Vergelijken of corrigeren? De processen die ten grondslag liggen aan contextuele invloeden. op de beoordeling van nieuwe objecten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vergelijken of corrigeren? De processen die ten grondslag liggen aan contextuele invloeden. op de beoordeling van nieuwe objecten"

Transcriptie

1 Vergelijken of corrigeren? 1 VERGELIJKEN OF CORRIGEREN? Vergelijken of corrigeren? De processen die ten grondslag liggen aan contextuele invloeden op de beoordeling van nieuwe objecten Wouter M. van den Hoogen, Anneloes L. Meijnders, & Cees J.H. Midden Technische Universiteit Eindhoven, capaciteitsgroep Mens Techniek Interactie Aantal woorden: 2762

2 Vergelijken of corrigeren? 2 Samenvatting Met twee experimenten is onderzocht of vergelijking of correctie ten grondslag ligt aan de eerder gevonden modererende invloed van onderscheidbaarheid van contextinformatie op de richting van contexteffecten voor de beoordeling van nieuwe objecten. De resultaten laten zien dat verhoogde motivatie om over het onderwerp na te denken alleen niet voldoende is voor het optreden van contrast (Studie 1) en dat het optreden van contrast afhankelijk is van de door de context geactiveerde dimensie (Studie 2). De resultaten onderbouwen de veronderstelling dat het eerder gevonden contrasteffect (Van den Hoogen, Meijnders & Midden, 2006a) het gevolg is van vergelijking en niet van correctie.

3 Vergelijken of corrigeren? 3 Vergelijken of corrigeren? De processen die ten grondslag liggen aan contextuele invloeden op de beoordeling van nieuwe objecten In divers onderzoek binnen het domein van sociale vergelijking is gevonden dat onderscheidbaarheid van de contextinformatie (de mate waarin een concrete representatie of een eigenschap geactiveerd is) de richting van contexteffecten modereert (o.a. Stapel & Koomen, 2000; Stapel & Winkielman, 1998). Contrast bleek het gevolg van de activatie van onderscheidbare contextinformatie. Assimilatie bleek het gevolg van de activatie van niet onderscheidbare contextinformatie. Volgens het Interpretation Comparison Model (ICM, Stapel & Koomen 2000) is contrast het gevolg van het gebruik van onderscheidbare informatie als een vergelijkingsstandaard, terwijl assimilatie het gevolg is van het gebruik van niet onderscheidbare informatie als interpretatieframe. Van den Hoogen et al. (2006a) repliceerden dit effect bij een object buiten het domein van de sociale vergelijking: de beoordeling van biomassa als bron voor de opwekking van elektriciteit. Consistent met de bevindingen van Stapel en Koomen (2000) bleek assimilatie op te treden als de contextinformatie niet onderscheidbaar was (de context werd uitsluitend genoemd). Contrast bleek op te treden als de contextinformatie onderscheidbaar gemaakt was (door de context te laten beoordelen). Hieruit concludeerden de auteurs dat de onderscheidbaarheid van de contextinformatie niet alleen voor sociale vergelijking, maar ook voor de evaluatie van nieuwe objecten de richting van de contexteffecten modereert. Onderzoek van Van den Hoogen, Meijnders en Midden (2006b) liet verder zien dat het optreden van contrast gemodereerd wordt door cognitieve capaciteit. Bij verminderde cognitieve capaciteit bleek contrast bij onderscheidbare contextinformatie niet op te treden. Hoewel de resultaten van Van den Hoogen et al. (2006a, 2006b) consistent zijn met de veronderstelde effecten van onderscheidbaarheid, is er een alternatieve verklaring denkbaar voor het gevonden contrasteffect. Het is mogelijk dat niet vergelijking, maar correctie ten

4 Vergelijken of corrigeren? 4 grondslag ligt aan het eerder gevonden contrasteffect. Volgens de correctiehypothese zullen mensen corrigeren voor een vermeende invloed van de contextinformatie op hun oordeel over het doelobject (Martin, Seta & Crelia, 1990). Correctie voor een vermeende positieve invloed zal volgens deze auteurs de beoordeling van het doelobject negatief beïnvloeden. Consistent met de bevindingen van Van den Hoogen et al. (2006b) wordt verder verondersteld dat correctie (evenals vergelijking) cognitief belastend is (e.g. Schwarz, 1995). Het is mogelijk dat de manipulatie van onderscheidbaarheid zoals gebruikt in eerder onderzoek (o.a. Van den Hoogen et al. 2006a) deelnemers heeft doen vermoeden dat de context hun oordeel over het doelobject zou beïnvloeden. Correctie voor deze invloed zou het gevonden contrasteffect kunnen verklaren. Wellicht is in eerder onderzoek (Van den Hoogen et al. 2006a) onderscheidbaarheid foutief toegewezen als moderator van de richting van de contexteffecten. In dit artikel wordt met twee studies onderzocht of vergelijking danwel correctie ten grondslag ligt aan het optreden van contrast bij de beoordeling van nieuwe objecten. Vergelijken of corrigeren? Hoewel vergelijking en correctie beiden leiden tot contrast, verschillen de processen op de gevoeligheid voor twee factoren: motivatie en dimensiespecificiteit. Onderzoek van Martin et al. (1990) laat zien dat hoge motivatie tot nadenken assimilatie om kan laten slaan in correctiecontrast. Bij lage motivatie vonden Martin et al. (1990) assimilatie en bij hoge motivatie vonden zij correctiecontrast. Dit suggereert dat correctiecontrast op kan treden als gevolg van verhoogde motivatie om over het onderwerp na te denken. Voor vergelijking daarentegen wordt verondersteld de contextinformatie onderscheidbaar moet zijn (o.a. Stapel & Winkielman, 1998). Is de context niet onderscheidbaar dan wordt geen vergelijkingscontrast verwacht, ook niet bij verhoogde motivatie om na te denken. Het optreden van contrast bij presentatie van niet onderscheidbare informatie als gevolg van

