Wat kunnen we leren van Moerdijk?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat kunnen we leren van Moerdijk?"

Transcriptie

1 Een brand zoals in januari 2011 bij chemieconcern Chemie-Pack in Moerdijk heeft enorme gevolgen. Voor de onderneming, de directie en werknemers, maar ook voor gedupeerde burgers en betrokken overheden. Dit vergt deskundige begeleiding en vaktechnische kennis. De belangrijkste lessen: Een goede voorbereiding is het halve werk! Zorg voor een up-to-date preventiebeleid, crisis-, communicatie- en continuïteitsplannen. Zorg als overheid voor een helder vergunnings- en handhavingsbeleid en reageer op klachten en handhavingverzoeken. Analyseer uw risicoprofiel en uw risicodekking. Inhoud: Inleiding 1 Doel 3 2 Probleemstelling 3 3 Vraagstelling 3 4 Antwoorden Risk Management Risk Control Crisismanagement Continuïteitsplanning Vergunningverlening en handhaving Verzekeringen Brand/opruiming Aansprakelijkheid 9

2 Inleiding 'Dit mag nooit meer gebeuren'. Een veelgehoorde uitspraak na een grote calamiteit. Dit was zo na de vuurwerkramp in Enschede, de brand in Volendam en ook de Schipholbrand. En nu Moerdijk. Maar leren we ervan en hoe brengen we dit in praktijk? Keer op keer leiden rampen tot debatten in de Tweede Kamer en in de maatschappij. Voorts treffen deze rampen direct of indirect medewerkers, inwoners, bezoekers et cetera. Burgers verzamelden zelf honderden klachten die vrijwel allemaal gingen over gebrekkige informatievoorziening. Veiligheidsregels worden aangescherpt waardoor de druk op het bedrijfsleven enorm hoog wordt. Momenteel zijn er tientallen organisaties bekend bij de overheid die de veiligheidsregels niet naleven. Tijd voor een structurele aanpak? De voorlopige raming van toegebrachte schade aan derden ligt nu al boven de veertig miljoen euro. Dit staat nog los van de (im)materiële schade en imagoschade. De oorzaak en het verloop van de brand en brandbestrijding, zijn nog onderwerp van het onderzoek. De brand heeft, evenals de maatschappelijke en politieke discussie die hierop volgde, geresulteerd in veel vragen van bedrijven en overheden over verzekeringen, risico- en crisismanagement. Ook al zijn er nog veel feiten onbekend, toch kunnen voorzichtig de eerste lessen worden geleerd. In dit document vindt u tips en adviezen die kunnen dienen als navigatie voor, tijdens en na een dergelijke calamiteit. Vervolgonderzoek in naar veiligheid risicovolle bedrijven De veiligheidssituatie bij 71 risicovolle bedrijven, zoals Chemie-Pack is mogelijk niet optimaal, zo blijkt uit de quick-scan, die de VROM-Inspectie heeft uitgevoerd. Staatssecretaris Atsma (Infrastructuur en Milieu) heeft de VROM-Inspectie inmiddels opdracht gegeven nader onderzoek te doen naar de feitelijke veiligheidssituatie bij deze bedrijven. Ook de risicovolle bedrijven waarvan nog geen informatie beschikbaar was, worden in dit vervolgonderzoek meegenomen. Gevaarlijke stoffen In 2010 hebben gemeenten en provincies toezeggingen gedaan om de vergunningen en de handhaving op orde te brengen bij bedrijven die gevaarlijke stoffen opslaan (PGS-15 bedrijven). Bij dergelijke bedrijven bleek de afgelopen jaren de naleving van de hiervoor geldende regels hardnekkig achter te blijven. De VROM-inspectie heeft onderzocht of provincies en gemeenten hun toezeggingen uit 2010 zijn nagekomen. In 2010 is de VROM-inspectie daarom bij twaalf gemeenten juridische procedures gestart. In 196 andere situaties hadden gemeenten en provincies toegezegd de vergunning of de handhaving op orde te brengen. Dat blijkt nu in zeker 73 gevallen toch niet te zijn gebeurd. De VROM-inspectie zal ook hier waar nodig juridische procedures starten. (bron: vrijdag 18 maart 2011) 2

3 1 Doel Het doel van dit adviesdocument is het in kaart brengen hoe organisaties hun risico s op grootschalige calamiteiten beter kunnen beheersen. En mocht er toch een ramp plaatsvinden, hoe kunnen organisaties daarmee omgaan. 2 Probleemstelling Keer op keer worden dezelfde fouten gemaakt en vaak zijn de burgers de gedupeerden. Bijna elke ramp begint door een menselijke fout. Hierdoor lijken organisaties en overheid niet in staat om grote calamiteiten te voorkomen, of in tijde van crisis, goed te managen. 3 Vraagstelling Bij de ramp in Moerdijk komen de volgende vraagstukken omhoog: Bedrijf Hoe verklein ik de kans op een dergelijke ramp bij mijn organisatie? Heb ik als werkgever mijn organisatie voldoende voorbereid op dergelijke calamiteiten? Ben ik aansprakelijk voor de schade die voortvloeit uit een dergelijke calamiteit? ` Hoe ben ik verzekerd? Wat staat me te wachten na een dergelijke calamiteit? Overheid Hoe kan een overheidsorgaan (gemeente, waterschap, provincie) bijdragen aan het voorkomen van een dergelijke calamiteit? Zijn de betreffende overheidsorganen voldoende voorbereid op een dergelijke ramp? Kunnen overheidsorganen de gemaakte kosten verhalen op de schadeveroorzakende partij? Kunnen overheidsorganen zich tegen dergelijke calamiteiten verzekeren en hoe? Kan een overheidsorgaan aansprakelijk gesteld worden als gevolg van nalatigheid, gebrekkige vergunningverlening of handhaving? In dit document wordt ingegaan op essentiële aspecten die verband houden met grote calamiteiten zoals eerder zijn genoemd. Ook antwoorden op de bovenstaande vragen komen uitgebreid aan bod. 4 Antwoorden De antwoorden bestaan uit een aantal deeloplossingen. Veel van de oplossingen moeten worden aangepast aan de organisatie om tot een passend resultaat te komen. Deskundige ondersteuning is daarbij van wezenlijk belang. Wereldwijde kennis en ervaring zijn beschikbaar en helpen bij het vinden van de juiste antwoorden. 3

4 4.1 Risk Management Risk Control Zoals het Oudhollandse spreekwoord luidt: voorkomen is beter dan genezen. Het doelbewust anticiperen op risicofactoren is een onderdeel van het preventiebeleid. Kernpunten van een goed preventiebeleid zijn: Beheersing en het terugbrengen van de risico's en de totale risicokosten (Risk Control). Het onderhouden en verbeteren van de verzekerbaarheid. Afhankelijk van de specifieke risicofactoren van de organisatie of van actuele situaties, zijn bij goed preventiebeleid een aantal maatregelen cruciaal. Begeleiding en advies bij bestaande risico's zoals materiële schade, bedrijfsstilstand, vervolgschade, milieuschade en nieuwbouw. Het tijdig toepassen van Risk Control voorkomt preventie-eisen achteraf en de daarmee gepaard gaande kosten. Een tijdige evaluatie van eisen leiden tot meer kostefficiënte preventiemaatregelen. Om verrassingen te voorkomen is afstemming in een vroeg stadium met belanghebbende partijen noodzakelijk. Het verkrijgen van een vroegtijdig inzicht in de risico's en het toepassen van preventiemaatregelen zal ook de verzekerbaarheid vergroten met vaak een betere dekking en gunstigere premie. Voor een onderneming is het van groot belang het risicopreventiebeleid te definiëren en vast te leggen in een interne richtlijn. Op basis hiervan kunnen er uniforme bedrijfsinspecties plaatsvinden en, waar nodig, verbeteringen worden doorgevoerd. Een systematisch onderzoek naar de basisoorzaken van schade(s), kan een essentiële bijdrage leveren aan het terugbrengen van schadeclaims in aantal en hoogte van bedrag. Dit onderzoek is bij uitstek het middel om direct invloed uit te oefenen op de vermindering en beheersing van risicokosten. In de praktijk blijkt dat 50% van alle preventieadviezen van organisatorische aard zijn die doorgaans weinig of geen investering vergen. Eventuele aanpassingen achteraf vallen meestal duurder uit. Laat de organisatie doorlichten (nulmeting) door een deskundige door middel van een zogenoemde quickscan. Laat nieuw-/ verbouwplannen toetsen door een preventieadviseur. Deze zal vooral ook adviezen kunnen geven die bijdragen aan het beperken of voorkomen van materiële schade Voer een consequent zelfinspectieprogramma. Met behulp van een checklist zijn organisaties in staat om door de ogen van een preventieadviseur de belangrijkste (brand)veiligheidsaspecten te toetsen. Een goed beleid ten aanzien van de (brand)veiligheid heeft de meeste kans van slagen indien dit wordt gedragen door de directie of de Raad van Bestuur. 4

