Verder met de Voortgangsrapportage 3 e Kustnota: evaluatie en advies

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verder met de Voortgangsrapportage 3 e Kustnota: evaluatie en advies"

Transcriptie

1 Verder met de Voortgangsrapportage 3 e Kustnota: evaluatie en advies juli 2002

2

3 Verder met de Voortgangsrapportage 3 e Kustnota: evaluatie en advies juli 2002 Resource Analysis Zuiderstraat SJ Delft Nederland Tel Fax

4 document versie auteur(s) paraaf Verder met de Voortgangsrapportage 3 e Kustnota: evaluatie en advies definitief Harm Albert Zanting, Maartje Donkers, Jill Slinger, Joop de Schutter, Frank Robijn bestand \\SERVER\PROJECTS\Projecten\EVAL3KUST\5 Output\51 Rapporten\definitief\ EVAL3KUST definitief doc pagina s datum juli 2002 screener paraaf Marja Menke datum juni 2002

5 Voorwoord In februari 2002 is de eerste voortgangsrapportage over de actiepunten uit de 3 e Kustnota verschenen onder de titel: Traditie, Trends en Toekomst: het vervolg. In dat voortgangsrapport wordt de voortgang van kustbeleid vastgelegd en gerapporteerd aan de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat. Het rapport dat nu voor u ligt, beschrijft de evaluatie van (de totstandkoming van) het eerste rapport. Bovendien wordt in dit document een advies gegeven over de volgende voortgangsrapportages. De evaluatie en het advies zijn uitgevoerd door Resource Analysis in opdracht van het RIKZ en begeleid door Marinka Kiezebrink, projectleider Kustacties bij RIKZ. De evaluatie is uitgevoerd aan de hand van een elektronische enquête en een drietal verdiepingsgesprekken. In een workshop op 8 juli 2002 is met ervaringsdeskundigen van gedachten gewisseld over de conclusies van dit rapport en over de plannen voor het verbeteren van de voortgangsrapportage. Via deze weg willen wij de respondenten van de enquêtes, de geïnterviewden en de deelnemers van de workshop hartelijk danken voor hun bijdrage aan deze evaluatie. Resource Analysis, Delft, juli 2002 i

6

7 Samenvatting Inleiding Volgens de 3 e Kustnota moet het Rijk jaarlijks een voortgangsrapportage uitbrengen. Deze vormt de basis voor het jaarlijks overleg tussen de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat en de voorzitters van de Provinciale Overlegorganen Kust (POK s). Het eerste voortgangsrapport is in 2002 door RIKZ uitgebracht. In de voorliggende studie is de inhoud en het totstandkomingsproces van dit voortgangsrapportage is geëvalueerd. Mede op grond van de evaluatie wordt ook een advies geformuleerd over verbeteringen van inhoud en proces. Daarbij zijn steeds drie onderwerpen aan de orde: 1. het doel (de doelstelling en doelgroepen) van de voortgangsrapportage, 2. de vorm waarin de voortgangsrapportage wordt gepresenteerd en verspreid en 3. het proces waarmee de voortgangsrapportage tot stand komt. De evaluatie bestond uit een elektronische enquête en drie verdiepingsgesprekken. Gedeeltelijk parallel lopend aan de enquêtes en de gesprekken hebben specialisten van Resource Analysis twee analyses uitgevoerd: (1) internationale ervaring met evaluatie van integraal kustzonebeleid en (2) een visie op elektronische ondersteuning van beleidsmonitoring. Het resultaat van de studie is in een workshop voorgelegd aan een groep betrokkenen. Het geheel resulteert in aanbevelingen voor het Plan van Aanpak voor het vervolg. Beleidsmonitoring Beleidsmonitoring is het gedurende de implementatie van (nieuw) beleid periodiek en op een systematische manier volgen van de ontwikkelingen. Beleidsmonitoring onderscheid zich van beleidsevaluatie. Beleidsevaluatie is het na een afgesproken periode op een systematische manier terugkijken en beoordelen of het ingezette beleid is uitgevoerd en of en in hoeverre vooraf gestelde doelen daadwerkelijk zijn bereikt. Monitoring en evaluatie zijn onlosmakelijk verbonden met de beleidscyclus (formulering, ontwerp, uitvoering en evaluatie) van het integraal kustbeheer proces. Het gaat erom de doeltreffendheid (effectiviteit) van het beleid te onderzoeken en op grond daarvan te sturen. Daarmee wordt meer inzicht verkregen in de doelmatigheid van de inzet van mensen en middelen om de beoogde doelen (effecten) te bereiken. Daarnaast kan daarmee de aandacht voor de effecten van het beleid groter worden. In de 3 e Kustnota staat een strategische doelstelling, uitgewerkt in vier operationele doelen en een actieprogramma. Met name de doelen, maar ook de activiteiten, zijn niet uitgewerkt in concrete, verifieerbare indicatoren. Voor een goede beleidsmonitoring zouden deze procesindicatoren en toestandsindicatoren alsnog moeten worden vastgesteld. Dit zou via de zogenaamde Logical Framework Approach kunnen worden aangepakt. Doelen De doelstelling van de voortgangsrapportage zou moeten worden verbreed naar het complete (integrale) kustbeleid. Als er gedurende de looptijd van de 3 e Kustnota nieuw (aanvullend) beleid wordt vastgesteld, dan zal ook de monitoring moeten worden aangepast. Ook zou naast rapportage over de uitvoering van activiteiten - gerapporteerd moeten worden over de veranderingen in het kustsysteem (toestandsindicatoren). De genoemde primaire doelgroep (Staatssecretaris en voorzitters POK's) van de voortgangsrapportage blijft bestaan. De resultaten van deze bespreking zullen wel expliciet aan de belanghebbenden moeten worden teruggemeld. Naast bovengenoemde doelgroep zou het voortgangsrapport ook jaarlijkse besproken moeten worden tussen bestuurders en uitvoeringsdiensten op regionaal niveau (in de POK's zelf). Overige organisaties als kennisinstituten, diensten, belangenorganisaties etc. worden op de hoogte worden gebracht van de beschikbaarheid van de documenten. Burgers zijn in het algemeen geen doelgroep van de voortgangsrapportage, maar kunnen op verzoek wel een exemplaar ontvangen. iii

8 Het rapport zou geen extra beleidsdocument moeten worden. Het is niet gewenst dat de voortgangsrapportage wordt opgenomen in andere rapportages zoals Water In Beeld. Vorm Een gedrukte vorm van de rapportage zal jaarlijks moeten blijven verschijnen. Er is belangstelling voor een rapportage op internet. De internetversie kan de informatie doelgerichter ontsluiten en presenteren. De website zou naast de rapportage ook een rol moeten spelen in het proces van gegevensinwinning. Opzetten van een goede indicatorenstructuur geeft dan mogelijkheden om - via de software achter de website - de ingevoerde informatie regelmatig te verwerken tot bruikbare overzichten. Door toevoeging van tweeweg interactie zal de website ook bijdragen aan het ontstaan van informele netwerken tussen betrokkenen, zodat de leden van elkaar kunnen leren. Proces Het tot stand komen van de eerste voortgangsrapportage had het karakter van een zoektocht naar vorm en inhoud. Het ligt voor de hand om de regio's een centrale rol te geven in het opstellen van de rapportage. De regionale directies van Rijkswaterstaat kunnen daarbij een grotere verantwoordelijkheid krijgen. Ook voor de totstandkoming van het rapport kan het internet worden benut. Een projectspecifieke internetsite kan de huidige manier van rapporteren ondersteunen. Plan van aanpak en vervolg Belangrijkste opgaven voor het vervolg zijn: Heldere, verifieerbare indicatoren opstellen. Ontwerpen, bouwen en gebruiken van ondersteunende internet-faciliteit en een internetrapportage. Gegevensinwinning organiseren; duidelijke rollen en verantwoordelijkheden. Analyseren van de ingewonnen gegevens. Ontwikkelen van procedures en agenda's voor de behandeling van voortgangsrapportage. Organisatiestructuur voor de uitvoering van het Plan van Aanpak Deze opgaven zullen in het Plan van Aanpak moeten worden omgezet in activiteiten. Het overleg van POK-secretarissen - onder leiding van bijvoorbeeld een RIKZ-projectleider - kan als centrale sturende projectgroep fungeren. De "ambtelijke POK's" kunnen de rol van vier regionale taakgroepen op zich nemen. Een werkgroep voor gegevensinwinning en analyse zal op het centrale niveau het meeste werk doen. Aparte werkgroepen voor internet en indicatoren zullen nodig zijn om specifieke taken op te zetten en uit te voeren. iv

