooral op het gebied van toezicht en ICT en in het management. Nu is hij senior-communicatieadviseur bij de Douane (een onderdeel van de Belastingdienst). Zij kwam er drie jaar geleden terecht nadat ze haar Havo-diploma had gehaald en een jaartje Pabo had gedaan. Nee, niet via mijn vader, maar ik hoorde viavia dat er nieuwe, jonge toezichtmedewerkers gezocht werden. Ik volg intern een opleiding. 16 ABP Wereld

19 ABP Wereld

20 Traditioneel Hoewel ze in hetzelfde gebouw werken, gaan ze nooit buurten bij elkaar. In al die jaren hebben ze elkaars kamer één keer gezien. Privé en werk houden we gescheiden, zeggen ze. Karin woont sinds een paar maanden niet meer thuis. Maar ze komt een of twee keer per week langs, zegt Cees, Alleen, of met haar vriend en de hond. Hij geniet daarvan. Ik ben een familieman. Ik kreeg ooit bij de Douane een internationale baan aangeboden. Een kind van deze tijd staat luchtiger in het leven Met veel gereis binnen en soms buiten de Europese Unie. Maar mijn actieradius is niet zo groot. Het is fijn als je dat voor jezelf kunt toegeven. Ik hoef niet nog meer en nog groter. Zij: Ik wil later ook kinderen, een gezin. Mijn toekomstbeeld is een beetje traditioneel. Angst voor polarisatie Weet hij wanneer hij stopt met werken? Ik heb een leuke job, dus over stoppen heb ik geen uitgesproken ideeën. Laatst ging ik tennissen met iemand van mijn leeftijd. Hij stelde zich voor over het net. Ik ben Jacob Jan. Hoe lang moet jij nog? Nou, daar ben ik helemaal niet mee bezig. Maar als hij aan later denkt, overvalt hem weleens een sombere gedachte. Ik heb het gevoel dat hier over 100 jaar gebeurt wat in Joegoslavië 20 jaar geleden gebeurde. Dat we niet meer kunnen samenleven door vérgaande polarisatie op het gebied van religie en cultuur. Mijn vrouw is daar positiever over, maar ik maak me zorgen. Volgende generaties krijgen daarmee te maken. Karin deelt haar vaders bezorgdheid. Het begint me steeds meer op te vallen hoeveel akelige dingen er in de krant staan. Zelf probeer ik open te zijn naar alle mensen en culturen. Je moet bij jezelf beginnen. Maatschappelijke betrokkenheid Allebei voelen ze zich maatschappelijk betrokken. Hij: Ik zou niet graag bij een commercieel bedrijf werken. Zo denk ik er van jongs af aan over. De staat moet krijgen waar ze recht op heeft, maar burgers hebben ook rechten. Daar wil ik een bijdrage aan leveren. Zij: Ik werk ook graag bij de overheid. Dat heeft met rechtvaardigheidsgevoel te maken. Dat ze de Pabo heeft laten schieten, vindt ze niet erg. Het viel tegen en bij de Belastingdienst zijn er allerlei mogelijkheden. Mijn vader wilde ook altijd lesgeven. Hij kreeg de kans om in zijn werk docent te worden. Ik wil ook echt iets van mijn werk maken, een carrière. De interne opleiding die ik volg, is op MBO-niveau. Daarna wil ik iets gaan doen op HBO-niveau. Omgaan met risico s Hij: Zij is een echte doorzetter. Zij: Ik ben een planner. Dat heb ik van mijn vader. Ik denk na over de toekomst. Over wat ik zou willen en hoe ik dat kan bereiken. Hij: Ik heb cursussen risicomanagement gegeven. Dat deed ik samen met een collega. We hadden de theorie dat je mensen kunt indelen in risicomijders en risicozoekers. We waren allebei een voorbeeld van een van die categorieën. Als ik met vakantie ga, boek ik een bungalow en stippel ik een leuke route uit. Maar hij gaat met een stapel dollars in zijn sok naar Siberië, en vervolgens door naar Iran om te skiën. Zou zij met een stapel dollars in haar sok naar Siberië gaan? O nee, zegt ze, Zeker niet. Verschil? Ze lijken op elkaar, vader en dochter. Dat wist ik van kleins af aan al, zegt Karin, Ik heb als puber ook niet gebotst met mijn moeder, maar als ik iets graag wilde en ik vermoedde dat het niet zou mogen, dan ging ik eerder naar mijn vader. Wat waardeert ze het meest in hem? Hij is heel erg lief en respectvol naar andere mensen toe. Zijn er ook verschillen tussen hen? Voor het eerst blijft het lange tijd stil. Dan zegt hij: Jij rookt, ik niet. Dat is een heel vervelend verschil. Zij: Maar jij rookte vroeger ook. Hij: Ja, dat is waar. Op jouw leeftijd rookte ik ook. Was hij op haar leeftijd hetzelfde als zij nu? Ik was serieuzer. Ik ben in een andere tijd opgegroeid. Het was toen allemaal zo sober. Ik probeer op haar generatie over te brengen dat al die welvaart niet zo vanzelfsprekend is. Maar zij is een kind van deze tijd. Zij staat luchtiger in het leven. 18 ABP Wereld

