Andere aanpak risicow geeft beter zicht op ris

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Andere aanpak risicow geeft beter zicht op ris"

Transcriptie

1 Naar een gefundeerde onderbouwing van het Andere aanpak risicow geeft beter zicht op ris Met Enterprise Risk Management kunnen de belangrijkste risico s in organisaties in beeld worden gebracht. Vaak is de werkvorm een risicoworkshop onder leiding van een consultant waarbij de deelnemers zélf de toprisico s benoemen. Deze aanpak heeft als nadeel De auteur Rob Uiterlinden RC is principal consultant bij Atos Consulting / World Class Finance dat belangrijke risico s mogelijk over het hoofd worden gezien. Een meer systematische inrichting van risicoworkshops leidt tot een gefundeerdere onderbouwing van het. In de traditionele risicoworkshop is het de bedoeling dat deelnemers in brainstormsessies zelf tot een overzicht van de toprisico s in hun business komen. Daarbij wordt vaak stemsoftware of groupware ingezet als ondersteunende tool. Heeft de groep de lijst met toprisico s eenmaal vastgesteld, dan is de volgende stap om na te gaan of er gebieden zijn waar de beheersing van risico s mogelijk te wensen over laat. Op die gebieden worden dan acties gedefinieerd, waarvan de resultaten gedurende het jaar worden gemonitord. Vaak wordt op basis van de workshop van het afgelopen jaar de risicolijst geactualiseerd en worden eventueel nieuwe acties uitgezet. Dit proces van risico-identificatie en -beheersing is in veel ondernemingen een jaarlijks terug kerend ritueel. Beoordeling van de methode Een jaarlijkse sessie waarbij wordt nagedacht over bedrijfsrisico s is een nuttig managementinstrument. Alleen is het de vraag of de vorm van de workshop wel tot het gewenste resultaat leidt. In deze opzet worden de risico s door het gezelschap zélf naar voren worden gebracht. De kans dat zo een compleet en evenwichtig beeld ontstaat, is niet erg groot omdat: het beeld sterk afhangt van de samenstelling van het gezelschap en de vraag of alle kennis van de risico s die de business loopt aan tafel is verenigd; het vrijwel onmogelijk is voor een individu om in een workshop een zo compleet mogelijk beeld van de risico s vanuit zijn discipline in te brengen; managers de neiging hebben vooral risico s te benoemen waarmee zij de laatste jaren zijn gecon fronteerd; de beschikbare tijd (vaak een dagdeel of een dag) te kort is om echt diep te gaan; het gevaar bestaat dat dominantere managers in de workshop de overhand krijgen; de meer operationele risico s en procesrisico s onderbelicht blijven. Met andere woorden: de kans bestaat dat de groep een aantal risico s over het hoofd 30 oktober 2006 ControllersMagazine

2 orkshop ico s ziet die uit oogpunt van de noodzaak tot beheersing absoluut de aandacht verdienen. Dit is een probleem gezien de veel formelere wijze van omgang met risico s zoals die onder andere in de Corporate Governance Code Tabaksblat wordt aangehaald. Zo schrijft de Code voor: II.1.4 In het jaarverslag verklaart het bestuur dat de interne risicobeheersingsen controlesystemen adequaat en effectief zijn en geeft het een duidelijke onderbouwing hiervan. Het bestuur rapporteert in het jaarverslag over de werking van het interne risicobeheersingsen controlesysteem in het boek jaar. Het bestuur geeft daarbij tevens aan welke eventuele significante wijzigingen zijn aangebracht, welke eventuele belangrijke verbeteringen zijn gepland en dat één en ander met de auditcommissie en de raad van commissarissen is besproken. II.1.5 Het bestuur rapporteert in het jaarverslag over de gevoeligheid van de resultaten van de vennoot schap ten aanzien van externe omstandigheden en variabelen. De Monitoring Commissie Corporate Governance Code (Commissie Frijns) heeft inmiddels een inter pretatie van bovengenoemde artikelen geproduceerd waarin nadere invulling is gegeven aan het gestelde. Daarbij ligt weliswaar de nadruk op financiële ver slag leggingrisico s maar toch wordt ten aanzien van operationele, strategische en wet- en regelgeving risico s aangegeven dat indien van toepassing, be langrijke tekortkomingen die in het verslagjaar zijn geconstateerd worden gemeld, waarbij tevens aangebrachte of geplande verbeteringen worden aangegeven. Organisaties die verplicht zijn een incontrol state ment op te nemen in het jaarverslag, dienen een raamwerk te hebben op basis waarvan de belangrijke tekortkomingen kunnen worden vastgesteld. De hui dige risicoworkshops van maximaal één dag voldoen niet, omdat zij te weinig waarborgen bieden voor even wichtige en complete uitkomsten. Overigens geldt dit ook voor organisaties die zich min of meer vrijwillig willen confirmeren aan de Code. Het alternatief in vier stappen Om de onzekerheden die voortkomen uit de traditio nele methode het hoofd te bieden, moet de aanpak op een aantal punten worden verbeterd: alle potentiële risico s moeten zoveel mogelijk van tevoren zijn bepaald; de wijze waarop tot een uitspraak over het risico wordt gekomen, de noodzaak en de kwaliteit van beheersing moeten transparant zijn; er moet voldoende tijd worden genomen om tot evenwichtige afwegingen te komen; de uiteindelijke keuze van de toprisico s moet goed onderbouwd zijn. Het is geen sinecure om van tevoren alle potentiële risico s in beeld te brengen, zeker niet als dit vanuit een nul-positie moet worden gedaan. Een leidraad is de volgende vijf stappen te volgen. 1) Opstellen van een questionnaire Gebruik een questionnaire die aansluit bij uw branche en die de bedrijfsspecifieke issues goed afdekt. Een essentieel onderdeel van deze uitgebreide vragenlijst vormt de strategie van de organisatie. Een strategisch plan is een belangrijke bron van infor matie bij de definitie van risico s omdat uit dit plan blijkt op welke specifieke items de onder ne ming succesvol zal moeten zijn om de bedrijfsdoelen te realiseren. Risico s zijn gekoppeld aan doel stel lingen en zonder dat het doel goed omschreven is, kan niet worden bepaald welke gebeurtenissen >> oktober 2006 ControllersMagazine 31