9 Inhoud 1 Inleiding Voortgangsrapportage 3 e Kustnota Doel, vorm en proces Opzet van de studie Leeswijzer Beleidsmonitoring Beleidscyclus Integraal Kustbeheer Raamwerk voor beleidsmonitoring en evaluatie Doelen Doelstelling Enquête Verdiepingsgesprekken Analyse en advies Doelgroepen Enquête Verdiepingsgesprekken Analyse en advies Thema s Enquête Verdiepingsgesprekken Analyse en advies Vorm Fysieke vorm drukwerk en internet Enquête Verdiepingsgesprekken Analyse en advies Frequentie Enquête Verdiepingsgesprekken Analyse en advies Inhoudelijke focus Enquête Verdiepingsgesprekken Analyse en advies Proces Informatiebronnen Enquête Verdiepingsgesprekken Analyse en advies Opstellen voortgangsrapportage Enquête Verdiepingsgesprekken Analyse en advies Conclusies en aanbevelingen Plan van Aanpak en 2 e voortgangsrapportage...33 v

10 Bijlagen A) Geraadpleegde literatuur B) Enquête C) Respondenten enquête D) Geraadpleegde personen in verdiepingsgesprekken E) Deelnemers workshop F) Logical Framework voorbeeld Lijst van figuren Figuur 1-1: respondenten enquête...2 Figuur 2-1: de beleidscyclus...6 Figuur 3-1: doelstelling...11 Figuur 3-2: doelgroepen...13 Figuur 3-3: focus op actiepunten...16 Figuur 3-4: detailniveau...17 Figuur 4-1: fysieke vorm...19 Figuur 4-2: frequentie informeren over actiepunten...22 Figuur 4-3: frequentie informeren over ontwikkelingen Kustbeleid...22 Figuur 4-4: integreren in kustactiviteiten...23 Figuur 5-1: betrokkenen...25 Figuur 5-2: communicatie...27 Lijst van tabellen Tabel 2-1: sterkten en zwakten van de logisch raamwerk benadering...9 vi

11 1 Inleiding 1.1 Voortgangsrapportage 3 e Kustnota In de 3 e Kustnota staat geschreven dat het Rijk zich verplicht om jaarlijks een voortgangsrapportage uit te brengen. In deze rapportage worden ten minste opgenomen: voortgang actiepunten uit de Kustnota; zandsuppleties: hoeveelheden, locatie en budget; aantal en aard (tijdelijk, structureel) overschrijdingen van de Basiskustlijn; regionale ontwikkelingen (inclusief juridisch instrumentarium en regelgeving); ontwikkelingen op rijksniveau. Deze voortgangsrapportage vormt de basis voor het jaarlijks overleg tussen de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat en de voorzitters van de Provinciale Overlegorganen Kust (POK s). Mede op basis van deze rapportage worden onderwerpen geselecteerd waarover nadere afstemming tussen het Rijk en de regio nodig is. Het Rijksinstituut voor Kust en Zee (RIKZ) heeft de verantwoordelijkheid gekregen voor het opstellen van deze rapportages. Begin 2002 is de eerste voortgangsrapportage verschenen. Daarmee is in het eerste jaar aan de aangegane verplichting voldaan. Naar aanleiding van deze eerste ervaring heeft het RIKZ besloten tot een evaluatie van het rapport en vooral het proces waarmee het rapport tot stand is gekomen. Op grond daarvan zal een Plan van Aanpak worden gemaakt voor de volgende voortgangsrapportage. RIKZ wil zich in dat proces bezinnen op verbetering van de voortgangsrapportage zelf en van de manier waarop de benodigde informatie wordt ingewonnen. Ook wordt goed gekeken naar het gebruik van de voortgangsrapportage. Speciale aandacht wordt gevraagd voor de mogelijkheden die het internet zou kunnen bieden voor verbetering. 1.2 Doel, vorm en proces Bij de evaluatie van en het advies over de voortgangsrapportage zijn steeds drie onderwerpen aan de orde: (1) het doel (de doelstelling en doelgroepen) van de voortgangsrapportage, (2) de vorm waarin de voortgangsrapportage wordt gepresenteerd en verspreid en (3) het proces waarmee de voortgangsrapportage tot stand komt. Deze drie onderwerpen zijn uitgewerkt in onderstaande vragen. Doel Wat is de juiste doelstelling van de voortgangsrapportage? Was die in de eerste versie helder (voor iedereen) en was zij achteraf bezien juist? Wat is/zijn de doelgroep(en) van de voortgangsrapportage? Wat is hun informatiebehoefte? Was/waren de doelgroepen bij de eerste versie goed (compleet) bekend en waren zij achteraf bezien juist? Vorm Welke vorm(en) moet de voortgangsrapportage in het licht van doelstelling en doelgroep(en) krijgen? Zijn er meerdere formats, of is een vorm te bedenken die voor alle doelen en doelgroepen voldoet? Wat is de optimale frequentie van informeren van de (verschillende) doelgroep(en); jaarlijks, maandelijks, continu, bij meldenswaardige feiten? 1 definitief

12 Wat is de juiste inhoudelijke focus van de rapportage? Is deze vast, of is deze flexibel; welk deel is vast, welk deel is flexibel? Heeft de focus vooral betrekking op de vorm (wat staat in de samenvatting en de "gekleurde pagina's") of ook op de feitelijk te verzamelen informatie? Proces Welke groepen moeten worden betrokken bij de totstandkoming van de rapportage? Zal hun bijdrage effectief zijn en is het de inspanning waard? In welke rol zullen of kunnen ze bijdragen (actief of toetsend)? Op welke manier kunnen deze groepen zelf voordeel ondervinden door hun bijdrage aan de rapportage? Welk proces sluit het beste aan bij de antwoorden op bovenstaande vragen? Wie dragen verantwoordelijkheden daarin? Welke organisatie is daarvoor nodig? Welke middelen bevorderen een effectieve en efficiënte uitvoering van de voortgangsrapportage? Welke middelen ondersteunen het informatie inwinnen, en welke de disseminatie (communicatie)? 1.3 Opzet van de studie De studie heeft langs twee hoofdstromen vorm gekregen. 1. Evaluatie: het "navragen" van de ervaringen opgedaan bij de eerste voortgangsrapportage. 2. Analyse: enerzijds een korte verkenning van (internationale) kennis en ervaringen met beleidsevaluatie en monitoring (van kustzonebeleid) en anderzijds een analyse van het proces van informatiemanagement en de bijbehorende ICT-instrumenten. Een groep informanten is per elektronische enquête bevraagd. De enquête is te vinden in Error! Reference source not found.. De enquêtes zijn verzonden naar vertegenwoordigers van: betrokkenen bij het opstellen van de eerste voortgangsrapportage; (ervarings)deskundigen bij het opstellen van beleidsevaluaties en beleidsmonitoring; extern: regionale directies, provincies, waterschappen, gemeenten en belangenorganisaties; opdrachtgever (DG Water en eventueel andere ministeries). Figuur 1-1: respondenten enquête 2 definitief

