Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Risicomanagement en Weerstandsvermogen"

Transcriptie

1 Risicomanagement en Weerstandsvermogen Boxmeer, 28 september 2010 tbo

2 .

3 Inhoudsopgave Risicomanagement en weerstandsvermogen 1. Inleiding Aanleiding Doelstelling en reikwijdte Het begrip risico Van risicobeleid naar risicomanagement Huidig risicobeleid Toekomstig risicomanagement Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen Weerstandscapaciteit Weerstandsvermogen Uitvoering van het risicomanagement Kader is de begrotingscyclus Kwaliteit van de risicobepaling Top 10 risico s Verankering in de organisatie Planning

4 . 2

5 1. Inleiding 1.1. Aanleiding Toenemende complexiteit van de samenleving en van projecten waar de gemeenten in het algemeen bij betrokken zijn en veranderende wet- en regelgeving dwingen tot een groter risicobewustzijn. In dit kader is het van belang om zicht te hebben op de risico s die zich manifesteren bij de uitvoering van de gemeentelijke taken, de oorzaken op te sporen en om daarbij de passende maatregelen te treffen. In veel gevallen is er bij daadwerkelijk optreden van het risico ook sprake van financiële schade voor de gemeente. Meer toegespitst op dat laatste aspect, bepaalt het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) dat gemeenten beleid moeten formuleren omtrent de weerstandscapaciteit en de risico s. De bedoeling daarvan is dat jaarlijks via de paragraaf Weerstandsvermogen in de begroting en jaarrekening een oordeel kan worden gegeven over de toereikendheid van het weerstandsvermogen. Naar aanleiding van de raadsbehandeling van de jaarrekening 2009 hebben wij u een notitie over de invoering van risicomanagement toegezegd Doelstelling en reikwijdte Met deze notitie willen wij onze visie op risicomanagement en weerstandvermogen voorleggen, en de uitvoering daarvan. Achtereenvolgend zullen wij ingaan op: - het begrippenkader; - de doelstellingen en reikwijdte van risicomanagement; - het beleid ten aanzien van het gewenste weerstandsvermogen; - spelregels voor de uitvoering van het risicobeleid. Het is duidelijk dat risicomanagement een wezenlijk onderdeel is van de sturing en beheersing van de gemeente. Wij streven nu echter niet naar de implementatie van modieus management control model, dat de capaciteit van de organisatie overstijgt. Wij kiezen voor een maatgerichte aanpak. Deze keuze is mede gebaseerd op ervaringen in andere gemeenten Het begrip risico Van belang zijn de begrippen risico, weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen. Het BBV laat gemeenten vrij in het inkleuren van deze begrippen. Welke risico s in gemeenten relevant zijn en wat tot de weerstandscapaciteit wordt gerekend, kan niet in zijn algemeenheid worden aangegeven. Gemeenten dienen de risico s en de capaciteit zelf na te lopen en in kaart te brengen. Doordat de risico s per gemeente verschillen, is het niet mogelijk een algemene norm te stellen voor een goede relatie tussen risico s en weerstandscapaciteit. Het is aan de gemeente zelf een beleidslijn te formuleren over de in de organisatie noodzakelijk geachte weerstandscapaciteit in relatie tot de risico s. Het begrip risico definiëren we als volgt: Risico = een onzekere ongewenste gebeurtenis, waardoor het realiseren van de organisatiedoelstellingen en strategie in gevaar komt. 3

6 2. Van risicobeleid naar risicomanagement 2.1. Huidig risicobeleid Na de invoering van het BBV in 2004 worstelden gemeenten met het vormgeven van de verplichtingen vanuit de paragraaf weerstandsvermogen. In principe waren gemeenten op vele fronten impliciet al bezig met het beheersen van risico s, maar ontbrak vaak het integrale overzicht. Ook het huidige risicobeleid van de gemeente Boxmeer is gefragmenteerd. In het kader van de rechtmatigheid wordt via de controlprogramma s aandacht besteed aan risico s. Het gaat daarbij voornamelijk om het identificeren van procesrisico s en het treffen van maatregelen om deze te minimaliseren. In de Grondnota wordt jaarlijks een risicoanalyse van de grondexploitatie gemaakt. Er is een nota reserves en voorzieningen vastgesteld met betrekking tot de vermogenspositie en gewenste hoogte van reserves en voorzieningen. Jaarlijks wordt deze nota geactualiseerd. Er is een verzekeringsbeleid, er is arbobeleid, er is interne controle, er is juridische kwaliteitszorg et cetera. Jaarlijks wordt in de begroting en jaarrekening de paragraaf Weerstandsvermogen opgenomen, waarin de weerstandscapaciteit wordt berekend en risico s worden opgesomd. In dat opzicht valt er vanuit efficiëntie winst te behalen door de invoering van een risicomanagementsysteem als onderdeel van het integraal management Toekomstig risicomanagement Wat is risicomanagement Risicomanagement is het effectief omgaan met de kansen en bedreigingen die de realisatie van organisatiedoelstellingen kunnen beïnvloeden. Met andere woorden: Het is gericht op proactief handelen in plaats van reactief. Risicomanagement is, als normaal onderdeel van de integrale verantwoordelijkheid van het management, een periodiek terugkerend proces dat bestaat uit een aantal onderdelen: - Identificeren van risico s; - Kwantificeren van risico s; - Definiëren en implementeren van beheersmaatregelen; - Financieel afdekken van risico s. Door een koppeling aan onze begrotingscyclus willen we benadrukken dat er sprake is van een cyclisch proces. Identificeren van risico s In deze fase worden alle potentiële risico s geïnventariseerd. Daarbij wordt naar risico s gezocht binnen alle risicogebieden, dat zijn samenhangende clusters van activiteiten. De risico s worden bezien vanuit verschillende invalshoeken, risicogroepen en risicocategorieën. Risicogroepen zijn bijvoorbeeld programma s en beleidsvelden (conform de indeling van onze begroting). Voorbeelden van risicocategorieën zijn aansprakelijkheidsrisico, procesrisico, financieel risico, milieurisico en arbeidsrisico. Kwantificeren van risico s De analyse bestaat uit een inschatting van een kans dat de gebeurtenis optreedt, en wat daarvan de gevolgen zullen zijn. Met behulp van beoordelingstechnieken kan worden afgewogen hoe groot het risico is. Ieder individueel wordt bepaald als: Kans x Gevolg. Doel is om de hoge risico s te identificeren. In zijn aard is dit een proces van taxeren en 4