3 Support Primary COSO Corporate governance Finance Human Resource Management R&D Procurement ICT Infrastructure Delivery Marketing & Sales Logistics Compliance Reporting Strategic Service Figuur 1 De combinatie van het COSO II-model en Michael Porter s Value Chain Model Een workshop van een dag of een dagdeel is te weinig om tot een goed beeld te komen. (de risico s) de realisatie van het doel in weg kunnen staan. 2) Beschrijving best practices Naast de definitie van het risico moet ook om schreven zijn op welke wijze het risico kan worden beheerst. Uiteraard verschilt hier de oplossing per organisatie. Door het presenteren van best practices kan de organisatie zich een redelijk beeld vormen aan wat voor wijze van risicobeheersing moet wor den gedacht. Dit helpt om het oordeel over de kwaliteit van beheersing te kunnen onderbouwen. 3) Gerichte interviews Zoals opgemerkt is een workshop van een dag of een dagdeel te weinig om tot een goed beeld te komen. Beter is door middel van gerichte interviews met sleutelfunctionarissen de risico s binnen hun aan dachtsgebied door te nemen. Denk daarbij aan mana gers die verantwoordelijk zijn voor bijvoorbeeld sales & marketing, productie & logistiek, inkoop, research en developement, human resources, finance en dergelijke. Ook is een interview met de algemene leiding van de onderneming gewenst om de meer overkoepelende risico s de revue te laten passeren. Tijdens de interviews worden risico s voorgelegd waarbij de geinterviewde zowel een oordeel moet geven over de zwaarte van het risico alsook de mate waarin dit risico door de organisatie wordt beheerst. Om te kunnen bepalen of een risico in aanmerking komt voor beheersing, moet de organisatie vast stellen hoe ze een risico waardeert. Daarbij gaat het om een brutobeoordeling van het risico. Bruto bete kent: alle beheersingsmaatregelen worden buiten beschouwing gelaten. Het gaat om de identificatie van de kale risico s (ook al zijn deze soms goed afgedekt met bijvoorbeeld verzekeringen). De ervaring leert dat veel geïnterviewden deze wijze van beoor delen lastig vinden. De interviewer zal met name in het begin van het gesprek de geïnterviewde moeten terugplaatsen in de denkbeeldige situatie dat er geen risicobeheersing bestaat en zijn vragen dan opnieuw moeten stellen. De risico s wordt gescoord naar twee gezichtspunten: de kans dat een risico optreedt en de impact op de organisatie als het risico zich voordoet. Het is raadzaam om aan de keuzes criteria te hangen. Zo voor komt u willekeur bij het scoren van de risico s. De kans dat een risico zich kan voordoen, wordt uit gedrukt in het aantal malen per maand, jaar, decen nium of zelfs eeuw. Koppel deze frequentie aan de kwalificatie van de kans (hoog, midden, laag). Tip: geef geïnterviewden een aantal voorbeelden om ervoor te zorgen dat zij gefundeerder scoren. Hetzelfde geldt voor de impact. Ook hier moet aan de scores een richtlijn vastzitten. Meestal zal deze worden uitgedrukt in euro s schade, al moet direct worden gezegd dat de schade niet in alle gevallen te becijferen is. De richtlijn hangt ook af van wat de onderneming zelf als risico wenst te accepteren (de risicovoorkeur of risk-appetite). Het is aan de leiding van de onderneming om het risk-appetite vast te stellen en te kwantificeren. Zo zal een onderneming bepalen dat de impact als achtereenvolgens desas treus, hoog, midden of laag wordt vastgesteld op basis van grenswaarden in euro s die afgeleid zijn van het risk-appetite. Pas op voor diepgaande rekenexcercities om de score te onderbouwen. Het doel blijft het geven van hand vatten. Er zullen overigens altijd risico s zijn waar van de impact moeilijk te kwantificeren is (bijvoor beeld imagoschade). In die gevallen is het beste om kwalitatief tot een onderbouwing van de score te ko men. In alle gevallen zullen de interviewers de moti vatie achter de score vastleggen om latere reflectie mogelijk te maken. 4) Plenaire sessies Daarnaast moet de analyse die door het interview team is opgesteld, gedeeld 32 oktober 2006 ControllersMagazine