5 4.1.2 Crisismanagement Tijdens een calamiteit Het is belangrijk dat een brand zoals in Moerdijk snel wordt gedetecteerd. Na detectie is de eerste actie aan de bedrijfsbrandweer. Mocht een organisatie niet over een bedrijfsbrandweer beschikken, dan is men afhankelijk van lokaal beschikbare hulpdiensten. Een goed functionerende bedrijfshulpverlening is tevens cruciaal evenals een snelle alarmering van hulpdiensten. Vervolgens is het zaak dat de brandweer de exacte locatie kent en weet welke situatie zij aantreffen. Welke chemicaliën liggen waar en hoe kan welk deel van het bedrijf het beste worden bereikt? Dit moet vastgelegd zijn in aanvalsplannen, noodplannen en/of calamiteitenplannen. Soms is er een zogenaamd rampenbestrijdingsplan aanwezig dat opgesteld is in samenwerking met de organisatie, de gemeente en hulpdiensten. Zaak is dat bedrijfsspecialisten en de brandweer zo snel mogelijk contact hebben over de situatie, de risico's kennen, de exacte locatie weten, de blustactiek hebben bepaald, het benodigde materieel klaar hebben en de benodigde capaciteit beschikbaar hebben. Het is verstandig om ook binnen een bedrijf een crisisteam te vormen. Dit team neemt bij calamiteiten de belangrijkste beslissingen over: De benodigde zorg voor eventuele slachtoffers in overleg met de hulpdiensten. Het wel of niet sluiten van het bedrijf. Het informeren van medewerkers (ook op eventuele andere locaties). De wijze van communicatie met media maar ook met klanten en leveranciers. Het eventueel verplaatsen van ontbrekende productie en/of andere werkzaamheden naar geschikte locaties. In de meest gunstige situatie is er al een crisisteam samengesteld. Bij het samenstellen van een team kunnen de volgende vragen worden gesteld: Wie zijn er onderdeel van het team? Wat is er nodig om het team te vormen? Wat is de onderlinge rolverdeling? Hoe kunnen ze worden bereikt in geval van nood? Overheidsorganen Voor overheidsorganen zoals bijvoorbeeld waterschappen en gemeenten geldt dat zij ook 'opschalen' en crisisteams opzetten. Hierbij kan het gaan om coördinatie op locatie, in een zogenoemd 'Commando Plaats Incident' (CoPI), om afstemming op afstand die is gericht op effectbestrijding en op het ondersteuning van het CoPI (in een operationeel team) en het strategisch afstemmen binnen het beleidsteam onder leiding van de verantwoordelijke burgemeester. Indien er meerdere gemeenten bij de crisis betrokken zijn, kan er ook een regionaal beleidsteam worden opgesteld. De werelden van bedrijven en overheden moeten bij elkaar komen en samenwerken. Dit kan betekenen dat experts van het bedrijf zitting nemen in de crisisteams zoals Commando Plaats Incident (CoPI), Regionaal Operationeel Team (ROT) of Beleidsteam (BT), op verzoek van de betrokken overheden. 5

6 Nafase In de vaak lange fase na de directe brandbestrijding zijn er tal van onderwerpen die aandacht behoeven. De onderwerpen zijn afhankelijk van de specifieke situatie: zijn er gewonden? Zijn er gedeeltes van het bedrijf nog in tact? Zijn er hoge concentraties gevaarlijke stoffen vrijgekomen (hoeveel wellicht)? Hoe intensief was de media-aandacht? Zijn er internationale klanten of leveranciers bij betrokken? De ervaring leert dat het veelal gaat om een combinatie van meerdere onderwerpen. Wat staat ons nog te wachten? Na een calamiteit dient er direct een diagnose te worden gesteld van de benodigde acties in de nafase, waarbij de bovenstaande onderwerpen kunnen worden meegenomen. Per onderwerp moet de relevantie en prioriteit worden vastgesteld. Zo ja, welke partijen zijn hierbij betrokken. Wat is de taak van het bedrijf en wat zijn andermans taken zoals van de politie, de gemeente(n), waterschap(pen), et cetera? In een plan van aanpak kan het bedrijf de benodigde activiteiten hieromtrent vastleggen. Dit helpt om snel orde in de chaos te creëren en gericht te werken aan het vaststellen en beperken van de schade. Bereid zo goed mogelijk voor op een calamiteit middels adequate crisisplannen. Zorg voor een crisisteam dat weet wat er gedaan moet worden, ook in de nafase Continuïteitsplanning Een calamiteit kan langdurige bedrijfsstilstand als gevolg hebben. Zowel voor de direct getroffen organisatie als voor de omliggende bedrijven. Het herstarten van de organisatieactiviteiten op de getroffen locatie zal waarschijnlijk meer dan een jaar in beslag nemen. Tenminste, als er al sprake is van een herstart. Uit onderzoek blijkt dat veel bedrijven die zich vooraf niet goed hebben voorbereid op een calamiteit, niet in staat om nog te herstellen en uiteindelijk failliet gaan. Het is dan ook voor elke organisatie raadzaam om een continuïteitsplan te hebben. Voorafgaand een continuïteitsplan wordt een gedegen analyse van de risico's en kwetsbaarheden van een bedrijf in kaart gebracht. Het plan kan als navigatie fungeren om tijdens een calamiteit de activiteiten te continueren. Een ander onderdeel van het continuïteitsplan is een actieve en eerlijke communicatie met alle belangrijke partijen. Hierdoor weten ook de klanten en de leveranciers wat ze kunnen verwachten. Betrek de continuïteitsplanning niet alleen op het eigen bedrijfsterrein, maar zie ook de risico's en gevaren in de omgeving. Dit kan door eigen waarneming, maar ook door navraag te doen bij de bedrijven of overheden. Zoek in de voorbereiding zoveel mogelijk samenwerking met naburige bedrijven. Er is op het industrieterrein een gemeenschappelijk belang. Ontwikkel een duidelijke uitwijkstrategie bij het wegvallen van een belangrijke (productie)locatie. De strategie zorgt ervoor dat de activiteiten kunnen doorgaan op een minimaal acceptabel niveau. Ontwikkel een duidelijke herstelstrategie die ervoor zorgt dat de activiteiten weer zo snel mogelijk op het oude niveau worden hersteld. Test alle voorzorgsplannen regelmatig en met wisselende scenario's om zeker te zijn dat ze praktisch toepasbaar en actueel blijven. 6

