Affectieve en motivationele consequenties van intergroeps-vergelijkingen over tijd: De blik op het verleden of de toekomst.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Affectieve en motivationele consequenties van intergroeps-vergelijkingen over tijd: De blik op het verleden of de toekomst."

Transcriptie

1 Affectieve en motivationele consequenties van intergroeps-vergelijkingen over tijd: De blik op het verleden of de toekomst. Jaap W. Ouwerkerk * (Vrije Universiteit Amsterdam) Naomi Ellemers (Vrije Universiteit Amsterdam) Heather J. Smith (University of California, Berkeley) Ad van Knippenberg (Katholieke Universiteit Nijmegen) In een experiment werd onderzocht hoe de relatieve positie van een groep in het verleden de affectieve reacties op de huidige positie beïnvloedt, en welke consequenties de huidige relatieve positie heeft voor de waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering. Overeenkomstig de voorspelling resulteerde neerwaartse vergelijking in meer positieve emoties dan opwaartse vergelijking, maar dit effect was sterker wanneer het verschil tussen de groepen stabiel was dan wanneer het verschil over tijd was afgenomen. Bij opwaartse vergelijking had men een hogere waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering dan bij neerwaartse vergelijking. Zoals voorspeld werd dit effect gemodereerd door de affectieve identificatie met de groep. Onderzoek naar de consequenties van intergroepsvergelijkingen heeft zich voornamelijk gericht op de onmiddellijke affectieve reacties van groepsleden wanneer ze geconfronteerd worden met de relatieve status of prestatie van de groep op een bepaald tijdstip. Gebeurtenissen die voor dit tijdstip hebben plaatsgevonden, of eventuele consequenties voor een later tijdstip, krijgen hierbij geen aandacht. Met andere woorden, eerder onderzoek heeft zich voornamelijk gericht op het heden, en niet op het verleden of de toekomst. Het doel van het hieronder beschreven experiment is om te onderzoeken hoe de relatieve positie van een groep in het verleden de affectieve reacties op de huidige positie van de groep beïnvloedt. Bovendien wordt onderzocht welke invloed de huidige relatieve positie heeft op de individuele overtuiging van groepsleden aangaande de effectiviteit van de groep om de eigen positie in de toekomst te verbeteren. McFarland en Buehler (1995) hebben aangetoond dat men meer positieve emoties ervaart bij vergelijking met een groep die op een bepaald tijdstip slechter presteert (neerwaartse vergelijking) dan bij vergelijking met een groep die beter presteert (opwaartse vergelijking). Het verschil tussen groepen kan echter over tijd veranderen. In dit onderzoek richten we ons op een situatie waarin een relatief gunstige positie van een groep verslechtert of een relatief ongunstige positie verbetert. Men kan verwachten dat, wanneer het huidige verschil tussen de eigen groep en een andere groep gunstig is, men minder positieve emoties zal ervaren wanneer dit verschil is afgenomen ten opzichte van het verleden dan wanneer het verschil in het verleden even groot was. De relatieve positie van de eigen groep is in beide * Correspondentieadres: J.W. Ouwerkerk, Vrije Universiteit Amsterdam, Vakgroep Sociale Psychologie, Transitorium I, v. d. Boechorststraat 1, 1081 BT Amsterdam.

2 situaties weliswaar gunstig, maar is immers verslechterd ten opzichte van eerder tijdstip wanneer het verschil is afgenomen. Daarentegen zal men, wanneer het huidige verschil tussen de eigen groep en de andere groep ongunstig is, meer positieve emoties ervaren wanneer dit verschil in het verleden groter is geweest dan wanneer het verschil in het verleden even groot was. De relatieve positie van de eigen groep is in beide situaties weliswaar ongunstig, maar is immers verbeterd ten opzichte van eerder tijdstip wanneer het verschil is afgenomen. Op grond van het bovenstaande voorspellen we dat wanneer het huidige verschil tussen de eigen groep en de andere groep gunstig is (neerwaartse vergelijking) men meer positieve, en minder negatieve, emoties zal ervaren dan wanneer het huidige verschil ongunstig is (opwaartse vergelijking), maar dat dit effect minder sterk zal zijn wanneer dit verschil is afgenomen ten opzichte van het verleden dan wanneer het verschil in het verleden even groot was. De affectieve reacties van groepsleden op de uitkomst van een intergroepsvergelijking kunnen ook gericht zijn op de groep. Meer in het bijzonder kan vergelijkingsinformatie van invloed zijn op de affectieve identificatie met de groep. Onderzoek heeft aangetoond dat men zich sterker identificeert met een superieure groep dan met een inferieure groep (Snyder, Lassegard & Ford, 1986). Het onderliggende motief hiervoor is dat mensen streven naar een positieve sociale identiteit (Tajfel & Turner, 1979). Men wil deel uitmaken van een groep die een positieve sociale identiteit verschaft en wil zich distantiëren van een groep die een bedreiging vormt voor een positieve sociale identiteit. Ander onderzoek heeft echter aangetoond dat men zich alleen distantiëert van een groep met een relatief lage status wanneer het status-verschil tussen groepen als stabiel wordt waargenomen. Wanneer het status-verschil als instabiel wordt waargenomen (waardoor verandering in de toekomst mogelijk lijkt) is dit niet het geval (Ellemers, van Knippenberg, de Vries & Wilke, 1988). Op grond van het bovenstaande voorspellen we dat men zich sterker zal identificeren bij neerwaartse vergelijking dan bij opwaartse vergelijking wanneer het verschil tussen de eigen groep en de andere groep stabiel is over tijd, maar niet wanneer het verschil tussen de groepen aan het afnemen is. Zowel theorieën aangaande individuele sociale vergelijking als theorieën aangaande intergroepsvergelijkingen hebben de negatieve consequenties benadrukt van opwaartse vergelijkingsinformatie. Opwaartse vergelijking verschaft echter niet alleen informatie over hetgeen gepresteerd 'had kunnen worden' maar ook over hetgeen in de toekomst gepresteerd 'kan worden'. Informatie over een groep die beter heeft gepresteerd kan hierdoor een positieve invloed hebben op de overtuiging van groepsleden dat de prestatie van de eigen groep in de toekomst verbeterd kan worden ('als zij het kunnen, kunnen wij het ook'). We voorspellen dat opwaartse vergelijking in een hogere waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering zal resulteren dan neerwaartse vergelijking. De waargenomen groepseffectiviteit is een theoretische uitbreiding van het meer bekende construct waargenomen zelf-effectiviteit (Bandura, 1977) en kan gedefinieerd worden als de individuele overtuiging van groepsleden