7 inschatten, en heeft het daarmee altijd in bepaalde mate een subjectief karakter. Deze subjectiviteit beperken we zoveel mogelijk, door enerzijds er voor te zorgen dat er altijd meerdere personen bij het proces betrokken zijn en anderzijds waar mogelijk gebruik te maken van risicoprofielen van andere gemeenten. Definiëren en implementeren van beheersmaatregelen Er worden beheersmaatregelen gedefinieerd die zijn gericht op het beheersen van de risico s. Beheersmaatregelen kunnen preventief van aard zijn, gericht op het voorkomen van de gebeurtenis. Voorbeelden daarvan zijn procedures, herinrichting van processen en zorgsystemen. Maatregelen kunnen ook curatief zijn, gericht op beperking van de gevolgen. Voorbeelden daarvan zijn een rampenorganisatie, risicofinanciering en verzekering. Het is van belang dat de beheersmaatregel in verhouding staat tot de omvang van het risico. Op grond van een kosten-batenanalyse kan ook worden besloten dat bepaalde risico s moeten worden geaccepteerd. Financieel afdekken van risico s Tot slot kan dan op grond van deze analyses bepaald worden hoeveel middelen gereserveerd moeten worden ter afdekking van deze risico s. Het gaat daarbij om de restrisico s. Daarmee wordt bedoeld dat de mate waarin getroffen beheersmaatregelen het oorspronkelijke risico terugdringen, moet worden meegewogen. De uitkomsten hiervan moeten afgezet worden tegen de beschikbare middelen. 5

8 3. Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen 3.1. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit is te omschrijven als de omvang van de direct beschikbare financiële middelen om onverwachte financiële tegenvallers op te vangen. Het is als het ware een buffer om er voor te zorgen dat bestaand beleid en voorzieningen niet in gevaar komen, als risico s werkelijkheid worden. De weerstandscapaciteit bestaat uit: - Algemene reserves; - Bestemmingsreserves; - Stille reserves; - Post onvoorzien; - Flexibiliteit van budgetten, waaronder onbenutte belastingcapaciteit. De mate waarin deze posten kunnen bijdragen aan de weerstandscapaciteit zal steeds opnieuw moeten worden bezien. Hierin wordt voorzien via de paragraaf Weerstandsvermogen in de begroting en jaarrekening Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen beschikbare weerstandscapaciteit en de voor afdekking van de risico s benodigde weerstandscapaciteit (middelen). De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald door het risicoprofiel van de gemeente als geheel, waarbij de waarschijnlijkheid en de omvang van ieder risico afzonderlijk is gewaardeerd. Deze relatie drukken we uit in een verhoudingsgetal. 6