5 Vergelijken of corrigeren? 5 verhoogde motivatie zou dus indicatief zijn voor correctiecontrast, en niet voor vergelijkingscontrast. Een tweede factor die inzicht kan bieden in het proces dat ten grondslag ligt aan het contrasteffect is de afhankelijkheid van de geactiveerde dimensie. In een meta-analyse (De Coster & Claypool, 2004) bleek correctiecontrast onafhankelijk te zijn van een overlap tussen de geactiveerde eigenschappen en de eigenschappen waarop het doelobject beoordeeld werd. Voor vergelijkingscontrast echter, bleek de invloed van de contextinformatie het sterkst te zijn als het doelobject beoordeeld werd op de dimensie die door de context geactiveerd werd (DeCoster & Claypool, 2004; Stapel & Winkielman, 1998). Het lijkt dus zo te zijn dat correctiecontrast niet dimensiespecifiek is terwijl vergelijkingscontrast dit wel is. De gevoeligheid van contrast voor de motivatie om na te denken en de dimensiespecificiteit van het contrasteffect zijn dus indicatief voor het onderliggende proces. Om meer inzicht te krijgen in de processen achter het optreden van assimilatie en contrast zullen deze twee factoren in dit artikel nader belicht worden. Studie 1 In deze studie is onderzocht of het optreden van contrast afhangt van de motivatie om over het onderwerp na te denken. Om correctie en vergelijking te kunnen onderscheiden is de motivatie om na te denken gemanipuleerd terwijl de contextinformatie niet onderscheidbaarheid werd gehouden. Eerder onderzoek heeft laten zien dat beoordeling van het contextobject een concrete representatie van het object activeert en daarmee de contextinformatie onderscheidbaar maakt (o.a. Stapel & Winkielman, 1998; Van den Hoogen et al., 2006a). In deze studie is het contextobject niet beoordeeld en kan de contextinformatie als niet onderscheidbaar beschouwd worden. Volgens de correctiehypothese zou verhoogde motivatie om na te denken moeten leiden tot contrast. Voor het optreden van vergelijkingscontrast echter is onderscheidbare contextinformatie een voorwaarde.

6 Vergelijken of corrigeren? 6 Methode Deelnemers en Opzet. Aan het onderzoek namen 86 studenten van Universiteit Twente deel. Het experiment had een 2 (context-valentie: positief vs. negatief) x 2 (motivatie: hoog vs. laag) tussen proefpersonen ontwerp. Procedure. Het experiment was onderdeel van een reeks ongerelateerde onderzoeken. Elk onderzoek werd afzonderlijk geïntroduceerd. Ter introductie lazen de deelnemers dat het onderzoek door de Europese Unie opgezet was om een beeld te krijgen van de perceptie van het gebruik van energiebronnen in een nieuwe elektriciteitscentrale. Deelnemers werd gevraagd zich voor te stellen dat de centrale ofwel bij hun in de buurt (hoge motivatie) of in Finland (lage motivatie) gebouwd zou worden. Het idee is dat de bouw van een centrale nabij de woning van mensen resulteert in verhoogde betrokkenheid en verhoogde motivatie om na te denken over het gebruik van energiebronnen. In de hoge motivatie condities werd tevens benadrukt dat de deelnemers omwonenden van de centrale zouden worden. Als manipulatie van context-valentie werd hierna zonlicht (positief) of steenkool (negatief) als voorbeeld van één van de mogelijke energiebronnen voor de centrale gepresenteerd. Deze introductie van het contextobject bleef tijdens evaluatie van het doelobject (biomassa) zichtbaar aan de bovenkant van het scherm. Proefpersonen gaven vervolgens hun oordeel over het gebruik van biomassa voor de opwekking van elektriciteit op zes unipolaire milieugerelateerde 7-puntsschalen. Deze schalen (milieuvriendelijk, milieuonvriendelijk, schadelijk, vervuilend, schoon, duurzaam; Cronbach s α =.88) vormden samen de meting van de afhankelijke variabele. Na beoordeling van biomassa werd de motivatie om over het onderwerp na te denken gemeten met acht unipolaire 7-puntsschalen (Cronbach s α =.90) en werd de context beoordeeld op zes unipolaire 7-puntsschalen (milieuvriendelijk, milieuonvriendelijk, slecht, goed, positief en negatief; Cronbach s α =.97). Manipulatie checks

7 Vergelijken of corrigeren? 7 Motivatie. Na hercodering van de negatieve items zijn de scores voor de motivatiemeting gemiddeld, resulterend in een schaal lopend van 0 (niet gemotiveerd) tot 6 (zeer gemotiveerd). Uit een ANOVA met context-valentie en motivatie als onafhankelijke variabelen en de meting van motivatie als afhankelijke variabele bleek dat deelnemers die zich ingebeeld hadden dat de centrale bij hen in de buurt geplaatst zou worden meer gemotiveerd waren, M = 3.13, SD = 1.34, dan deelnemers die zich ingebeeld hadden dat de centrale in Finland gebouwd zou worden, M = 2.27, SD = 1.07, F(1, 82) = 10.98, p =.001. Beoordeling context. Na hercodering van de negatieve items zijn de scores voor de contextevaluatie gemiddeld tot een score lopend van -3 (negatief) tot +3 (positief). Zonlicht werd positief, M = 2.53, SD 0.51, en steenkool negatief beoordeeld, M = -0.71, SD = Resultaten Milieuvriendelijkheid van het gebruik van biomassa werd onderworpen aan een 2 (context-valentie) x 2 (motivatie) ANOVA. Alleen het hoofdeffect van context-valentie bleek significant, F(1, 82) = 18.37, p <.001, η 2 p =.18. Ongeacht de motivatie werd biomassa als milieuvriendelijker beoordeeld met zonlicht als context dan met steenkool als context, duidend op assimilatie (zie Tabel 1). Dit betekent dat het onwaarschijnlijk is dat correctie heeft plaatsgevonden. De bevindingen zijn wel te rijmen met de vergelijkingshypothese. Volgens de vergelijkingshypothese zou vergelijkingscontrast alleen op moeten treden als de contextinformatie onderscheidbaar is, en niet als de contextinformatie niet onderscheidbaar is. Studie 2 Zoals reeds beschreven wordt verondersteld dat vergelijkingscontrast wel en correctiecontrast niet dimensiespecifiek is. In Studie 2 hebben we de dimensie waarop het contextobject onderscheidbaar was gemanipuleerd. Als contrast inderdaad het gevolg is van een vergelijkingsproces en niet van een correctieproces, dan zou contrast alleen op moeten

8 Vergelijken of corrigeren? 8 treden op de dimensie waarop de context beoordeeld is en gebruikt kan worden als vergelijkingsstandaard. Methode Deelnemers en Opzet. In totaal namen 98 studenten van de Universiteit Wageningen deel aan het onderzoek. Het experiment had een 2 (context-valentie: positief vs. negatief) x 2 (geactiveerde dimensie: milieuvriendelijkheid vs. toekomstige beschikbaarheid) tussen proefpersonen ontwerp. De afhankelijke variabelen waren waargenomen milieuvriendelijkheid en toekomstige beschikbaarheid van biomassa. Twee deelnemers waren uitbijters op de maat van milieuvriendelijkheid van biomassa en zijn niet meegenomen in de analyses. Procedure. Proefpersonen kregen op een computerscherm een korte introductie te lezen waarin verteld werd dat het onderzoek over het gebruik van energiebronnen voor de opwekking van elektriciteit ging. De presentatie van het contextobject was gelijk aan de wijze waarop deze in Studie 1 gepresenteerd was. De geactiveerde dimensie werd gemanipuleerd door na introductie van het contextobject de deelnemers het contextobject te laten beoordelen op milieuvriendelijkheid óf toekomstige beschikbaarheid. Hierna werd biomassa beoordeeld op zowel milieuvriendelijkheid (milieuvriendelijk, milieuonvriendelijk, schadelijk, vervuilend, schoon, onschadelijk; Cronbach s α =.87) als toekomstige beschikbaarheid (op raken, voorradig, toekomstig beschikbaar; Cronbach s α =.87). Na beoordeling van biomassa werd de context beoordeeld op vier unipolaire schalen (positief, negatief, slecht, goed; Cronbach s α =.97). Manipulatie check Context-evaluatie. Na hercodering van de negatieve items zijn de scores voor de contextevaluatie gemiddeld tot een score lopend van -3 (negatief) tot +3 (positief). Zonlicht werd positief, M = 2.65, SD = 0.36, en steenkool negatief beoordeeld, M = -1.25, SD = 0.98.