13 De namen van de respondenten op de enquête zijn te vinden in Bijlage C. Er zijn 60 enquêtes verzonden en er zijn uiteindelijk 25 enquêtes ingevuld terugontvangen. In Figuur 1-1 is de verdeling van de respondenten over de verschillende organisaties te zien. Vanuit RIKZ zijn acht enquêtes ingevuld geretourneerd, drie medewerkers van DG-Water hebben meegewerkt aan de enquête, vier van zowel de regionale directies, provincies en gemeenten en nog twee enquêtes van waterschappen. De enquêteresultaten zijn de basis geweest voor drie verdiepingsgesprekken met opiniemakers uit de verschillende doelgroepen. Er is een gesprek gevoerd met vertegenwoordigers van de beheerders (waterschappen en regionale directies van Rijkswaterstaat), het tweede gesprek is gehouden met vertegenwoordigers van de andere overheden (provincies en gemeenten) en tot slot is er een gesprek gevoerd met vertegenwoordigers van het DG Water van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. In de verdiepingsgesprekken zijn de enquêteresultaten geïnterpreteerd en vertaald naar visies op het vervolg. De lijst met geïnterviewden is te vinden in Bijlage D. De interviewverslagen zijn niet op zichzelf staand opgenomen in dit rapport, maar verwerkt in de hoofdstukken 3 tot en met 5 over de evaluatie. Gedeeltelijk parallel lopend aan de enquêtes en gesprekken hebben specialisten van Resource Analysis twee analyses uitgevoerd. De eerste is een analyse naar internationale ervaring met evaluatie en monitoring van integraal kustzonebeleid. De tweede analyse mondt uit in een visie op elektronische ondersteuning van beleidsmonitoring. Dit rapport gaat verder dan een evaluatie. Resource Analysis geeft aan de hand van de evaluatieresultaten een advies over het voortgangsrapport, zowel gericht op de inhoud als op het proces. Dit advies is ter toetsing voorgelegd aan een groep betrokkenen in een workshop. Tijdens deze workshop hebben de aanwezigen gediscussieerd over verschillende aspecten met betrekking tot het vervolg van de voortgangsrapportage 3 e Kustnota. In Bijlage E is een lijst opgenomen met de deelnemers aan deze workshop. De resultaten van de workshop zijn gebruikt bij het schrijven van hoofdstuk 7, het advies voor de vervolgaanpak. 1.4 Leeswijzer Na deze inleiding volgt eerst een hoofdstuk over beleidsmonitoring in het algemeen. In dit hoofdstuk (hoofdstuk 2) zijn de resultaten van een beperkte analyse van (internationale) literatuur over dit onderwerp verwerkt. De evaluatie en de adviezen in de hoofdstukken daarna staan mede in het licht van deze algemene inzichten. De drie hoofdonderwerpen uit de enquête en gesprekken (doel, vorm, proces) komen terug in de hoofdstukken 3 t/m 5 van dit rapport. De paragrafen zijn als volgt opgebouwd. Eerst komen per onderwerp de resultaten zoals die naar voren zijn gekomen uit de enquêtes en de verdiepingsgesprekken aan de orde. Daarna volgt in steeds de paragraaf Analyse en advies. Hierin staat de visie en het advies van Resource Analysis. In hoofdstuk 6 zijn de conclusies en aanbevelingen op een rijtje gezet en in hoofdstuk 7 wordt een advies voor de vervolgaanpak gegeven. In dat laatste hoofdstuk zijn de resultaten van de workshop van 9 juli 2002 verwerkt. 3 definitief

14

15 2 Beleidsmonitoring 2.1 Beleidscyclus De voortgangsrapportage over de actiepunten uit de 3 e Kustnota is een voorbeeld van beleidsmonitoring. Beleidsmonitoring Het gedurende de implementatie van (nieuw) beleid periodiek en op een systematische manier volgen van de ontwikkelingen. Populair gezegd is beleidsmonitoring: "De vinger aan de pols houden". Daarbij is het belangrijk om twee zaken goed in de gaten te houden. 1. Ten eerste of de afgesproken activiteiten ook daadwerkelijk, tijdig en effectief worden uitgevoerd. 2. Ten tweede of het bereiken van de beoogde resultaten dichterbij begint te komen. Door gedurende de implementatiefase de voortgang te meten mag verwacht worden dat betrokkenen "beter bij de les blijven". Daarnaast kunnen problemen in de implementatie van het beleid vroegtijdig worden gesignaleerd, waarmee de beleidsmakers in staat gesteld worden om zo zij dit wensen tussentijds bij te sturen. Beleidsmonitoring kan gemakkelijk worden verward met beleidsevaluatie. Toch is dat niet hetzelfde. Beleidsevaluatie Na een afgesproken periode op een systematische manier terugkijken en beoordelen of het ingezette beleid is uitgevoerd en of en in hoeverre vooraf gestelde doelen daadwerkelijk zijn bereikt. Met andere woorden: "Is het beleid effectief geweest, bezien over de gehele evaluatieperiode". Met beleidsevaluaties bestaat meer ervaring dan met ebleidsmonitoring. Het wordt meestal uitgevoerd bij de start van het ontwikkelen van nieuw beleid. In Figuur 2-1 is de complete beleidscyclus geschetst met daarin de plaats van beleidsmonitoring en beleidsevaluatie aangegeven. Monitoring en evaluatie zijn, ook in internationale projecten, onlosmakelijk verbonden met de beleidscyclus (formulering, ontwerp, uitvoering en evaluatie) van het integraal kustbeheer proces. Globaal hebben zij betrekking op controle en rapportage van de voortgang van het proces in vergelijking met de oorspronkelijk gestelde doelen. De aanpak is feitelijk afgeleid van Amerikaans / Europese tradities in beleidsontwikkeling en -uitvoering: management by objectives (doelgerelateerd management). Hoewel de methode vooral vanuit bedrijven en organisaties is ontwikkeld, leent ook het terrein van het overheidsbeleid zich voor het gebruik ervan. 5 definitief

16 beleidsvoorbereiding beleidsbepaling beleidsevaluatie beleidsuitvoering + beleidsmonitoring Figuur 2-1: de beleidscyclus Het gaat erom de doeltreffendheid (effectiviteit) van het beleid te onderzoeken en op grond daarvan te sturen. Voor de monitoring gaat het dan om (bij)sturing van de beleidsuitvoering. Voor de beleidsevaluatie gaat het om het zonodig bijstellen of verder ontwikkelen van het beleid zelf. Deze manier van werken is gericht op een tweetal strategische doelen. Bevorderen van inzicht in de doelmatigheid van de inzet van mensen en middelen om de beoogde doelen (effecten) te bereiken. Vergroten van de aandacht in het algemeen voor de effecten van beleid. Wie en wat bereiken we met onze inspanningen. Om deze doelen te kunnen bereiken zal een samenhangende strategie moeten worden gevolgd. Belangrijke elementen daarin zijn: Inhoud: Afspreken wat en hoe gemonitord en geëvalueerd wordt; op grond van heldere doelstellingen en resultaten. Daarmee moeten begroting, planning en uitvoering van activiteiten in het beleid steeds beter op elkaar gaan aansluiten. Proces: De monitoring integreren in de cyclus van begroting en jaarverslag (effecten, prestaties, nieuwe vragen) van de overheid op alle niveaus. 6 definitief