7 4.1.4 Vergunningverlening en handhaving Vergunningverlening- en handhaving Het proces van vergunningverlening, toezicht en handhaving is bedoeld om de veiligheid te bevorderen. Door naleving van wet- en regelgeving wordt gewerkt aan het voorkomen van calamiteiten en aan het voorbereiden hierop. Wetten en regels over goede verpakkingen en juiste brandwerende maatregelen, zijn hier voorbeelden van. Dit kan door organisaties worden beleefd als vooral een administratieve last en 'regeldruk'. Overheden proberen de druk te verlagen door middel van onder meer gezamenlijke inspecties in plaats van afzonderlijke inspecties die de organisatie veel kosten. Een goede veiligheidscultuur maakt dat risico's, fouten en incidenten actief intern worden gemeld en direct worden besproken. Om dit te bevorderen kunnen meldingen bijvoorbeeld worden beloond en veilig werken actief worden uitgedragen, ook of juist - door het management. Gemeenten, provincies en waterschappen staan in de sfeer van de vergunningverlening en handhaving bloot aan behoorlijke aansprakelijkheidsrisico s. Globaal gezien is er sprake van aansprakelijkheid van deze overheidsorganen (onrechtmatig handelen) als gevolg van fouten in de inhoud van de vergunning of de procedure tot vergunningverlening. Tot een benadeelde partij kunnen zowel de vergunninghouder als andere belanghebbenden (bijvoorbeeld getroffen derden) gerekend worden. De jurisprudentie over vergunningverlening en handhaving van de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State en de Hoge Raad laat zien dat een vernietigde vergunning per definitie als onrechtmatig handelen van de gemeente wordt aangemerkt. De reden van de vernietiging doet in beginsel niet ter zake en daarom is er in principe sprake van een risicoaansprakelijkheid. Uit jurisprudentie blijkt tevens dat de schade die is ontstaan in de periode waarin de vergunning nog niet onherroepelijk was, voor eigen risico van de vergunninghouder is. Aangezien tot in hoger beroep geprocedeerd kan worden, verstrijkt er al snel drie jaar voordat een vergunning onherroepelijk wordt. Alle investeringen en kosten van de vergunninghouder blijven in deze periode voor rekening van de vergunninghouder. Volgens de Hoge Raad ligt dit anders wanneer de vergunninghouder uit gedragingen van de gemeente mocht afleiden dat de gemeente aansprakelijkheid aanvaardt. Er is een tendens om vrij snel dergelijke gedraging aan te nemen. Ook het niet of gebrekkig handhaven kan leiden tot toegewezen aansprakelijkheidsclaims jegens een overheidsinstelling. In dit kader heeft het Gerechtshof in Den Haag in 2010 een uitspraak gedaan betreffende een schadeclaim van omwonenden die schade hebben geleden door de vuurwerkramp in Enschede. Deze uitspraak heeft uiteindelijk niet geleid tot een toegewezen aansprakelijkheidsclaim ook omdat de toezichthouder (in dit geval de gemeente Enschede) een grote mate van beleidsvrijheid heeft en de rechter slechts marginaal toetst. Uit de uitspraak blijkt echter dat het in ieder geval van groot belang is dat een overheidsinstelling adequaat reageert als er sprake is van handhavingsverzoeken van benadeelden derden (in het geval van de vuurwerkramp was er geen sprake van handhavingsverzoeken). Na een calamiteit is het noodzakelijk om snel zicht te krijgen op de vergunningverlening en de bijbehorende toezicht- en handhavingsacties. In onderzoeken die onvermijdelijk zullen volgen, gaan er dergelijke reconstructies ook plaatsvinden. Organisaties kunnen zelf een reconstructie maken zodat men weet wat er te wachten staat. Voor overheden 7 White Paper

8 geldt dat een dergelijke reconstructie in een vroeg stadium inzicht geeft in de mogelijke politiekbestuurlijke consequenties. Ook leidt dit tot snelle eventuele verbeteracties in trajecten bij andere bedrijven die een vergelijkbaar risico vormen. Stel een helder vergunningen- en handhavingsbeleid op. Stel duidelijke prioriteiten met betrekking tot handhaving. Stel toetsing- en toezichtprotocollen op die voldoen aan geldende wet- en regelgeving en aan best practices. Reageer adequaat op klachten of handhavingsverzoeken van belanghebbenden. 4.2 Verzekeringen Brand/ opruiming Bedrijfsactiviteiten kunnen volledig stil komen te liggen. Dit betekent geen omzet en werknemers die werkeloos thuis zitten. Hoe snel kan een onderneming herstarten met haar activiteiten. Op welke wijze kan en mag er weer herbouwd worden? Dit heeft enorme financiële gevolgen voor het bedrijf. Een adequate brand- en bedrijfsschadeverzekering kan deze gevolgen zoveel mogelijk of zelfs geheel wegnemen. De materiele schade van de opstal en inventaris worden vaak afgewikkeld op basis van de (getaxeerde) herbouw-, vervangings- of nieuwwaarde. De bedrijfsschade is lastiger te becijferen vanwege de soms complexe factoren die daarbij een rol spelen. Een vooraf opgestelde bedrijfsschade-analyse kan deze inzichtelijk maken. Opruimingskosten De ervaring leert dat bij een grote brand de opruimingskosten (van onder andere het bluswater) één van de grootste schadecomponenten is. Op brandverzekeringen zijn in de regel alleen opruimingskosten verzekerd van de eigen verzekerde zaken. Opruimingskosten van zaken die aan een derde toebehoren en van een ander lokatie afkomstig, zijn in de regel niet gedekt. Om opruimingskosten te verzekeren voor zaken die aan derden toebehoren, bestaat de mogelijkheid tot het afsluiten van een Milieu Schade Verzekering of een speciale verzekering voor 'opruimingskosten gevaarlijke stoffen'. Dit laatste is alleen van toepassing voor gemeenten. Ook overheidsinstellingen ondervinden de gevolgen van grote calamiteiten In Moerdijk schat het waterschap Brabantse Delta de kosten op 11 tot 16 miljoen euro en het havenschap heeft haar kosten becijferd op 3 tot 5 miljoen euro. Voor deze kosten kunnen partijen altijd aansprakelijk gesteld worden, maar of de kosten ook verhaald kunnen worden blijft natuurlijk de vraag. Ter dekking van dit financiële risico bestaat er voor gemeenten een 'Verzekering Opruiming Verontreinigde Stoffen'. 8

9 Materiele schade verzekeren op basis van actuele taxatie. Bedrijfsschadedekking op basis van een grondige bedrijfsschadeanalyse met behulp van een deskundige. Breng opruimingskosten volledig in beeld en regel zonnodig een aanvullende dekking Aansprakelijkheid Organisaties kunnen door veel betrokken partijen aansprakelijk worden gesteld en ze zullen de geleden schade op deze onderneming willen verhalen of zelfs beslag leggen op de financiële middelen of verzekeringsuitkeringen. Voordat het tot een aansprakelijkstelling komt, zal er enige vorm van verwijtbaarheid van de zijde van de organisatie aangetoond moeten worden. Indien aansprakelijkheid is aangetoond kan de organisatie mogelijk verantwoordelijk worden gehouden voor de volgende schades: Milieuschade (emissies naar grond, water of lucht). Letselschade van eigen medewerkers en derden (zoals onderaannemers en omwonenden). Materiele en bedrijfsschade van de omliggende bedrijven. Materiele en bedrijfsschade van klanten (voorzover dit niet is uitgesloten in contracten). Vermogensschade derden door afsluiting van (vaar)wegen. Juridische kosten. In tegenstelling tot de meeste andere verzekeringsvormen dient een aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven rechtstreeks ter bescherming van het vermogen en de continuïteit van de onderneming. Afhankelijk van de polisvoorwaarden zijn dergelijke schades geheel of gedeeltelijk gedekt op uw aansprakelijkheidsverzekering. Om te toetsen of uw aansprakelijkheidsverzekering zowel met betrekking tot de inhoud als ook de hoogte van de verzekerde limiet toereikend is, kan de verzekering het beste in samenwerking met een deskundige adviseur worden opgesteld. Maak aansprakelijkheidsrisico's inzichtelijk. Stel samen met een deskundige adviseur maximale schadescenario's op. Toets zowel de inhoud van de dekking als ook de verzekerde limieten aan het aansprakelijkheidsprofiel. 9