4 Coso II Value Chain Aspect Potentieel risico Best practice Kans Impact Risico Mate van beheersing Strategisch Infrastructuur Milieubeleid Milieubeleid definiëren. Beleid afstemmen op missie, visie en doelen. Beleid wordt regelmatig getoetst en bijgesteld indien nodig. Hoog Acties om de impact van bedrijfsactiviteiten op het milieu te beperken, zijn ontoereikend, ongecoördineerd en niet in lijn met de bedrijfsdoelstellingen Desastreus Hoog Top Zeer goed Goed Zeer laag Figuur 2 Risico-identificatie op basis van COSO II en value Chain Model worden met alle geïnter viewden in een plenaire sessie. In deze sessie neemt de groep een beperkte set van risico s (de top 100) nogmaals door en discussieert de groep over het belang van de risico s voor de organisatie en de mate waarin deze worden beheerst. Uiteindelijk wordt bepaald wat de toprisico s zijn en kan een verdere rang orde worden vastgesteld. Omdat de verschil lende spelers afzonderlijk zijn geïnterviewd, kan blijken dat de deelnemers het plenair niet met el kaar eens zijn. Veelal gaat het dan om grens over stij gende of ondernemingsbrede risico s. De dis cussie die ontstaat, is overigens nuttig om uitein de lijk een breed gedragen beeld op te bouwen. Ter voorbereiding van de plenaire sessie wordt aan de geïn terviewden een volledig inzicht verstrekt in de voor gelegde risico s en bijbehorende scores. Uiteraard is het mogelijk nieuwe risico s naar aanleiding van de sessie toe te voegen. Uitwerking Het COSO II-model is inmiddels een algemeen aan vaarde standaard voor Enterprise Risk Management. Het is dan ook raadzaam de vier invalshoeken van COSO II te kiezen voor de opzet van de question naire: strategic, operations, reporting, compliance: Strategic: welke strategische keuzen worden ge maakt en welke kansen en bedreigingen horen bij deze keuzen? : hoe kan de organisatie de effectiviteit en efficiency waarborgen? Compliance: handelt de organisatie in overeen stem ming met wetten en regelgeving? Reporting: zijn rapportages betrouwbaar en vol doen deze aan interne en externe vereisten? Het onderscheid dat het COSO II-model maakt, is te grof om risico s goed te kunnen indelen. Om tot een fijnmaziger aanpak te komen, gebruiken we het value chain model van Michael Porter, dat de functionele gebieden binnen organisaties goed weergeeft. In figuur 1 is de combinatie van COSO II en het Value Chain Model weergegeven. Daarna moeten binnen iedere combinatie van func tio neel gebied en COSO II-invalshoek de risico s verder worden ingedeeld in categorieën, zodat een over zichtelijk geheel ontstaat. Deze categorieën duiden de belangrijkste aspecten van te managen risico s aan en vormen de derde dimensie naast de COSO II-aspecten en de functionele indeling vol gens de value chain. Dat kan handig zijn als het mana gement bijvoorbeeld geïnteresseerd is in één specifiek item omdat dit een strategisch speerpunt blijkt te zijn (zoals innovatie). Het voert hier te ver een volledige uiteenzetting van alle categorieën te bespreken maar bij dergelijke indelingen moet gedacht worden aan begrippen als: Afhankelijkheid Continuïteit Innovatie Klantsatisfactie Rendement Reputatie Veiligheid Waarden Door alle vragen en resultaten vervolgens op te ne men in een database kan langs alle assen worden gerapporteerd. In figuur 2 zijn de verschillende attri buten van een specifieke risicovraag weergegeven. Chance High Rapportage Nadat de interviews met de managers van de func tionele gebieden zijn afgerond kan het interview team een eerste beeld geven van de uitkomsten van het selfassessment. Medium Low Hiertoe worden de resultaten van de risicobeoordeling weergegeven in een Risk Map (zie figuur 3). Deze Risk Map maakt duidelijk hoe er in totaal is gescoord op kans en impact en hoe de risico s zijn verdeeld over de diverse kans/ impact-combinaties. De combinaties hoog/desas treus en hoog/hoog geven het Low Medium High Disastrous aantal risico s weer dat voor beheersing in Impact aanmerking komt. (Dit is ove ri gens Figuur 3 Het aantal risico s, de kans dat ze zich voordoen en hun impact op de organisatie afhankelijk van de risicovoorkeur van >> oktober 2006 ControllersMagazine 33