9 4. Uitvoering van het risicomanagement 4.1. Kader is de begrotingscyclus Door de bepalingen van het BBV, de verplichte paragraaf Weerstandsvermogen, is risicomanagement onlosmakelijk verbonden aan de begrotingscyclus. Dat betekent dat wij twee maal per jaar, via begroting en jaarrekening, een integraal beeld geven van de risico s, de aanwezige weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen. In de Bestuursrapportages zullen wij daarnaast ingaan op de actuele ontwikkelingen ten aanzien van de top-10 risico s Kwaliteit van de risicobepaling In de geschetste methodiek van risicomanagement worden risico s individueel beoordeeld op kans van optreden en het daarmee gepaard gaande gevolg. Daarmee bereiken we dat we beschikken over een meer betrouwbaar beeld van het totale risiconiveau dan tot nu toe in de paragraaf weerstandsvermogen. Dit moet er toe leiden dat er betere uitspraken kunnen worden gedaan over het weerstandsvermogen van de gemeente. Verder benadrukken we nog eens dat we ieder risico afzonderlijk wegen, en daarbij benodigde beheersmaatregelen bepalen. Het uiteindelijke risicoprofiel bevat dan de restrisico s die overblijven. In een situatie waarin het totale risicoprofiel zich ongunstig ontwikkeld kan een spanning ontstaan met het streven naar voldoende weerstandsvermogen. Wij zullen in dat geval via de paragraaf weerstandsvermogenvoorstellen doen voor de wijze waarop daarmee kan worden omgegaan en de gemeenteraad vragen om daar een uitspraak over te doen Top 10 risico s Ervaringen in andere gemeenten leren dat als risico s systematisch worden geïnventariseerd, er al snel een lange lijst van risico s ontstaat. Een deel van deze risico s heeft slechts beperkte financiële gevolgen. Wij zullen in de weerstandsparagraaf uitgebreid ingaan op de top 10 risico s. De overige risico s zullen wij in financiële zin samenbrengen en worden onder de noemer overige risico s meegewogen in het weerstandsvermogen Verankering in de organisatie Risicomanagement behoort tot de normale managementverantwoordelijkheden. Dat betekent dat ieder sectorhoofd, afdelingshoofd, projectleider etc. verantwoordelijk is voor het risicomanagement met betrekking tot de aan hem/haar toegewezen taken. Door in de begrotingscyclus systematisch aandacht te besteden aan risico s willen wij het risicobewustzijn in de organisatie verder vergroten. Er zal het nodige in gang worden gezet om risicomanagement op een hoger plan te brengen. Wij zien daarvoor een belangrijke rol weggelegd voor de controlorganisatie, de concerncontroller en de bedrijfsbureaus. Zij zullen het voortouw nemen in het proces en de benodigde activiteiten gaan organiseren in overleg met onze accountant. 7

10 4.5. Planning Activiteit Periode Gereed Workshop afdelingshoofden Keuze beleidskaders 1 oktober 31 december Identificeren en kwantificeren risico s 1 januari 31 maart Bepaling beheersmaatregelen 1 april 31 mei Begroting 2012: 1 e rapportage aan de raad

Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10

Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10 Nota Weerstandsvermogen 2013 Gemeente Olst-Wijhe Olst-Wijhe, maart 2013 doc. nr.: 13.014804 Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10 Inhoudsopgave Samenvatting 3 Hoofdstuk indeling 1.

Nadere informatie

Startnotitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

Startnotitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing GEMEENTE BUREN Startnotitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 20-12-2016 Inhoud 1 Startnotitie Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Inleiding taakverdeling tussen

Nadere informatie

Nota risicomanagement 2014

Nota risicomanagement 2014 Nota risicomanagement 2014 Opgesteld door: Afdeling concerncontrol D.d.: Februari 2014 2 Inhoud 1 Inleiding... 5 2 Wettelijk kader en doelstellingen... 6 2.1 BBV... 6 2.2 Doelstellingen... 6 3 Risicomanagement...

Nadere informatie

Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN

Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Oktober 2012 1 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doelstelling en reikwijdte nota... 3 1.3 Definities en

Nadere informatie

Nota risicomanagement en weerstandsvermogen

Nota risicomanagement en weerstandsvermogen Vastgesteld door B&W op: 24 oktober 2016 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Doel en verantwoordelijkheidsverdeling 3 2 Risicomanagement(beleid) 5 2.1 Het begrip risico 5 2.2 Het begrip risicomanagement

Nadere informatie

BELEIDSNOTA RISICOMANAGEMENT WEERSTANDVERMOGEN

BELEIDSNOTA RISICOMANAGEMENT WEERSTANDVERMOGEN BELEIDSNOTA VOOR RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDVERMOGEN Eijsden-Margraten, 19 september 2013 Pagina: 1 van 8 1 INLEIDING Toenemende complexiteit van de samenleving en van projecten waar de gemeenten in

Nadere informatie

F. Buijserd Burgemeester

F. Buijserd Burgemeester emeente nieuwkoop afdeling bedrijfsondersteuning raadsvoorstel portefeuillehouder Jan Tersteeg opgesteld door Ellen Burgers / 186 kenmerk/datum 09.0017140 / 11 februari 2010 vergaderdatum raad 11 februari

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2012-2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding a. Aanleiding en kader b. Proces 2. Risicomanagement a. Risico's en risicomanagement b. Invoering van risicomanagement

Nadere informatie

Risicomanagement en weerstandsvermogen. 1. Inleiding

Risicomanagement en weerstandsvermogen. 1. Inleiding Risicomanagement en weerstandsvermogen 1. Inleiding Met deze nota wordt het beleid op gebied van risicomanagement en de spelregels voor de uitvoering vastgelegd, in het bijzonder waar het financiële risico

Nadere informatie

Risicomanagementbeleid Gemeente Medemblik IO

Risicomanagementbeleid Gemeente Medemblik IO Risicomanagementbeleid 2015-2018 Gemeente Medemblik IO-14-18168 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1. Wat is Risicomanagement?... 4 1.1 Risico...4 1.2 Risicomanagement...4 1.3 Risicoprofiel...4 2. Doelstellingen

Nadere informatie

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding Risicomanagement... 4 Doel risicomanagement Stappen risicomanagement Risicobeheersing Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

beleidskader RISICOMANAGEMENT

beleidskader RISICOMANAGEMENT beleidskader RISICOMANAGEMENT The biggest risk is not taking any risk... In a world that changing really quickly, the only strategy that is guaranteed to fail is not taking risks. Mark Zuckerberg, oprichter

Nadere informatie

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen)

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) 2 januari 2014 2 Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Inhoudsopgave

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen September 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Aanleiding... 4 3. Nadere toelichting... 5 4. Doelstellingen en wettelijke kaders... 6 4.1. Doelstellingen...