10 Milieuaansprakelijkheid Milieuschade is een van de belangrijkste schadecomponenten bij een calamiteit zoals in Moerdijk. De milieuschade bestaat uit een aantal onderdelen: De schade aan het eigen terrein als gevolg van stoffen die tijdens de brand in de bodem terecht zijn gekomen. De schade aan de directe omgeving als gevolg van het wegstromen van stoffen naar naastgelegen percelen. Denk daarbij aan de kosten van het afgraven, vervoer en verwerking van verontreinigde grond. De schade aan de gebieden die zijn verontreinigd via de lucht door bijvoorbeeld roetdeeltjes et cetera. Denk daarbij aan groenten die verontreinigd zijn. Onderzoekskosten ter vaststelling van de schade. Kosten voor rechtsbijstand. Duidelijk is dat de Aansprakelijkheidsverzekering voor Bedrijven (AVB) slechts een zeer beperkte milieudekking heeft. Tevens dient er een goede aansluiting te zijn met de opruimingskosten die op de brandverzekering gedekt zijn. Onderzoek hoe milieuschade verzekerd is en/ of aanvullende dekking gewenst is. Aansprakelijkheid van bestuurders en/of commissarissen Bij omvangrijke calamiteiten kunnen bestuurders en/ of commissarissen ook persoonlijk aansprakelijk gesteld worden (bijvoorbeeld in geval van een faillissement, aanspraken voor aantasting van het milieu, et cetera). Als de limiet van de aansprakelijkheidsverzekering is uitgeput door een calamiteit, zal men ook sneller de bestuurders en/of commissarissen persoonlijk aanspreken. In Nederland is de hoofdregel dat degene die namens de vennootschap handelt niet aansprakelijk is voor de daardoor ontstane verplichtingen van de vennootschap. Op deze hoofdregel zijn ook uitzonderingen. Kennisneming van deze uitzonderingen is van belang. De bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering geeft dekking voor de persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen als gevolg van onjuiste handelingen. Daarmee wordt het privé-vermogen beschermd. Ook aansprakelijkheidsclaims richting bestuurders en/of commissarissen gaan gepaard met hoge verweerskosten. Belangrijk om te weten is dat deze verweerskosten standaard onderdeel vormen van een aansprakelijkheidsverzekering voor bestuurders en/of commissarissen. Bescherm het privévermogen van de directie en/of commissarissen door een aansprakelijkheidsverzekering voor bestuurders en commissarissen. Stel in overleg met een deskundige een adequaat verzekerd bedrag vast. Door het hebben van een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering, verzekerd men zich ook van een dekking van verweerskosten. 10

11 Peter Hartman is Director Liability & Financial Lines Department. Peter heeft een ruime kennis en ervaring op het terrein van bedrijfs-, beroeps- en bestuurdersaansprakelijkheidsrisico's. Naast zijn leidinggevende activiteiten is hij ook veel betrokken bij innovatieprojecten inzake aansprakelijkheidsprodukten en diensten. Jolande Waterschoot is Managing Consultant bij Aon Global Risk Consulting. Jolande is in haar rol als managing consultant verantwoordelijk voor de ontwikkeling van 'liability risk management' binnen AGRC. Jolande is gespecialiseerd in het uitvoeren van aansprakelijkheidsonderzoeken, zowel algemeen als gericht op specifieke aspecten, zoals bijvoorbeeld kwantificering van risico's (liability risk quantification). Zij heeft ruime ervaring in diverse bedrijfssectoren alsmede met organisaties binnen de publieke sector. Marco Zannoni is Manager Onderzoek & van het COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement, een onderdeel van Aon Nederland. Marco heeft ruime ervaring met incidentevaluaties, crisisadvies en ondersteuning in de nafase. Marco schreef het handboek En nu? vol met tips voor het managen van de nafase van incidenten en crisis voor bedrijven en overheden. Contact Voor meer informatie over de inhoud van deze whitepaper en de oplossingen die Aon kan bieden, kunt u contact opnemen met: Peter Hartman T of E Jolande Waterschoot T of E Marco Zannoni T of E 11

12 Over Aon Aon Nederland, toonaangevend adviseur in risicomanagement, employee benefits en verzekeringen, draagt bij aan het realiseren van de ambities van zijn cliënten. In Nederland heeft Aon 11 kantoren met medewerkers. Het bedrijf maakt deel uit van Aon Corporation, Chicago, USA. Het wereldwijde Aon-netwerk omvat circa 500 kantoren in meer dan 120 landen en telt ruim medewerkers. Hiermee is Aon een van de grotere financiële dienstverleners ter wereld. Aon Corporation is gespecialiseerd in financiële en verzekeringsdienstverlening en staat genoteerd aan de effectenbeurs van New York (NYSE:AON). Meer informatie: Aon Groep Nederland bv Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Aon Groep Nederland bv aa

Krijg grip op verzuim

Krijg grip op verzuim Aon Hewitt Krijg grip op verzuim Aon verzuimadvies Risk. Reinsurance. Human Resources. Krijg grip op verzuim Er zijn verschillende redenen waarom het belangrijk is dat u uw verzuimproces goed heeft ingericht.

Nadere informatie

Medische Aansprakelijkheid

Medische Aansprakelijkheid Medische Aansprakelijkheid Ziekenhuizen zijn jarenlang geconfronteerd met zeer beperkte Om dit mogelijk te maken introduceert Aon Medische Aansprakelijkheid mogelijkheden om medische aansprakelijkheidsrisico

Nadere informatie

Krijg grip op verzuim

Krijg grip op verzuim Aon Risk Solutions Health & Benefits Corporate Wellness Krijg grip op verzuim Aon verzuimadvies Risk. Reinsurance. Human Resources. Krijg grip op verzuim Er zijn verschillende redenen waarom het belangrijk

Nadere informatie

Krijg grip op verzuim

Krijg grip op verzuim Aon Hewitt Krijg grip op verzuim Risk. Reinsurance. Human Resources. Krijg grip op verzuim Er zijn verschillende redenen waarom het belangrijk is dat u uw verzuimproces goed heeft ingericht. Wanneer u

Nadere informatie

Dienstverlening COT. Crisisservice 24/7. COT, Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement, 2011

Dienstverlening COT. Crisisservice 24/7. COT, Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement, 2011 Dienstverlening COT Crisisservice 24/7 COT, Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement, 2011 Visie op crisismanagement >> Het continu veranderende risicolandschap, de toenemende druk van stakeholders,

Nadere informatie

Bestek 11-35-WN Constructie All Risks Verzekering. Aanleg complexe infrastructuur rondom Leeuwarden. Ten behoeve van Provinsje Fryslân

Bestek 11-35-WN Constructie All Risks Verzekering. Aanleg complexe infrastructuur rondom Leeuwarden. Ten behoeve van Provinsje Fryslân Nota van Inlichtingen Bestek 11-35-WN Constructie All Risks Verzekering Aanleg complexe infrastructuur rondom Leeuwarden Ten behoeve van Provinsje Fryslân Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 INLEIDING...

Nadere informatie

notitie failliet is. pag. 1 van 3 1 De Thema - uitgave van 6 april van dit jaar - afkomstig van de Besturenraad - ging over de

notitie failliet is. pag. 1 van 3 1 De Thema - uitgave van 6 april van dit jaar - afkomstig van de Besturenraad - ging over de notitie aan Adviescommissie Passend Onderwijs van Daisy Althuizen datum 25 november 2013 kenmerk DocOMO-27653/DA/DA betreft Verzekeren bestuurdersaansprakelijkheid SWV Passend Onderwijs Samenvatting Het

Nadere informatie

Ik ben Eigenrisicodrager en nu?

Ik ben Eigenrisicodrager en nu? Ik ben Eigenrisicodrager en nu? Wanneer u dit leest heeft u ervoor gekozen om eigenrisicodrager te worden voor de WGA. Waarschijnlijk is dit een overwogen keuze geweest waarbij u zich ook heeft laten informeren

Nadere informatie

NATIONALE VAN 1903. Nationale van 1903: benut de voordelen van het collectief

NATIONALE VAN 1903. Nationale van 1903: benut de voordelen van het collectief NATIONALE VAN 1903 Nationale van 1903: benut de voordelen van het collectief Nationale van 1903: benut de voordelen van het collectief Nationale van 1903 Coöperatieve U.A., en haar rechtsvoorgangers, biedt

Nadere informatie

Meest gestelde vragen

Meest gestelde vragen Meest gestelde vragen Vrijwilligerspolis Aon Risk Solutions Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1 Welke verzekeringen zijn van toepassing?... 1 2 Wie zijn verzekerd en wat is een vrijwilliger?... 1 3 Samenloop

Nadere informatie

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3)

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Versie 1.0 11 november 2014 Voorwoord Zorginstellingen zijn vanuit

Nadere informatie

Position paper 'Milieuschade voorkomen is beter dan genezen'

Position paper 'Milieuschade voorkomen is beter dan genezen' Juli 2014 Position paper Position paper 'Milieuschade voorkomen is beter dan genezen' In 2004 werd de Europese richtlijn Environmental Liability Directive (ELD) ingevoerd, die nieuwe verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Grip op uw bedrijfscontinuïteit

Grip op uw bedrijfscontinuïteit Grip op uw bedrijfscontinuïteit Hoe omgaan met risico s 1 Grip op uw bedrijfsdoelstellingen: risicomanagement Ondernemen is risico s nemen. Maar bedrijfsrisico s mogen ondernemen niet in de weg staan.