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Welkom bij ABP. geef uw pensioen een goede start

Welkom bij ABP. geef uw pensioen een goede start Welkom bij ABP geef uw pensioen een goede start Inhoudsopgave Pagina Hartelijk welkom bij ABP 4 Wanneer ontvangt u ABP-pensioen? 7 Check 1: Woont u ongehuwd samen? 10 Check 2: Hebt u al pensioen opgebouwd?

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Verstandig je pensioen regelen

Verstandig je pensioen regelen 1 Verstandig je pensioen regelen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die zijn of haar pensioen goed wil regelen. Van de mensen die werken heeft bijna de helft nooit goed over het pensioen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Zaken die niet meer zo zeker zijn

Zaken die niet meer zo zeker zijn Een goed gesprek over Zaken die niet meer zo zeker zijn Met u praten wij vaak over zekerheid. Dat is namelijk ons vak: het organiseren van uw zekerheid. Dat kan op vele manieren. Bijvoorbeeld door verstandig

Nadere informatie

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4

HALLO ALLEMAAL LIKE BPF SCHILDERS OP FACEBOOK WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2. WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 Pensioen voor pensioengerechtigdenblad maart 2016 WAT DE DEKKINGSGRAAD ONS VERTELT 2 Online klantenpanel GEZOCHT: MENSEN MET EEN MENING! 3 WAT IS ER VERANDERD IN 2016? Wijzigingen pensioenregeling 4 BELEGGEN

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? De Ahold Pensioenregeling 2015 Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Ahold Pensioenfonds! Als u 21 jaar of ouder bent, bouwt u vanaf uw datum in dienst pensioen bij ons op. Dit

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Inhoudsopgave. pagina

Inhoudsopgave. pagina ABP ExtraPensioen meer voor later Inhoudsopgave pagina Is uw pensioen straks voldoende? 4 Betrouwbare aanvulling 6 Als uw situatie verandert 8 Eerder stoppen en extra pensioen? 10 Belastingvoordeel 11

Nadere informatie

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Extra uitleg en Q&A Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Wat is pensioen? Tekst uit het filmpje Wist je dat je nu waarschijnlijk al pensioen opbouwt? Een klein

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling Waardeoverdracht: zinvol voor u? Gefeliciteerd, u hebt een nieuwe baan! Dit betekent nogal wat voor uw persoonlijke situatie. Nieuwe taken, verantwoordelijkheden en andere collega

Nadere informatie

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin.

flits+ Het is veel in het nieuws, maar ik weet niet exact hoe mijn eigen pensioen eruit ziet Ik vind dat ik het moet lezen bpfhibin. pensioen Hoe warm loop jij voor het onderwerp pensioen? Informatie over uw pensioen Minder kans op verlaging, ook minder kans op indexatie Bpf HiBiN kiest voor online en digitaal Waar houdt het bestuur

Nadere informatie

Hoe is jouw pensioen geregeld?