3 aangaande de effectiviteit van de groep om verandering te bewerkstelligen (Bandura, 1986). Het positieve effect van opwaartse vergelijking op de waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering zal echter alleen optreden wanneer men zich, als gevolg van de informatie dat een andere groep beter heeft gepresteerd, niet gedistantieerd heeft van de eigen groep (Ouwerkerk, Ellemers, van Knippenberg & Smith, 1996). Met andere woorden, alleen wanneer men zich sterk identificeert met de eigen groep zal opwaartse vergelijking resulteren in een hogere waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering dan neerwaartse vergelijking. De bovenstaande hypothesen werden in het hieronder beschreven experiment getoetst. Methode Proefpersonen en experimenteel ontwerp Achtenzestig studenten (29 mannen en 39 vrouwen) van de Vrije Universiteit Amsterdam, die voor deelname aan het onderzoek fl 12,50 ontvingen, werden aselect toegewezen aan de condities van een experiment met een 2 (Vergelijking: Opwaarts/Neerwaarts) x 2 (Verschil over tijd: Afnemend/Stabiel) tussen-proefpersonen ontwerp. Procedure en afhankelijke variabelen Per sessie kwamen 8 tot 12 proefpersonen naar het laboratorium. Bij binnenkomst nam elke proefpersoon plaats in een individuele cabine met computer. Eerst werden de aanwezige proefpersonen, op basis van een schattingstaak, zogenaamd verdeeld in twee groepen, gedetailleerde en globale waarnemers (zie Jetten, Spears & Manstead, in druk). In werkelijkheid werden alle proefpersonen ingedeeld in de groep gedetailleerde waarnemers. Vervolgens werd verteld dat het doel van het onderzoek was om na te gaan of gedetailleerde en globale waarnemers verschillen in de mate waarin zij kunnen omgaan met inconsistente regels. Dit kon zogenaamd gemeten worden door middel van een reactie-test met inconsistente S-R verbanden (zie Ouwerkerk, de Gilder & de Vries, 1996). De proefpersonen voerden deze taak drie keer uit, waarbij vooraf benadrukt werd dat er geen individuele scores werden geregistreerd, maar wel de gemiddelde scores van beide groepen. Na elke ronde werd feedback gegeven over de prestatie van de eigen groep en de andere groep. De prestatie van de eigen groep was in alle condities hetzelfde: In de eerste ronde 55 punten, in tweede ronde 62 punten, en in de derde ronde 68 punten. De feedback aangaande de prestatie van de andere groep was afhankelijk van de experimentele conditie. In de Afnemend Verschil-conditie was in de eerste ronde het verschil tussen de eigen groep en de andere groep 14 punten, in de tweede ronde 9 punten, en in de derde ronde 4 punten. In de Stabiel Verschil-conditie was in de eerste ronde het verschil tussen de eigen groep en de andere groep 4 punten, in de tweede ronde 5 punten, en in de derde ronde 4 punten. Het verschil in de derde ronde was in beide

4 condities dus even groot. Bij Neerwaartse Vergelijking waren de bovengenoemde verschillen in het voordeel van de eigen groep, bij Opwaartse Vergelijking in het voordeel van de andere groep. Na de derde ronde, en voor het beantwoorden van de afhankelijke variabelen, werden controles op de manipulaties opgenomen. De proefpersonen werd gevraagd of bij de derde ronde de prestatie van de eigen groep beter was dan, gelijk was aan, of slechter was dan de prestatie van de andere groep. Ook werd gevraagd of in de derde ronde het verschil tussen de prestatie van de eigen groep en de andere groep groter was dan, gelijk was aan, of kleiner was dan het verschil in de eerste ronde. Hierna werd een aantal stellingen voorgelegd, waarbij de proefpersonen op 7-punts schalen moesten aangeven in hoeverre elke stelling op hen van toepassing was (1 = helemaal niet op mij van toepassing, 7 = helemaal wel op mij van toepassing). Acht van deze stellingen hadden betrekking op de mate waarin men vier positieve en vier negatieve emoties had ervaren na het zien van de score van de eigen groep in de derde ronde (trots, voldaan, zelf-verzekerd, prettig, teleurgesteld, verontwaardigd, gefrustreerd en beschaamd). Na het beantwoorden van de stellingen kregen de twee groepen onverwachts de gelegenheid om de taak voor een vierde keer uit te voeren. Voor aanvang van de vierde ronde werd door middel van drie stellingen de affectieve identificatie met de eigen groep gemeten ("Ik voel me verbonden met mijn groep", "Ik voel me betrokken bij mijn groep" en "Ik voel me solidair met mijn groep"). Vervolgens werd de waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering gemeten. Hierbij werd zowel geïnformeerd naar de effectiviteitsgrootte als de effectiviteitssterkte voor verbetering (zie Lee & Bobko, 1994). Proefpersonen werd gevraagd of men dacht dat de eigen groep in staat was om 69, 70, 71, 72, 73, en 74 punten te behalen (antwoorden ja of nee) en met behulp van 101-punts schalen werd gevraagd hoe zeker men was dat de groep elk van deze scores kon behalen (0 = 0% zeker, 100 = 100% zeker). Nadat men de taak voor een vierde keer had uitgevoerd werden de proefpersonen betaald en geïnformeerd over het daadwerkelijke doel van het onderzoek. Resultaten Alle afhankelijk variabelen werden geanalyseerd aan de hand van een 2 (Vergelijking: Opwaarts/Neerwaarts) x 2 (Verschil over tijd: Afnemend/Stabiel) ANOVA. Controles op de manipulaties Van de 68 proefpersonen beantwoordde één persoon een controle-vraag op de manipulatie onjuist. Op grond hiervan werd besloten deze persoon niet mee te nemen in de hieronder beschreven analyses. Affect