Nadere informatie

Goed risicomanagement voor optimale zorg

Goed risicomanagement voor optimale zorg Goed risicomanagement voor optimale zorg Goed risicomanagement voor optimale zorg Marktwerking, grote investeringstrajecten, kritische zorgverzekeraars en mondige consumenten maken de dagelijkse zorgpraktijk

Nadere informatie

SYMPOSIUM ONDERWIJS EN CRISIS

SYMPOSIUM ONDERWIJS EN CRISIS SYMPOSIUM ONDERWIJS EN CRISIS Paul Geurts Bestuursadviseur openbare orde en veiligheid gemeente Tilburg Niko van den Hout Coördinator BHV & crisismanagement Onderwijsgroep Tilburg Fysieke calamiteiten

Nadere informatie

Aon Risk Solutions Health & Benefits Corporate Wellness. WGA-hiaatverzekering. voor extra inkomenszekerheid. Risk. Reinsurance. Human Resources.

Aon Risk Solutions Health & Benefits Corporate Wellness. WGA-hiaatverzekering. voor extra inkomenszekerheid. Risk. Reinsurance. Human Resources. Aon Risk Solutions Health & Benefits Corporate Wellness WGA-hiaatverzekering voor extra inkomenszekerheid Risk. Reinsurance. Human Resources. Corporate Wellness Werknemers zijn cruciaal voor uw continuïteit

Nadere informatie

4. Aansprakelijkheid goed

4. Aansprakelijkheid goed 4. Aansprakelijkheid goed afgedekt 4. Aansprakelijkheid goed afgedekt 4.1. WAAR GEHAKT WORDT, VALLEN SPAANDERS De aansprakelijkheidsverzekering is waarschijnlijk een van de meest belangrijke verzekeringen

Nadere informatie

Teams algemeen Voortgang aanbevelingen/acties komend uit de Memo Leermomenten Moerdijk VRZ

Teams algemeen Voortgang aanbevelingen/acties komend uit de Memo Leermomenten Moerdijk VRZ 12-dec-11 Brw Leerarena Veiligheid personeel: Leidinggevenden dienen te zorgen voor persoonlijke bewustwording van de eigen veiligheid en gezondheid bij ingezet personeel en het toezien op naleving van

Nadere informatie

Inkomensverzekeringen

Inkomensverzekeringen Aon Risk Solutions Health & Benefits Corporate Wellness Inkomensverzekeringen De oplossing voor inkomstenterugval van uw werknemers Risk. Reinsurance. Human Resources. Corporate Wellness Werknemers zijn

Nadere informatie

Cyberrisicomanagement

Cyberrisicomanagement Aon Risk Solutions Cyberrisicomanagement Investeren in veiligheid en continuïteit Risk. Reinsurance. Human Resources. Cyber Risk Practice Group Aon helpt bij het inventariseren van uw cyberrisico s en

Nadere informatie

Cyberrisicomanagement

Cyberrisicomanagement Aon Risk Solutions Cyberrisicomanagement Investeren in veiligheid en continuïteit Risk. Reinsurance. Human Resources. Aon adviseert al meer dan tien jaar op het gebied van cyberrisico s Automatisering,

Nadere informatie

Service Informatie Aon Risk Solutions

Service Informatie Aon Risk Solutions Service informatie Service Informatie Aon Risk Solutions Deze informatie begeleidt de verzekering van uw particuliere kunstverzameling. Geachte cliënt, Wij vinden het belangrijk dat u goed geïnformeerd

Nadere informatie

Workshop: Risicobeheersing met leveringsvoorwaarden

Workshop: Risicobeheersing met leveringsvoorwaarden Workshop: Risicobeheersing met leveringsvoorwaarden Aansprakelijkheidsverzekeringen voor bedrijven (AVB) Voor bedrijven speelt het risico van contractuele aansprakelijkheid een grote rol. Bedrijven hebben

Nadere informatie

In the hot seat. NIBHV Ede 24 november 2015. de crisis samen de baas

In the hot seat. NIBHV Ede 24 november 2015. de crisis samen de baas In the hot seat NIBHV Ede 24 november 2015 de crisis samen de baas Programma: Inleiding workshop Film: Samenwerking tijdens een GRIP incident Sitting in the hot seat: CoPI Even voorstellen Ymko Attema

Nadere informatie

Balieplus Ziekteverzuimverzekeringen marktverkenning en rapportage t.b.v. mantelcontract 2012 Najaar 2011 Aon Hewitt Consulting Corporate Wellness

Balieplus Ziekteverzuimverzekeringen marktverkenning en rapportage t.b.v. mantelcontract 2012 Najaar 2011 Aon Hewitt Consulting Corporate Wellness Balieplus Ziekteverzuimverzekeringen marktverkenning en rapportage t.b.v. mantelcontract 2012 Najaar 2011 Aon Hewitt Consulting Corporate Wellness Inhoudsopgave 1 Algemeen... 1 2 Conclusie en Advies...

Nadere informatie

Risico- en Crisismanagement in de voedingstuinbouw. 25 september 2014 Nicolette Quaedvlieg

Risico- en Crisismanagement in de voedingstuinbouw. 25 september 2014 Nicolette Quaedvlieg Risico- en Crisismanagement in de voedingstuinbouw 25 september 2014 Nicolette Quaedvlieg Van crisiscommunicatie naar crisismanagement Lessen geleerd uit o.a. de crisis rond Moerdijkbrand en EHEC in 2011.

Nadere informatie

Verslag workshop I 'stappenplan'

Verslag workshop I 'stappenplan' Verslag workshop I 'stappenplan' Inhoudsopgave Stappenplan 'Leren van incidenten'...1 Stap 1: Erken het belang van een professionele omgang met incidenten op school....1 Stap 2: Het voorkomen van incidenten...1

Nadere informatie

Bijlage 2 Beveiligingsplan. Informatiebeveiliging

Bijlage 2 Beveiligingsplan. Informatiebeveiliging Bijlage 2 Beveiligingsplan Informatiebeveiliging De verantwoordelijkheid voor informatiebeveiliging ligt bij het dagelijks bestuur. In de DB-vergadering van 31 augustus 2015 is stilgestaan bij een aantal

Nadere informatie

Bouwpakket Agrarisch. Bouw aan uw toekomst. informatie voor de ondernemer

Bouwpakket Agrarisch. Bouw aan uw toekomst. informatie voor de ondernemer Bouwpakket Agrarisch Bouw aan uw toekomst informatie voor de ondernemer Bouw aan uw toekomst met het Bouwpakket Agrarisch U hebt investeringsplannen voor het bouwen van een nieuwe stal of een bedrijfsgebouw.