9 Vergelijken of corrigeren? 9 Resultaten De beoordeling van milieuvriendelijkheid en toekomstige beschikbaarheid van biomassa zijn onderworpen aan een MANOVA met context-valentie en dimensie als onafhankelijke variabelen. Geen van de multivariate hoofdeffecten was significant (contextvalentie, F(2, 91) = 1.08, p =.34; dimensie, F(2, 91) = 1.09, p =.34). De verwachte multivariate interactie tussen context-valentie en dimensie was significant, F(2, 91) = 3.09, p =.05, η 2 p =.06. Simpele effect analyses wezen uit dat alleen op de dimensie waarop de context beoordeeld was contrast optrad (zie Tabel 2a en 2b). Was de context beoordeeld op milieuvriendelijkheid dan benaderde het contrasteffect significantie voor milieuvriendelijkheid van biomassa, F(1, 92) = 3.39, p =.07, maar niet voor toekomstige beschikbaarheid van biomassa, F < 1. Was de context beoordeeld op toekomstige beschikbaarheid dan benaderde het contrasteffect significantie voor toekomstige beschikbaarheid van biomassa, F(1, 92) = 3.69, p =.06, maar niet voor milieuvriendelijkheid van biomassa, F < 1. Deze resultaten wijzen op vergelijkingscontrast, en niet op correctiecontrast. Discussie en Conclusie In twee experimenten hebben we de hypothese dat vergelijking ten grondslag ligt aan het optreden van contrast bij de beoordeling van nieuwe objecten verder onderzocht. Eerder onderzoek (o.a. Stapel & Koomen, 2000; Van den Hoogen et al., 2006a, 2006b) liet zien dat onderscheidbaarheid van de contextinformatie de richting van contexteffecten modereert en dat het proces dat leidt tot contrast na presentatie van onderscheidbare contextinformatie cognitief belastend is (Van den Hoogen et al., 2006b). In de twee hier gepresenteerde experimenten hebben we correctie als alternatieve verklaring voor deze effecten van onderscheidbaarheid onderzocht.

10 Vergelijken of corrigeren? 10 In Studie 1 hebben we de motivatie om na te denken gemanipuleerd terwijl de contextinformatie niet onderscheidbaarheid gehouden werd. De resultaten van deze studie laten assimilatie zien, onafhankelijk van het niveau van motivatie. Verhoogde motivatie bij presentatie van niet onderscheidbare contextinformatie lijkt niet voldoende te zijn om tot contrast te leiden. In Studie 2 is naar een tweede factor gekeken waarop correctie en vergelijking verschillen. In deze studie hebben we de dimensie waarop de contextinformatie onderscheidbaar was gemanipuleerd. De resultaten laten zien dat contrast alleen optrad op de dimensie waarop de contextuele informatie onderscheidbaar was. Deze gevoeligheid van het optreden van contrast voor de geactiveerde dimensie van de contextinformatie wordt verondersteld voor vergelijking, maar niet voor correctie. De resultaten geven hiermee weinig reden om te veronderstellen dat het eerder gevonden contrasteffect (Van den Hoogen et al., 2006a) het gevolg is van correctie. Bij elkaar genomen geven de bevindingen van deze twee studies verdere aanwijzingen voor de veronderstelling dat onderscheidbaarheid van de contextinformatie de richting van de contexteffecten voor de beoordeling van nieuwe, onbekende objecten (zoals biomassa) modereert. Ze laten zien dat de onderscheidbaarheid van de informatie zoals deze gepresenteerd wordt het gebruik ervan beïnvloedt. Niet onderscheidbare informatie bleek te resulteren in assimilatie, ook bij verhoogde motivatie tot nadenken. De resultaten onderbouwen daarmee de veronderstelling dat aan het optreden van contrast zoals eerder gevonden door Van den Hoogen et al. (2006a) het gebruik van onderscheidbare contextinformatie als een vergelijkingsstandaard, en niet correctie, ten grondslag ligt.

11 Vergelijken of corrigeren? 11 Literatuur DeCoster, J. & Claypool, H. M. (2004). A meta-analyses of priming effects on impression formation supporting a general model of informational biases. Personality and Social Psychology Review, 8, Martin, L. L., Seta, J. J., & Crelia, R. A. (1990). Assimilation and Contrast as a Function of People's Willingness and Ability to Expend Effort in Forming an Impression. Journal of Personality and Social Psychology, 59, Schwarz, N. (1995). Social cognition: Information accessibility and use in social judgment. In E. E. Smith & D. N. Osherson (Eds.), Thinking: An invitation to cognitive science (pp ). Cambridge, Massachusetts: The MIT press. Stapel, D. A. & Koomen, W. (2000). Distinctness of others, mutability of selves: Their impact on self-evaluations. Journal of Personality and Social Psychology, 79, Stapel, D. A. & Winkielman, P. (1998). Assimilation and contrast as a function of contexttarget similarity, distinctness, and dimensional relevance. Personality and Social Psychology Bulletin, 24, Van den Hoogen, W. M., Meijnders, A. L., & Midden, C. J. H. (2006a). De invloed van onderscheidbaarheid en saillantie van contextuele informatie op richting en sterkte van contexteffecten. In Jaarboek Sociale Psychologie 2005 (pp ). Groningen, The Netherlands: ASPO pers. Van den Hoogen, W.M., Meijnders, A.L., & Midden, C.J.H. (2006b). Context effects on public attitudes towards new energy sources, Paper presented at the 26 th International Congress of Applied Psychology, Athens, Greece.