5 De gemiddelde score op de vier positieve en vier gehercodeerde negatieve emoties fungeerde als maat voor de affectieve reactie na het zien van de score van de eigen groep in de derde ronde (Cronbach's α =.88; M = 4.78). Het effect van de richting van vergelijking op affect was significant, F(1,63) = 35.62, p < Zoals voorspeld had men meer positieve, en minder negatieve, affectieve reacties bij Neerwaartse Vergelijking (M = 5.50) dan bij Opwaartse Vergelijking (M = 4.08). Ook de voorspelde interactie tussen de richting van vergelijking en het verschil over tijd was significant, F(1,63) = 4.52, p <.05. In Tabel 1 is te zien dat men bij Neerwaartse Vergelijking meer positieve affectieve reacties heeft bij een Stabiel Verschil dan bij een Afnemend Verschil, terwijl men bij Opwaartse Vergelijking meer negatieve affectieve reacties heeft bij een Stabiel Verschil dan bij een Afnemend Verschil. Met andere woorden, het effect van de richting van vergelijking is sterker bij een Stabiel Verschil, F(1,63) = 32.34, p <. 0001, dan bij een Afnemend Verschil, F(1,63) = 7.51, p <. 01. Tabel 1: Affectieve reacties na het zien van de score van de eigen groep in de derde ronde. Vergelijking Opwaarts Neerwaarts Verschil Afnemend Stabiel Affectieve identificatie De schaal bestaande uit drie items met betrekking tot de affectieve identificatie met de eigen groep bleek homogeen te zijn (Cronbach's α =.91; M = 3.37). Noch de richting van vergelijking, noch het verschil over tijd had een significant hoofd-effect, F's(1,63) < 1. De voorspelde interactie tussen beide variabelen was marginaal significant, F(1,63) = 2.98, p <.09. In Tabel 2 is te zien dat men zich bij een Stabiel Verschil over tijd sterker identificeert met de groep bij Neerwaartse Vergelijking dan bij Opwaartse Vergelijking, F(1,63) = 2.65, p <.05 (eenzijdig). Bij een Afnemend Verschil is dit niet het geval, F(1,63) < 1. Tabel 2: Affectieve identificatie voorafgaande aan de vierde ronde.

6 Vergelijking Opwaarts Neerwaarts Verschil Afnemend Stabiel Groepseffectiviteit voor verbetering Lee and Bobko (1994) adviseren om een samengestelde maat van effectiviteitsgrootte en effectiviteitssterkte te hanteren. Hierbij worden alleen de sterkte-scores opgeteld voor prestatie-niveaus die men denkt te kunnen halen. Deze samengestelde score kan in ons onderzoek dus variëren van 0 tot 600 (6x100). Zoals voorspeld had men bij Opwaartse Vergelijking een hogere waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering (M = ) dan bij Neerwaartse Vergelijking (M = ), F(1,63) = 5.18, p <.05. Het Verschil over tijd en de interactie tussen beide manipulaties hadden geen significant effect, F's(1,63) < 1. Hiërarchische regressie-analyse Om te toetsen of het effect van de richting van vergelijking op de waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering gemodereerd werd door de affectieve identificatie met de groep werd een hiërarchische regressie-analyse uitgevoerd. Hierbij werden eerst de richting van de vergelijking en het verschil over tijd als 'dummy'-variabelen, en identificatie als afwijkingen van het gemiddelde, ingevoerd. Overeenkomstig de eerder beschreven ANOVA had de richting van vergelijking een significant effect op de groepseffectiviteit voor verbetering (β =.29, p <.02) en het verschil over tijd niet (β =.07, n.s.). Bovendien had de mate van identificatie een significant effect op de groepseffectiviteit voor verbetering (β =.26, p <.03). Toevoeging van de tweede-orde interacties verhoogde de verklaarde variantie (R 2 ) van.15 tot.24. De voorspelde interactie tussen de richting van vergelijking en identificatie was significant (β =.24, p <.05). Uit aanvullende analyses bleek dat de mate van identificatie een positief effect had op de waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering bij Opwaartse Vergelijking (β =.48, p <.01), maar geen effect had bij Neerwaartse Vergelijking (β =.04, n.s.). Als gevolg hiervan resulteerde Opwaartse Vergelijking alleen in een hogere waargenomen groepseffectiviteit voor verbetering dan Neerwaartse Vergelijking wanneer men zich sterk identificeerde met de groep. De andere