Hoe is jouw pensioen geregeld? Hoe is jouw pensioen geregeld? Beste deelnemer, Welkom bij Pensioenfonds Ernst & Young! Je bouwt vanaf je indiensttreding pensioen bij ons op. Dit doe je via je werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft

Nadere informatie

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS De pensioenregeling van SBZ STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS Uw pensioen bij SBZ Stichting Bedrijfstakpensioenfonds Zorgverzekeraars (SBZ) is het pensioenfonds voor de zorgverzekeringssector

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

Uw pensioen in onzekere tijden

Uw pensioen in onzekere tijden Uw pensioen in onzekere tijden Stichting Pensioenfonds 1 Inleiding Dekkingsgraad per 31 december 2011 is 83,7%. Het pensioenfonds loopt (ver) achter op herstelplan. Voorlopig kortingsbesluit is noodzakelijk.

Nadere informatie

Inleiding. Keuzemogelijkheden

Inleiding. Keuzemogelijkheden In dienst Bij indiensttreding bij UWV ga je ook automatisch pensioen opbouwen bij Pensioenfonds UWV. Waar moet je op letten? Welke keuzes kun je maken? N.B. Op dit moment ligt de officiële pensioenleeftijd

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Inleiding. Keuzemogelijkheden

Inleiding. Keuzemogelijkheden In dienst Bij indiensttreding bij UWV ga je ook automatisch pensioen opbouwen bij Pensioenfonds UWV. Waar moet je op letten? Welke keuzes kun je maken? Inleiding Iedereen die in dienst komt bij UWV start

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? Welkom bij Delta Lloyd. U bouwt via pensioen bij ons op, zolang u in dienst bent bij deze werkgever. Dit geldt wanneer u 21 jaar of ouder bent. In dit Pensioen

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Er verandert wat aan je pensioen 15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Over de pensioenleeftijd en de AOW 1. Moet ik nu blijven werken tot 67 jaar? Het pensioen dat je vanaf

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

1. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hartelijk welkom bij Pensioenfonds PGB! U bouwt pensioen bij ons op omdat u bij RELX werkt. In dit Pensioen 1-2-3 leest u hoe het zit met uw pensioen Lees in 3 stappen over uw pensioen Pensioen 1-2-3 bestaat

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Pagina

Inhoudsopgave. Pagina Welkom bij ABP geef uw pensioen een goede start Inhoudsopgave Pagina Wie is ABP 4 Uitgebreide informatie volgt 6 Over pensioen 8 Wat kost het ABP-pensioen? 10 Hoeveel pensioen krijgt u straks? 12 Aanvullen

Nadere informatie

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Nabestaandenpensioen. Pensioen is er niet alleen voor jezelf. Het is ook bedoeld om eventuele nabestaanden goed verzorgd achter te laten.

Nabestaandenpensioen. Pensioen is er niet alleen voor jezelf. Het is ook bedoeld om eventuele nabestaanden goed verzorgd achter te laten. Nabestaandenpensioen Pensioen is er niet alleen voor jezelf. Het is ook bedoeld om eventuele nabestaanden goed verzorgd achter te laten. Inleiding De pensioenregeling van UWV voorziet standaard in een

Nadere informatie

Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw

Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw Waardeoverdracht van uw pensioenopbouw Een nieuwe baan! Gefeliciteerd! U heeft een andere baan. Met andere collega s en misschien wel heel ander werk. Een nieuwe stap, die ook gevolgen heeft voor de opbouw

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Uw pensioenregeling verandert opnieuw. #12 februari 15 P4 P6. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Uw pensioenregeling verandert opnieuw. #12 februari 15 P4 P6. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE www.pensioenfondsavebe.nl #12 februari 15 1 Uw pensioenregeling verandert opnieuw 3 Interview met Manager Martien Smid 4 Onze dekkingsgraad

Nadere informatie

Verstandig je pensioen regelen

Verstandig je pensioen regelen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Let op de risico s van je pensioen Verstandig je pensioen regelen Denk nu na over je pensioen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan.