12 Vergelijken of corrigeren? 12 Noot van de Auteurs Wouter M. van den Hoogen, Anneloes L. Meijnders en Cees J.H. Midden, Capaciteitsgroep Mens Techniek Interactie, Technische Universiteit Eindhoven. Dit project wordt gefinancierd met een subsidie van NWO/SenterNovem stimuleringsprogramma energieonderzoek. Correspondentie kan gestuurd worden naar Wouter van den Hoogen, Capaciteitsgroep Mens Techniek Interactie, Technische Universiteit Eindhoven, Postbus 513, 5600 MB Eindhoven, Nederland;

13 Vergelijken of corrigeren? 13 Tabellen: Tabel 1: Milieuvriendelijkheid van biomassa afhankelijk van Context-valentie en Motivatie Context Valentie Motivatie Positief (zonlicht) Negatief (steenkool) Laag 1.22 (1.30) (1.21) Hoog 0.84 (0.80) (1.35) 1.04 (1.10) (1.36) Noot: De waarden in de tabel zijn gemiddelden voor milieuvriendelijkheid van biomassa op een schaal van -3 (milieuonvriendelijk) tot +3 (milieuvriendelijk) met standaardafwijkingen tussen haken.

14 Vergelijken of corrigeren? 14 Tabel 2a: Milieuvriendelijkheid van biomassa afhankelijk van Context-valentie en Dimensie Context-valentie Dimensie Positief (zonlicht) Negatief (steenkool) Milieuvriendelijkheid 0.87 (1.00) 1.38 (0.79) Toekomstige beschikbaarheid 0.85 (1.11) 0.81 (0.97) Noot: De waarden in de tabel zijn gemiddelden voor milieuvriendelijkheid van biomassa op een schaal van -3 (milieuonvriendelijk) tot +3 (milieuvriendelijk) met standaardafwijkingen tussen haken. Tabel 2b: Toekomstige beschikbaarheid van biomassa afhankelijk van Context-valentie en Dimensie. Context-valentie Dimensie Positief (zonlicht) Negatief (steenkool) Milieuvriendelijkheid 1.19 (1.42) 1.12 (1.48) Toekomstige beschikbaarheid 0.64 (1.30) 1.38 (1.06) Noot: De waarden in de tabel zijn gemiddelden voor toekomstige beschikbaarheid van biomassa op een schaal van -3 (niet beschikbaar) tot +3 (beschikbaar) met standaardafwijkingen tussen haken.

SAMENVATTING (Summary in Dutch)

SAMENVATTING (Summary in Dutch) SAMENVATTING (Summary in Dutch) Taal speelt een belangrijke rol in ons dagelijks leven. Het is een van de meest centrale aspecten bij de interactie tussen mensen. Ons taalgebruik wordt beïnvloed door onze

Nadere informatie

De sociale psychologie van waargenomen rechtvaardigheid en de rol van onzekerheid

De sociale psychologie van waargenomen rechtvaardigheid en de rol van onzekerheid Kees van den Bos De sociale psychologie van waargenomen rechtvaardigheid en de rol van onzekerheid In deze bijdrage wordt sociaal-psychologisch onderzoek naar sociale rechtvaardigheid besproken. Sociaal-psychologen

Nadere informatie

Samenvatting Summary in Dutch

Samenvatting Summary in Dutch 112 Samenvatting Summary in Dutch Wanneer mensen anderen zien die in een gelijke situatie of wel beter af zijn of wel slechter af zijn, kan dat sterke reacties oproepen. Mensen kunnen als reactie sterke

Nadere informatie

Samenvatting. Audiovisuele aandacht in de ruimte

Samenvatting. Audiovisuele aandacht in de ruimte Samenvatting Audiovisuele aandacht in de ruimte Theoretisch kader Tijdens het uitvoeren van een visuele taak, zoals het lezen van een boek, kan onze aandacht getrokken worden naar de locatie van een onverwacht

Nadere informatie

Procedure le rechtvaardigheid in. de invloed van sekse en status. Maureen Tumewu, Esther S. Kluwer en Kees van den Bos

Procedure le rechtvaardigheid in. de invloed van sekse en status. Maureen Tumewu, Esther S. Kluwer en Kees van den Bos Procedure le rechtvaardigheid in intieme relaties: de invloed van sekse en status Maureen Tumewu, Esther S. Kluwer en Kees van den Bos Maureen Tumewu, Esther S. Kluwer en Kees van den Bos: Universiteit

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

Dynamics, Models, and Mechanisms of the Cognitive Flexibility of Preschoolers B.M.C.W. van Bers

Dynamics, Models, and Mechanisms of the Cognitive Flexibility of Preschoolers B.M.C.W. van Bers Dynamics, Models, and Mechanisms of the Cognitive Flexibility of Preschoolers B.M.C.W. van Bers Introductie Flexibiliteit is een belangrijke eigenschap in de huidige snel veranderende maatschappij. In

Nadere informatie

Affectieve en motivationele consequenties van intergroeps-vergelijkingen over tijd: De blik op het verleden of de toekomst.

Affectieve en motivationele consequenties van intergroeps-vergelijkingen over tijd: De blik op het verleden of de toekomst. Affectieve en motivationele consequenties van intergroeps-vergelijkingen over tijd: De blik op het verleden of de toekomst. Jaap W. Ouwerkerk * (Vrije Universiteit Amsterdam) Naomi Ellemers (Vrije Universiteit

Nadere informatie

Oprechte aandacht voor rechtvaardigheid of subtiele

Oprechte aandacht voor rechtvaardigheid of subtiele Oprechte aandacht voor rechtvaardigheid of subtiele egocentrische tendensen? Tevredenheid met overbetaling onder cognitieve belasting Susanne Peters en Kees van den Bos en Jan Fekke Yberna Susanne Peters

Nadere informatie

Bilingualism and Cognition: The Acquisition of Frisian and Dutch Mw. E. Bosma

Bilingualism and Cognition: The Acquisition of Frisian and Dutch Mw. E. Bosma Bilingualism and Cognition: The Acquisition of Frisian and Dutch Mw. E. Bosma Nederlandse samenvatting Tweetaligheid en cognitie: de verwerving van het Fries en het Nederlands Deze dissertatie is het resultaat

Nadere informatie

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars Management Summary Wat voor een effect heeft de vorm van een bericht op de waardering van de lezer en is de interesse in nieuws een moderator voor dit effect? Auteur Tessa Puijk Organisatie Van Diemen

Nadere informatie

- Mensen gaan meer variëteit kiezen bij hun consumptiekeuzes wanneer ze weten dat hun gedrag nauwkeurig publiekelijk zal onderzocht worden.