7 tweede-orde interacties en toevoeging van de derde-orde interactie leverden geen significante bijdrage aan de voorspelling. Discussie Uit de resultaten blijkt dat de effecten van intergroepsvergelijking op de affectieve reacties van groepsleden sterker zijn als het verschil tussen groepen over tijd stabiel is dan wanneer het verschil afneemt. In de inleiding werd gesteld dat dit veroorzaakt wordt doordat bij opwaartse vergelijking een relatief ongunstige positie bij een afnemend verschil verbetert, en bij neerwaartse vergelijking een relatief gunstige positie verslechtert, ten opzichte van een situatie waarin het verschil over tijd stabiel is. Een alternatieve, maar minder aannemelijke, verklaring kan echter op basis van dit onderzoek niet geheel worden uitgesloten. Het is mogelijk dat niet zozeer het feit dat het verschil afnam, maar het feit dat het verschil instabiel was, dit effect veroorzaakte. Resultaten van andere variabelen in het onderzoek laten namelijk zien dat men, ongeacht de richting van vergelijking, bij een stabiel verschil over tijd de uiteindelijke score van de groep meer attribueert aan de bekwaamheid van de groep, en meer rechtvaardig vindt, dan wanneer het verschil over tijd afneemt (instabiel is). Mogelijk resulteerde om deze reden een stabiel verschil in sterkere affectieve reacties. Onderzoek in de toekomst, waarbij ook een toenemend (instabiel) verschil wordt gecontrasteerd met een stabiel verschil moet meer zekerheid verschaffen over de gegeven verklaring. De resultaten maken in ieder geval duidelijk dat verschillen in de relatieve positie van een groep in het verleden van invloed zijn op de affectieve reacties van groepsleden op een identieke positie van de groep op een later tijdstip. Het hierboven beschreven onderzoek maakt ook duidelijk dat, wanneer de blik op de toekomst is gericht, de consequenties van opwaartse vergelijking niet noodzakelijk negatief zijn. Uit de resultaten blijkt dat informatie over een groep die beter presteert een positieve invloed heeft op de overtuiging dat de prestatie van de eigen groep verbeterd kan worden. Wil dit 'als zij het kunnen, kunnen wij het ook'-effect optreden, moet men echter wel in termen van 'zij' en 'wij' blijven denken. Dat wil zeggen, men moet zich bij een bedreiging van de sociale identiteit niet distantiëren van de groep. De resultaten suggereren dat men zich bij opwaartse vergelijking alleen distantiëert van de groep wanneer het verschil tussen de groepen stabiel is. Wanneer het verschil tussen de groepen aan het afnemen is, is dit niet het geval. De belangrijkste conclusie van het hierboven beschreven experiment is dat, om een beter inzicht te kunnen verkrijgen in de consequenties van intergroepsvergelijkingen, onderzoek niet alleen gericht moet zijn op het heden, maar ook op het verleden en de toekomst.

8 Literatuur Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavior change. Psychological Review, 84, Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. Ellemers, N., van Knippenberg, A., de Vries, N.K. & Wilke, H. (1988). Social identification and permeability of group boundaries. European Journal of Social Psychology, 18, Jetten, J., Spears, R. & Manstead, A.S.R. (in druk). Intergroup norms and intergoup discrimination: Distinctive self-categorization and social identity effects. Journal of Personality and Social Pychology. Lee, C. & Bobko, P. (1994). Self-efficacy beliefs: Comparison of five measures. Journal of Applied Psychology, 79, McFarland, C. & Buehler, R. (1995). Collective self-esteem as a moderator of the frog-pond effect in reactions to performance-feedback. Journal of Personality and Social Psychology, 68, Ouwerkerk, J.W., Ellemers, N., van Knippenberg, A. & Smith, H.J. (1996). Affective and motivational consequences of social and expectancy comparisons: What might have been and what may be achieved. Paper presented at the fourth Münster workshop on the social identity approach in Rothenberge. Ouwerkerk, J.W., de Gilder, D. & de Vries, N.K. (1996). Sociale compensatie als collectieve identiteits-managementstrategie. In N.K. de Vries, C.K.W. de Dreu, R. Vonk & W. Stroebe (Eds.), Fundamentele sociale psychologie, deel 10. Tilburg: Tilburg University Press. Snyder, C.R., Lassegard, M.A. & Ford, C.E (1986). Distancing after group success and failure: Basking in reflected glory and cutting off reflected failure. Journal of Personality and Social Psychology, 51, Tajfel, H. & Turner, J.C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W.G. Austin & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp ). California: Brooks-Cole.

dat individuen met een doelpromotie-oriëntatie positieve eigeneffectiviteitswaarnemingen

dat individuen met een doelpromotie-oriëntatie positieve eigeneffectiviteitswaarnemingen 133 SAMENVATTING Sociale vergelijking is een automatisch en dagelijks proces waarmee individuen informatie over zichzelf verkrijgen. Sinds Festinger (1954) zijn assumpties over sociale vergelijking bekendmaakte,

Nadere informatie

Vergelijken of corrigeren? De processen die ten grondslag liggen aan contextuele invloeden. op de beoordeling van nieuwe objecten

Vergelijken of corrigeren? De processen die ten grondslag liggen aan contextuele invloeden. op de beoordeling van nieuwe objecten Vergelijken of corrigeren? 1 VERGELIJKEN OF CORRIGEREN? Vergelijken of corrigeren? De processen die ten grondslag liggen aan contextuele invloeden op de beoordeling van nieuwe objecten Wouter M. van den

Nadere informatie

73 SAMENVATTING In dit proefschrift wordt een empirische toetsing van de machtafstandstheorie (Mulder, 1972, 1977) beschreven. In grote lijnen stelt deze theorie dat mensen macht prettig vinden, en dat

Nadere informatie

Gedeelde cognitie tijdens onderhandelen: de herkenning van gemeenschappelijkheid. Roderick Swaab. Universiteit van Amsterdam.