17 Bijvoorbeeld (hypothetisch) : In het beleid is het garanderen van het (mede)gebruik van (delen) van de kust voor recreatie één van de doelstellingen. De waterkwaliteit is daarbij van belang en "het aantal dagen per zomerseizoen dat ongewenst algenbloei optreedt boven een afgesproken normwaarde" zou daarvoor een indicator kunnen zijn. Om de normwaarde te bereiken zouden maatregelen gepland kunnen zijn, zoals reductie van de ongezuiverde lozing van stedelijk afvalwater, uit te drukken in een indicator zoals "reductie van geloosde vuilvracht". De combinatie van een inhoudelijke en een procesindicator maakt het mogelijk om jaarlijks een idee te krijgen of het beleid wordt uitgevoerd en of dit beleid het gewenst effect heeft. De maatregel veronderstelt kennis van de oorzaak-gevolg-relatie tussen ongezuiverde lozing en waterkwaliteit. Over de aard en intensiteit van dergelijke relaties is meestal slechts beperkte kennis en ervaring beschikbaar. Juist omdat het vaak onzeker is of maatregelen ook de gewenst effecten zullen sorteren is monitoring belangrijk. Als de maatregel wel wordt uitgevoerd (gemeten via de procesindicator), maar de waterkwaliteit verbetert niet (gemeten via de toestandindicator), dan geeft dat te denken over de effectiviteit van het beleid. Mogelijk is de veronderstelde relatie niet geheel juist, of zijn er meer factoren die de waterkwaliteit beïnvloeden. Via monitoring kan dus geleidelijk kennis en ervaring worden opgebouwd over de veronderstelde relaties tussen doelen en maatregelen. Het voert te ver om te veronderstellen dat uit de resultaten van de monitoring op een eenvoudige manier consequenties voor de implementatie van het beleid zouden kunnen worden afgeleid. Het vestigt echter wel de aandacht op onverwachte gevolgen en daagt uit tot doelgericht nadere analyse van de oorzaak-gevolg-relaties en effectieve maatregelen. 2.2 Integraal Kustbeheer Het Nederlandse water- en kustbeleid, verwoord in onder meer de Vierde Nota waterhuishouding en de 3 e Kustnota, gaat uit van integraal beleid en beheer. De beleidsmonitoring zou daarvan een belangrijk onderdeel moeten zijn en staat daarom niet los van de algemene principes die voor effectief integraal beleid en beheer gelden. Integraal kustbeleid moet een raamwerk bieden voor een proces naar duurzame ontwikkeling van de kustzone. Wereldwijd zijn integraal kustbeheer processen veelal ontwikkeld op grond van zogenaamde best practices voor formulering, ontwerp, uitvoering en evaluatie, zoals onder andere verwoord in een uitgebreid onderzoek en bespreking van integraal kustbeheer initiatieven in de zeeën van Zuidoost Azië (GEF/UNDP/IMO, 1996). Onderstaand zijn belangrijke kernelementen van deze benadering zo goed mogelijk vertaald naar de Nederlandse praktijk van 2002 geformuleerd (linker kolom). In de rechter kolom is het belang van beleidsmonitoring voor de effectieve toepassing van deze kernelementen aangeduid. 7 definitief

18 Gebruik een systematische en incrementele benadering: werk stap voor stap via verschillende activiteiten op verschillende fronten (pilots). Betrek het publiek bij het proces (participatieve en open procesbenadering met goede communicatie en voorlichting). Integreer milieu, economie en socioculturele argumenten vanaf het begin in het proces (voorzie een integraal afwegings- en beoordelingskader). Ontwikkel (institutionele en management) mechanismen voor integratie en coördinatie: breng overleg en afstemming in planning, bestuur en beheer op alle niveaus. Ontwikkel mechanismen voor een duurzame financiering: koppel beleidsdoelstellingen aan de begrotingspraktijk. Ontwikkel kennis en capaciteit op alle (bestuurlijke en beheers) niveaus. Monitor de effectiviteit van de projecten en de programma s en regel de terugkoppeling van de monitoring naar het bijstellen van de beleidsuitvoering en waar nodig het beleid zelf. Voortgang wordt via monitoring "gemeten". Incrementele stappen laten zich beter vertalen in concrete indicatoren dan grote vergaande doelstellingen. Openheid wordt bevorderd door concreet de resultaten en de voortgang duidelijk te maken. De indicatoren in de monitoring hebben niet alleen betrekking op technische zaken, maar beslaan het integrale veld. Ze komen overeen met het integrale beoordelingskader. De resultaten van de monitoring is input in het bedoelde overleg. Het inbrengen van de voortgangsrapportage in het overleg tussen bewindspersoon en POKvoorzitters is daarvan een voorbeeld. Monitoring kan argumenten opleveren om uitgaven te handhaven, vergroten of verminderen. Ook voor serieuze monitoring en analyse van de resultaten zal capaciteit moeten worden ontwikkeld. Zeer uitgebreide informatie over evaluaties van ICM (Integrated Coastal Management) programma s, in uitvoering in de Verenigde Staten en Canada, is te vinden op de website van het Ocean Conservation Institute op In het werk van o.a. Chua Thia-Eng (1999), Olsen (1999) en diverse andere internationale instituten die werkzaam zijn in tropische landen worden voorbeelden ontwikkeld van indicatoren voor monitoring en evaluatie van ICZM-processen. Deze indicatoren en de daarbij behorende structuren bieden goede aanknopingspunten voor een vergelijking van de prestaties van ICZM programma s in deze landen (Chua 1999), maar ze zijn in het algemeen onvoldoende toegesneden op de West- Europese situatie om hier als uitgangspunt voor beleidsmonitoring te kunnen worden gebruikt. 2.3 Raamwerk voor beleidsmonitoring en evaluatie De uitvoering van de 3 e Kustnota is van start gegaan met een strategische doelstelling (duurzaam kustbeheer) met daaraan gekoppeld vier operationele (hoewel de facto ook strategische) doelen en een actieprogramma. Wat nog ontbreekt is de uitwerking van de doelen naar verifieerbare indicatoren voor zowel de voortgang van het ICZM proces (proces indicatoren) alsook de verandering in status van een aantal elementen van de kustzone (status indicatoren). Een dergelijke structuur is nodig om monitoring en evaluatie te structureren. Een bekende en veelgebruikte vorm van beleidsevaluatie voor een beleidsprogramma is een reconstructie van het opstellen van het programma vanuit de beleidstheorie (uitgangspunten). 8 definitief