- Mensen gaan meer variëteit kiezen bij hun consumptiekeuzes wanneer ze weten dat hun gedrag nauwkeurig publiekelijk zal onderzocht worden. Abstract: - 3 experimenten - Mensen gaan meer variëteit kiezen bij hun consumptiekeuzes wanneer ze weten dat hun gedrag nauwkeurig publiekelijk zal onderzocht worden. - Studie 1&2: consumenten verwachten

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Verschillende vormen van het visuele korte termijn geheugen en de interactie met aandacht

Nederlandse samenvatting. Verschillende vormen van het visuele korte termijn geheugen en de interactie met aandacht Nederlandse samenvatting Verschillende vormen van het visuele korte termijn geheugen en de interactie met aandacht 222 Elke keer dat je naar iets of iemand op zoek bent, bijvoorbeeld wanneer je op een

Nadere informatie

Samenvatting. Gezond zijn of je gezond voelen: veranderingen in het oordeel van ouderen over de eigen gezondheid Samenvatting

Samenvatting. Gezond zijn of je gezond voelen: veranderingen in het oordeel van ouderen over de eigen gezondheid Samenvatting Samenvatting Gezond zijn of je gezond voelen: veranderingen in het oordeel van ouderen over de eigen gezondheid 2 2 3 4 5 6 7 8 Samenvatting 161 162 In de meeste Westerse landen neemt de levensverwachting

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting (Dutch summary) Deze studie onderzocht seksueel risicogedrag van homoseksuele mannen in vaste relaties, voornamelijk onder mannen die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studies onder Homoseksuele

Nadere informatie

dat individuen met een doelpromotie-oriëntatie positieve eigeneffectiviteitswaarnemingen

dat individuen met een doelpromotie-oriëntatie positieve eigeneffectiviteitswaarnemingen 133 SAMENVATTING Sociale vergelijking is een automatisch en dagelijks proces waarmee individuen informatie over zichzelf verkrijgen. Sinds Festinger (1954) zijn assumpties over sociale vergelijking bekendmaakte,

Nadere informatie

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Experimentele psychopathologie Op zoek naar de psychologische processen die een rol spelen bij het ontstaan, in stand houden en terugval van psychopathologie

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma.

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. University of Groningen Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. Verbakel, N. J. IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

De Perceptie van Fair-Trade Producten door Mannen. Pascal van Vliet ANR: 888951. Bachelor thesis Psychologie en Maatschappij. Datum: 13 februari 2014

De Perceptie van Fair-Trade Producten door Mannen. Pascal van Vliet ANR: 888951. Bachelor thesis Psychologie en Maatschappij. Datum: 13 februari 2014 1 De Perceptie van Fair-Trade Producten door Mannen Pascal van Vliet ANR: 888951 Bachelor thesis Psychologie en Maatschappij Datum: 13 februari 2014 Docent: Dhr. R. M. A. Nelissen Universiteit van Tilburg

Nadere informatie

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Fellow onderzoeker Adviseur en coördinator 2 Opzet onderzoekspresentatie 1.

Nadere informatie

Samenvatting. Dutch Summary.

Samenvatting. Dutch Summary. Samenvatting Dutch Summary. 125 126 Dutch Summary Nederlandse Samenvatting (Summary in Dutch) Door de aanwezigheid van omstanders helpen mensen elkaar minder snel en minder vaak. Dit geldt voor zowel noodsituaties,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary)

Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) NEDERLANDSE SAMENVATTING 195 H et belangrijkste doel van deze dissertatie was het onderzoeken van de rol die afbeeldingen van ogen kunnen spelen in het regelen

Nadere informatie

Morele Emoties en Coöperatie: Differentiële Effecten van Schuld en Schaamte. Ilona E. de Hooge* Marcel Zeelenberg. Seger M.

Morele Emoties en Coöperatie: Differentiële Effecten van Schuld en Schaamte. Ilona E. de Hooge* Marcel Zeelenberg. Seger M. Schuld, schaamte en coöperatie 1 Running head: SCHULD, SCHAAMTE EN COÖPERATIE Morele Emoties en Coöperatie: Differentiële Effecten van Schuld en Schaamte Ilona E. de Hooge* Marcel Zeelenberg Seger M. Breugelmans

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 179 In dit proefschrift werden de resultaten beschreven van studies die zijn verricht bij volwassen vrouwen met symptomen van bekkenbodem dysfunctie. Deze symptomen komen frequent voor en kunnen de kwaliteit

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wereldwijd zijn meer dan 3 miljard mensen afhankelijk van biomassa brandstoffen zoals hout en houtskool om in hun dagelijkse energie behoefte te voorzien. Het gebruik van deze

Nadere informatie

Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz

Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz Mensen die als afwijkend worden gezien zijn vaak het slachtoffer van vooroordelen, sociale uitsluiting, en discriminatie.

Nadere informatie

Believing is Seeing: Training van positieve sociale interpretaties in adolescenten

Believing is Seeing: Training van positieve sociale interpretaties in adolescenten VGCT najaarscongres 2011 Believing is Seeing: Training van positieve sociale interpretaties in adolescenten Elske Salemink, Universiteit van Amsterdam In samenwerking met Reinout Wiers (Universiteit van

Nadere informatie

Gedeelde Waarden in Confrontaties met Morele Weigeraars: Tegenovergestelde Effecten op Zelf- en Weigeraar Beoordelingen

Gedeelde Waarden in Confrontaties met Morele Weigeraars: Tegenovergestelde Effecten op Zelf- en Weigeraar Beoordelingen Gedeelde Waarden in Confrontaties met Morele Weigeraars: Tegenovergestelde Effecten op Zelf- en Weigeraar Beoordelingen Florien M. Cramwinckel 1, Kees van den Bos 1, Eric van Dijk 2, Anneke Bruin 1, Simone

Nadere informatie

Let's Talk about Alcohol: The Role of Interpersonal Communication and Health Campaigns H. Hendriks

Let's Talk about Alcohol: The Role of Interpersonal Communication and Health Campaigns H. Hendriks Let's Talk about Alcohol: The Role of Interpersonal Communication and Health Campaigns H. Hendriks Let's talk about alcohol: The role of interpersonal communication and health campaigns Hanneke Hendriks

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch Summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch Summary) Nederlandse samenvatting (Dutch Summary) 87 Appendix Inleiding Diabetes mellitus gaat een steeds belangrijkere rol spelen in onze gezondheidszorg. Het aantal patiënten met diabetes zal naar verwachting

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek.