5 Primary Support Strategic Marketing Sales Corporate governance Finance & Control Human Resource Management Research & Development Procurement ICT Infrastructure Delivery Logistics Service Figuur 4 Voorbeeld van risico-identificatie per activiteit of proces Enterprise Risk Management veronderstelt een proces dat begint met de visie en missie van de organisatie en dat eindigt met het daadwerkelijk toetsen van de risico beperkende maatregelen op bestaan en werking. de orga nisatie. Een risicovermijdende organisatie zal bij voor beeld ook de middenrisico s willen afdekken met beheersingsmaatregelen). Dergelijke presen ta ties kunnen uiteraard voor het totaal van de orga nisatie, maar ook per COSO II-invalshoek, func tio neel gebied, risicocategorie of combinaties daarvan worden gemaakt. Let wel: het betreft hier nog steeds een brutorisicobeoordeling waarin geen uitspraak is gedaan over de mate van beheersing die al in de organisatie bestaat. Het inzicht in de kwaliteit van de beheersing kan worden weergegeven door op basis van een gemid delde score per functioneel gebied middels een kleurindicatie een totaaloordeel te geven. Uiteraard kan deze presentatie voor het totaal van de organisatie als voor specifieke combinaties worden gemaakt en geeft de ingevulde questionnaire uiteindelijk in detail antwoord op de vraag waarom de geïnter viewden oranje of rood hebben gescoord. Omdat de interviewer tevens de motivatie bij de scores heeft opgenomen is een volledige analyse van het hoe en waarom steeds mogelijk. Tijdens de plenaire workshop worden de aan pas singen direct verwerkt in de questionnaire zodat het gezamenlijke gedeelde beeld wordt vastgelegd. Het is dan nuttig om nog eens te analyseren hoe en waarom scores zijn veranderd, bijvoorbeeld door de grafische presentaties van voor en na de workshop met elkaar te vergelijken. Het eindresultaat vormt een goed startpunt voor het inrichten van het risicomanagementproces. De organisatie is in staat om actief de risico s te managen die afhankelijk van de risicovoorkeur als te beheersen zijn aangemerkt. Het oordeel over de kwaliteit van de beheersing legt bloot waar de eerste verbeteracties op moeten worden gericht. Vervolgstappen Op basis van de uitkomst van het selfassessment kan de organisatie aan de slag met het formuleren van verbeterpunten om de beheersing op het gewen ste niveau te brengen. Daarbij ligt het voor de hand die risico s aan te pakken die het zwaarst wegen. Dus de risicocategorieën hoog/ desastreus en waar van de kwaliteit van de beheersing midden of lager is. Een verdere schifting kan nog worden gemaakt op basis van de in de plenaire sessie bepaalde rang orde. In de regel zijn voor een gemiddelde business unit in totaal circa 50 risico s te behappen. Uiteraard is daarvan de beheersingsgraad voor een groot ge deel te vermoedelijk wel op orde, zodat een 10 à 15 ver beterpunten zullen resteren. Vreemd is dit niet want risicomanagement heeft bij de meeste beslissingen altijd al een plaats gehad. Soms afge dwongen vanuit de AO/IC, ISO of andere kwaliteitsstandaarden. Nieuwe inzichten ten aanzien van het managen van risico s (zoals COSO II) en regelgeving zoals Tabaksblat scherpen het risicobewustzijn nu verder aan. Toch is de hier beschreven werkwijze nog steeds niet wat men onder Enterprise Risk Management ver staat. Het is een eerste stap. Enterprise Risk Management veronderstelt een proces dat begint met de visie en missie van de organisatie en dat eindigt met het daadwerkelijk toetsen van de risico beperkende maatregelen op bestaan en werking. Enterprise Risk Management gaat ook uit van een vol ledige opname van het proces in de manage mentcyclus, inclusief het met regelmaat rapporteren over de kwaliteit van risicobeheersing in de periodieke managementreviews. Daarnaast veronderstelt Enterprise Risk Management een bouwwerk dat volledig is gedocumenteerd en regelmatig wordt getest. Op basis hiervan kan de manager door middel van een Letter of Representation verklaren te zijn. Dat is nog een paar stappen verder dan dat hier is getoond. Maar voor wie wil starten, is dit een goed begin. << 34 oktober 2006 ControllersMagazine

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Advies inzake Risicobenadering

Advies inzake Risicobenadering dvies inzake Risicobenadering Het afstemmen van modellen op uitdagingen PRIMO heeft binnen haar organisatie een divisie opgericht die zich geheel richt op het effectief gebruik van risicomanagementmodellen.