19 Dit kan vooraf (a-priori) en achteraf (a-posteriori) waardoor de methode ook bruikbaar is voor het reeds lopende kustbeleid zoals in het geval van de 3 e Kustnota. De bedoelde methode betreft de benadering met een zogenaamd logisch raamwerk (Logical Framework Approach of LFA), zoals bijvoorbeeld omschreven in Leeuw, 1999,van Mierlo, 2002 en AUSGUIDE (laatste herziene versie), Ook de Wereld Bank gebruik de LFA als de centrale methodologie voor planning, supervisie, uitvoering en evaluatie van haar activiteiten (http://www.worldbank.org/oed). De analyse betreft in principe vier stappen:. 1. Probleemanalyse en ontwikkeling van een probleemboom. 2. Doelstellingenanalyse (de probleemboom wordt een doelstellingenboom). 3. Toetsing van de logica van de probleemboom (in verschillende stappen waaronder bijvoorbeeld een analyse van de intentie structuur doel en middelen diagram-, krachtenveld analyse en een SWOT analyse). 4. Assumptieanalyse (specificatie van aannames en risico s). Het logisch raamwerk moet niet technisch benaderd worden, maar de nadruk moet liggen op de oefening in het doorgronden van beleid (project) in termen van doelen, indicatoren, uitgangspunten en risico s. De benadering omvat probleemanalyse, stakeholder-analyse en een ontwikkeling van een hiërarchie in doelstellingen, zodanig dat een uitvoeringsstrategie resulteert. Het product is een matrix (logisch raamwerk logical framework-) dat een samenvatting geeft van wat het beleid (project) moet doen en hoe dat moet, wat de belangrijkste aannames zijn geweest voor de formulering van het beleid (project) en hoe de resultaten zullen worden gemonitord en geëvalueerd. In termen van de doelenboom voor het kustbeleid (figuur 1 uit de voortgangsrapportage) zou een logisch raamwerk kunnen worden ontwikkeld. In Bijlage F is een voorbeeld opgenomen hoe zo'n raamwerk er in eerste aanleg uit zou kunnen zien. Hoewel het logisch raamwerk een robuuste structuur verschaft voor planning, monitoring en evaluatie van beleid, kleven er aan het gebruik ervan ook nadelen. Deze betreffen met name de vereenvoudigingen die noodzakelijk zijn om een ingewikkeld beleidsproces of een project op een compacte wijze weer te geven. Daardoor is het moeilijk de relatie tussen doelen en middelen (de verticale logica) en de relatie tussen activiteiten, prestatie indicatoren en aannames (de horizontale logica) zorgvuldig en goed zichtbaar te houden. Ook heeft het framework de potentie een (te) eenvoudige controlelijst te worden waarop men kan worden afgerekend. In de matrix van Error! Reference source not found. worden de sterkten en de zwakten van de logisch raamwerk benadering naast elkaar gezet. Deze punten verdienen aandacht als een logical framework approach zou worden toegepast. Tabel 2-1: sterkten en zwakten van de logisch raamwerk benadering Potentiële sterkte Veel voorkomende Mogelijke gevaren problemen Verticale logica Doelen te simpel voorgesteld. Horizontale logica Geeft een verbinding tussen middelen en resultaten.zet een activiteit in een breder beleidsperspectief. Nodigt uit tot onderzoek naar risico s. Vereist analyse van de meetbaarheid van doelstellingen. Draagt bij aan de ontwikkeling van het monitoring en evaluatie raamwerk. Geen overeenstemming over doelen. Geeft doelen te simpel weer met onbruikbaar detail niveau (te veel of te weinig). Moeilijk meetbare doelen te vinden op een hoog abstractieniveau. Neiging doelen onrealistisch in te schatten. Onbedoelde effecten worden over het hoofd gezien. Conflicten zijn niet zichtbaar. Onderschatting van het belang van kwalitatieve doelen. Overdosis aan informatie. Te rigide doelen. 9 definitief

20 Formaat en toepassing Potentiële sterkte Koppelt probleemanalyse aan ontwikkeling van doelen. Is visueel goed toegankelijk (relatief goed inzichtelijk). Kan in participatie worden ontwikkeld. Veel voorkomende problemen Raamwerk wordt aangepast aan reeds gevorderde ontwikkeling van het project idee. De risico s worden gemarginaliseerd. Vereist veel inzicht en ervaring van gebruikers. Mogelijke gevaren Formaat niet bruikbaar voor veranderende toepassing. Raamwerk wordt een controle middel van de hogere rangen. Een algemene conclusie is dat een al te rigide toepassing van het logisch raamwerk het zicht op de koppeling tussen doelen en prestaties versluiert in plaats van versterkt. Het wordt dan een te technisch communicatiemiddel op uitvoerend niveau. Dit wordt deels ondervangen door bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van het raamwerk hieraan extra aandacht te geven. Bijvoorbeeld door het inzetten van kwalitatieve analyses in het beginstadium van de beleidsontwikkeling. Er zijn een aantal voorbeelden van instrumenten die hiervoor gebruikt kunnen worden, onder andere het Rapid Assessment Programme (RAP) van Resource Analysis. Het is ook van belang om het detailniveau aan te passen aan de gebruiks- en rapportagevereisten. Dit laatste element betreft in feite het probleem van verificatie (methoden en kosten) van beleidsdoelen en prestaties in algemene zin. Als het duidelijk is welke informatie de managers en bestuurders nodig hebben (de sleutelindicatoren ) is het nodig onder andere de onderstaande vragen nader te overwegen. Hoe moet informatie worden verzameld (surveys, statistieken, rapporten, observaties)? Welke bronnen zijn bruikbaar (wie moet worden geïnterviewd, zijn de bronnen betrouwbaar)? Wie moet informatie verzamelen (speciale diensten, personen, organen)? Wanneer en met welke frequentie (maand, jaar, week) moet informatie worden verzameld en geanalyseerd? Welke formaten (afhankelijk van waarvoor gebruikt) moeten worden gebruikt voor data en rapportages? 10 definitief

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Doel Ontwikkelen, implementeren, evalueren en bijstellen van beleid op één of meerdere aandachtsgebieden/beleidsterreinen ten behoeve van de instelling,

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

Werkwijze Cogo 2004. abcdefgh. Cogo publicatienr. 04-03. Ad Graafland Paul Schepers. 3 maart 2004. Rijkswaterstaat

Werkwijze Cogo 2004. abcdefgh. Cogo publicatienr. 04-03. Ad Graafland Paul Schepers. 3 maart 2004. Rijkswaterstaat Werkwijze 2004 publicatienr. 04-03 Ad Graafland Paul Schepers 3 maart 2004 abcdefgh Rijkswaterstaat Werkwijze 2/16 I Inleiding Verandering In 2003 is de organisatie van de ingrijpend veranderd. Twee belangrijke

Nadere informatie

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012.

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012. B-PHO 20 december 12; agendapunt 5 MEMO Noties ter beoordeling van de voortzetting en positionering van de PHO werkgroepen Kwaliteit en Handhaving Bouwstoffen en Ketenbeheer in relatie tot de ontwikkeling

Nadere informatie

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen?