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan. Waardeoverdracht bij indiensttreding Meer weten? www.kpnpensioen.nl Wat is waardeoverdracht? 4 Zoek en vind 11 Een nieuwe baan 3 Is waardeoverdracht verstandig? Goed om te weten 6 Zo vraagt u aan 10 9

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Pagina

Inhoudsopgave. Pagina Welkom bij ABP geef uw pensioen een goede start Inhoudsopgave Pagina Hartelijk welkom bij ABP 4 Uw ABP-pensioen 7 Woont u ongehuwd samen? 10 Hebt u al pensioen opgebouwd? 11 Hoeveel pensioen krijgt u straks?

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. #8 december 12

Pensioen Nieuws. #8 december 12 Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #8 december 12 1 AVEBE Pensioenfonds doet het goed in spannende tijden 2 Wolter Bouwmeester stopt als bestuurslid Nieuwe uitvoerder Pensioenspaarregeling

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME Mijn Pensioen Misschien kijkt u ernaar uit: stoppen met werken. Tijd voor uzelf en genieten van uw oude dag. Of wilt u juist langer blijven werken? In deze brochure leest u alles over de keuzes die u kunt

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw,

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Pensioenfonds Hoogovens! U bouwt pensioen bij ons op. Dit doet u via uw werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft zijn eigen regeling. In dit

Nadere informatie

Presentatie met uitleg per slide

Presentatie met uitleg per slide Presentatie met uitleg per slide 1 Terug- en vooruitblik In het principe cao-akkoord van december 2012 hebben we afspraken gemaakt over de noodzaak van een nieuwe en toekomstbestendige pensioenregeling

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Let op: Alle vermelde uitkeringen zijn bruto bedragen per jaar. Hierover moeten dus nog premies en belasting worden betaald.

Let op: Alle vermelde uitkeringen zijn bruto bedragen per jaar. Hierover moeten dus nog premies en belasting worden betaald. Uw vermogen om te leven Postbus 4806, 6401 JL Heerlen De heer A Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, 18 april 2014 Uniform Pensioenoverzicht 2014 Stand per 31 december 2013 Pensioenovereenkomst

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Beleggingspakket In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Bijna met pensioen? U heeft allerlei keuzes. APR2016 KIEZEN VOOR UW PENSIOEN

Bijna met pensioen? U heeft allerlei keuzes. APR2016 KIEZEN VOOR UW PENSIOEN Informatie voor deelnemers en gepensioneerden van Stichting Pensioenfonds voor Dierenartsen (SPD) APR2016 In deze uitgave 2 Wanneer krijgt u AOW? 3 Pensioenplanner 4 Blij dat de Vereniging er is 5 Meld

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Welkom bij BPF Schilders. U bouwt verplicht pensioen bij ons op. Werkt u in loondienst? Dan doet u dit via uw werkgever. Bent u ondernemer? Dan betaalt u via uw onderneming zelf de premie. Elke pensioenuitvoerder

Nadere informatie

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld?

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Stichting PENSIOENFONDS CAPGEMINI Nederland Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie

Nadere informatie

Kies uw eigen pensioen. Later = Nu

Kies uw eigen pensioen. Later = Nu Kies uw eigen pensioen. Later = Nu Eigen verantwoordelijkheid, zelf keuzes maken. Dat is helemaal van deze tijd. Maar dan moet je je er wel in verdiepen. René van der Linden, SPF Beheer: Wat ik belangrijk

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Het opgebouwde pensioen meenemen naar jouw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Het opgebouwde pensioen meenemen naar jouw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Het opgebouwde pensioen meenemen naar jouw nieuwe pensioenuitvoerder GEFELICITEERD! EEN NIEUWE BAAN Een nieuwe baan, andere collega s en misschien wel andere werkzaamheden. Een nieuwe

Nadere informatie

Welkom bij ABP. geef uw pensioen een goede start

Welkom bij ABP. geef uw pensioen een goede start Welkom bij ABP geef uw pensioen een goede start Inhoudsopgave Pagina Hartelijk welkom bij ABP 4 Wanneer ontvangt u ABP-pensioen? 7 Check 1: Woont u ongehuwd samen? 10 Check 2: Hebt u al pensioen opgebouwd?

Nadere informatie

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW?