Nadere informatie

Nota risicomanagement. Gemeente Asten

Nota risicomanagement. Gemeente Asten Nota risicomanagement Gemeente Asten Inhoudsopgave: 1 INLEIDING... 3 2 UITGANGSPUNTEN... 4 2.1 BESLUIT BEGROTING EN VERANTWOORDING (BBV)...4 2.2 FINANCIËLE VERORDENING ARTIKEL 212...4 3 DOELSTELLING...

Nadere informatie

Beleidsnota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Beleidsnota Risicomanagement & Weerstandsvermogen Beleidsnota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 Gemeente Lingewaard Auteur: Team Concerncontroller, Ralph Thuis Datum: 29 augustus 2014 Versie 2.0 Managementsamenvatting Wat willen we bereiken?

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG Opgesteld door: G.Z-H In opdracht van: Recreatieschap Voorne-Putten-Rozenburg Postbus 341 3100 AH Schiedam Tel.: 010-2981010 Fax: 010-2981020

Nadere informatie

Risicomanagementbeleid. Gemeente Beemster. BNG Consultancy Services (BCS) BCS. Referentienummer

Risicomanagementbeleid. Gemeente Beemster. BNG Consultancy Services (BCS) BCS. Referentienummer Risicomanagementbeleid Gemeente Beemster BNG Consultancy Services (BCS) Referentienummer BCS Doorkiesnummer (070) 3750 473 Faxnummer (070) 3649 349 Datum oktober 2009 Versie Versie 1.0 Samenvatting Conform

Nadere informatie

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth De taak van de raad onder het dualisme Kaders stellen (WMO, Jeugdwet, handhaving) Budgetteren (begroting) Lokale wetgeving

Nadere informatie

Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie

Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie Rubriek: Financiën en economie Naam regeling: Nota risicomanagementbeleid 2015 Citeertitel: Nota risicomanagementbeleid 2015 Wettelijke grondslag Vastgesteld

Nadere informatie

Kadernota weerstandsvermogen & risicomanagement 2006. Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar

Kadernota weerstandsvermogen & risicomanagement 2006. Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar 1 Inleiding en wettelijk kader De vele lopende projecten zoals De Mare, Boekelermeer en Stationsgebied laten zien dat gemeente Alkmaar

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING 2017

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING 2017 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van de gemeente Nieuwkoop Nr. 115712 6 juli 2017 NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING 2017 Gemeente Nieuwkoop Afdeling Bedrijfsvoering April 2017 1. Inleiding Wettelijke

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT Vastgesteld in de gemeenteraad 25 januari 2011 Nota weerstandsvermogen en risicomanagement Pagina 1 van 9 Weerstandsvermogen en risicomanagement 1. Inleiding.

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland 1 Inhoud Management Samenvatting... 3 Hoofdstuk 1 Inleiding... 4 Hoofdstuk 2 Weerstandsvermogen... 5 Hoofdstuk 3 Begrippenkader...

Nadere informatie

Kadernota paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Kadernota paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Kadernota paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Versie 2014-1 - Inhoudsopgave: 1 Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Rollen in het kader van risicomanagement... 4 1.3 Doelstellingen kadernota...

Nadere informatie

Volgens artikel 11 van het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bestaat het weerstandsvermogen uit de relatie tussen:

Volgens artikel 11 van het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bestaat het weerstandsvermogen uit de relatie tussen: Meent 94 Postbus 70012 info@rekenkamer.rotterdam.nl t 010 267 22 42 3000 KP Rotterdam www.rekenkamer.rotterdam.nl Gemeente Rotterdam Gemeenteraad d.t.k.v. de griffie Coolsingel 40 3011 AD ROTTERDAM ons

Nadere informatie

Telefoonnummer Onderwerp: Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2015 Gemeente Harlingen

Telefoonnummer Onderwerp: Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2015 Gemeente Harlingen Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen *GR15.00077* GR15.00077 Behandeld in Gezamenlijke commissie Mens & Bestuur en Omgeving Datum Commissie 17 juni 2015 Agendanummer 9 Datum Raad 1 juli 2015 Agendanummer

Nadere informatie

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben.

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben. 7 Taken en verantwoordelijkheden In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben. 7.1 Gemeenteraad De Gemeenteraad

Nadere informatie

II. De Nota risicomanagement Delfland vast te stellen met onder meer de volgende bepalingen:

II. De Nota risicomanagement Delfland vast te stellen met onder meer de volgende bepalingen: agendapunt B.05 1046082 Aan Verenigde Vergadering ONTWERP NOTA RISICOMANAGEMENT DELFLAND Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 05-06-2014 I. De Nota risico's en weerstandsvermogen Delfland, vastgesteld

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen. gemeente Leeuwarderadeel

Nota weerstandsvermogen. gemeente Leeuwarderadeel Nota weerstandsvermogen gemeente Leeuwarderadeel Inhoudsopgave Inleiding...3 Wet- en regelgeving en huidig beleid...4 2.1 Besluit begroting en Verantwoording...4 2.2 Financiële verordening gemeente Leeuwarderadeel...4

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede december 2012 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 7 3. Risicomanagement... 9 3.1. Doel... 9 3.2. Stappen risicomanagement...