Gedeelde cognitie tijdens onderhandelen: de herkenning van gemeenschappelijkheid. Roderick Swaab. Universiteit van Amsterdam. Gedeelde cognitie 1 KOPTEKST: Gedeelde cognitie Gedeelde cognitie tijdens onderhandelen: de herkenning van gemeenschappelijkheid Roderick Swaab Universiteit van Amsterdam Tom Postmes University of Exeter

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Tekst 21: The Signature Effect: Signing influences Consumption-Related Bahavior bij priming self-identity (Kettle & Haubl)

Tekst 21: The Signature Effect: Signing influences Consumption-Related Bahavior bij priming self-identity (Kettle & Haubl) Tekst 21: The Signature Effect: Signing influences Consumption-Related Bahavior bij priming self-identity (Kettle & Haubl) Inleiding Je handtekening zetten speelt een belangrijke rol in je leven. Als consument

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

Beschrijvende statistieken

Beschrijvende statistieken Elske Salemink (Klinische Psychologie) heeft onderzocht of het lezen van verhaaltjes invloed heeft op angst. Studenten werden at random ingedeeld in twee groepen. De ene groep las positieve verhaaltjes

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie

presentatie Algemene Onderwijs Bond

presentatie Algemene Onderwijs Bond presentatie Algemene Onderwijs Bond Identiteit, Zelfwaardering en Discriminatie Arjan de Wolf 1. Introductie Overzicht 2. Persoonlijke en sociale identiteit? 3. Wat is categorisatie? Stereotypering? Vooroordelen?

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars Management Summary Wat voor een effect heeft de vorm van een bericht op de waardering van de lezer en is de interesse in nieuws een moderator voor dit effect? Auteur Tessa Puijk Organisatie Van Diemen

Nadere informatie

Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting. Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie

Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting. Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie Summary in Dutch Nederlandse Samenvatting Het delen van Affect: Paden, Processen en Prestatie Het delen van gevoelens (emoties of stemmingen) met anderen is bijna onvermijdelijk in ons dagelijks leven.

Nadere informatie

D U TC H S U M M A RY Samenvatting In zowel westerse als diverse niet-westerse samenlevingen wordt veel waarde gehecht aan schoolprestaties. Ouders en docenten stimuleren kinderen al op jonge leeftijd

Nadere informatie

(In)effectiviteit van Angstcommunicaties op Verminderen van Lichamelijke Inactiviteit: Rol van Attitudefuncties, Self-Monitoring en Self-Esteem

(In)effectiviteit van Angstcommunicaties op Verminderen van Lichamelijke Inactiviteit: Rol van Attitudefuncties, Self-Monitoring en Self-Esteem (In)effectiviteit van Angstcommunicaties 1 (In)effectiviteit van Angstcommunicaties op Verminderen van Lichamelijke Inactiviteit: Rol van Attitudefuncties, Self-Monitoring en Self-Esteem (In)effectiveness

Nadere informatie

Figuur 1 Precede/Proceed Model

Figuur 1 Precede/Proceed Model Nederlandse samenvatting Benzodiazepinen zijn geneesmiddelen die vooral bij angstklachten en slaapstoornissen worden voorgeschreven. Ze vormen de op één na meest voorgeschreven middelen in Nederland. Tien

Nadere informatie

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk De invloed van indicatiestelling door overleg (the Negotiated Approach) op patiëntbehandelingcompatibiliteit en uitkomst bij de behandeling van depressieve stoornissen 185 In deze thesis staat de vraag

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Essentie van dit onderzoek

Essentie van dit onderzoek Invloeden op en gevolgen van academisch uitstelgedrag van eerstejaars pabostudenten Veloncongres 2015 Lennart Visser Fred Korthagen Judith Schoonenboom Essentie van dit onderzoek Dit onderzoek geeft inzicht

Nadere informatie

De verwerking van overredende boodschappen die door een meerderheid of een minderheid worden gesteund: Experiment 2 1 en 3

De verwerking van overredende boodschappen die door een meerderheid of een minderheid worden gesteund: Experiment 2 1 en 3 3 De verwerking van overredende boodschappen die door een meerderheid of een minderheid worden gesteund: Experiment 2 1 en 3 Experiment 2 Onderzoek naar sociale beïnvloeding laat zien dat mensen over het

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Onze huidige kennismaatschappij is sterk in ontwikkeling. Dit heeft als gevolg dat de veroudering van onze kennis en vaardigheden ook steeds sneller

Onze huidige kennismaatschappij is sterk in ontwikkeling. Dit heeft als gevolg dat de veroudering van onze kennis en vaardigheden ook steeds sneller Onze huidige kennismaatschappij is sterk in ontwikkeling. Dit heeft als gevolg dat de veroudering van onze kennis en vaardigheden ook steeds sneller gaat. Om bij te blijven met deze veranderingen in de

Nadere informatie

SUMMARY IN DUTCH. Summary in Dutch

SUMMARY IN DUTCH. Summary in Dutch SUMMARY IN DUTCH Summary in Dutch Summary in Dutch Introductie Dit proefschrift richt zich met name op het voorspellen van de behandeluitkomst bij kinderen met angststoornissen. Een selectie aan variabelen

Nadere informatie

Samenvattig. Het effect van pre-cooling op koelefficiëntie en duursportprestaties

Samenvattig. Het effect van pre-cooling op koelefficiëntie en duursportprestaties Samenvattig Het effect van pre-cooling op koelefficiëntie en duursportprestaties Duursportprestaties worden negatief beïnvloed in een warme omgeving. Deze invloed kan worden verminderd door het toepassen

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

Het toepassen van theorieën: een stappenplan

Het toepassen van theorieën: een stappenplan Het toepassen van theorieën: een stappenplan Samenvatting Om maximaal effectief te zijn, moet de aanpak van sociale en maatschappelijke problemen idealiter gebaseerd zijn op gedegen theorie en onderzoek

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013 Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 212-21 In academiejaar 212-21 namen 5 mantelzorgers en 5 studenten 1 ste bachelor verpleegkunde (Howest, Brugge) deel aan het project Mantelluisten.