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW? Start Deze Argumentenkaart laat zien wat vanuit het perspectief van een nieuwe deelnemer bij PFZW de belangrijkste argumenten individuele naar PFZW zijn. Een pensioenuitvoerder kan zowel een pensioenfonds

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Hieronder vindt u een overzicht van de veelgestelde vragen rondom uw pensioenoverzicht. Heeft u na het lezen van deze veelgestelde vragen toch nog vragen?

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten De heer/mevrouw A. START STRAAT 1234 1234 AA WOONPLAATS behandeld door telefoonnummer ons kenmerk Klant Team StiPP (088) 008 40 60 950. briefcodering burgerservicenummer datum Betreft: Welkomstbericht

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2014. Een verzekeraar garandeert uw pensioen. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2014. Een verzekeraar garandeert uw pensioen. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2014 Een verzekeraar garandeert uw pensioen Algemeen Mijnwerkersfonds Het gaat relatief goed met het AMF. Maar voor de lange termijn zijn er veel onzekerheden. Daarom loopt nu

Nadere informatie

Wet Pensioencommunicatie White Paper

Wet Pensioencommunicatie White Paper White Paper December 15 Wat houdt deze wet in en wat is het doel? Deze nieuwe wet, die op 1 juli 2015 is ingegaan, wijzigt de Pensioenwet en de Wet Verplichte Beroepspensioenregelingen. De Wet is in het

Nadere informatie

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig je pensioen regelen

Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten. Loop geen onnodig risico. Verstandig je pensioen regelen Consumenteninformatie van de Autoriteit Financiële Markten Loop geen onnodig risico Verstandig je pensioen regelen Voor wie is deze folder? Deze folder is voor iedereen die wil weten wat je kunt doen om

Nadere informatie

Uw werknemers en hun pensioen in de Metaal en Techniek

Uw werknemers en hun pensioen in de Metaal en Techniek Uw werknemers en hun pensioen in de Metaal en Techniek Uw onderneming is actief in de Metaal en Techniek. Daarom is het pensioen van uw werknemers ondergebracht bij Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT).

Nadere informatie

Eerste baan... en pensioen?

Eerste baan... en pensioen? Eerste baan... en pensioen? Waaraan denk je bij je eerste baan? Pensioen is misschien het laatste waar je aan denkt bij je eerste baan. Toch is het erg belangrijk. Neem dus rustig de tijd om je er in te

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Excedentregeling In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze excedentregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

september 2014 Pensioen is als autorijden pagina 6 Hoe deed BPF Schoonmaak het in 2013? pagina 4 De regels bij afkoop pagina 8

september 2014 Pensioen is als autorijden pagina 6 Hoe deed BPF Schoonmaak het in 2013? pagina 4 De regels bij afkoop pagina 8 Pensioen krant september 2014 Pensioen is als autorijden pagina 6 Hoe deed BPF Schoonmaak het in 2013? pagina 4 De regels bij afkoop pagina 8 Pensioenheld Zorg zelf voor wat zekerheid Abdellatif Ouchou

Nadere informatie

Inhoudsopgave. pagina

Inhoudsopgave. pagina Scheiden of uit elkaar gaan hoe u dat regelt met uw pensioen Inhoudsopgave pagina U gaat uit elkaar 4 Verdelen of niet verdelen? 6 Verdelen in twee gelijke delen, wettelijke verdeling 7 U wijkt af van

Nadere informatie

blad ONS PENSIOEN ACTUELE ONDERWERPEN OVER Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4

blad ONS PENSIOEN ACTUELE ONDERWERPEN OVER Ontmoet mij op www.onsbpfschilders.nl DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4 Pensioen blad voor ondernemers december 2014 ONS PENSIOEN GAAT OPNIEUW VERANDEREN 2 DEKKINGSGRAAD de laatste ontwikkelingen 4 Invoering nieuwe wet: PENSIOENLOON ANDERS BEPAALD 4 OVERLIJDEN EN DE ZORG VOOR

Nadere informatie

augustus 2015 Ik bouw ook pensioen op voor mijn kinderen pagina 6 AOW-leeftijd sneller omhoog pagina 4 Doe de quiz! pagina 8

augustus 2015 Ik bouw ook pensioen op voor mijn kinderen pagina 6 AOW-leeftijd sneller omhoog pagina 4 Doe de quiz! pagina 8 Pensioen krant augustus 2015 Ik bouw ook pensioen op voor mijn kinderen pagina 6 AOW-leeftijd sneller omhoog pagina 4 Doe de quiz! pagina 8 Pensioenheld Nieuws Ik vind het leuk om iets nieuws te leren

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Flits. Neem eens een kijkje op MijnPWRI. Nieuwsbrief pensioenfonds Werk en (re)integratie. April 2013. Ook met MijnPWRI aan de slag?