Nadere informatie

Discussienota. 1. Inleiding. 2. Beleidsgrenzen

Discussienota. 1. Inleiding. 2. Beleidsgrenzen Discussienota Van : College van Burgemeester en Wethouders Afdeling : Financiën Portefeuillehouder : Wethouder van Eijkeren Onderwerp : Risicomanagement Datum commissievergadering : 6/9/2012 1. Inleiding

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT Beek, november 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Wettelijke kaders en doelstellingen 4 2.1 Wettelijke kaders 4 2.2 Doelstellingen 5 3 Risicomanagement 6 3.1

Nadere informatie

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern Programma 13.30 uur Opening 13.40 uur Risicomanagement in het onderwijs door Marien Rozendaal RA 14.30 uur Pauze 15.00 uur Risicomanagement

Nadere informatie

4.2 Weerstandsvermogen

4.2 Weerstandsvermogen 4.2 Weerstandsvermogen 4.2.1 Inleiding Deze paragraaf handelt over de hoogte van de algemene reserve en andere weerstandscapaciteit waarover de gemeente Spijkenisse beschikt om calamiteiten en andere tegenvallers

Nadere informatie

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Provincie Groningen December 2014 1. Inleiding Op basis van de Financiële Verordening Provincie Groningen dienen Gedeputeerden Staten (GS) ten minste eenmaal

Nadere informatie

Hoe financieel gezond is uw gemeente?

Hoe financieel gezond is uw gemeente? Hoe financieel gezond is uw gemeente? drs. R.M.J.(Rein-Aart) van Vugt RA A.(Arie)Elsenaar RE RA 1 Hoe financieel gezond is uw gemeente? In dit artikel geven de auteurs op hoofdlijnen aan welke indicatoren

Nadere informatie

Onderzoek naar weerstandsvermogen

Onderzoek naar weerstandsvermogen Rekeningcommissie Veiligheidregio Haaglanden Onderzoek naar weerstandsvermogen Inleiding / Aanleiding In haar advies op de jaarrekening 2010 heeft de commissie aangekondigd onderzoek te willen doen naar

Nadere informatie

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer 1. Inleiding In 2008 heeft Aniek Geerts, student Master of Business Administration met begeleiding vanuit de Rijksuniversiteit Groningen door de heer B.J.W.Pennink

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1 Raadsvergadering van 2 oktober 2008 Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement Verantwoordelijke portefeuillehouder: M.G. de

Nadere informatie

2. Motivering In deze beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen wordt de beleidsnota van 2009 geactualiseerd

2. Motivering In deze beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen wordt de beleidsnota van 2009 geactualiseerd Raadsvoorstel Aan : Raad van Geertruidenberg Raadsvergadering : 28 januari 2016 Agendanummer : 08 Datum collegebesluit : 8 december 2015 Onderwerp : Beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen 0.

Nadere informatie

Kadernota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Kadernota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Kadernota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Datum: 27 oktober 2010 Versie: 3.2 Pagina 1 van 13 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 Inleiding... 4 1 Kaders, richtlijnen en definities... 4 1.1 Kaders...

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gemeente Uden

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gemeente Uden Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing Gemeente Uden Opgesteld door: Marieke Wagemakers Functie: Adviseur Planning & Control Afdeling: Middelen Cluster: Bedrijfsbureau - 1 - Inhoudsopgave 1.1 Samenvatting...

Nadere informatie

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Datum: 18 mei 2012 Afdeling: Bestuur, team ontwikkeling Afdelingshoofd:

Nadere informatie

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement (Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement Aanleiding Het college heeft de opdracht een Nota Risicomanagement op te stellen. Hiertoe heeft de raad besloten bij de rapportage Financiële Strategie.

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2011

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2011 Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2011 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 3 Aanleiding... 3 Doelstelling... 3 Evaluatie... 3 Leeswijzer... 3 2. ALGEMEEN en EVALUATIE... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Evaluatie

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2015-2018 0LGGHQ'HOÀDQG

Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2015-2018 0LGGHQ'HOÀDQG Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2015-2018 0LGGHQ'HOÀDQG Inhoudsopgave Bestuurssamenvatting 3 1. Inleiding 4 2. Doelstellingen 5 3. Risicomanagement in de organisatie 5 3.1 Verantwoordelijkheids-

Nadere informatie

Kadernota Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen

Kadernota Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen Kadernota Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen 1 2 INHOUDSOPGAVE Voorwoord 5 1 INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT 7 1.1 Relevante beleidskaders en wetgeving 7 1.2 Ambitie gemeente Almere 9 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016 Inspiratiedag Workshop 1: Risicogestuurde interne controle 15 september 2016 Programma Inleiding Risicomanagement Interne beheersing Relatie met de externe accountant Van interne controle naar beheersing