Nadere informatie

Beauty and the Brain. De Effecten van Aantrekkelijke Modellen op Tevredenheid met de Partner en de Relatie.

Beauty and the Brain. De Effecten van Aantrekkelijke Modellen op Tevredenheid met de Partner en de Relatie. Beauty and the Brain De Effecten van Aantrekkelijke Modellen op Tevredenheid met de Partner en de Relatie. Naam: Jos Verbrugge Studentnummer: 0063312 Begeleider: drs. Michael L. W. Vliek Datum: 28-08-2007

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek.

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek. Samenvatting In september 2003 publiceerde TNO de resultaten van een onderzoek naar de effecten op het welbevinden en op cognitieve functies van blootstelling van proefpersonen onder gecontroleerde omstandigheden

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Als wij denken dat zij denken dat ik het niet kan, geloven wij niet meer in ons kunnen. Bachelorthese

Als wij denken dat zij denken dat ik het niet kan, geloven wij niet meer in ons kunnen. Bachelorthese Als wij denken dat zij denken dat ik het niet kan, geloven wij niet meer in ons kunnen. Een onderzoek tussen de verbanden van negatieve (gepersonaliseerde) meta-stereotypen, self-efficacy en centraliteit.

Nadere informatie

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

SAMENVATTING Het doel van dit proefschrift is drieledig. Ten eerste wordt inzicht verschaft in het gebruik van directe-rede-constructies (bijvoorbeeld Marie zei: Kom, we gaan! ) door sprekers met afasie.

Nadere informatie

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie?

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? In deze factsheet staat de binding met de provincie Groningen centraal. Het gaat dan om de persoonlijke gevoelens die Groningers hebben

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting In deze studie is de relatie tussen gezinsfunctioneren en probleemgedrag van kinderen onderzocht. Er is veelvuldig onderzoek gedaan naar het ontstaan van probleem-gedrag van kinderen in de

Nadere informatie

Extreem weinig meisjes in de natuurkundeklas: slecht voor meisjes, goed voor jongens

Extreem weinig meisjes in de natuurkundeklas: slecht voor meisjes, goed voor jongens Extreem weinig meisjes in de natuurkundeklas: slecht voor meisjes, goed voor jongens Samenvatting In natuurkunde 12 liepen de prestaties van meisjes nog steeds achter bij die van jongens. Dit hangt samen

Nadere informatie

Proeftuinplan: Meten is weten!

Proeftuinplan: Meten is weten! Proeftuinplan: Meten is weten! Toetsen: hoog, laag, vooraf, achteraf? Werkt het nu wel? Middels een wetenschappelijk onderzoek willen we onderzoeken wat de effecten zijn van het verhogen cq. verlagen van

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Poortvliet, Rosalinde Title: New perspectives on cardiovascular risk prediction

Nadere informatie

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

DATA-ANALYSEPLAN (20/6/2005)

DATA-ANALYSEPLAN (20/6/2005) DATA-ANALYSEPLAN (20/6/2005) Inleiding De manier waarop data georganiseerd, gecodeerd en gescoord (getallen toekennen aan observaties) worden en welke technieken daarvoor nodig zijn, dient in het ideale

Nadere informatie

hoofdstuk 2-4 hoofdstuk 2

hoofdstuk 2-4 hoofdstuk 2 Samenvatting Het doel van het onderzoek, zoals beschreven in dit proefschrift, is het identificeren van fysiologische parameters voor het meten van stress bij vleesvarkens. Stress, veroorzaakt door de

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Engelse taal bachelor psychologie UvT

Engelse taal bachelor psychologie UvT Engelse taal bachelor psychologie UvT Aanleiding Enkele studenten hebben hun teleurstelling uitgesproken over Engelstalige tentamens, zoals Inleiding Psychologie van Arbeid en Economie en Cultuurpsychologie.

Nadere informatie

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee?

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee? Technische rapportage Leesmotivatie scholen van schoolbestuur Surplus Noord-Holland Afstudeerkring Begrijpend lezen 2011-2012, Inholland, Pabo-Alkmaar Marianne Boogaard en Yvonne van Rijk (Lectoraat Ontwikkelingsgericht

Nadere informatie

Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld

Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld, M. Heijmans, NIVEL, augustus 2013) worden gebruikt.