Nadere informatie

Veiligheids- en crisismanagement in de zorg: 3 ontwikkelingen op strategisch niveau Marco Zannoni mei 2014

Veiligheids- en crisismanagement in de zorg: 3 ontwikkelingen op strategisch niveau Marco Zannoni mei 2014 Veiligheids- en crisismanagement in de zorg: 3 ontwikkelingen op strategisch niveau Marco Zannoni mei 2014 COT: 25 jaar ervaring in oefeningen, onderzoek en advies 1 Artikelen 2 Crisis = impact Ontwikkeling

Nadere informatie

Inkomensverzekeringen

Inkomensverzekeringen Aon Hewitt Inkomensverzekeringen De oplossing voor inkomstenterugval van uw werknemers Risk. Reinsurance. Human Resources. Inkomensverzekeringen Werknemers zijn cruciaal voor de continuïteit en winstgevendheid

Nadere informatie

Aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu De heer J.J. Atsma Postbus 20901 2500 EX DEN HAAG

Aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu De heer J.J. Atsma Postbus 20901 2500 EX DEN HAAG Aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu De heer J.J. Atsma Postbus 20901 2500 EX DEN HAAG Utrecht, 6 september 2011 Betreft: Risicovermindering risicovolle bedrijven Onze referentie:mro/idu/110830.149

Nadere informatie

Communicatie: functies & uitdagingen. Expertmeeting Veiligheidsberaad 13 februari 2014

Communicatie: functies & uitdagingen. Expertmeeting Veiligheidsberaad 13 februari 2014 Communicatie: functies & uitdagingen Expertmeeting Veiligheidsberaad 13 februari 2014 Vraag: wie is verantwoordelijk voor de crisiscommunicatie? Scenario: oproep demonstratie op internet Er circuleert

Nadere informatie

Crisismanagement Groningen. Basismodule

Crisismanagement Groningen. Basismodule Crisismanagement Groningen Basismodule Doel van de module Kennismaken met crisismanagement Groningen Inzicht krijgen in rollen en taken Beeld krijgen bij samenwerken in de crisis-organisatie Programma

Nadere informatie

Productwijzer Motorrijtuigenverzekering (WAM-verzekering)

Productwijzer Motorrijtuigenverzekering (WAM-verzekering) Productwijzer Motorrijtuigenverzekering (WAM-verzekering) Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de motorrijtuigenverzekering. Welke risico s dekt deze

Nadere informatie

STABU & Aon. Agenda. Aon. Aon in Nederland. Aon

STABU & Aon. Agenda. Aon. Aon in Nederland. Aon STABU & Aon Agenda Aon Besteksparagraaf & brochure Samenhang verzekering en contract Verschillen Type verzekeringen Hoe (niet) te handelen Vragen Bouw 7 juni 2011 Caroline Vial Sr. Broker Ruben de Bruin

Nadere informatie

Bestuurlijke keuzes en brandveiligheid: wat is veilig (genoeg)? Marco Zannoni NIBHV congres, 10 november 2014

Bestuurlijke keuzes en brandveiligheid: wat is veilig (genoeg)? Marco Zannoni NIBHV congres, 10 november 2014 Bestuurlijke keuzes en brandveiligheid: wat is veilig (genoeg)? Marco Zannoni NIBHV congres, 10 november 2014 COT: 25 jaar ervaring in oefeningen, onderzoek en advies 1 Ontwikkelingen Van regelgestuurd

Nadere informatie

ArtsenPraktijkPakket!

ArtsenPraktijkPakket! ArtsenPraktijkPakket! Financieel specialist voor artsen Maatwerk voor medici Maatwerk voor medici De volgende verzekeringen kunt u opnemen in het ArtsenPraktijkPakket: Uw pand en inventaris Inventaris

Nadere informatie

Beleid BASIS-CALAMITEITENPLAN...

Beleid BASIS-CALAMITEITENPLAN... Beleid BASIS-CALAMITEITENPLAN... Tel : Route: - Ter advisering besproken in de OR dd : -- - Ter advisering besproken in de CCR dd : -- - Ter advisering besproken in het MT dd : -- - Vastgesteld door RvB

Nadere informatie

Toenemende aandacht voor toezicht niet-oob accountantskantoren

Toenemende aandacht voor toezicht niet-oob accountantskantoren Toenemende aandacht voor toezicht niet-oob accountantskantoren De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt sinds 2006 toezicht op accountantsorganisaties. De niet-oob vergunninghouders voeren uitsluitend

Nadere informatie

Milieuschadeverzekering

Milieuschadeverzekering Milieuschadeverzekering Milieuschadeverzekering De Milieuschadeverzekering vergoedt de saneringskosten, als er onverwacht schadelijke stoffen in de bodem en/of het oppervlaktewater terecht zijn gekomen.

Nadere informatie

Bedrijfshulpverlening: informatie voor werknemers

Bedrijfshulpverlening: informatie voor werknemers Bedrijfshulpverlening: informatie voor werknemers Elk bedrijf heeft één of meerdere bedrijfshulpverleners nodig. De bedrijfshulpverleners hebben een voorpostfunctie: zij treden op als voorpost van brandweer,

Nadere informatie

Payroll Monitor Projectvoorstel 2013

Payroll Monitor Projectvoorstel 2013 Payroll Monitor Projectvoorstel 2013 Daniël Rijnbeek Managing Consultant Corporate Wellness Inhoudsopgave 1 Sociale verzekeringen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Onze dienstverlening... 4 2 Payroll Monitor...

Nadere informatie

Het Recallpakket van Aon: uw goede reputatie verzekerd!

Het Recallpakket van Aon: uw goede reputatie verzekerd! Het Recallpakket van Aon: uw goede reputatie verzekerd! Het Recallpakket van Aon: uw goede reputatie verzekerd! Reputatie is een waardevol bezit. De goede naam van uw bedrijf staat of valt met het vertrouwen

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen vanuit Engineering en Schadelastreductie in de verzekeringsindustrie: Totale Risicokosten

Trends en ontwikkelingen vanuit Engineering en Schadelastreductie in de verzekeringsindustrie: Totale Risicokosten Trends en ontwikkelingen vanuit Engineering en Schadelastreductie in de verzekeringsindustrie: Totale Risicokosten Marcel Hanssen Aon Global Risk Consulting Rotterdam Property Risk Control & Engineering

Nadere informatie

het VvE Zekerplan zekerheid, voordeel en gemak voor Verenigingen van Eigenaren informatie voor Verenigingen van Eigenaren

het VvE Zekerplan zekerheid, voordeel en gemak voor Verenigingen van Eigenaren informatie voor Verenigingen van Eigenaren zekerheid, voordeel en gemak voor Verenigingen van Eigenaren informatie voor Verenigingen van Eigenaren zekerheid, voordeel en gemak voor Verenigingen van Eigenaren de voordelen op een rij Bescherming

Nadere informatie

Uw garagebedrijf goed verzekerd. De risico s van uw vak professioneel verzekerd

Uw garagebedrijf goed verzekerd. De risico s van uw vak professioneel verzekerd Uw garagebedrijf goed verzekerd De risico s van uw vak professioneel verzekerd 2 Grip op de risico s van uw garagebedrijf In uw garagebedrijf wordt veel met grote materialen en brandbare stoffen gewerkt.

Nadere informatie

Nadere voorschriften inzake de continuïteit van de beroepsuitoefening door de openbaar accountant

Nadere voorschriften inzake de continuïteit van de beroepsuitoefening door de openbaar accountant Nadere voorschriften inzake de continuïteit van de beroepsuitoefening door de openbaar accountant Het bestuur van de Orde Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants, Gelet op artikel 25, derde

Nadere informatie

Realisme in veiligheids- en crisismanagement Zeven keuzes voor bestuurders in het MBO en het HO

Realisme in veiligheids- en crisismanagement Zeven keuzes voor bestuurders in het MBO en het HO Realisme in veiligheids- en crisismanagement Zeven keuzes voor bestuurders in het MBO en het HO Marco Zannoni, Frank Kuipers & Maike Wensveen Mei 2012 Samenvatting In dit artikel pleiten wij voor realisme

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 26 956 Beleidsnota Rampenbestrijding Nr. 115 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s. Bedrijfsverzekeringen. CyberEdge van AIG

Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s. Bedrijfsverzekeringen. CyberEdge van AIG Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s Bedrijfsverzekeringen CyberEdge van AIG Wat zijn cyber risico s? Cyber risico s zijn een vaststaand gegeven in een wereld van informatie, informatiesystemen

Nadere informatie

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland OVER OOSTZAAN Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland WORMERLAND. GESCAND OP 13 SEP. 2013 Gemeente Oostzaan Datum : Aan: Raadsleden gemeente Oostzaan Uw BSN : - Uw brief van :

Nadere informatie

Plan van aanpak Vervolgonderzoek vergunningverlening publieksevenementen

Plan van aanpak Vervolgonderzoek vergunningverlening publieksevenementen Plan van aanpak Vervolgonderzoek vergunningverlening publieksevenementen Inleiding Jaarlijks vindt er in Nederland een groot aantal publieksevenementen plaats. Hierbij is een ontwikkeling zichtbaar dat