Nadere informatie

Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen

Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen 1 van 19 Inhoud 1 Inleiding risicomanagement en weerstandsvermogen 3 1.1 Doelstellingen risicomanagement 3 1.2 Besluit Begroting en Verantwoording

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Risico s Economisch Politiek Juridisch Milieu Financieel Weerstandscapaciteit Reserves Bezuinigingen Onbenutte belastingcapaciteit Weerstandsvermogen Datum:

Nadere informatie

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland OVER OOSTZAAN Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland WORMERLAND. GESCAND OP 13 SEP. 2013 Gemeente Oostzaan Datum : Aan: Raadsleden gemeente Oostzaan Uw BSN : - Uw brief van :

Nadere informatie

11.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

11.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 11.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Risicomanagement Risicomanagement is het proces waarbij de organisatie continue en systematisch doorlopen wordt op risico s, met als doel de gevolgen ervan

Nadere informatie

Raamwerk Risicomanagement

Raamwerk Risicomanagement Raamwerk Risicomanagement Op basis van het Enterprise Risk Management van COSO heeft Olde Bijvank advies in samenwerking met Quintis een raamwerk voor risicomanagement ontwikkeld. Specifiek voor Nederlandse

Nadere informatie

Notitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gemeente Landerd 2015

Notitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gemeente Landerd 2015 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Landerd. Nr. 4892 12 juni 215 Notitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gemeente Landerd 215 Samenvatting In deze notitie wordt het belang van risicomanagement

Nadere informatie

Rapportage weerstandsvermogen. Gemeente Koggenland

Rapportage weerstandsvermogen. Gemeente Koggenland Rapportage weerstandsvermogen Gemeente Koggenland Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement Enschede, januari 2013 2013 Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement bv. Dit rapport is uitsluitend

Nadere informatie

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Weerstandsvermogen te complex voor gemeenteraadsleden 1 en dus vooral voor het college? Neen, de gemeenteraad

Nadere informatie

Nota Risicomanagement. Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement. Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement Weerstandsvermogen Gemeente Roermond, augustus 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Inleiding 3 2 Doelstelling 4 3 Risico's 6 3.1 Definiëring 6 3.2 Risicobereidheid 6 3.3 Rollen en

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN IN SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND ONDERWIJS (HERZIEN)

RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN IN SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND ONDERWIJS (HERZIEN) RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN IN SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND ONDERWIJS (HERZIEN) Versie 1.0 februari 2017 Bé Keizer en Rick de Wit in opdracht van PO-Raad en Steunpunt Passend Onderwijs VO

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2014

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2014 Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2014 Gemeente Neder-Betuwe Dodewaard Echteld Kesteren Ochten Opheusden IJzendoorn Opheusden 3 december 2013 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2014

Nadere informatie

Uitvoeringsnota. Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Uitvoeringsnota. Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Uitvoeringsnota behorend bij Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Maart 2013 Afdeling Kwaliteit & Concerncontrol Team Planning & Kwaliteit 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Samenvatting Kadernota...

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Maart 2013 Afdeling Kwaliteit & Concerncontrol Team Planning & Kwaliteit Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Huidig beleid...5 2.1 Visie en doelstellingen...5

Nadere informatie

Beleidsnota risicomanagement & weerstandsvermogen Gemeente Brunssum. 4 september 2013

Beleidsnota risicomanagement & weerstandsvermogen Gemeente Brunssum. 4 september 2013 Beleidsnota risicomanagement & weerstandsvermogen Gemeente Brunssum 4 september 2013 Inhoud 1 Inleiding risicomanagement en weerstandsvermogen 3 1.1 Doelstellingen risicomanagement 3 1.2 Besluit Begroting

Nadere informatie

Risicomanagement. Kadernota

Risicomanagement. Kadernota 0 Risicomanagement Kadernota Concerncontrol Gemeente Goeree-Overflakkee September 2013 1 Risicomanagement Kadernota Inhoudsopgave 1 INLEIDING EN SAMENVATTING KADERS... 2 2 RISICOMANAGEMENT... 4 2.1 DOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Raadsvergadering van 1 november 2012 Agendanummer: 5

Raadsvergadering van 1 november 2012 Agendanummer: 5 RAADSVOORSTEL Verseon kenmerk: 368891 Raadsvergadering van 1 november 2012 Agendanummer: 5 Onderwerp: Beleidsbegroting 2013-2016 Verantwoordelijk portefeuillehouder: Drs. F.P. Fakkers SAMENVATTING Vanuit

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H)

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 1. INLEIDING... 2 1.1 Waarom een nota reserves en voorzieningen?... 2 1.2 Inhoud van de nota... 2 2 Regelgeving en

Nadere informatie

ADVIES STUKKEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN JAARSTUKKEN 2010 GGD

ADVIES STUKKEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN JAARSTUKKEN 2010 GGD ADVIES STUKKEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN JAARSTUKKEN 2010 GGD Algemeen: Uit bijgevoegde checklist blijkt dat de jaarrekening 2010 GGD, op een detail na, voldoet aan het BBV. Het saldo van baten en

Nadere informatie

Provincie Zuid Holland Beleidsnota weerstandsvermogen & risicobeheersing 2017

Provincie Zuid Holland Beleidsnota weerstandsvermogen & risicobeheersing 2017 Provincie Zuid Holland Beleidsnota weerstandsvermogen & risicobeheersing 2017 1 1. Inleiding Het weerstandsvermogen is er om de provincie te beschermen tegen de gevolgen van risico s. Dit vermogen wordt

Nadere informatie

Nota Risicomanagement

Nota Risicomanagement Nota Risicomanagement Auteur: Inge Raaijmakers concerncontroller Versie: 1.0 Datum: 6 november 2014 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding en wettelijk kader... 3 1.1. Aanleiding... 3 1.2. Wettelijk kader...