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen? 5 Procescriteria In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens aan de orde: Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Dashboard module Klachtenmanagement 2012

Dashboard module Klachtenmanagement 2012 Dashboard module Klachtenmanagement 0 Onderstaande beschrijving omvat een toelichting en de kenmerken die tot een hoge score leiden in de module Klachtenmanagement van het Klantbelang Dashboard. Dit is

Nadere informatie

HET MANAGEMENTCONTRACT in het kader van Integraal Resultaatverantwoordelijk Management Margreeth van der Kooij

HET MANAGEMENTCONTRACT in het kader van Integraal Resultaatverantwoordelijk Management Margreeth van der Kooij HET MANAGEMENTCONTRACT in het kader van Integraal Resultaatverantwoordelijk Management Margreeth van der Kooij De context van het managementcontract Het managementcontract is een overeenkomst tussen vertegenwoordigers

Nadere informatie

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN COMMISSIE BMZ ALGEMEEN BESTUUR Agendapunt 9A Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438 In D&H: 22-01-2013 Steller: Drs. J.L.P.A. Dankaart

Nadere informatie

Logistiek medewerker. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Logistiek medewerker. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Programma van Eisen - Beheerplannen

Programma van Eisen - Beheerplannen Programma van Eisen - Beheerplannen Eisen voor de inhoud Inventarisatie 1. Het beheerplan geeft allereerst een beschrijving van de natuurwaarden in het Natura 2000-gebied (de actuele situatie en trends,

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Beoordelingskader Dashboardmodule Betalingsachterstanden hypotheken

Beoordelingskader Dashboardmodule Betalingsachterstanden hypotheken Beoordelingskader Dashboardmodule Betalingsachterstanden hypotheken Hieronder treft u per onderwerp het beoordelingskader aan van de module Betalingsachterstanden hypotheken 2014-2015. Ieder onderdeel

Nadere informatie

Logical Framework Planning, Methode voor doelgericht plannen

Logical Framework Planning, Methode voor doelgericht plannen Logical Framework Planning, Methode voor doelgericht plannen Groen voor maatschappelijk effect Geel voor hoofddoelstelling Rood voor resultaten Wit voor activiteiten Blauw voor externe factoren 1. Inleiding

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen

INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen Raadsvergadering d.d. : 1 december 2011 Raadsbesluitnummer : R11.081 Carrousel d.d. : 17 november 2011 Onderwerp : Eindrapport Rekenkamercommissie kwaliteit Grondbeleid

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Projectplan Duurzaam Inkopen

Projectplan Duurzaam Inkopen Projectplan Duurzaam Inkopen Gemeente Franekeradeel, afdeling Bouwen en Milieu Minke Lotens - Eichhorn Augustus 2010 status: Definitief Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelstellingen projectplan 4 Overige resultaten

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg Aanleiding en projectdoelstellingen Aanleiding In 2011 werd door de (toenmalige) portefeuillehouder Bevolkingszorg in het DB Veiligheidsberaad geconstateerd dat de nog te vrijblijvend door de gemeenten

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.917 ----------------------------- Zitting van dinsdag 25 november 2014 -----------------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.917 ----------------------------- Zitting van dinsdag 25 november 2014 ----------------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.917 ----------------------------- Zitting van dinsdag 25 november 2014 ----------------------------------------------------- Nationaal profiel voor veiligheid en gezondheid op het werk

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland Baggerbedrijf West Friesland Gebruikte handelsnamen: Baggerbedrijf West Friesland Grond & Cultuurtechniek West Friesland Andijk, februari-mei 2014 Auteurs: M. Komen C. Kiewiet Geaccordeerd door: K. Kiewiet

Nadere informatie

Projectvoorstellen maken

Projectvoorstellen maken Projectvoorstellen maken 1. Kader 1.1. Gebruiksaanwijzing 1.2. Wat zijn de eisen aan een projectvoorstel? 2. Inleiding 2.1 Signalering 2.2 Vooronderzoek 2.3 Probleemsituatie 3. Doelstellingen en randvoorwaarden

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

CO 2 Communicatieplan. 18 maart 2015

CO 2 Communicatieplan. 18 maart 2015 CO 2 Communicatieplan 18 maart 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Communicatiedoelstellingen 4 3. Doelgroepen 5 4. Communicatiemiddelen 7 5. Planning 8 6. Organisatie 9 CO 2-communicatieplan 2 1. Inleiding

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN drs. A.L. Roode Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juni 2006 Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) Auteur: drs. A.L. Roode Project:

Nadere informatie

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131)

Praktijkinstructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) instructie Oriëntatie op de informatie-analyse 4 (CIN08.4/CREBO:50131) pi.cin08.4.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen

Nadere informatie

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Plan van aanpak Rekenkamer Maastricht februari 2007 1 1. Achtergrond en aanleiding 1 De gemeente Maastricht wil maatschappelijke doelen bereiken.

Nadere informatie

Energiemanagementsysteem

Energiemanagementsysteem Energiemanagementsysteem BVR Groep B.V. Roosendaal, 20-06-2014. Auteur(s): H. Schrauwen, Energie & Technisch adviseur. Geaccordeerd door: M. Soenessardien,Manager KAM, Personeel & Organisatie Pagina 1

Nadere informatie

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK INHOUDSOPGAVE 1. FORMAT PLAN VAN AANPAK 1.1. Op weg naar een kwaliteitsmanagementsysteem 1.2. Besluit tot realisatie van een kwaliteitsmanagementsysteem (KMS) 1.3. Vaststellen van meerjarenbeleid en SMART

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder. Communicatieplan. 5 maart 2014

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder. Communicatieplan. 5 maart 2014 Communicatieplan 5 maart 2014 1-8 05-03-2014 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 2. Communicatiedoelstellingen... 3 2.1 Algemene doelstelling... 3 3. Doelgroepen... 4 3.1. Groep A - Veel invloed, veel belang...

Nadere informatie

CO 2 Communicatieplan. 18 mei 2015

CO 2 Communicatieplan. 18 mei 2015 CO 2 Communicatieplan 18 mei 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Communicatiedoelstellingen 4 3. Doelgroepen 5 4. Communicatiemiddelen 7 5. Planning 8 6. Organisatie 9 CO 2-communicatieplan 2 1. Inleiding

Nadere informatie

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Doel Bijdragen aan de formulering van het strategische en tactische (financieel-)economische beleid van de instelling of onderdelen daarvan, alsmede vorm en

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen Kenmerken van rampen- en crisisbestrijding Crisissen of rampen hebben een aantal gedeelde kenmerken die van grote invloed zijn op de wijze waarop ze bestreden worden en die tevens de voorbereiding erop

Nadere informatie

van toezicht en handhaving

van toezicht en handhaving 1 inleiding voor beslissers veiligheid door samenwerken Effecten van toezicht en handhaving meten Een inleiding 2 inleiding voor beslissers Na elke calamiteit neemt de roep om strenger toezicht en harder

Nadere informatie

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Nuth,20augustus 2015 Auteur(s): Tom Kitzen Theo Beckers Geaccordeerd door: Serge Vreuls Financieel Directeur C O L O F O N Het format voor dit

Nadere informatie

CO 2 Communicatieplan A&M Recycling

CO 2 Communicatieplan A&M Recycling CO 2 Communicatieplan A&M Recycling Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Communicatiedoelstellingen 4 3. Doelgroepen 5 4. De communicatiemiddelen 8 5. Planning 9 6. Overige zaken 11 2/11 1. Inleiding Dit communicatieplan

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV BV Leusden, oktober 2013 Auteurs: G.J. van Schoonhoven D.J. van Boven Geaccordeerd door: D.J. van Boven Directeur eigenaar INLEIDING Ons bedrijf heeft een energiemanagement actieplan conform NEN-ISO 50001.

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie. 1 Bijlage 2 De organisatieprestatiescan Techniek: Organisatieprestatiescan Toepassingsgebied: Achtergrond: Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Nadere informatie

QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE)

QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE) vrijwilligers info juni 2003 QUICK SCAN KWALITEITSZORG VRIJWILLIGERS ORGANISATIES (ZELFEVALUATIE) informatie voor deelnemende organisaties Inleiding Vrijwilligersorganisaties zijn organisaties in beweging.