Nadere informatie

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0 Van Risicomanagement naar Waarde Creatie Duurzaam Inkopen 3.0 Content Wie zijn wij Verdwaald in het woud Duurzaamheid gedefinieerd Drijfveren duurzaamheid Duurzaam inkopen De reis naar waardecreatie FIRmus

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement Programma 14 november middag Risicomanagement Modellen Strategisch risicomanagement Kaplan 1www.risicomanagementacademie.nl 2www.risicomanagementacademie.nl Risicomanagement modellen Verscheidenheid normen

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen

RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen 1 RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen Versie : 2013-001 Ingangsdatum : 1 december 2013 Vastgesteld door het bestuur : 7 november 2013 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen : 25 november 2013 2 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Grip op uw bedrijfscontinuïteit

Grip op uw bedrijfscontinuïteit Grip op uw bedrijfscontinuïteit Hoe omgaan met risico s 1 Grip op uw bedrijfsdoelstellingen: risicomanagement Ondernemen is risico s nemen. Maar bedrijfsrisico s mogen ondernemen niet in de weg staan.

Nadere informatie

Geïntegreerd jaarverslag Gasunie 2013

Geïntegreerd jaarverslag Gasunie 2013 Risicomanagement We onderkennen een aantal algemene risico s. De aard van onze werkzaamheden brengt daarnaast nog specifieke risico s met zich mee. Om deze zo goed mogelijk te beheersen en waar mogelijk

Nadere informatie

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern Programma 13.30 uur Opening 13.40 uur Risicomanagement in het onderwijs door Marien Rozendaal RA 14.30 uur Pauze 15.00 uur Risicomanagement

Nadere informatie

Grip op inkoopresultaten met contract compliance NEVI-PIANOo congres 5 juni 2014

Grip op inkoopresultaten met contract compliance NEVI-PIANOo congres 5 juni 2014 Grip op inkoopresultaten met contract compliance NEVI-PIANOo congres 5 juni 2014 Natacha Naumann, Inkoop analist, Universiteit Twente Alex Buursema, Managing consultant, Significant INHOUD Even voorstellen

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

ABDTOPConsult. Dichtbij en onafhankelijk. ABDTOPConsult. Dichtbij en onafhankelijk

ABDTOPConsult. Dichtbij en onafhankelijk. ABDTOPConsult. Dichtbij en onafhankelijk AM-onderzoek bij NS Rapportage aan opdrachtgevers over de toets op het AM-onderzoek bij NS Dichtbij en onafhankelijk Dichtbij en onafhankelijk 1. De opdracht a. Op 6 augustus heb ik van de Minister van

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

De inzichtelijkheid van de rapportage over interne risicobeheersing: Een kwantitatieve analyse voor de AEX fondsen, boekjaar 2008

De inzichtelijkheid van de rapportage over interne risicobeheersing: Een kwantitatieve analyse voor de AEX fondsen, boekjaar 2008 De inzichtelijkheid van de rapportage over interne risicobeheersing: Een kwantitatieve analyse voor de AEX fondsen, boekjaar 2008 November 2009 Corporate Governance Insights Centre Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Een Project Management model. Wat is IASDEO?

Een Project Management model. Wat is IASDEO? Een Project Management model Project Management betekent risico s beheersen, voldoen aan allerlei vereisten, klanten tevreden stellen, beslissingen nemen, producten leveren, activiteiten coördineren, inputs

Nadere informatie

Rollen in Risk Management

Rollen in Risk Management Rollen in Risk Management 10 oktober 2009 1 Inleiding In de afgelopen maanden heeft de Enterprise Risk Management-werkgroep een tweetal columns op de IIA website gepubliceerd: 1. Een algemene inleiding

Nadere informatie

Realiseer uw inkoopambities met behulp van Data Workshop Dun & Bradstreet

Realiseer uw inkoopambities met behulp van Data Workshop Dun & Bradstreet Workshop Dun & Bradstreet NEVI INKOOPDAG 2015 BJÖRN VAN RAAK MIKE VAN KESSEL ROSANNA VAN DER WOUDE Agenda Introductie Dun & Bradstreet Welke trends & uitdagingen zien wij in de markt? Interactieve break-out

Nadere informatie

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Kwaliteit in Bedrijf oktober 0 Tweede deel van tweeluik over de toenemende rol van kwaliteit DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Om de gewenste kwaliteit te kunnen realiseren investeren organisaties

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 2 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatie

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

Risicoparagraaf. Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving. Oktober 2014

Risicoparagraaf. Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving. Oktober 2014 Risicoparagraaf Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving Oktober 2014 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting 4 2 Aanleiding, doelstellingen en populatie 6 3 Belangrijkste onderzoeksresultaten 7 2

Nadere informatie

Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008.

Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008. Bestuursreglement Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen van Woningbouwvereniging Habeko wonen op 8 juli 2008. Artikel 1 Status en inhoud van het reglement 1. Dit reglement is opgesteld

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Copyright Stork N.V. 1

Copyright Stork N.V. 1 Management, een praktisch framework Taking up the challenge of optimizing your asset performance Stork Management Solutions Global Expertise Partner Complete, end-to-end solution Dedicated professionals

Nadere informatie

Risicomanagement in de zorg

Risicomanagement in de zorg Risicomanagement in de zorg Een praktische invulling voor een integrale aanpak Diana Dingemans en Eveline Rutgers In de zorg neemt de belangstelling voor risicomanagement toe. Naast financiële risico s

Nadere informatie

Financiële zekerheid voor ANBI s

Financiële zekerheid voor ANBI s Financiële zekerheid voor ANBI s Agenda: 1. Algemeen en aanleiding 2. Risk assessment 3. Governance 4. Impactmeting 5. Verdienmodel en scenarioanalyse 6. Vermogensvorming 7. Afsluiting 1. Algemeen en aanleiding

Nadere informatie

Maturity Matrix Duurzame Logistiek voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case

Maturity Matrix Duurzame Logistiek voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars. Beschrijving & case Duurzame Logistiek voor (potentiële) Lean & Green Awardwinnaars Beschrijving & case Inhoud Inhoud beschrijving Kern van de tool Aanpak Mensen & middelen Resultaat Case beschrijving / best practice Toepassing

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

HET GAAT OM INFORMATIE

HET GAAT OM INFORMATIE Aan leiding C OB IT HET GAAT OM INFORMATIE Informatie is belangrijk voor het functioneren van een organisatie Informatie wordt gegenereerd, gebruikt, bewaard, ontsloten, verwijderd Informatietechnologie

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

INLEIDING GEORISICOSCAN 2.0 VOOR TE TOETSEN PROJECTEN

INLEIDING GEORISICOSCAN 2.0 VOOR TE TOETSEN PROJECTEN INLEIDING GEORISICOSCAN 2.0 VOOR TE TOETSEN PROJECTEN Wat is de GeoRisicoScan (GRS) 2.0? De GRS 2.0 is een instrument om de kwaliteit van de toepassing van GeoRM in een project te toetsen. Wat is het doel

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe?

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe? RISICOMANAGEMENT Risicomanagement ondersteunt op een gestructureerde manier het behalen van doelstellingen en het opleveren van projectresultaten. Dit kan door risico s expliciet te maken, beheersmaatregelen

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Klachten en Meldingen. Managementdashboard

Klachten en Meldingen. Managementdashboard Welkom bij de demonstratie van het Welkom bij de systeem demonstratie van Welkom bij de systeem demonstratie van het Management Klachten en Meldingen System Managementdashboard Systemen van Inception Borgen

Nadere informatie

Checklist voor interviews en workshops

Checklist voor interviews en workshops 1 Bijlage 6 Checklist voor interviews en workshops Hoe komen we aan de nodige informatie over de vast te leggen processen en procedures? In deze bijlage beschrijven we waar informatie aanwezig is en hoe

Nadere informatie

Waarde creatie door Contract Management

Waarde creatie door Contract Management Waarde creatie door Contract Management Value Next voor opdrachtgever en opdrachtnemer Herman van den Hoogen M: 06-53.96.36.14 www.hoogen- Procurement.com Nick Piscaer M: 06-37.60.03.12 nick.piscaer@ziggo.nl

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management In deze nieuwsbrief Het belang van Strategisch Risico Management Van Videoanalyse naar Nieuwe Fabrieksinrichting Spelenderwijs de risico s voor een Woningcorporatie bespreken en oplossen Een Team samenstellen?

Nadere informatie

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend.

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. COMMERCE Competentieniveaus voor de domeincompetenties Commerce DC.1 Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. Competentieniveau 1 CE/IBL/SBRM/F&B Signaleren en opsporen

Nadere informatie

Alles onder controle met pro

Alles onder controle met pro WET EN REGELGEVING Drs. S. van der Smissen (svandersmissen@deloitte.nl). Drs. W. Bertoen (wbertoen@deloitte.nl), management consultants Deloitte, adviesgroep Finance & Control te Utrecht. Toezicht houden

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

BentVoorbeeld. Proces en informatie onderzoek DECLA. consultancy. Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F.