Nadere informatie

Risicomanagement, voorzieningen en weerstandsvermogen

Risicomanagement, voorzieningen en weerstandsvermogen Risicomanagement, voorzieningen en weerstandsvermogen auteur Bas Bours/Suzan v Wezel datum december 2014 afdeling Fpl & C versie 0.4 status definitief bestandsnaam Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Risicomanagement

Nadere informatie

Elke gemeente moet invulling

Elke gemeente moet invulling Implementatie hoeft geen belemmering te zijn Risicomanagement in de praktijk bij kleine gemeenten Sinds de invoering van het Besluit Begroting en Verantwoording 2004 (BBV 2004) is risicomanagement bij

Nadere informatie

= Datum raadsvergadering: 15 december 2010 Agenda nr.: (in te vullen door griffie) Voorstel invulling aanbevelingen rapport Sturing grote projecten

= Datum raadsvergadering: 15 december 2010 Agenda nr.: (in te vullen door griffie) Voorstel invulling aanbevelingen rapport Sturing grote projecten Raadsvoorstel = Datum raadsvergadering: 15 december 2010 Agenda nr.: (in te vullen door griffie) Portefeuillehouder: Onderwerp: S. Adriaansen/J.A. Peeters Registratiecode: (in te vullen door griffie) Voorstel

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Onderwerp: Risicomanagement Reg.nr. : 12.0693 B&W verg. : 19 juni 2012 : 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij U over de stand van zaken met betrekking

Nadere informatie

Nota Risicomanagement

Nota Risicomanagement Nota 2016-2019 2019 ONDERWERP AAN VAN Algemeen Bestuur Richard van Husel AFSCHRIFT Directie/MT/DB RISICOMANAGEMENT 2016 Bestuurlijke samenvatting. De aandacht voor risicomanagement is de afgelopen tijd

Nadere informatie

Bestuurlijke kadernotitie Risicomanagement 2013

Bestuurlijke kadernotitie Risicomanagement 2013 Bestuurlijke kadernotitie Risicomanagement 2013 Augustus 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Samenvatting... 3 1. Inleiding... 6 2. Doelstelling risicomanagement... 9 3. Risicomanagement vanuit politiek-bestuurlijk

Nadere informatie

Een risico is de mogelijkheid dat een ongewenste gebeurtenis optreedt.

Een risico is de mogelijkheid dat een ongewenste gebeurtenis optreedt. NOTITIE RISICOMANAGEMENT GEMEENTE ZWIJNDRECHT Inleiding Het Startdocument concerncontrolling van januari 2004 vermeldt Risicomanagement 1 als één van de vijf pijlers van control. Het startdocument onderkent

Nadere informatie

Nota Risicomanagement Echt-Susteren 2015

Nota Risicomanagement Echt-Susteren 2015 Nota Risicomanagement Echt-Susteren 2015 Datum : 19 februari 2015 Afdeling: ConcernController - 1 - Nota Risicomanagement INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2 Waarom doen we aan risicomanagement?

Nadere informatie

Implementatieplan Risicomanagement

Implementatieplan Risicomanagement Implementatieplan Risicomanagement Versie definitief: 17 juni 2015 Inhoudsopgave 1.1 Wat willen we bereiken?... 3 1.2 Hoe gaan we dat aanpakken?... 3 1.3 Wie neemt deel?... 3 1.4 Inventarisatie belangrijkste

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Gemeente Simpelveld

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Gemeente Simpelveld Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2008 Stafbureau Planning & Control Januari 2008 2 Inhoudsopgave Inleiding 4 1. Huidige situatie 5 2. Risicomanagement 6 2.1 Begripsbepaling 6 2.1.1 Risico 6

Nadere informatie

Raadsvoorstel2012.0029001 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen

Raadsvoorstel2012.0029001 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen gemeente Haarlemmermeer Onderwerp Raadsvoorstel2012.0029001 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen Portefeuillehouder J.J. Nobel stellers U. Donmez en A. Rozet Collegevergadering 12 juni 2012 Raadsvergadering

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Nota Risicomanagement Datum GS-kenmerk Inlichtingen bij 29.10.2013 2013/0350680 Dhr. R. Anderson telefoon 038 499 8744 e-mail R.Anderson@overijssel.nl Aan Provinciale Staten