Nadere informatie

Allianz Global Corporate & Specialty Bestuurdersaansprakelijkheid. St. Michielsgestel, 2015

Allianz Global Corporate & Specialty Bestuurdersaansprakelijkheid. St. Michielsgestel, 2015 Allianz Global Corporate & Specialty Bestuurdersaansprakelijkheid St. Michielsgestel, 2015 Inhoud 1 Korte Introductie 2 Bestuurdersaansprakelijkheid - Het risico voor de ondernemer - Claimende partijen

Nadere informatie

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance Januari 2011 Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties - Governance, Risk & Compliance Agenda Bespreken ontwikkelingen Governance, Risk & Compliance Invloed op bestuurdersaansprakelijkheid

Nadere informatie

Uw garagebedrijf goed verzekerd. De risico s van uw vak professioneel verzekerd

Uw garagebedrijf goed verzekerd. De risico s van uw vak professioneel verzekerd Uw garagebedrijf goed verzekerd De risico s van uw vak professioneel verzekerd 2 Grip op de risico s van uw garagebedrijf In uw garagebedrijf wordt veel met grote materialen en brandbare stoffen gewerkt.

Nadere informatie

HOE OMGAAN MET DE MELDPLICHT DATALEKKEN?

HOE OMGAAN MET DE MELDPLICHT DATALEKKEN? HOE OMGAAN MET DE MELDPLICHT DATALEKKEN? EEN HANDIGE CHECKLIST In deze whitepaper bieden we u handvatten die u kunnen helpen bij de implementatie van de meldplicht datalekken binnen uw organisatie. We

Nadere informatie

MODEL ALL FINANCE BV. Checklist Administratieve Organisatie en Interne Controle AO/IC

MODEL ALL FINANCE BV. Checklist Administratieve Organisatie en Interne Controle AO/IC MODEL ALL FINANCE BV Checklist Administratieve Organisatie en Interne Controle AO/IC WET OP HET FINANCIEEL TOEZICHT Versie 1: 8 maart 2012 1 INHOUDSOPGAVE Checklist administratieve organisatie en interne

Nadere informatie

Risico s en aansprakelijkheid

Risico s en aansprakelijkheid Risico s en aansprakelijkheid voor een flexibele onderneming in de Grafische sector Mirelle van Gemert, segmentmanager HI&D Mark Hoogeveen, accountmanager HI&D Inhoud Introductie Risico s in bedrijfsvoering

Nadere informatie

Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van het raadslid A. Bonte (Groenlinks) over veiligheid bij chemiebedrijven.

Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van het raadslid A. Bonte (Groenlinks) over veiligheid bij chemiebedrijven. Rotterdam, 24 mei 2011. Onderwerp: Beantwoording van de schriftelijke vragen van het raadslid A. Bonte (Groenlinks) over veiligheid bij chemiebedrijven. Aan de Gemeenteraad, Op 22 maart 2011 stelt het

Nadere informatie

De Vrijwilligersverzekering. Gemeente Tytsjerksteradiel

De Vrijwilligersverzekering. Gemeente Tytsjerksteradiel De Vrijwilligersverzekering Gemeente Tytsjerksteradiel Algemeen...3 Pakket 1 De Vrijwilliger...4 Pakket 2 De Organisatie...7 Pakket 3 Rechtsbijstandverzekering...12 Vragen...13 Schade...14 Algemeen Definitie

Nadere informatie

BedrijvenTotaalPakket

BedrijvenTotaalPakket BedrijvenTotaalPakket Het BedrijvenTotaalPakket is met 14 dekkingen de onmisbare pakketpolis voor elke ondernemer. De verzekeringen sluiten naadloos op elkaar aan en bevatten hierdoor geen dubbele dekkingen.

Nadere informatie

BusinessGuard Aansprakelijkheidsverzekering voor Bestuurders en Commissarissen. A Force in Europe A MEMBER OF AMERICAN INTERNATIONAL GROUP, INC.

BusinessGuard Aansprakelijkheidsverzekering voor Bestuurders en Commissarissen. A Force in Europe A MEMBER OF AMERICAN INTERNATIONAL GROUP, INC. BusinessGuard Aansprakelijkheidsverzekering voor Bestuurders en Commissarissen A Force in Europe A MEMBER OF AMERICAN INTERNATIONAL GROUP, INC. Bestuurdersaansprakelijkheid De kern van de aansprakelijkheidsverzekering

Nadere informatie

Recruitment Process Outsourcing

Recruitment Process Outsourcing Recruitment Process Outsourcing Whitepaper : Recruitment Process Outsourcing Auteur : Jacco Valkenburg RPO: Recruitment Process Outsourcing Nu organisaties weer aan groei durven denken kan het aantrekkelijk

Nadere informatie

van de crisis in de bedrijfsverzekeringen

van de crisis in de bedrijfsverzekeringen gemeente Eindhoven Dienst Algemene en Publiekszaken Raadsbij lage nummer 68 Inboeknummer oz TooosoS Beslisdatum 88rW s maart zooz Dossiernummer ato.ros Raadsbijlage Vragen van het raadslid de heer B. Gerard

Nadere informatie

Bedrijfshulpverlening

Bedrijfshulpverlening 1 Bedrijfshulpverlening Bron: AI Blad 10 Handige checklists voor ontwerp en beheer van de BHV-organisatie Ontwerpfactoren Reikwijdte BHV-organisatie 1. Hoe breed wil het bedrijf BHV-organisatie opzetten

Nadere informatie

Informatie Beroepsaansprakelijkheidsverzekering

Informatie Beroepsaansprakelijkheidsverzekering Informatie Beroepsaansprakelijkheidsverzekering Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Inleiding - doel 2 Wat is beroepsaansprakelijkheid 2 Wanneer een beroepsaansprakelijkheidsverzekering 3 Combineren bedrijfsaansprakelijkheid

Nadere informatie

Hans Wijnbergen CCZ. Adviseur Veiligheid. Afdeling Advies & Monitoring

Hans Wijnbergen CCZ. Adviseur Veiligheid. Afdeling Advies & Monitoring Hans Wijnbergen CCZ Adviseur Veiligheid Afdeling Advies & Monitoring 1 Doelstelling van de afdeling Advies & Monitoring Ondersteunen van regiodirecteuren op het gebied van naleving van normen die s Heeren

Nadere informatie

Aansprakelijkheid Onderwijsinstelling

Aansprakelijkheid Onderwijsinstelling Aansprakelijkheid Onderwijsinstelling Het belang van een goede aansprakelijkheidsverzekering Arbo en Onderwijswet De Arbo- en Onderwijswet schrijft uw onderwijsinstelling een wettelijke zorgplicht voor.

Nadere informatie

Productwijzer. Opstalverzekering

Productwijzer. Opstalverzekering Productwijzer Opstalverzekering I Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de opstalverzekering. Welke risico s dekt deze verzekering? Welke factoren spelen

Nadere informatie

Bouwen met voorsprong

Bouwen met voorsprong Bouwen met voorsprong Trends en ontwikkelingen vanuit Engineering en Schadelastreductie Marcel Hanssen Aon Global Risk Consulting Rotterdam Property Risk Control & Engineering Schadelastbeheersing & Bedrijfscontinuïteit

Nadere informatie

Wie haalt de (financiële) kastanjes uit het vuur?