Nadere informatie

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave Planning & Control Inleiding Planning & Control is de Engelse benaming voor coördinatie en afstemming. Het is gericht op interne plannings- en besturingsactiviteiten. Een heldere Planning & Control functie

Nadere informatie

BESTURINGSAUDIT OVERHEIDSORGANISATIES

BESTURINGSAUDIT OVERHEIDSORGANISATIES BESTURINGSAUDIT OVERHEIDSORGANISATIES Met deze besturingsaudit beschikt u over een instrument waarmee de eventuele zwakke plekken in de besturing van een overheidsorganisatie kunnen worden opgespoord.

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. Relevante kaders - Waterwet - Verordening voor de Fysieke Leefomgeving Flevoland (VFL) Lelystad, 21 maart 2013

ALGEMENE VERGADERING. Relevante kaders - Waterwet - Verordening voor de Fysieke Leefomgeving Flevoland (VFL) Lelystad, 21 maart 2013 VERGADERDATUM 23 april 2013 SSO SECTOR/AFDELING STUKDATUM NAAM STELLER 3 april 2013 R.J.E. Peeters ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT 12 Voorstel Kennisnemen van het projectplan voor Waterbeheerplan 3 waarin

Nadere informatie

Ministerie van VROMI Land Sint Maarten

Ministerie van VROMI Land Sint Maarten Ministerie van VROMI Land Sint Maarten Rapportage ten behoeve van de Voortgangscommissie Sint Maarten 1e kwartaal 2011 De Minister voor Volkshuisvesting Ruimtelijke Ontwikkeling Milieu en Infrastructuur

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus. Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus

Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus. Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Wijk bij Duurstede, 6 maart 2012 Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Memo Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Aan: Leden van de

Nadere informatie

Hoofdlijnen van de landelijke monitoring en evaluatie van de matchingsregeling

Hoofdlijnen van de landelijke monitoring en evaluatie van de matchingsregeling Matchingsregeling Cultuureducatie met kwaliteit in het primair onderwijs Hoofdlijnen van de landelijke monitoring en evaluatie van de matchingsregeling Waarom monitoren en evalueren? Het Fonds voor Cultuurparticipatie

Nadere informatie

Medewerker administratieve processen en systemen

Medewerker administratieve processen en systemen processen en systemen Doel Voorbereiden, analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, beheren en evalueren van procedures en inrichting van het administratieve proces en interne controles, rekening houdend met

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2 Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

*Z001F59E44 9* Leiderdorp, 16 september 2014. Afdeling: Concernzaken OOV en Rampen Onderwerp: Beleidsplan Integraal Veiligheidsbeleid 2015-2018

*Z001F59E44 9* Leiderdorp, 16 september 2014. Afdeling: Concernzaken OOV en Rampen Onderwerp: Beleidsplan Integraal Veiligheidsbeleid 2015-2018 Afdeling: Concernzaken OOV en Rampen Onderwerp: Beleidsplan Integraal Veiligheidsbeleid 2015-2018 Pagina 1 van 5 Versie Nr.1 Leiderdorp, 16 september 2014 Aan de raad. Beslispunten 1. Akkoord gaan met

Nadere informatie

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL RAADSVOORSTEL Registr.nr. 1423468 R.nr. 52.1 Datum besluit B&W 6juni 2016 Portefeuillehouder J. Versluijs Raadsvoorstel over de evaluatie van participatie Vlaardingen, 6juni 2016 Aan de gemeenteraad. Aanleiding

Nadere informatie

gegevens analyseren Welk onderzoekmodel gebruik je? Quasiexperiment ( 5.5) zonder controle achtergronden

gegevens analyseren Welk onderzoekmodel gebruik je? Quasiexperiment ( 5.5) zonder controle achtergronden een handreiking 71 hoofdstuk 8 gegevens analyseren Door middel van analyse vat je de verzamelde gegevens samen, zodat een overzichtelijk beeld van het geheel ontstaat. Richt de analyse in de eerste plaats

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder. Communicatieplan. 15 april 2013

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder. Communicatieplan. 15 april 2013 Communicatieplan 15 april 2013 1-9 15-04-2013 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 2. Communicatiedoelstellingen... 3 2.1 Algemene doelstelling... 3 3. Doelgroepen... 4 3.1. Groep A - Veel invloed, veel belang...

Nadere informatie

KFI en KPI: overeenkomsten, verschillen en raakvlakken

KFI en KPI: overeenkomsten, verschillen en raakvlakken KFI en KPI: overeenkomsten, verschillen en raakvlakken Ministerie van Financiën, Begrotingszaken Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Personeelsmanagement Rijksdienst Inhoudsopgave

Nadere informatie

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015 Bestuurlijk spoorboekje planning en control Gemeente Velsen 17 december 2014 Inleiding In de Wet dualisering gemeentebestuur zijn de posities, functies en bevoegdheden van de Raad en het College formeel

Nadere informatie

Workshop. Zicht op de resultaten van de buurtsportcoach

Workshop. Zicht op de resultaten van de buurtsportcoach Workshop Zicht op de resultaten van de buurtsportcoach Zicht op de effecten van de buurtsportcoach Geeske van Asperen, NISB Caroline van Lindert, Mulier Instituut Evelien Wijdeveld, EWorks Programma Voorstellen

Nadere informatie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie FPH Ploegmakers BV - Communicatieplan 1 Verantwoording Titel Communicatieplan Invalshoek C: Transparantie Revisie 1.0 (definitief)

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN. Opdrachtgever : Directie. Project : W999176. Opgesteld : RBe. Gecontroleerd : KVV. Vrijgegeven : EW.

COMMUNICATIEPLAN. Opdrachtgever : Directie. Project : W999176. Opgesteld : RBe. Gecontroleerd : KVV. Vrijgegeven : EW. COMMUNICATIEPLAN Opdrachtgever : Project : Opgesteld : RBe Gecontroleerd : KVV Vrijgegeven : EW Referentie : Communicatieplan.docx Versie : 1.0 Status : Definitief Datum : 24 augustus 2012 Postbus 412

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

OVERLEG EN COMMUNICATIE in het kader van het Programma Kennisverspreiding Vervoermanagement STRUCTUREN EN MEDIA

OVERLEG EN COMMUNICATIE in het kader van het Programma Kennisverspreiding Vervoermanagement STRUCTUREN EN MEDIA OVERLEG EN COMMUNICATIE in het kader van het Programma Kennisverspreiding Vervoermanagement STRUCTUREN EN MEDIA Koos Louwerse Ligtermoet + Louwerse bv Gouda, juni 2000 Verantwoording Kennisplatform Verdi

Nadere informatie

Addendum ondersteuning Kwaliteitsinstituut. bij Programma Kwaliteit van Zorg: Versnellen, verbreden, vernieuwen

Addendum ondersteuning Kwaliteitsinstituut. bij Programma Kwaliteit van Zorg: Versnellen, verbreden, vernieuwen Addendum ondersteuning Kwaliteitsinstituut bij Programma Kwaliteit van Zorg: Versnellen, verbreden, vernieuwen December 2012 1. Inleiding In de algemene programmatekst Kwaliteit van Zorg zijn drie programmalijnen