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

Luisteren: Elke taaluiting is relevant

Luisteren: Elke taaluiting is relevant Emma van Bijnen ADR Instituut 1 Luisteren: Elke taaluiting is relevant Niet de directe betekening van de bijdrage, maar de intentie van de spreker Er zijn ontelbaar veel verschillende dingen die partijen

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Samenvatting van: Effectiviteit MatriXcoaching op faalangst bij middelbare scholieren in de bovenbouw

Samenvatting van: Effectiviteit MatriXcoaching op faalangst bij middelbare scholieren in de bovenbouw Samenvatting van: Effectiviteit MatriXcoaching op faalangst bij middelbare scholieren in de bovenbouw Voorwoord Walter Franssen; Projectleider MatriXmethode Instituut Het onderzoek naar faalangst heeft

Nadere informatie

Loonwijzer-rapport. Het ontslag van een collega De gevolgen van het aankondigen van ontslagen voor blijvers. Inleiding. Ontslaan van werknemers

Loonwijzer-rapport. Het ontslag van een collega De gevolgen van het aankondigen van ontslagen voor blijvers. Inleiding. Ontslaan van werknemers Loonwijzer-rapport Het ontslag van een collega De gevolgen van het aankondigen van voor blijvers Tom Vandenbrande en Fernando Pauwels Hoger Instituut voor de Arbeid Katholieke Universiteit Leuven In dit

Nadere informatie

TilburgInstituteforInterdisciplinary StudiesofCivilLaw andconflict ResolutionSystems

TilburgInstituteforInterdisciplinary StudiesofCivilLaw andconflict ResolutionSystems TilburgInstituteforInterdisciplinary StudiesofCivilLaw andconflict ResolutionSystems RapportEvaluatie Online Mediation in Echtscheidingszaken Aanleidingvoorhetonderzoek In 2008 heeft Juripax in opdracht

Nadere informatie

Masterthese. Suzan Oostvogels. Universiteit van Amsterdam. juli 2011

Masterthese. Suzan Oostvogels. Universiteit van Amsterdam. juli 2011 Running head: INVLOED VAN FEEDBACK IN GROEPEN Invloed van tijdsduur en feedback op evaluatie en identificatie met de groep Masterthese Suzan Oostvogels 6211127 Universiteit van Amsterdam juli 2011 Begeleider:

Nadere informatie

Hoe ontstaat leedvermaak onder consumentengroepen?

Hoe ontstaat leedvermaak onder consumentengroepen? Hoe ontstaat leedvermaak onder consumentengroepen? Het proces van het ontstaan van leedvermaak en de gevolgen van leedvermaak voor een merk. 1 Marjolein van der Kolk Vrije Universiteit Amsterdam 1958607

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

Wat bepaalt veranderingsbereidheid van medewerkers? Een onderzoek naar determinanten van veranderingsbereidheid. Master thesis 8 augustus 2006

Wat bepaalt veranderingsbereidheid van medewerkers? Een onderzoek naar determinanten van veranderingsbereidheid. Master thesis 8 augustus 2006 Wat bepaalt veranderingsbereidheid van medewerkers? Een onderzoek naar determinanten van veranderingsbereidheid. Master thesis 8 augustus 2006 Erasmus Universiteit Rotterdam Instituut voor Psychologie

Nadere informatie

Intelligente coaching van mensen via smartphones

Intelligente coaching van mensen via smartphones Intelligente coaching van mensen via smartphones Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Informatica / Kunstmatige Intelligentie Michel Klein Body@Work symposium 23 mei 2012 Overzicht Wie zijn wij? Voorbeeld

Nadere informatie

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt

Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt Bijlage 1 Toelichting kwantitatieve analyse ACM van de loterijmarkt 1 Aanpak analyse van de loterijmarkt 1. In het kader van de voorgenomen fusie tussen SENS (o.a. Staatsloterij en Miljoenenspel) en SNS

Nadere informatie

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten Samenvatting Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten De beroepsbevolking in Nederland, maar ook in andere westerse landen, vergrijst in een rap tempo. Terwijl er minder kinderen

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/30209 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/30209 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/30209 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Witteman, Jurriaan Title: Towards a cognitive neuroscience of prosody perception

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

[HOE BEINVLOEDEN ERNST VAN HET MISDRIJF EN RELATIE MET DE DADER DE BEREIDHEID VAN SLACHTOFFERS TOT SLACHTOFFER- DADERBEMIDDELING?]

[HOE BEINVLOEDEN ERNST VAN HET MISDRIJF EN RELATIE MET DE DADER DE BEREIDHEID VAN SLACHTOFFERS TOT SLACHTOFFER- DADERBEMIDDELING?] 2012/2013 Universiteit Twente Conflict, Risico en Veiligheid Student: A.L. Janssen, s1007858 Begeleiders: Dr. S. Zebel Dr J.M. Gutteling [HOE BEINVLOEDEN ERNST VAN HET MISDRIJF EN RELATIE MET DE DADER

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

Onderzoek naar de werving en het behoud van vrijwilligers toegepast op de theorie van Psychologisch Eigenaarschap.

Onderzoek naar de werving en het behoud van vrijwilligers toegepast op de theorie van Psychologisch Eigenaarschap. Onderzoek naar de werving en het behoud van vrijwilligers toegepast op de theorie van Psychologisch Eigenaarschap. Master thesis onderzoek van Mandy Ziel, Merel van der Mark & Chrisje Seijkens. Universiteit

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Utrechtse Coping Lijst (UCL) November 2012 Review: 1. A. Lueb 2. M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

Samenvatting / Dutch summary

Samenvatting / Dutch summary Samenvatting / Dutch summary De verantwoordelijkheid die mensen al dan niet nemen voor hun eigen leven is een centraal thema op dit moment, zowel binnen de politieke als de publieke discussie: we gaan

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Individuele verschillen in. persoonlijkheidskenmerken. Een genetisch perspectief

Individuele verschillen in. persoonlijkheidskenmerken. Een genetisch perspectief N Individuele verschillen in borderline persoonlijkheidskenmerken Een genetisch perspectief 185 ps marijn distel.indd 185 05/08/09 11:14:26 186 In de gedragsgenetica is relatief weinig onderzoek gedaan

Nadere informatie

6DPHQYDWWLQJ. De studie psychologie aan de Open Universiteit Nederland (OUNL) kent een hoge uitval.