Nadere informatie

B&W Informatieavond 11 oktober Gericht investeren in de toekomst

B&W Informatieavond 11 oktober Gericht investeren in de toekomst B&W Informatieavond 11 oktober 2017 Gericht investeren in de toekomst Programma B&W infoavond Opening Toelichting Grondexploitatie & Vastgoedexploitatie 2017 Toelichting Begroting 2018 Slotwoord Einde

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Sliedrecht, november 2013 Inhoudsopgave 1. INLEIDING...3 1.1. Aanleiding...3 1.2. Het instrument risicomanagement...3 1.3. Wettelijk Kader...3 1.4. Leeswijzer...3

Nadere informatie

Beleidsnotitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen gemeente Zeist

Beleidsnotitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen gemeente Zeist GEWIJZIGD Beleidsnotitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen gemeente Zeist Service Centrum Afdeling FinanciënApril 2011 (bijlage bij 11RAAD0060) 11GRIF0233 Inhoudsopgave Hoofdstuk: Pagina: 1. Inleiding

Nadere informatie

Een gemeente in balans Nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Gemeente Losser. \l-col 0^03. v e r s l i n g e r d aan de d $ n k e f

Een gemeente in balans Nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Gemeente Losser. \l-col 0^03. v e r s l i n g e r d aan de d $ n k e f mmmmmtmimt \l-col 0^03 if a»a n js11 Gemeente Losser a* lent L o!* e f Een gemeente in balans 2012 0*«reib iel Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 6U(* v e r s l i n g e r d aan de d $ n k e f

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe?

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe? RISICOMANAGEMENT Risicomanagement ondersteunt op een gestructureerde manier het behalen van doelstellingen en het opleveren van projectresultaten. Dit kan door risico s expliciet te maken, beheersmaatregelen

Nadere informatie

Risicomanagement Transities

Risicomanagement Transities Risicomanagement Transities 1. Inleiding In deze rapportage worden de risico s en de mogelijke beheersmaatregelen benoemd die verband houden met de te realiseren transities rondom Jeugdzorg, Participatie

Nadere informatie

gemeente Houten Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Grondexploitaties 2013

gemeente Houten Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Grondexploitaties 2013 gemeente Houten MP Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Grondexploitaties 2013 2/22 Inhoud 1. Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Wetgeving 3 1.2.1 Notitie grondexploitatie, commissie BBV 4 1.3 Accountant

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement

Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement Actualisatie voor de jaren 2012 tot en met 2015 Registratienummer: 12.003319 Concernstaf februari 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...3 1 Inleiding...5 1.1 Algemeen...5

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van Ons kenmerk CC De gemeenteraad - 23 maart 2012 Interim-controle 2011 Deloitte Het college 112623 Paraaf Datum Controller RP 22-3-2012 Directie Geachte

Nadere informatie

Planning en Control cyclus

Planning en Control cyclus Planning en Control cyclus Planning Perspectiefnota Begroting Control Jaarrekening Najaarsnota Jaarrekening Afsluiting van een jaar Inzicht in realisatie van begroting Antwoord op de vragen: Hebben we

Nadere informatie

PLANNING & CONTROL CYCLUS

PLANNING & CONTROL CYCLUS PLANNING & CONTROL CYCLUS 1 GRONDSLAG In de gemeentewet is een aantal zaken bepaald over de wijze waarop in een gemeente budget wordt toegewezen aan activiteiten. Wettelijk is vastgelegd dat de gemeente

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Jaarrekening 2013 Gemeente Bunnik Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Agenda Controle van de jaarrekening De voorschriften voor de jaarrekening Jaarrekeningcontrole 2013 Controle van de jaarrekening

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT GEMEENTE EERSEL

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT GEMEENTE EERSEL NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT GEMEENTE EERSEL 1. INLEIDING Voor u ligt de nota weerstandsvermogen en risicomanagement gemeente Eersel. Deze nota vloeit voort uit de Financiële verordening

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen

Nota Reserves en Voorzieningen Nota Reserves en Voorzieningen 1 2 Inhoud 1 Visie en wettelijke kaders 5 1.1 1.2 Visie Wettelijke kaders 2 Reserves 7 2.1 Soorten reserves 8 2.1.1 Algemene reserves 2.2 2.3 2.4 3 Voorzieningen 11 3.1 3.2

Nadere informatie

Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement

Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement Provincie Utrecht 22 mei 2012 Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. Inleiding... 3 3. Doel nota... 5 4. Wettelijk kader... 5 5. Begrippenkader risicomanagement

Nadere informatie

Risicomanagement: Veel kansen zijn nog niet benut!

Risicomanagement: Veel kansen zijn nog niet benut! Risicomanagement: Veel kansen zijn nog niet benut! Inleiding In 1995 deed risicomanagement bij gemeenten zijn intrede doordat deze verplicht werden gesteld een risicoparagraaf in hun begroting op te nemen.

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Adlasz BV / Gemeente Oirschot Afdeling bedrijfsvoering & control Team financiën November 2012 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen november 2012 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Nota Risicomanagement

Nota Risicomanagement Nota Risicomanagement Haarlem, Najaar 2014 Nota Risicomanagement Pagina 1 Samenvatting Risicomanagement is het effectief en systematisch omgaan met de kansen en bedreigingen die de realisatie van organisatiedoelstellingen

Nadere informatie