Flits. Neem eens een kijkje op MijnPWRI. Nieuwsbrief pensioenfonds Werk en (re)integratie. April 2013. Ook met MijnPWRI aan de slag? Nieuwsbrief pensioenfonds Werk en (re)integratie April 2013 Flits Ga eens naar MijnPWRI, bijvoorbeeld samen met uw contactpersoon bij Personeels zaken. Neem eens een kijkje op MijnPWRI Op MijnPWRI ziet

Nadere informatie

Maart 2014. Ik ga later niet op de bank zitten. pagina 6. Meer inzicht in uw pensioen. pagina 4. Wat is het UPO? pagina 8

Maart 2014. Ik ga later niet op de bank zitten. pagina 6. Meer inzicht in uw pensioen. pagina 4. Wat is het UPO? pagina 8 Pensioen krant Maart 2014 Ik ga later niet op de bank zitten pagina 6 Meer inzicht in uw pensioen pagina 4 Wat is het UPO? pagina 8 Pensioenheld Dromen doen we allemaal Brayen Verbond (39 jaar) is projecteider

Nadere informatie

Nieuws over uw pensioen

Nieuws over uw pensioen BpfTEX Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Groothandel in Textielgoederen en Aanverwante Artikelen Nieuws over uw pensioen Juni 2010 Bas de Lege, secretaris BPF Tex en Jan Edu Kelder, voorzitter

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld?

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld? Bulletin BANDEN juli 2014 13 Voor werkgevers en werknemers aangesloten bij het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Banden- en Wielenbranche Heb ik straks genoeg geld? Hoeveel pensioen krijgt u later? Veel

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB date: 23.06.2014 place: Amsterdam Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB Frank van Alphen, FD media Het verschil tussen de uitkering in een pessimistisch en een optimistisch scenario

Nadere informatie

Beleggen bij BeFrank. Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612

Beleggen bij BeFrank. Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612 Beleggen bij BeFrank Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612 Eindelijk een helder en eenvoudig pensioen tegen lage kosten. Binnen de pensioenwereld groeit de behoefte naar transparantie en eenvoud.

Nadere informatie

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden Ferry Pereboom Angelique Kansouh Februari 2012 De AC Rijksvakbonden zijn een initiatief van NCF, Juvox, VPW en VCPS Inhoudsopgave 0. Voorwoord......... 3 1. Lage dekkingsgraad

Nadere informatie

Wegwijzer GE Pensioen. Inzicht in uw pensioensituatie

Wegwijzer GE Pensioen. Inzicht in uw pensioensituatie Wegwijzer GE Pensioen Inzicht in uw pensioensituatie Inleiding Met de Wegwijzer GE Pensioen krijgt u informatie over uw pensioenregeling en kunt u inzicht krijgen in uw eigen pensioensituatie. De pensioenwijzer

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over. Op Koers

Veelgestelde vragen over. Op Koers Veelgestelde vragen over Op Koers 1 Inhoud Over Op Koers 4 1. Wat is het doel van Op Koers?...4 2. Hoe werkt Op Koers?...4 3. Uit welke onderdelen bestaat Op Koers?...4 4. Ik heb eerder al een eigen inschatting

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over. Op Koers

Veelgestelde vragen over. Op Koers Veelgestelde vragen over Op Koers 1 Inhoud Over Op Koers 4 1. Wat is het doel van Op Koers?...4 2. Hoe werkt Op Koers?...4 3. Uit welke onderdelen bestaat Op Koers?...4 4. Ik heb eerder al een eigen inschatting

Nadere informatie