6DPHQYDWWLQJ. De studie psychologie aan de Open Universiteit Nederland (OUNL) kent een hoge uitval. 6DPHQYDWWLQJ De studie psychologie aan de Open Universiteit Nederland (OUNL) kent een hoge uitval. Van de ongeveer 1200 studenten die per jaar instromen, valt de helft binnen drie maanden af. Om een antwoord

Nadere informatie

Bijlage 1: Gezondheidsdoelstellingen Vlaamse Overheid

Bijlage 1: Gezondheidsdoelstellingen Vlaamse Overheid Bijlage 1: Gezondheidsdoelstellingen Vlaamse Overheid Concreet werden (voor volwassenen) volgende aanbevelingen geformuleerd: 1. met betrekking tot beweging: ofwel dagelijks minstens 30 minuten per dag

Nadere informatie

De Foot-in-the-Door techniek in computer gemedieerde communicatie

De Foot-in-the-Door techniek in computer gemedieerde communicatie De Foot-in-the-Door techniek in computer gemedieerde communicatie Foot-in-the-Door techniek: consistent zijn voor jezelf of voor anderen? Maud Ebbekink Universiteit Twente Enschede, september 2008 Afstudeerbegeleiders:

Nadere informatie

De Perceptie van Fair-Trade Producten door Mannen. Pascal van Vliet ANR: 888951. Bachelor thesis Psychologie en Maatschappij. Datum: 13 februari 2014

De Perceptie van Fair-Trade Producten door Mannen. Pascal van Vliet ANR: 888951. Bachelor thesis Psychologie en Maatschappij. Datum: 13 februari 2014 1 De Perceptie van Fair-Trade Producten door Mannen Pascal van Vliet ANR: 888951 Bachelor thesis Psychologie en Maatschappij Datum: 13 februari 2014 Docent: Dhr. R. M. A. Nelissen Universiteit van Tilburg

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Inleiding Het doel van dit proefschrift was het beantwoorden van vijf vragen over rouwinterventies voor weduwen en weduwnaars in het algemeen en over een bezoekdienst voor oudere

Nadere informatie

I m always doing that which I cannot do, in order that I may learn how to do it Picasso. Gera Noordzij MSc Erasmus Universiteit Rotterdam.

I m always doing that which I cannot do, in order that I may learn how to do it Picasso. Gera Noordzij MSc Erasmus Universiteit Rotterdam. I m always doing that which I cannot do, in order that I may learn how to do it Picasso Gera Noordzij MSc Erasmus Universiteit Rotterdam Stelling 1 Iedereen heeft recht op werk. Daarom is het volstrekt

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie * Samenvatting Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese Een 3-jarige follow-up studie Samenvatting Tijdens de periode van groei en ontwikkeling tussen kindertijd en volwassenheid

Nadere informatie

risicocommunicatie, planning & mechanismen van gezondheidsgedragsverandering in een populatie met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten

risicocommunicatie, planning & mechanismen van gezondheidsgedragsverandering in een populatie met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten risicocommunicatie, planning & mechanismen van gezondheidsgedragsverandering in een populatie met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten Hart- en vaatziekten vormen een grote bedreiging voor de volksgezondheid.

Nadere informatie

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid ALCOHOLGEBRUIK: BEWUST OVERWOGEN OF ONBEWUST OVERKOMEN? Impliciete en expliciete processen bij alcoholgebruik en implicaties voor interventies Katrijn Houben k.houben@maastrichtuniversity.nl Alcoholgebruik,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Onderzoeksvragen p. 3 Afleiding van het model en daaruit resulterende vergelijkingsmogelijkheden p. 3 Theoretisch kader p.

Inhoudsopgave. Onderzoeksvragen p. 3 Afleiding van het model en daaruit resulterende vergelijkingsmogelijkheden p. 3 Theoretisch kader p. Inhoudsopgave Inleiding p. 1 Onderzoeksvragen p. 3 Afleiding van het model en daaruit resulterende vergelijkingsmogelijkheden p. 3 Theoretisch kader p. 5 Methode p. 6 Procedure en respondenten p. 6 Meetinstrument

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Samenvatting

Nederlandse Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Toenaderen of vermijden. Neurobiologische mechanismen in sociale angst Het doel van dit proefschrift was om meer inzicht te krijgen in de psychobiologische mechanismen die een rol spelen bij

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleiding.

Hoofdstuk 1. Inleiding. 159 Hoofdstuk 1. Inleiding. Huisartsen beschouwen palliatieve zorg, hoewel het maar een klein deel van hun werk is, als een belangrijke taak. Veel ongeneeslijk zieke patiënten zijn het grootse deel van

Nadere informatie

BEKNOPTE GIDS VAN HET EGA HANDICAP SYSTEEM

BEKNOPTE GIDS VAN HET EGA HANDICAP SYSTEEM EGA HANDICAPSYSTEEM BEKNOPTE GIDS VAN HET Deze gids is een vrije weergave voor de NGF van de Short Guide to the EGA Handicap System en informeert de speler over de essentiële aspecten van het EGA Handicap

Nadere informatie

Leesattitudeonderzoek Kunst van Lezen Bibliotheek op de basisschool

Leesattitudeonderzoek Kunst van Lezen Bibliotheek op de basisschool onderzoek Kunst van Lezen Bibliotheek op de basisschool In het kader van de Bibliotheek op de Basisschool heeft Cubiss een onderzoek uitgevoerd naar de leesattitude bij 3235 kinderen van de groepen 5 en

Nadere informatie