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek. Samenvatting In september 2003 publiceerde TNO de resultaten van een onderzoek naar de effecten op het welbevinden en op cognitieve functies van blootstelling van proefpersonen onder gecontroleerde omstandigheden

Nadere informatie

Rechtvaardigheid als individualistisch. De invloed van (on)rechtvaardigheid op

Rechtvaardigheid als individualistisch. De invloed van (on)rechtvaardigheid op Rechtvaardigheid als individualistisch proces: De invloed van (on)rechtvaardigheid op zelfactivatie Annemarie Loseman, Kees van den Bos enjaap Ham Annemarie Loseman, Kees van den Bos en Jaap Ham, Universiteit

Nadere informatie

Running head: ONBEWUSTE DETECTIE VAN RIVAALKENMERKEN HOGE HAKKEN, ECHTE LIEFDE: JALOEZIE EN DE ONBEWUSTE DETECTIE VAN RIVAALKENMERKEN

Running head: ONBEWUSTE DETECTIE VAN RIVAALKENMERKEN HOGE HAKKEN, ECHTE LIEFDE: JALOEZIE EN DE ONBEWUSTE DETECTIE VAN RIVAALKENMERKEN Jaloezie en Rivaalkenmerken 1 Running head: ONBEWUSTE DETECTIE VAN RIVAALKENMERKEN HOGE HAKKEN, ECHTE LIEFDE: JALOEZIE EN DE ONBEWUSTE DETECTIE VAN RIVAALKENMERKEN Karlijn Massar en Bram Buunk Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Effect van Planetree op kwaliteit en tevredenheid, wetenschappelijk aangetoond?

Effect van Planetree op kwaliteit en tevredenheid, wetenschappelijk aangetoond? Effect van Planetree op kwaliteit en tevredenheid, wetenschappelijk aangetoond? Donderdag 13 maart 2014 Martijn Kilsdonk MScHA Manager behandeling & begeleiding en Planetree coördinator Disclosure belangen

Nadere informatie

Summary in Dutch. Samenvatting

Summary in Dutch. Samenvatting Samenvatting In de theorie van het menselijk kapitaal zijn kennis en gezondheid uitkomsten van bewuste investeringsbeslissingen. Veel van de keuzes hieromtrent lijken in de praktijk echter niet weldoordacht.

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

Zoek de verschillen: Nathalie M. P. Smit. Universiteit Utrecht. Beoordelaar: Michael Häfner. Tweede beoordelaar: Esther Kluwer.

Zoek de verschillen: Nathalie M. P. Smit. Universiteit Utrecht. Beoordelaar: Michael Häfner. Tweede beoordelaar: Esther Kluwer. Sociale vergelijkingen en ervaren seksuele opwinding 1 Zoek de verschillen: Sekse verschillen in ervaren seksuele opwinding als gevolg van sociale vergelijkingen Nathalie M. P. Smit 3181634 Universiteit

Nadere informatie

De verwerking van overredende boodschappen die door een meerderheid of een minderheid worden gesteund: Experiment 2 1 en 3

De verwerking van overredende boodschappen die door een meerderheid of een minderheid worden gesteund: Experiment 2 1 en 3 3 De verwerking van overredende boodschappen die door een meerderheid of een minderheid worden gesteund: Experiment 2 1 en 3 Experiment 2 Onderzoek naar sociale beïnvloeding laat zien dat mensen over het

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het

Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het Samenvatting Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het individu als op populatieniveau. Effectieve

Nadere informatie

Tekst 21: The Signature Effect: Signing influences Consumption-Related Bahavior bij priming self-identity (Kettle & Haubl)

Tekst 21: The Signature Effect: Signing influences Consumption-Related Bahavior bij priming self-identity (Kettle & Haubl) Tekst 21: The Signature Effect: Signing influences Consumption-Related Bahavior bij priming self-identity (Kettle & Haubl) Inleiding Je handtekening zetten speelt een belangrijke rol in je leven. Als consument

Nadere informatie

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven.

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven. * Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven In dit proefschrift worden de resultaten van de PERRIN CP 9-16 jaar studie (Longitudinale

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Resultaten. 7. Eta-kwadraat (12) is de proportie van de totale variantie in de afhankelijke variabele die veroorzaakt

Resultaten. 7. Eta-kwadraat (12) is de proportie van de totale variantie in de afhankelijke variabele die veroorzaakt Resultaten z Controles op de manipulaties Al le deelnemers beantwoordden de vraag of zij meer, minder of evenveel loten kregen correct. Een 2(zelfbedreiging: wel vs. niet) x 3(Verdeling: gelijk vs. voordelig

Nadere informatie

INLEIDING. Deelrapport Samenwerken voor Innovatie Innovatiemonitor Noord-Nederland Pagina 2 van 10

INLEIDING. Deelrapport Samenwerken voor Innovatie Innovatiemonitor Noord-Nederland Pagina 2 van 10 1 INLEIDING SAMENWERKINGSPROJECT NOORD-NEDERLANDSE INNOVATIEMONITOR Dit rapport is opgesteld in het kader van de Noord-Nederlandse Innovatiemonitor. De monitor is het resultaat van een strategische samenwerking

Nadere informatie

Samenvatting Zoeken naar en leren begrijpen van speciale woorden Herkenning en de interpretatie van metaforen door schoolkinderen

Samenvatting Zoeken naar en leren begrijpen van speciale woorden Herkenning en de interpretatie van metaforen door schoolkinderen Samenvatting Zoeken naar en leren begrijpen van speciale woorden Herkenning en de interpretatie van metaforen door schoolkinderen Onderzoek naar het gebruik van metaforen door kinderen werd populair in

Nadere informatie

Universiteit Utrecht. Master psychologie, Sociale Psychologie THESIS. Mindfulness als aanpak om negatief affect te verminderen

Universiteit Utrecht. Master psychologie, Sociale Psychologie THESIS. Mindfulness als aanpak om negatief affect te verminderen Running head: MINDFULNESS ALS AANPAK OM NEGATIEF AFFECT TE VERMINDEREN Universiteit Utrecht Master psychologie, Sociale Psychologie THESIS Mindfulness als aanpak om negatief affect te verminderen Wordt

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Visuele waarneming in basketbalschieten. Rita Ferraz de Oliveira

Visuele waarneming in basketbalschieten. Rita Ferraz de Oliveira Visuele waarneming in basketbalschieten Rita Ferraz de Oliveira Het algemene doel van het in dit proefschrift gepresenteerde onderzoek was de visuele basis van basketbalschieten op te helderen. Hoofdstuk

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties De afgelopen decennia zijn er veel nieuwe technologische producten en diensten geïntroduceerd op de

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een goede hand functie is van belang voor interactie met onze omgeving. Vanaf het moment dat we opstaan, tot we s avonds weer naar bed gaan,

Nadere informatie

Aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

Aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Uw kenmerk : SAS/GDE/2007/046920 Ons kenmerk : I-784/EvR/iv/673-F1 Publicatienummer: 2007/24 Bijlagen : - Geachte minister, Op

Nadere informatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie Samenvatting Gehoor en de relatie met psychosociale gezondheid, werkgerelateerde variabelen en zorggebruik. De Nationale Longitudinale Studie naar Horen Slechthorendheid is een veelvoorkomende chronische

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Utrechtse Coping Lijst (UCL) November 2012 Review: 1. A. Lueb 2. M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