Nadere informatie

Follow up onderzoek naar minimabeleid

Follow up onderzoek naar minimabeleid Follow up onderzoek naar minimabeleid 1. Inleiding Op 20 mei 2009 is het rapport Onderzoek Minimabeleid Rekenkamercommissie Waterland verschenen. Dit rapport is in de raad van 27 oktober 2009 voor kennisgeving

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

*1475555* Mededeling. Financien. Geachte Staten,

*1475555* Mededeling. Financien. Geachte Staten, Mededeling Datum 21 maart 2013 Aan Provinciale en Gedeputeerde Staten Afdeling CC Van drs. G. de Vos Doorkiesnummer 759 Betreft Uitwerking fase 2 Doorontwikkeling begroting (SMART) Registratienummer: 1475555

Nadere informatie

Administrateur. Context. Doel. Rapporteert aan/ontvangt hiërarchische richtlijnen van: Directeur dienst Afdelingshoofd

Administrateur. Context. Doel. Rapporteert aan/ontvangt hiërarchische richtlijnen van: Directeur dienst Afdelingshoofd Administrateur Doel Realiseren van beheersmatige, adviserende en managementondersteunende administratieve werkzaamheden ten behoeve van de instelling, dan wel onderdelen daarvan, binnen vastgestelde procedures

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving Afdeling Wetgeving Staatsinrichting en Bestuur Turfmarkt

Nadere informatie

Leidraad PLAN VAN AANPAK OP WEG NAAR EEN CERTIFICEERBAAR KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM

Leidraad PLAN VAN AANPAK OP WEG NAAR EEN CERTIFICEERBAAR KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM Pagina 1 van 6 Leidraad PLAN VAN AANPAK OP WEG NAAR EEN CERTIFICEERBAAR KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM In het onderstaande is een leidraad opgenomen voor een Plan van aanpak certificeerbaar kwaliteitsmanagementsysteem.

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Koninklijke Bammens

Energiemanagement actieplan. Koninklijke Bammens Maarssen, 16 februari 2015 Auteur(s): Niels Helmond Geaccordeerd door: Simon Kragtwijk Directievertegenwoordiger Milieu / Manager Productontwikkeling C O L O F O N Het format voor dit document is opgesteld

Nadere informatie

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Met onderstaande handreiking wil OPF aangesloten ondernemingspensioenfondsen helpen bij het organiseren van de zelfevaluatie van het functioneren

Nadere informatie

De rol van de controller bij VBTB

De rol van de controller bij VBTB Drs. Yolanda van Koppen en drs. Macs Rosielle, management consultants bij CMG Public Sector BV, divisie Management Consultancy OVERHEID Doelstellingen vasthouden met behulp van het INK-managementmodel

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Managementinformatiesysteem

Managementinformatiesysteem Managementinformatiesysteem (aanvulling bij hele boek) Het opzetten van een managementinformatiesysteem Wanneer je een werkstuk moet maken, bijvoorbeeld over de houding van de Nederlanders ten opzichte

Nadere informatie

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld.

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Vragenlijst "Een tussentijdse herziening van Europa 2020 - het standpunt van de EU-regio's en -steden" Achtergrond De tussentijdse herziening

Nadere informatie

SERVICECODE AMSTERDAM

SERVICECODE AMSTERDAM SERVICECODE AMSTERDAM Inleiding Stadsdeel Zuidoost heeft de ambitie om tot de top drie van stadsdelen met de beste publieke dienstverlening van Amsterdam te horen. Aan deze ambitie wil het stadsdeel vorm

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Datum: Januari 2013 Bezoekadres Dorpsstraat 20 7683 BJ Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E

Nadere informatie

Bestuurlijke hantering onderzoeksbeoordelingen aan de UvT 2009-2015

Bestuurlijke hantering onderzoeksbeoordelingen aan de UvT 2009-2015 Bestuurlijke hantering onderzoeksbeoordelingen aan de UvT 2009-2015 In het najaar van 2007 hebben de besturen van VSNU, NWO en KNAW besloten tot aanpassing van het Standard Evaluation Protocol (SEP) 1.

Nadere informatie

Adviesgroep Informatievoorziening. Omgevingswet. Erna Roosendaal

Adviesgroep Informatievoorziening. Omgevingswet. Erna Roosendaal Adviesgroep Informatievoorziening Omgevingswet Erna Roosendaal Inhoud De Omgevingswet Impact gemeenten Governance model Omgevingsplan versus bestemmingsplan Invoeringsondersteuning Eerste resultaten impactanalyse

Nadere informatie

Rapport. CO2-prestatieladder communicatieplan 2014. projectnaam Communicatieplan 2014 referentie AKA/003

Rapport. CO2-prestatieladder communicatieplan 2014. projectnaam Communicatieplan 2014 referentie AKA/003 Rapport Aveco de Bondt CO2-prestatieladder communicatieplan 2014 bezoekadres postbus postcode telefoon telefax e-mail internet Reggesingel 2 202 7460 AE Rijssen (0)548 51 52 00 (0)548 51 85 65 rijssen@avecodebondt.nl

Nadere informatie

Datum : 28 maart 2006 Nummer PS : PS2006ZCW08 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2006MEC00285i Portefeuillehouder : Kamp

Datum : 28 maart 2006 Nummer PS : PS2006ZCW08 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2006MEC00285i Portefeuillehouder : Kamp S T A T E N V O O R S T E L Datum : 28 maart 2006 Nummer PS : PS2006ZCW08 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2006MEC00285i Portefeuillehouder : Kamp Titel : Totaalplan leefbaarheid

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Bijgevoegde documenten Onderstaand geeft u aan of alle voor de toetsing benodigde informatie is bijgevoegd.

Bijgevoegde documenten Onderstaand geeft u aan of alle voor de toetsing benodigde informatie is bijgevoegd. Checklist Contactgegevens Onderstaand vult u de contactgegevens in van de eerste én tweede contactpersoon voor wanneer er vragen zijn over het instrument(en), de aangeleverde documentatie of anderszins.

Nadere informatie

Registratienummer: RVO13.0172 Portefeuillehouder: S.C.G.M. den Dulk-Winder

Registratienummer: RVO13.0172 Portefeuillehouder: S.C.G.M. den Dulk-Winder Raadsvoorstel Registratienummer: RVO13.0172 Portefeuillehouder: S.C.G.M. den Dulk-Winder Van afdeling: Concernstaf Ter inzage gelegde stukken / bijlagen: ID13.02489 Informatieblad met toelichting op de

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

Bijgaand doe ik u de antwoorden toekomen op de vragen gesteld door de leden Jacobi en Cegerek (beiden PvdA) over waterveiligheid in het kustgebied.

Bijgaand doe ik u de antwoorden toekomen op de vragen gesteld door de leden Jacobi en Cegerek (beiden PvdA) over waterveiligheid in het kustgebied. > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Beleidsmedewerker Onderwijs

Beleidsmedewerker Onderwijs Horizon College Beleidsmedewerker Onderwijs Sector BMO Alkmaar C70) Afdeling Communicatie en Onderwijs (C&O) Contract: Vervanging wegens zwangerschapsverlof Periode: 1 mei 2015 tot 1 oktober 2015 Omvang:

Nadere informatie

Voorbeeldrapportage Evaluatiemodel Brede School

Voorbeeldrapportage Evaluatiemodel Brede School Voorbeeldrapportage Evaluatiemodel Brede School Utrecht, 2004 Oberon Inhoud voorbeeldrapportage Het evaluatiemodel is breed in opzet. Dit betekent dat er bij het presenteren van de uitkomsten keuzes gemaakt

Nadere informatie