BentVoorbeeld. Proces en informatie onderzoek DECLA. consultancy. Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F. BentVoorbeeld Proces en informatie onderzoek DECLA consultancy Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F. Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 2 INTRODUCTIE... 4 3 OPDRACHTOMSCHRIJVING EN SCOPE... 5 4

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Top 10 kenmerken van een effectieve v Rotterdam, februari 2015 vs Final Wat kunt u in deze doorkijk verwachten? Inleiding FinTouch doet onderzoek naar

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

Compliance Charter. a.s.r

Compliance Charter. a.s.r Compliance Charter a.s.r Status: definitief Versie: 4.0 Datum opgesteld: 19 september 2013 Goedgekeurd door: Raad van Bestuur op 29 november 2013 Goedgekeurd door: Audit & Risicocommissie op 9 december

Nadere informatie

Succesvol stakeholdersonderzoek in 4 stappen

Succesvol stakeholdersonderzoek in 4 stappen Succesvol stakeholdersonderzoek in 4 stappen Een stakeholdersonderzoek biedt u de mogelijkheid om de visie en mening van uw stakeholders scherp te krijgen. Wellicht veranderen de rollen in uw sector of

Nadere informatie

HP ITSM Assessment Services HP Services

HP ITSM Assessment Services HP Services HP ITSM Assessment Services HP Services Uit HP s ervaring met duizenden enterprise-klasse IT-omgevingen blijkt dat periodieke evaluaties essentieel zijn voor uw operationele succes. U dient de juiste serviceniveaus

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 1 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatiesector Auteur Drs. Frank van Egeraat RC. Frank

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence

Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence technology / industry / logistics 2 1 Management search Executive search International management search Interim management Missie Van de Groep & Olsthoorn staat

Nadere informatie

VIPD Persoonlijk Ontwikkelrapport Naam: Pieter Proef Datum: 20/09/2013 2013 IPDK

VIPD Persoonlijk Ontwikkelrapport Naam: Pieter Proef Datum: 20/09/2013 2013 IPDK VIPD Persoonlijk Ontwikkelrapport Naam: Datum: Inhoudsopgave Deel 1. Inleiding Deel 2. Competentieprofiel Deel 3. Resultatenzicht Deel 4. Zelf-analyse Ontwikkelpunten Deel 1 Inleiding Voor u ligt uw.

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Korte beschrijving van RDM-RISK versie 2.0

Korte beschrijving van RDM-RISK versie 2.0 Korte beschrijving van RDM-RISK versie 2.0 RDM-RISK is een tool dat dient als ondersteuning bij de Risico Diagnose Methode (RDM). RDM-RISK is ontwikkeld door Spreadsheetsoftware in samenwerking met Guido

Nadere informatie

AGRIFIRM PERFORMANCE MANAGEMENT REGELING AUGUSTUS 2015, VERSIE 2015-2

AGRIFIRM PERFORMANCE MANAGEMENT REGELING AUGUSTUS 2015, VERSIE 2015-2 AGRIFIRM PERFORMANCE MANAGEMENT REGELING AUGUSTUS 2015, VERSIE 2015-2 INLEIDING Bij Agrifirm maken onze mensen het verschil. De missie, visie en strategische doelen van Agrifirm worden door onze medewerkers

Nadere informatie

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2014. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

Beheersing van risico s en controls in ICT-ketens

Beheersing van risico s en controls in ICT-ketens Beheersing van risico s en controls in ICT-ketens Samenvatting Modellen voor beheersbaarheid en assurance zijn tot dusver intraorganisatorisch van aard. Doordat ICT zich niet beperkt tot de grenzen van

Nadere informatie

1 Inleiding risicomanagement (1)

1 Inleiding risicomanagement (1) Inleiding risicomanagement () De afgelopen 25 jaar gaan de geschiedenis in als de periode waarin Westerse overheden, banken, bedrijven en particulieren grotere risico s zijn gaan nemen. In 2008 zijn, door

Nadere informatie

26 november 2015 Rapportage & achtergronden

26 november 2015 Rapportage & achtergronden 26 november 2015 Rapportage & achtergronden Inhoud 1. Inleiding 1. Onderzoeksopdracht 2. Onderzoeksmethode 3. Respons en betrouwbaarheid 2. Steekproefsamenstelling 3. Resultaten 1. Eerder onderzoek 2.