Beschrijvende statistieken

Beschrijvende statistieken Elske Salemink (Klinische Psychologie) heeft onderzocht of het lezen van verhaaltjes invloed heeft op angst. Studenten werden at random ingedeeld in twee groepen. De ene groep las positieve verhaaltjes

Nadere informatie

Energie besparen als anderen de rekening betalen: Veldexperimenten in The Student Hotel

Energie besparen als anderen de rekening betalen: Veldexperimenten in The Student Hotel Energie besparen als anderen de rekening betalen: Veldexperimenten in The Student Hotel Anouk Griffioen, Gerrit Antonides & Michel Handgraaf Wageningen University 1 Achtergrond Energiebesparing hangt voor

Nadere informatie

Addendum. Nederlandse Samenvatting

Addendum. Nederlandse Samenvatting Addendum A Nederlandse Samenvatting 164 Addendum Cardiovasculaire ziekten na hypertensieve aandoeningen in de zwangerschap Hypertensieve aandoeningen zijn een veelvoorkomende complicatie tijdens de zwangerschap.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Omgaan met Informatie over Complexe Onderwerpen: De Rol van Bronpercepties In het dagelijkse leven hebben mensen een enorme hoeveelheid informatie tot hun beschikking (bijv. via het

Nadere informatie

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Kennisbericht over een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift: Hardell L, Carlberg M, Söderqvist F, Hansson Mild K, Meta-analysis of long-term

Nadere informatie

Samenvatting. Over het gebruik van visuele informatie in het reiken bij baby s

Samenvatting. Over het gebruik van visuele informatie in het reiken bij baby s Samenvatting Over het gebruik van visuele informatie in het reiken bij baby s 166 Het doel van dit proefschrift was inzicht te krijgen in de vroege ontwikkeling van het gebruik van visuele informatie voor

Nadere informatie

Alain Van Hiel en Bart Duriez

Alain Van Hiel en Bart Duriez Een meetinstrument voor individuele verschillen in Social Dominantie Oriëntatie Alain Van Hiel en Bart Duriez Het concept Sociale Dominantie Oriëntatie (SDO) wordt gedefinieerd als een algemene opvatting

Nadere informatie

Samenvatting. Mensen creëren hun eigen, soms illusionaire, visie over henzelf en de wereld

Samenvatting. Mensen creëren hun eigen, soms illusionaire, visie over henzelf en de wereld Samenvatting Mensen creëren hun eigen, soms illusionaire, visie over henzelf en de wereld om hen heen. Zo hebben vele mensen een natuurlijke neiging om zichzelf als bijzonder positief te beschouwen (bijv,

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs The Relationship between Existential Fulfilment, Emotional Stability and Burnout

Nadere informatie

73 SAMENVATTING In dit proefschrift wordt een empirische toetsing van de machtafstandstheorie (Mulder, 1972, 1977) beschreven. In grote lijnen stelt deze theorie dat mensen macht prettig vinden, en dat

Nadere informatie

Nederlandse verkorte weergave: Verborgen littekens in recidiverende depressies?

Nederlandse verkorte weergave: Verborgen littekens in recidiverende depressies? Oorspronkelijk artikel: Elgersma, H. J., Glashouwer, K.A., Bockting, C.L.H., Penninx, B.W.J.H.Penninx, de Jong, P.J. (2013). Hidden scars in depression? Implicit and explicit self-associations following

Nadere informatie

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Executive and social cognitive functioning of mentally

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 143 Logo s spelen een cruciale rol in de marketing communicatie en bij besluitvorming van consumenten: 70% van alle aankoopbeslissingen wordt namelijk in de winkel zelf gedaan

Nadere informatie

Jaar 3: Deelrapportage 4. Werkbevlogenheid docenten Montaigne Lyceum, mei 2010

Jaar 3: Deelrapportage 4. Werkbevlogenheid docenten Montaigne Lyceum, mei 2010 Programmalijn: Expeditie Durven, Delen, Doen: Onderwijs is populair, personeel is trots Jaar 3: Deelrapportage 4 Onderwijsontwikkeling Montaigne Lyceum Werkbevlogenheid docenten Montaigne Lyceum, mei 2010

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Impulsieve keuzes voor aantrekkelijke opties zijn doorgaans geen verstandige keuzes op de lange termijn (Hofmann, Friese, & Wiers, 2008; Metcalfe & Mischel, 1999). Wanneer mensen zich

Nadere informatie

Summary in Dutch 179

Summary in Dutch 179 Samenvatting Een belangrijke reden voor het uitvoeren van marktonderzoek is het proberen te achterhalen wat de wensen en ideeën van consumenten zijn met betrekking tot een produkt. De conjuncte analyse

Nadere informatie

Het geheim van een goede verkoper: het effect van non-verbaal gedrag op instemming wordt gemedieerd door geloofwaardigheid en

Het geheim van een goede verkoper: het effect van non-verbaal gedrag op instemming wordt gemedieerd door geloofwaardigheid en Het geheim van een goede verkoper: het effect van non-verbaal gedrag op instemming wordt gemedieerd door geloofwaardigheid en gemodereerd door de productclaim. Maud Ebbekink Universiteit Twente Enschede,

Nadere informatie

JoTondeur (VUB), Koen Aesaert & Johan van Braak (UGent)

JoTondeur (VUB), Koen Aesaert & Johan van Braak (UGent) JoTondeur (VUB), Koen Aesaert & Johan van Braak (UGent) Inhoud Context en theorie ICT-competenties studentleraren Strategieën lerarenopleiding (SQD) Probleemstelling Methode Survey Multilevel analyse Resultaten

Nadere informatie

Intrinsieke prosodie van klinkers. Constantijn Kaland Marie Postma

Intrinsieke prosodie van klinkers. Constantijn Kaland Marie Postma Intrinsieke prosodie van klinkers Constantijn Kaland Marie Postma Inhoud Introductie Leestaak Klinkerkeuze Data-collectie Conclusie en vervolgonderzoek Introductie Arbitraire relatie vorm ~ betekenis (De

Nadere informatie

De rol van doeloriëntaties

De rol van doeloriëntaties Paul Preenen, Annelies van Vianen en Irene de Pater Uitdaging en motivatie: De rol van doeloriëntaties Als medewerkers uitdaging in hun werk ervaren, heeft dit positieve gevolgen voor henzelf en voor de

Nadere informatie

Deel I: Integratie van Opvoeding in het I-Change Model

Deel I: Integratie van Opvoeding in het I-Change Model Samenvatting Hoewel bekend is dat roken schadelijk is voor de gezondheid, beginnen adolescenten nog steeds met roken. Om dit te veranderen is het nodig een beter inzicht te krijgen in de factoren die

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

vragenlijsten. Er werd geen verschil gevonden tussen de twee groepen wat betreft het verloop in de tijd van de interveniërende variabelen

vragenlijsten. Er werd geen verschil gevonden tussen de twee groepen wat betreft het verloop in de tijd van de interveniërende variabelen Samenvatting Samenvatting De toenemende vraag naar totale heuparthroplastieken (THA) en totale kniearthroplastieken (TKA) leidt tot groeiende wachtlijsten. Om dit probleem het hoofd te bieden hebben veel

Nadere informatie

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting Proefschrift Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems Merel Griffith - Lendering Samenvatting Het gebruik van cannabis is gerelateerd aan een breed scala van psychische problemen, waaronder

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 169 Nederlandse samenvatting Het aantal ouderen boven de 70 jaar is de laatste jaren toegenomen. Dit komt door een significante reductie van sterfte op alle leeftijden waardoor een toename van de gemiddelde

Nadere informatie

Verschillen tussen Allochtone- en Autochtone Jonge Studerende Moeders in het Ervaren van Dagelijkse Stress en het Effect ervan op de Stemming

Verschillen tussen Allochtone- en Autochtone Jonge Studerende Moeders in het Ervaren van Dagelijkse Stress en het Effect ervan op de Stemming Verschillen tussen Allochtone- en Autochtone Jonge Studerende Moeders in het Ervaren van Dagelijkse Stress en het Effect ervan op de Stemming Differences between Immigrant and Native Young Student Mothers

Nadere informatie

Samenvatting. Exploratieve bewegingen in haptische waarneming. Deel I: de precisie van haptische waarneming

Samenvatting. Exploratieve bewegingen in haptische waarneming. Deel I: de precisie van haptische waarneming Exploratieve bewegingen in haptische waarneming Haptische waarneming is de vorm van actieve tastwaarneming waarbij de waarnemer de eigenschappen van een object waarneemt door het object met zijn of haar

Nadere informatie

/ Human-Technology Interaction PAGE 1. Frank Verberne

/ Human-Technology Interaction PAGE 1. Frank Verberne / Human-Technology Interaction 6-11-2013 PAGE 1 Frank Verberne Dodelijkongeluk / Human-Technology Interaction 6-11-2013 PAGE 2 Vervangmenselijkebestuurders Limieten van mensen Langzaam om te reageren(reactietijd)

Nadere informatie

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge LEKENSAMENVATTING Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er geen duidelijke medische verklaring

Nadere informatie

Asch op zijn kop. Hoe ongeremdheid mensen gevoeliger maakt voor groepsdruk.

Asch op zijn kop. Hoe ongeremdheid mensen gevoeliger maakt voor groepsdruk. Asch op zijn kop. Hoe ongeremdheid mensen gevoeliger maakt voor groepsdruk. Universiteit Utrecht Master Psychologie, Sociale Psychologie THESIS (30 ECTS) en STAGEVERSLAG (15 ECTS) Asch op zijn kop. Hoe

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 137 138 Het ontrafelen van de klinische fenotypen van dementie op jonge leeftijd In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, komt dementie ook op jonge leeftijd voor. De diagnose

Nadere informatie

hoofdstuk 4 & 7 hoofdstuk 3 & 6 hoofdstuk 2 hoofdstuk 5 Hoofdstuk 2 tot en met 5 hoofdstuk 6 en 7 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 hoofdstuk

hoofdstuk 4 & 7 hoofdstuk 3 & 6 hoofdstuk 2 hoofdstuk 5 Hoofdstuk 2 tot en met 5 hoofdstuk 6 en 7 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 hoofdstuk Samenvatting De Lokomat is een apparaat dat bestaat uit een tredmolen, een harnas voor lichaamsgewichtondersteuning en twee robot armen die de benen van neurologische patiënten kunnen begeleiden tijdens

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands (Summary in Dutch) 1. Het overtuigingsproces Op basis van modellen als het Elaboration Likelihood Model (Petty & Cacioppo, 1986a; Petty & Wegener, 1999), het Heuristic-Systematic

Nadere informatie

Onderzoekend leren met computersimulaties

Onderzoekend leren met computersimulaties Onderzoekend leren met computersimulaties TON DE JONG Universiteit Twente Nieuwe kennis wordt verkregen door onderzoek. Onderzoekers bedenken vragen, stellen hypothesen op, ontwerpen experimenten, verzamelen

Nadere informatie

Was je handen in onschuld : Hoe lichamelijke reiniging morele identiteitsbedreiging

Was je handen in onschuld : Hoe lichamelijke reiniging morele identiteitsbedreiging KOPTEKST: LICHAMELIJKE REINIGING EN MORELE WEIGERAARS 1 Was je handen in onschuld : Hoe lichamelijke reiniging morele identiteitsbedreiging vermindert Florien M. Cramwinckel Erasmus Universiteit Rotterdam

Nadere informatie

SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY)

SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) Pacingstrategieën tijdens inspanning in de hitte Bij het leveren van een langdurige inspanning in de hitte zal de prestatie vaak minder goed zijn ten opzichte van thermoneutrale

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38701 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Visschedijk, Johannes Hermanus Maria (Jan) Title: Fear of falling in older patients

Nadere informatie

Virtuele rivalen: Jaloezie na blootstelling aan avatars in een immersive virtual. reality environment. Karlijn Massar & Tanita Huskovic

Virtuele rivalen: Jaloezie na blootstelling aan avatars in een immersive virtual. reality environment. Karlijn Massar & Tanita Huskovic Virtuele rivalen: Jaloezie na blootstelling aan avatars in een immersive virtual reality environment Karlijn Massar & Tanita Huskovic Maastricht University [966 woorden] Correspondentiegegevens: Karlijn

Nadere informatie

Do Fathers Matter? The Relative Influence of Fathers versus Mothers on the Development of Infant and Child Anxiety E.L. Möller

Do Fathers Matter? The Relative Influence of Fathers versus Mothers on the Development of Infant and Child Anxiety E.L. Möller Do Fathers Matter? The Relative Influence of Fathers versus Mothers on the Development of Infant and Child Anxiety E.L. Möller Samenvatting 207 Samenvatting Zijn vaders belangrijk? De relatieve invloed

Nadere informatie

Dutch summary

Dutch summary 8 Dutch summary --------------------------------------------------------------- 125 Effecten van angst en fysieke vermoeidheid op operationeel presteren In dit proefschrift heb ik mij ten doel gesteld

Nadere informatie

Afhankelijkheid binnen het therapeutische contact: Ongewenst of cruciaal ingrediënt van een succesvolle behandeling?

Afhankelijkheid binnen het therapeutische contact: Ongewenst of cruciaal ingrediënt van een succesvolle behandeling? Afhankelijkheid binnen het therapeutische contact: Ongewenst of cruciaal ingrediënt van een succesvolle behandeling? Naline Geurtzen PhD-student Radboud Universiteit Behavioural Science Institute Nijmegen

Nadere informatie