Wie haalt de (financiële) kastanjes uit het vuur? Schadelastbeheersing tegenover wet- en regelgeving en het optreden van de brandweer Wie haalt de (financiële) kastanjes uit het vuur? 21 November 2011 Marcel Hanssen Director Risk Control Aon Global Risk

Nadere informatie

Waterschap en bluswatervoorziening. Presentatie door Niels Robbemont, beleidsadviseur calamiteitenzorg

Waterschap en bluswatervoorziening. Presentatie door Niels Robbemont, beleidsadviseur calamiteitenzorg 1 Presentatie door Niels Robbemont, beleidsadviseur calamiteitenzorg 2 waterschap Hollandse Delta is, naast Rijkswaterstaat en de waterbedrijven, één van de mogelijke leveranciers van bluswater op de Zuid-Hollandse

Nadere informatie

Betreft: Beroepsschrift inzake besluit op bezwaar inzake handhavingsverzoek mbt brandveiligheid Hummel Recycling BV

Betreft: Beroepsschrift inzake besluit op bezwaar inzake handhavingsverzoek mbt brandveiligheid Hummel Recycling BV Leek, 16 april 2013 Van: FrisLeek p/a Mulderspark 9-1 9351 NR Leek Aan: Rechtbank Noord Nederland Sector Bestuursrecht Postbus 200 9400 AE Assen Betreft: Beroepsschrift inzake besluit op bezwaar inzake

Nadere informatie

Business Continuity Planning Consultants

Business Continuity Planning Consultants Productnaam: Business Continuity Planning Consultants als het om continuïteit gaat Business Continuity Business Continuity Planning Consultants hanteert voor het opstellen van een calamiteiten- of continuïteitsplan

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

oom VERZEKERINGEN Productwijzer Inboedelverzekering Wat leest u in deze productwijzer? Wilt u meer weten?

oom VERZEKERINGEN Productwijzer Inboedelverzekering Wat leest u in deze productwijzer? Wilt u meer weten? oom VERZEKERINGEN Productwijzer Inboedelverzekering April 2011 Deze productwijzer hoort bij de verzekeringen die verkocht worden door de afdeling Brandverzekeringen. Wat leest u in deze productwijzer?

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Aon Risk Solutions. WGA-hiaatverzekering. voor extra inkomenszekerheid. Risk. Reinsurance. Human Resources.

Aon Risk Solutions. WGA-hiaatverzekering. voor extra inkomenszekerheid. Risk. Reinsurance. Human Resources. Aon Risk Solutions WGA-hiaatverzekering voor extra inkomenszekerheid Risk. Reinsurance. Human Resources. Wat is het nut van een WGAhiaatverzekering indien al voorzien is in een WIA-excedentregeling? Het

Nadere informatie

2) Wettelijke verplichtingen, Zorgplicht, Aansprakelijkheid en Verzekering

2) Wettelijke verplichtingen, Zorgplicht, Aansprakelijkheid en Verzekering Specifieke voorwaarden van toepassing op overeenkomsten inzake toegang tot en gebruik van onderhouds- en andere technische voorzieningen, outillage en/of (opstel)terreinen van NedTrain 1) Definities Medegebruiker:

Nadere informatie

Begeleiders Handleiding

Begeleiders Handleiding Begeleiders Handleiding handleiding voor de ondernemer, praktijkbegeleider of docent Onderdeel van de Opleidingen Verkopen in de Gemengde Branche en Verkopen in de Speelgoedbranche Retail Trainingen Begeleiders

Nadere informatie

ommunicere ver ilieu- Communiceren over milieu-incidenten Tips voor het bevoegd gezag

ommunicere ver ilieu- Communiceren over milieu-incidenten Tips voor het bevoegd gezag ommunicere ver Communiceren over milieu-incidenten ilieu- Tips voor het bevoegd gezag Checklist om altijd op zak te hebben. 1. Leef mee en toon dat. 2. Vermijd clichés en bagatelliseer nooit. Rook en chemische

Nadere informatie

Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) OVZ verzekeringen

Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) OVZ verzekeringen Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) OVZ verzekeringen 1 Productwijzer Schadeverzekering Inzittenden (SVI) Wat leest u in deze productwijzer? In de productwijzer vindt u algemene informatie

Nadere informatie

Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI)

Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) Productwijzer Schadeverzekering inzittenden (SVI) Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de schadeverzekering inzittenden (SVI). Welke risico s dekt deze

Nadere informatie

Dienstenwijzer. 1. Ons kantoor

Dienstenwijzer. 1. Ons kantoor Dienstenwijzer U bent van plan de zorg voor uw voorziening(en) toe te vertrouwen aan ons kantoor, of heeft reeds een of meer voorziening(en) toevertrouwd aan ons kantoor. U kunt ervan overtuigd zijn dat

Nadere informatie

Interne beheersing: Aan assurance verwante opdrachten

Interne beheersing: Aan assurance verwante opdrachten Interne beheersing: Aan assurance verwante opdrachten Naam vragenlijst: Vertrouwelijk Inleiding In het kader van de Verordening op de Kwaliteitstoetsing (RA s) is het accountantskantoor geselecteerd voor

Nadere informatie

Innovatie in verzekeringsland & Cyberrisks Lezing FiDiZ 29 mei 2013

Innovatie in verzekeringsland & Cyberrisks Lezing FiDiZ 29 mei 2013 Lezing FiDiZ 29 mei 2013 Stairway Peter Hartman Managing Director Aon Risks Solutions INNOVEREN = Introduceren van vernieuwingen die nuttig zijn 2 Waarom NIET innoveren? INNOVATIE 3 Waarom WEL Innoveren?

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

progamma 19:30 Welkom 19:45 Bestuurdersaansprakelijkheid - intern 20:15 Pauze 20:30 Bestuurdersaansprakelijkheid extern en in geval van faillissement

progamma 19:30 Welkom 19:45 Bestuurdersaansprakelijkheid - intern 20:15 Pauze 20:30 Bestuurdersaansprakelijkheid extern en in geval van faillissement Welkom progamma 19:30 Welkom 19:45 Bestuurdersaansprakelijkheid - intern 20:15 Pauze 20:30 Bestuurdersaansprakelijkheid extern en in geval van faillissement 21:15 Vragen 21:30 Borrel en napraten 22:00

Nadere informatie

VOORKOMEN EN VERZEKEREN. 9 maart 2013

VOORKOMEN EN VERZEKEREN. 9 maart 2013 VOORKOMEN EN VERZEKEREN 9 maart 2013 WAAROM DEZE WORKSHOP? WAT WILLEN WE VANDAAG BEREIKEN? WIE ZIJN WE? VEILIGHEID EN AANSPRAKELIJKHEID Risico!! Gevaar! De kans dat een ongewenste situatie zich voordoet

Nadere informatie

Uitwerking casus brand bij TU Delft

Uitwerking casus brand bij TU Delft Uitwerking casus brand bij TU Delft OCW communicatiecampagne crisismanagement maart 2014 www.schoolenveiligheid.nl/web/crisismanagement Beschrijving casus Op dinsdag 13 mei 2008 breekt er brand uit op

Nadere informatie

Wat is een VvE Pakket?

Wat is een VvE Pakket? VvE PAKKET 2 Wat is een VvE Pakket? Een VvE Pakket voor Verenigingen van Eigenaren is een pakket waarin de meest essentiële verzekeringen voor Verenigingen van Eigenaren zijn opgenomen. Het VvE pakket

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering. van Nassau

Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering. van Nassau Hoe verzeker je besluitvaardigheid? De Bestuurders- en Toezichthoudersaansprakelijkheidsverzekering van Nassau Als het ingewikkeld wordt, zijn wij op ons best. De BTA-verzekering houdt rekening met de

Nadere informatie

Cyberrisicomanagement

Cyberrisicomanagement Aon Risk Solutions Cyberrisicomanagement Investeren in veiligheid en continuïteit Risk. Reinsurance. Human Resources. Cyber Risk Practice Group Aon helpt bij het inventariseren van uw cyberrisico s en

Nadere informatie

Risico s tijdens en na de bouw. focus op belangen Opdrachtgever. mei 2011

Risico s tijdens en na de bouw. focus op belangen Opdrachtgever. mei 2011 Risico s tijdens en na de bouw focus op belangen Opdrachtgever mei 2011 Programma Risicoprofiel Opdrachtgever en bouwprojecten De (schade-) praktijk Enkele belangrijke verzekering bij bouwprojecten Overzicht

Nadere informatie

Allianz Nederland Schadeverzekering. Bestuurdersaansprakelijkheid

Allianz Nederland Schadeverzekering. Bestuurdersaansprakelijkheid Allianz Nederland Schadeverzekering Bestuurdersaansprakelijkheid Bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering, kunt u nog zonder? Als bestuurder, commissaris of toezichthouder neemt u dagelijks beslissingen.

Nadere informatie