Nadere informatie

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012

EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012. 29 mei 2012 EFP CONGRES 'THE FUTURE OF FORENSIC CARE, SOLUTIONS WORTH SHARING' 1 MANAGEMENT IN PROGRESS WOUTER TEN HAVE 7 JUNI 2012 2 DE STRATEGY-TO-PERFORMANCE GAP (MANKINS EN STEELE) 3 37% Gemiddelde prestatie verliezen

Nadere informatie

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Wie, wat en hoe Eric Lopes Cardozo & Rik Jan van Hulst sturen naar succes Doel Delen van inzichten voor praktisch operationeel risico management

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Geeft uw informatiestrategie u een voorsprong op de concurrentie?

Geeft uw informatiestrategie u een voorsprong op de concurrentie? Geeft uw informatiestrategie u een voorsprong op de concurrentie? Onderzoek naar het informatiemanagement bij de top van de Nederlandse bedrijven Whitepaper 1 Inhoud 1. Inleiding Informatiemanagement:

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version Introductie Quickscan De financiële organisatie moet, net zo als alle andere ondersteunende diensten, volledig gericht zijn

Nadere informatie

Waardegestuurd Contractmanagement

Waardegestuurd Contractmanagement Waardegestuurd Contractmanagement Wat is de effectiviteit van úw Inkoop- en Contractmanagement? Augustus 2015 Ontwikkeling in Inkoop & Contractmanagement Uit Onderzoek van de IACCM (International Association

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

Kansrijke E-business toepassingen

Kansrijke E-business toepassingen Kansrijke E-business toepassingen 2001-03 / WhitePaper E-business kan op verschillende manieren toegepast worden. In deze whitepaper wordt een kort overzicht gegeven van de verschillende soorten E-business

Nadere informatie

Hoe intelligent of dom is Nederland? De resultaten van het Nationaal BI Survey 2006

Hoe intelligent of dom is Nederland? De resultaten van het Nationaal BI Survey 2006 Hoe intelligent of dom is Nederland? De resultaten van het Nationaal BI Survey 2006 in samenwerking met: dinsdag 11 december 2007 Passionned 2003-2007 1 Uitleg De diapresentatie toont de meest opmerkelijke

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis.

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis. BESTUURSREGLEMENT Vastgesteld door het bestuur op 6 mei 2015. Hoofdstuk I. Algemeen. Artikel 1. Begrippen en terminologie. Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten

Nadere informatie

Workshop BTW & Tax Engines. Martijn van Hoof en Eliza Alberts-Muller

Workshop BTW & Tax Engines. Martijn van Hoof en Eliza Alberts-Muller Workshop BTW & Tax Engines Martijn van Hoof en Eliza Alberts-Muller Over Tytho o o TYTHO staat voor duidelijke en duurzame oplossingen op het gebied van Tax, IT en SCM Wij zijn uniek in de markt door de

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit Van commissie Peters naar commissie Van Manen, een statusupdate PAS Conferentie 3 december 2015 Gefeliciteerd! PAS Conferentie

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Compliance program Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 1 Inleiding In dit Compliance Program is de inrichting van de

Nadere informatie

Wat is Sales Benchmarking?

Wat is Sales Benchmarking? benchmarking Wat is Sales Benchmarking? Sales Benchmarking vergelijkt de belangrijkste Sales prestatie indicatoren van uw organisatie met die van uw directe- en indirecte concurrenten. Benchmarking vindt

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe Directiestatuut Waterleidingmaatschappij Drenthe Inhoud Directiestatuut van de NV Waterleidingmaatschappij Drenthe Artikel 1 Definities 3 Artikel 2 Inleiding 3 Artikel 3 Taken van de directie 3 Artikel

Nadere informatie

14-9-2015. Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling

14-9-2015. Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling Je kunt hier (optioneel) ook een gratis tool downloaden

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

PROJECT INITIATION DOCUMENT

PROJECT INITIATION DOCUMENT PROJECT INITIATION DOCUMENT Versie: Datum: x.x dd-mm-jj DOCUMENTATIE Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum:. INHOUDSOPGAVE 1. Managementsamenvatting

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA)

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA) READ: de informatiestrategieaanpak van (SKA) INLEIDING HET SPANNINGSVELD TUSSEN KORTETERMIJNVERWACHTINGEN EN LANGETERMIJNBEHOEFTEN In veel bedrijven volgen businessgerelateerde veranderingen elkaar snel

Nadere informatie

Test Management Assessment

Test Management Assessment Test Management Assessment Bart Knaack 1 Spreker wie ben ik? Bart Knaack Testmanager LogicaCMG Medewerker Test Research Centre Huidige opdracht: Legacy transformation testing bij Nationale Nederlanden.

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

Businesscase. Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine.

Businesscase. Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine. Businesscase Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine. Colofon Datum 14 oktober 2010 Referentie Auteur BusinessCase

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie